n
Ewelina Tyszko-Bury Kamila Raczyńska-Chomyn
Zdrowie, seksualność, ćwiczenia mięśni dna miednicy
ona
EWELINA TYSZKO-BURY KAMILA RACZYŃSKA-CHOMYN
ona
Zdrowie, seksualność, ćwiczenia mięśni dna miednicy
Kraków 2022
Mojej mamci Elizie. Dziękuję za wszystko, czego się od Ciebie nauczyłam, i za to, że zawsze mnie wspierasz. Kocham Cię. - KAMILA -
Moim dzieciom. Bez Was nie wiedziałabym tyle o sobie. Dziękuję, że wybraliście mnie na swoją mamę. - EWELINA -
Spis treści 11
PRZEDMOWA
13
WSTĘP
21
I. MIESIĄCZKA / ENDOMETRIOZA / SEKS / ORGAZM
22
36
39 44 46
50
„Taki pani urok” – czyli o bolesnych miesiączkach i bolesnym współżyciu – rozmowa z doktorem Tomaszem Songinem / EWELINA TYSZKO‑BURY Z gabinetu osteopatki: Jak uporać się z dolegliwościami bólowymi? / EWELINA TYSZKO‑BURY
Wszystko, co warto wiedzieć o miesiączce / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Relaksacja dna miednicy / EWELINA TYSZKO‑BURY
Jak wygląda wizyta w gabinecie fizjoterapeuty/fizjoterapeutki czy osteopaty/ osteopatki, którzy zajmują się tematyką ginekologiczną? / EWELINA TYSZKO‑BURY
Czy z endometriozą też można/należy pracować manualnie? / EWELINA TYSZKO‑BURY
51
Wielkie O, czyli kilka zdań o naszym orgazmie / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
57
II. PŁODNOŚĆ
58
82
87 88
98
Kiedy nie możesz zajść w ciążę. Płodność – problem dzisiejszych czasów – rozmowa z doktorem Radosławem Maksymem / EWELINA TYSZKO-BURY
Z gabinetu osteopatki: Jak wspierać swoją płodność (nie tylko) u osteopaty/ osteopatki? / EWELINA TYSZKO-BURY
III. IN VITRO In vitro – trudny temat dzisiejszych czasów – rozmowa z profesorem Sławomirem Wołczyńskim / EWELINA TYSZKO‑BURY Z gabinetu osteopatki: Im mniej w głowie, tym pełniej w miednicy / EWELINA TYSZKO‑BURY
101 103
112
114
IV. PORONIENIE Poronienie to jedna ze ścieżek macierzyństwa – rozmowa z Joanną Frejus / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Do poradzenia sobie ze stratą ciąży (czasami) potrzebna jest cała wioska / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Nie możesz się na to przygotować / MAGDALENA KIZINKIEWICZ
120
Z gabinetu osteopatki: Jak po stracie pomóc sobie przez ciało? / EWELINA TYSZKO‑BURY
123
V. ABORCJA
125
Najtrudniejsze w aborcji jest jej niedostanie, gdy się jej potrzebuje – rozmowa z Natalią Broniarczyk / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
142
Aborcja – jakie masz prawa? / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
147
VI. CIĄŻA I PORÓD
148
158
160 171 174 177
Poród to nie maraton, to sztuka odpuszczania – rozmowa z Izabelą Dembińską / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Co powinna wiedzieć kobieta w ciąży na każdym jej etapie? / IZABELA DEMBIŃSKA
Z gabinetu osteopatki: Ciąża nie musi boleć / EWELINA TYSZKO‑BURY Cztery okresy porodu / IZABELA DEMBIŃSKA
Co może zaskoczyć podczas porodu? / IZABELA DEMBIŃSKA
Jak przygotować krocze do porodu siłami natury? / EWELINA TYSZKO‑BURY
181 182
191 198
VII. POŁÓG Aby dawać coś z siebie dziecku, najpierw należy „nakarmić” i wzmocnić siebie – rozmowa z Julitą Księżycką / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Czwarty trymestr – jak przygotować się do połogu? / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Połóg od strony fizjologicznej / JULITA KSIĘŻYCKA I KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
202
Najważniejsze zalecenia po cesarskim cięciu / KATARZYNA PIOTROWSKA
205
VIII. UROGINEKOLOGIA / MIEDNICA I MIĘŚNIE DNA MIEDNICY
206
Miednica i mięśnie dna miednicy / EWELINA TYSZKO‑BURY
216 219
234 238
261 262
272
278
8
Zaburzenia statyki narządów / EWELINA TYSZKO‑BURY
„Czy posikałaś się kiedyś ze śmiechu?” – o najważniejszych problemach uroginekologicznych – rozmowa z doktorem Jackiem Kociszewskim / EWELINA TYSZKO‑BURY Z gabinetu osteopatki: Jak dobrze zrobić siku? / EWELINA TYSZKO‑BURY
Jak pomóc sobie przez fizjoterapię uroginekologiczną? – rozmowa z Moniką Grzegorzewicz / EWELINA TYSZKO‑BURY
IX. KOBIETA I NOWOTWÓR Ciekawość tego, co się wydarzyło i dlaczego, pomaga w zdrowieniu – rozmowa z psychoonkolożką Katarzyną Borowicz / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Kobiecość w czasie choroby nowotworowej – rozmowa z Katarzyną Błaszczyk ‑Korsak/ KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Obudź swoją waginę na nowo – ćwiczenia / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
283 284
293
301
X. MENOPAUZA Zarówno kobiety, jak i mężczyźni mają ogromne bariery mentalne oraz kulturowe związane z dojrzewaniem i starzeniem się – rozmowa z seksuolożką Alicją Długołęcką / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN Menopauza z punktu widzenia ginekolożki – rozmowa z doktor Tatianą Boryczko / EWELINA TYSZKO‑BURY Jak zadbać o mięśnie dna miednicy w okresie okołomenopauzalnym? / KAMILA RACZYŃSKA‑CHOMYN
309
PRZYKAZANIA SZCZĘŚLIWYCH WAGINY I WULWY
317
PODZIĘKOWANIA
/ HANNA SZWEDA
9
PRZEDMOWA Gdy zaczynałyśmy wspólną pracę nad książką, wiedziałyśmy, że to będzie wspaniała przygoda, ponieważ przyjaźnimy się i współpracujemy ze sobą od 2016 roku, na co dzień wspierając kobiety w powrocie do zdrowia fizycznego i psychicznego po bardzo różnych doświadczeniach. Miałyśmy też jasną wizję tego, jak chcemy, by ta książka wyglądała. Zależało nam na przekazaniu ci wiedzy w przystępny, czuły sposób (dokładnie tak, jak robimy to, pracując w gabinecie) oraz na wyraźnym dwugłosie. Dlatego rozdziały autorstwa Eweliny Tyszko‑Bury dotyczą kwestii medycznych, a jej rozmówczyniami i rozmówcami są lekarki oraz lekarze różnych specjalizacji. Natomiast rozdziały autorstwa Kamili Raczyńskiej‑Chomyn odnoszą się do emocji, psychiki oraz zjawisk społecznych powiązanych z seksualnością i ze zdrowiem intymnym. Chcemy wyraźnie zaznaczyć, że nie było naszą ambicją stworzenie kompendium, w którym znajdziesz wszystkie – od A do Z – kwestie związane z twoją seksualnością i zdrowiem. Nie pisałyśmy na przykład o laktacji czy o depresji poporodowej, ponieważ doszłyśmy do wniosku, że na rynku jest już sporo publikacji wyczerpujących powyższe zagadnienia. Bardziej zależało nam na poruszeniu tematów, o których rzadko się pisze, oraz na pokazaniu ci (być może) nowej perspektywy, z której możesz spojrzeć na kwestie swojego zdrowia intymnego. Bardzo istotnym aspektem jest też dla nas inkluzywny, włączający język. To dlatego wymiennie stosujemy określenia „kobieta” i „osoba”, rozumiejąc, że zwracamy się również do osób transpłciowych i niebinarnych1. Również celowo piszemy o „osobach partnerskich”, ponieważ wiemy, że czytelniczki i czytelnicy, do których się zwracamy, żyją w różnych relacjach, także jednopłciowych oraz niemonogamicznych. Mamy ogromną nadzieję, że lektura tej książki przyniesie ci tyle radości i wzruszeń, ile nam przyniosło jej pisanie. 1 Osoba transpłciowa to osoba, której przy urodzeniu oznaczono płeć inną niż odczuwana. Osoba niebinarna to osoba, która nie czuje się tylko kobietą lub tylko mężczyzną. Za: Fundacja Trans‑Fuzja, Słowniczek, https://www.transfuzja.org/edukacja/s%C5%82owniczek [dostęp: 20 października 2021].
WSTĘP Trzymasz właśnie w dłoniach książkę dotyczącą zdrowia intymnego kobiet i osób z żeńskimi narządami płciowymi, więc zakładamy, że również masz waginę (nazywaną także pochwą)2 oraz wulwę (inaczej: cipkę, joni, srom)3. Zanim wyruszymy razem w dalszą podróż, zachęcamy cię do zapoznania się ze swoją wulwą.
2 Choć absolutnie nie bierzemy tego za pewnik, ponieważ na przykład u kobiet z zespołem MRKH mogły nie wytworzyć się w życiu płodowym kanał pochwy i/lub macica, ale kobiety te posiadają wulwę, czyli zewnętrzne organy płciowe. 3 Określeń „wulwa”, „cipka”, „srom” używamy w tej książce wymiennie. Rzadziej przez nas stosowany termin „joni” lub „yoni” to hinduskie określenie kobiecych narządów płciowych, które staje się coraz popularniejsze również w Europie i USA.
13
WZGÓREK ŁONOWY
NAPLETEK ŁECHTACZKI
ŁECHTACZKA CEWKA MOCZOWA
WARGI ZEWNĘTRZNE WARGI WEWNĘTRZNE
PRZEDSIONEK POCHWY WULWA
WSTĘP
WULWA (lub vulva, obie wersje pisowni uznawane są już za poprawne) to zewnętrzna część żeńskiego układu płciowego. Składa się ze wzgórka łonowego, dwóch warg sromowych zewnętrznych i dwóch wewnętrznych4, spoidła przedniego i tylnego warg, wędzidełka warg, napletka łechtaczki, żołędzi łechtaczki, wędzidełka łechtaczki oraz przedsionka pochwy. WZGÓREK ŁONOWY leży powyżej spojenia łonowego i jest wypukłością z tkanki tłuszczowej, której funkcją jest amortyzowanie kości łonowej podczas stosunku seksualnego. W okresie dojrzewania zaczynają pojawiać się na nim włosy łonowe. WARGI ZEWNĘTRZNE to zasadniczo parzyste fałdy skóry i tkanki tłuszczowej. Ich podstawową funkcją jest chronienie znacznie delikatniejszych warg wewnętrznych. Wargi zewnętrzne ciemnieją w okresie dojrzewania, a często dodatkowo ich barwa zmienia się po ciąży. Zatem ich kolor może być bardzo różny i może ulegać zmianie w ciągu życia kobiety (to, jak bardzo będzie się zmieniał i ciemniał, zależy oczywiście od pigmentu w skórze danej osoby). WARGI WEWNĘTRZNE to dwa miękkie fałdy nieowłosionej skóry, pozbawionej tkanki tłuszczowej oraz gruczołów potowych. Znajdują się między wargami sromowymi większymi. Otaczają i chronią ujście cewki moczowej oraz przedsionek pochwy. Ich wygląd, wielkość i kolor mogą być bardzo różne, co nadaje niepowtarzalny charakter każdej wulwie. W zasadzie ile osób z wulwą, tyle rodzajów wulw, dokładnie jak z liniami papilarnymi – nie znajdziesz dwóch identycznych odcisków palca!
4 Kiedyś mówiono o wargach sromowych większych i mniejszych, dziś już się odchodzi od tego rozróżnienia, na rzecz nazwy „wargi zewnętrzne i wewnętrzne”, ponieważ bardzo często jest tak, że wargi wewnętrzne (zwane kiedyś mniejszymi) wcale nie są mniejsze niż te zewnętrzne (zwane kiedyś większymi). Stare nazewnictwo niejednokrotnie wprowadzało kobiety w błąd i generowało niepotrzebny stres, gdy orientowały się one, że ich cipka jest zbudowana tak, że wargi wewnętrzne są dłuższe niż zewnętrzne lub spod nich wystają. Tymczasem jest to całkowicie naturalne.
15
NAPLETEK ŁECHTACZKI to mała fałdka nieowłosionej skóry, budową przypominająca kapturek, która otacza oraz chroni bardzo delikatną i unerwioną żołądź łechtaczki. Jak się już pewnie domyślasz – każdy napletek łechtaczki wygląda trochę inaczej; jedne zakrywają żołądź łechtaczki całkiem, inne nie. Kobiety, które mają bardzo wrażliwą na dotyk łechtaczkę, często cenią sobie stymulację właś nie przez napletek, ponieważ dotykanie bezpośrednio łechtaczki bywa dla nich bolesne i/lub drażniące. ŻOŁĄDŹ ŁECHTACZKI to sama jej „główka”, widoczna mniej więcej tam, gdzie łączą się ze sobą wargi wewnętrzne. Łechtaczka to spory organ, ale jego znaczna część jest schowana w naszym ciele i niewidoczna z zewnątrz, dlatego kiedyś błędnie zakładano, że ten mały guziczek, który widzimy, to cała łechtaczka. ŁECHTACZKA jest naszym centrum rozkoszy i najbardziej unerwionym obszarem w ludzkim ciele (zaraz obok gałek ocznych, opuszków palców i… podniebienia), ponieważ ma aż około ośmiu tysięcy zakończeń nerwowych. To dwa razy więcej niż penis! W głębi ciała ukryte są trzon, odnogi i opuszki przedsionka łechtaczki. Wszystkie jej części mają swój udział w odczuwaniu podniecenia i przyjemności oraz są zdolne do erekcji (powiększenia się dzięki napływowi krwi), identycznie jak penis. I to właśnie napływ krwi między innymi do wewnętrznych, niewidocznych struktur łechtaczki sprawia, że ciała jamiste nabrzmiewają, a opuszki przedsionka jakby otaczają kanał pochwy z zewnątrz. Łechtaczka połączona jest z receptorami nerwowymi pochwy, dlatego podczas penetracji waginalnej część kobiet doświadcza orgazmu, niesłusznie nazywanego „pochwowym”, który tak naprawdę zawdzięczamy łechtaczce, tyle że nie jej widocznej żołędzi, ale częściom schowanym w ciele. Co ciekawe, łechtaczka rośnie przez całe życie. U kobiet w okresie okołomenopauzalnym jest mniej więcej sześć razy większa niż wtedy, gdy przyszły na świat.
16
ŻOŁĄDŹ ŁECHTACZKI
OPUSZKA PRZEDSIONKA POCHWY CIAŁO JAMISTE
UJŚCIE CEWKI MOCZOWEJ
ODNOGA ŁECHTACZKI WEJŚCIE DO POCHWY
ŁECHTACZKA
17
PRZEDSIONEK POCHWY to płytkie zagłębienie otoczone po obu stronach wargami sromowymi mniejszymi, wyznaczającymi jego boczne granice, oraz wędzidełkiem łechtaczki od przodu i wędzidełkiem warg sromowych od tyłu. Do przedsionka pochwy uchodzą oddzielnie cewka moczowa i pochwa. Mają tu też ujście przewody gruczołów przedsionkowych (gruczołów Bartholina), a to właśnie ich wydzielina, powstająca na skutek podniecenia seksualnego, sprawia, że wejście do pochwy staje się wilgotne i śliskie, dzięki czemu penetracja jest możliwa i przyjemna. Jak wspomniałyśmy, każda wulwa jest inna, zarówno pod względem kształtu i koloru, jak i wrażliwości na dotyk oraz preferencji i potrzeb. Mało tego! Jej kształt, kolor, preferencje i potrzeby mogą się zmieniać w toku cyklu miesiączkowego oraz w toku życia w ogóle, ponieważ wpływają na to hormony płciowe oraz ciążowe, zmiany wagi czy wiek. Uważamy, że czułe i regularne obserwowanie własnej wulwy jest szalenie ważne, ponieważ pozwala wychwycić wszelkie niepokojące zmiany. A poza tym, co równie istotne, wulwa może być też po prostu źródłem zachwytu, ponieważ – możesz nam wierzyć lub nie, ale obie widziałyśmy dziesiątki, jeśli nie setki wulw – jest ona piękna! Jeśli masz ochotę poznać swoją wulwę – śmiało, weź lusterko, usiądź przed nim w rozkroku lub wybierz jakąkolwiek inną dogodną dla siebie pozycję i oglądaj, dotykaj, zaciekawiaj się. Jeśli znacie się już doskonale, to może właśnie dziś znów się spotkacie, zwyczajnie, jak dwie przyjaciółki.
18
POWODZENIA!
19
Ona
Zdrowie, seksualność, ćwiczenia mięśni dna miednicy Copyright © by Ewelina Tyszko‑Bury & Kamila Raczyńska‑Chomyn Ilustracje
Joanna Magdoń
Redaktorka inicjująca
Paulina Walerowska
Redaktorka tekstu
Agnieszka Zygmunt Projekt okładki
Magda Kuc
Ilustracja na okładce
Copyright © Izabela Bułeczka Fotografie autorek na skrzydełku
Copyright © Justyna Jaworska Copyright © Aleksandra Mecwaldowska Projekt typograficzny i łamanie Joanna Magdoń
Adiustacja
Aurelia Hołubowska Korekta
Aleksandra Kleczka Sylwia Stojak
Zawarte w tej książce informacje traktuj, Czytelniczko, krytycznie, z troską o włas ne zdrowie. Lektura książki nie zastąpi porady specjalisty, ale mamy nadzieję, że zmotywuje cię do jej zasięgnięcia. Wydawnictwo Znak JednymSłowem, imprint Grupy Wydawniczej „Znak”
Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37
Przeczytaj, co o książce sądzą inni czytelnicy, i oceń ją na lubimyczytać.pl
Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl
Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl
Druk i oprawa: LCL
ISBN 978-83-240-7579-9
Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl
Wydanie I, Kraków 2022
Niektóre kobiety nigdy nie widziały swojej waginy, nie przeżyły orgazmu ani nie wiedzą, gdzie mają mięśnie dna miednicy (MDM). Wiele uwierzyło w słowa, że ból miesiączkowy lub w trakcie współżycia to taka ich „uroda”. Niejedna kobieta milczy w samotności, bo myśli, że tylko ona boryka się z takimi trudnościami… A jakie są twoje intymne problemy, o których wstydzisz się powiedzieć nawet przyjaciółce? Daj się poprowadzić Ewelinie Tyszko-Bury i Kamili Raczyńskiej-Chomyn, ekspertkom w dziedzinie zdrowia intymnego. Dowiedz się, co jest normą, a co powinno cię zaniepokoić, i kiedy trzeba udać się do konkretnego specjalisty. Naucz się, jak ćwiczyć i relaksować mięśnie dna miednicy, żeby zadbać o swoją postawę i… doznać jeszcze większej przyjemności w łóżku. Przekonaj się, że możesz uniknąć PMS i mieć bezbolesne miesiączki.
Patron:
Pierwszy kompleksowy i nowoczesny poradnik o zdrowiu intymnym i seksualnym kobiet Cena 54,99 zł ISBN 978-83-240-7579-9
n