Łobuziary. Najfajniejsze bohaterki literackie

Kraków 2024

Spis bohaterek Alicja

11

Anne Frank

29

Anda Szemiotówna

17

Ewa Tyszowska

35

Hermiona Granger 47

Ida Borejko

Koralina Jones 65

Lotta

Ludka

83

53

71

Lusia Czerska (Figa) 89

Ania Shirley

23

Gabrysia Borejko 41

Ita Kruszyńska

59

Lottie Brooks

77

Łucja Pevensie

95

czyli

łobuziary, które spotkasz w tej książce

Majka Skowron

101

Malutka Czarownica 107

Mała Mi

113

Mary Lennox

119

Mary Poppins

125

Marysia

131

Matylda Wormwood 137

Mireille Laplanche 143

Pchła Szachrajka

Pippi Pończoszanka

155

Pollyanna Whittier 161

Ronja

Sara Crewe

173

Terka Bednarczyk

179

149

167

Tosia Jastrzębska

185

Ania Shirley Bohaterka serii książek napisanych w latach 1908–1939 przez kanadyjską pisarkę Lucy Maud Montgomery. Pierwszy tom zatytułowany jest Ania z Zielonego Wzgórza (1908 rok).

Ania Shirley urodziła się w Nowej Szkocji w Kanadzie.

Smutno rozpoczęło się jej życie. Jej rodzice zmarli, gdy miała trzy miesiące. Od tamtej pory błąka się, mieszkając u różnych osób oraz w domu dziecka. Mimo wszystko Ania potrafi cieszyć się najmniejszymi nawet sprawami. Znasz być może takie osoby, które idąc ulicą, potrafią sto razy powiedzieć: „Jakie to piękne!”, „Ach! Cudo!” i wydaje się, że nic nie zmąci ich dobrego nastroju. Taka właśnie jest Ania.

Po wielu latach tułaczki trafia do domu rodzeństwa w starszym wieku: Maryli i Mateusza Cuthbertów. Nie spodziewa się, że znajdzie tam prawdziwą rodzinę, która pokocha ją i da jej poczucie bezpieczeństwa, którego nigdy dotąd nie miała. Ale nie wszystko idzie idealnie, zwłaszcza na początku. Przede wszystkim do domu Maryli i Mateusza miał trafić chłopiec, aby pomóc przy prowadzeniu gospodarstwa. Anię wysłano do nich przez pomyłkę.

23

Mateusz nie ma wyjścia – kiedy odbiera Anię z dworca, musi zabrać ją ze sobą. Nie podoba się to jego siostrze. Minie trochę czasu, zanim Maryla pogodzi się z tym, że ma w domu dziewczynkę. Ale za to jaką! Zdolną i mądrą, a nade wszystko pracowitą.

Kiedyś Ania powiedziała, że cieszy się z tego, że jest ambitna i że chęć bycia lepszą nigdy się u niej nie kończy. Zaraz, czy to przypadkiem nie świadczy o tym, że Ania jest… kujonką? Być może, ale… co z tego? Czy dziewczyny, które lubią się uczyć, nie mają prawa znaleźć się w łobuziarskiej książce? Przecież nie chodzi tylko o to, aby rozbijać sobie kolana i wspinać się po drzewach. To właśnie Ania: odważna, pomysłowa i zabawna, z rudymi włosami i piegami (coś w tym jest, że wizualnie przypomina czasem Pippi Pończoszankę!). Nie pozwala, aby tragiczny los ode-

brał jej przyjemność z życia.

Kiedy Ania zdaje sobie sprawę, że spodziewano się na farmie chłopca, a nie jej, walczy o to, aby Mateusz i Maryla

Czy to nie przyje mnie, że jest tak dużo rzeczy, któ re jeszcze poznam y?

To właśnie spraw ia, że ja się tak ci es zę życiem… Świat je st taki ciekawy…

Nie byłby taki an i w połowie, gdy byśmy wszystko o wszy stkim wiedzieli, prawda?

Ani a z Zielonego W zgórza

24

przekonali się, że dziewczyna też ma swoją wartość. I aby nikt nie mówił o niej, że jest niepotrzebna. To częsta sytuacja, nawet w dzisiejszych czasach, mimo że minęło ponad sto lat od momentu, gdy Lucy Maud Montgomery wymyśliła postać Ani. Dziewczęta i kobiety wciąż w wielu miejscach na świecie muszą udowadniać, że nie są gorsze od chłopców i mężczyzn. To oczywiście pochłania mnóstwo energii, ale dzięki tym wysiłkom są traktowane poważnie. To prawdziwa niesprawiedliwość, kiedy pogardza się kimś tylko dlatego, że nie urodził się chłopcem – tak jakby można było mieć na to wpływ.

jedna ica dla błędów, jakie an gr ć by i us m a yb Ch więc, kiedy popełnię osoba może uczynić, ec. zecież nastąpić koni pr i us m , ie tk ys sz w ż ju . l bardzo pocieszająca yś m o cz ow an st to st Je elonego Wzgórza Ania z Zi

Ania wyróżnia się spośród swoich rówieśniczek nie tylko uporem i determinacją, ale – może przede wszystkim – brakiem ogłady. Lata spędzone wśród ludzi, którzy nie za bardzo się nią zajmowali, sprawiły, że dziewczynie obce są reguły „dobrego wychowania”. Łamie je więc nieumyślnie.

Dzięki odwadze mówienia wprost, Ania potrafi postawić na swoim i osiągnąć cel. Udowadnia, że szczerość nie jest może zawsze pożądana, ale za to daje wolność w postę postępowaniu. A ponieważ Ania lubi ludzi i chce mieć z nimi jak najlepsze relacje, to wszystko, co robi, robi w dobrej wierze.

25

Jej najlepszą przyjaciółką jest Diana Barry, której zwierza się ze wszystkiego. To właśnie ta relacja jest dla Ani podporą w trudnych chwilach.

Jaka jest

A n ia?

szczera pełna optymizmu impulsywna (co czasem kończy się

nie pozwala odebrać sobie

niezłym ambarasem)

przyjemności życia

wyróżnia się

potrafi postawić na swoim

brakiem ogłady

i osiągnąć cel

Większość autorek książek o losach i przygodach łobuziar to osoby niepokorne. Taka też była Montgomery. Jej determinacja, aby zostać pisarką, była tak wielka, że kryła się ze swoją twórczością przed rodziną, aby nie posądziła ją, że „marnuje czas”.

Początkowo nikt nie chciał wydać powieści o Ani Shirley, ale kiedy w końcu książka się ukazała – w kilka miesięcy stała się hitem. Rozgorączkowane czytelniczki niemal zmusiły autorkę, aby kontynuowała losy Ani i opisała jej dorosłe życie.

Tak też się stało, a Montgomery wydała łącznie ponad 500 opowiadań, dwadzieścia powieści i dwa tomy wierszy.

Cóż, czasem nie warto słuchać marudzenia innych, że z twórczości nie da się wyżyć – warto robić swoje, najlepiej jak się umie.

26

Bądź jak Ania!

Piegi i rude włosy – jeśli je masz, to już jesteś podobna do Ani. Możesz również upodobnić się do niej, ale wcale nie będzie konieczne farbowanie włosów na wściekle rudy kolor ani dorysowywanie piegów permanentnym flamastrem.

Staniesz się podobna do Ani na przykład wtedy, kiedy zaczniesz ćwiczyć bycie nauczycielką.

W tym celu dobrze jest mieć duży zeszyt, w którym będziesz prowadzić listę obecności oraz wpisywać oceny i nieobecności na lekcji.

Przyda się również długi patyk do wskazywania na tablicy równań albo nowych liter.

Kto i czego będzie się uczył w twojej klasie?

To zależy tylko od ciebie! Może będzie to nowy alfabet i szyfr zrozumiały tylko dla tych, którzy nie opuszczają lekcji z tobą? Uczennicami i uczniami mogą być twoje koleżanki i koledzy, przyjaciółki albo… rodzeństwo, rodzice lub dziadkowie. Oczywiście tylko pod warunkiem, że zgodzą się odrabiać prace domowe!

Wstęp Cześć, bardzo się cieszę, że trzymasz w ręku książkę o… książkach. Przedstawiam w niej łobuziary, czyli niezbyt grzeczne literackie postaci, które mieszkają w powieściach i bajkach. Pomysł na ten zbiór był prosty: zgromadzić w jednym miejscu prawdziwą armię niepokornych bohaterek – kobiet i dziewczynek. A wszystko po to, by zobaczyć, jak wiele ich jest i w jaki sposób mogą inspirować czytelniczki i czytelników.

Zaraz, zaraz: czy to oznacza, że mamy wzorować się na niekoniecznie grzecznych osobach?

Hm, właściwie tak! Bo nasze łobuziary oprócz tego, że są awanturnicami, są odważne i potrafią nieźle namieszać. Robią to zwykle po to, aby buntować się przeciwko zakazom. Aby być niezależnymi, dzielnymi dziewczynami.

Aby poczuć się wolnymi od konwenansów i stereotypów.

A jedno z najbardziej denerwujących przyzwyczajeń dorosłych polega na tym, że zabraniają psot i figli dziewczynkom tylko dlatego, że mają być miłe i sympatyczne. Grzeczne i ciche… Cóż, powiedzcie to naszym łobuziarom – zaśmieją wam się w nos! Dla nich najważniejsze jest spełnianie marzeń i realizowanie planów, często na przekór oczekiwaniom większości ludzi i przyzwyczajeniom społecznym.

7

Wbrew pozorom jednak literatura światowa i polska boją się odważnych i dzielnych postaci kobiecych. Często trzeba czytać nudne powiastki o tym, jak Ala posprzątała po obiedzie, pisnęła na widok myszy, a potem dygnęła i powiedziała wierszyk. To miło z jej strony, że mówi „proszę” i „dziękuję”, kiedy trzeba, ale dobrze by było, gdyby czasem pobiegała po ogrodzie, wydarła się wniebogłosy i potargała fryzurę. Stałaby się wtedy wielowymiarową postacią, pełną życia bohaterką z krwi i kości – chociaż opisaną na papierze.

Dorośli nie zawsze lubią buntowniczki i rebeliantki.

Marudzą, że po awanturniczych lekturach dziewczynki stają się niegrzeczne (cokolwiek to znaczy) i nie chcą być dłużej potulne. Dlatego tym bardziej dziękuję tym starszym czytelniczkom i czytelnikom, którzy mieli odwagę sięgnąć po tę książkę i ją przeczytać lub wręczyć najmłodszym. A może sami, kiedy byli mali, marzyli o tym, aby trochę porozrabiać, ale nie mieli odwagi lub możliwości?

Ta książka ma również za zadanie zachęcić do sięgania po lektury i szukania w nich odpowiedzi na najważniejsze pytania. Owszem, ekrany telefonu i komputera potrafią przenieść w ciekawe światy, ale czytanie powieści, baśni, opowiadań pozwala odkryć niezwykłe historie. Sprawia, że możesz poczuć się wciągnięta w fantastyczną przygodę, w czasie której spotkasz niesamowite postaci. Być może będą to właśnie łobuziary? Może zechcesz być taka jak one? Trzymam kciuki i do zobaczenia w księgarni

lub bibliotece.

Copyright © by Sylwia Chutnik Copyright © for the illustrations by Aleksandra Szmida Projekt okładki Aleksandra Szmida Redaktorka inicjująca Agata Pieniążek Redaktorka prowadząca Paulina Jóźwik Redakcja Katarzyna Gliwińska Korekta Jakub Kornacki, Weronika Pikuła Layout i łamanie Karolina Korbut Opieka produkcyjna Karolina Korbut Opieka promocyjna Bogna Piechocka Opieka redakcyjna Ewelina Wójcikowska-Jakubiec i Buka ISBN 978-83-240-9275-8 Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, Kraków 2024 Druk: Dimograf