HISTO R I A KO M PL E TNA
M A R K B L AK E PRZEŁOŻYŁ
A DA M T UZ WYDAWNICTWO ZNAK KRAKÓW 2026
Tytuł oryginału Pink Floyd. Shine On. The Definitive Oral History Text copyright © Mark Blake 2025 Projekt okładki Paul Palmer-Edwards Adaptacja okładki Adam Gutkowski | goodkowskydesign.com Fotografia na okładce Aubrey „Po” Powell Redaktor nabywający Marcin Baniak Redaktorka prowadząca Hanna Mickiewicz Promocja Emilia Rydel Opieka redakcyjna Katarzyna Mach Adiustacja Marta Tyczyńska-Lewicka Korekta Barbara Gąsiorowska Aleksandra Kiełczykowska Łamanie CreoLibro Copyright © for the translation by Adam Tuz © Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2026 ISBN 978-83-8427-763-8
Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37 Dział sprzedaży: tel. (12) 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, Kraków 2026. Printed in EU
1 „OCH, WŁAŚNIE BYŁAM NA DŻERBIE” OKULARY PRZECIWSŁONECZNE W ZIMIE, „COKOLWIEK, BYLE Z PIŁKĄ”, LODZIARNIA SYLVESTER’S ORAZ „TRÈS CÉLÈBRE, SZANSA JEDNA NA STO…”
▲ Niełatwo było być siostrą Rogera „Syda” Barretta. Miał dwie siostry, ale szczególnie bliska mu była młodsza Rosemary. W dzieciństwie tworzyli nierozłączną parę i często fotografowano ich razem. O, proszę: siedzą po turecku na piasku Hunstanton Beach, wpatrzeni przez zmrużone powieki w słońce, albo elegancko wystrojeni na bal w szkole podstawowej, albo – już w nastoletnim wieku – łapią trochę słońca w ogrodzie na tyłach domu przy Hills Road 183. Rosemary miała oko na brata również w późniejszym życiu – przeganiała uczniów, którzy przychodzili do jego domu w poszukiwaniu nieuchwytnego Syda. Tylko że Syd już odszedł. Teraz został tylko Roger. Dziś w Cambridgeshire jest rześkie wiosenne popołudnie. Muzycy i organizacja charytatywna działająca na rzecz zdrowia psychicznego mają upamiętnić Barretta koncertem w sali Corn Exchange (gdzie po raz ostatni w życiu występował na żywo w 1972 roku) i odsłonić instalację artystyczną, powstałą z inspiracji piosenką Pink Floyd Bike – choć na uroczystości nie pojawi się żaden z byłych ani obecnych członków grupy. 13
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
Właśnie to upamiętnienie skłoniło Rosemary do wyrażenia zgody na wywiad. Na miejsce spotkania wybrała Red Lion, trzynastowieczny zajazd przekształcony w pub z wykwintną kuchnią we wsi Whittlesford, leżącej przeszło dziesięć kilometrów na południe od Cambridge. Rosemary przybywa dokładnie o wyznaczonej porze, znajdujemy boks za barem i zamawiamy dzbanek herbaty. Rosemary była kiedyś pielęgniarką; z łatwością wyczuwa się, że widziała ludzkość w jej najgorszym wydaniu i nie cierpi głupców. To zrozumiałe, że kiedy rozmowa schodzi na niespokojny czas działalności jej brata w grupie Pink Floyd, wydaje się reagować z odrobiną rezerwy. Rosemary słyszała wszystkie opowieści i uważa rolę Syda jako sztandarowej postaci psychodelii lat sześćdziesiątych XX wieku zarazem za nonsens i jego osobistą tragedię. To ona, jej matka i rodzeństwo sprawili, że Roger Barrett się pozbierał, kiedy przestał być „Sydem”. Przez lata Rosemary w ogóle o nim nie rozmawiała. „Ale uznałam, że nie mam powodu odcinać się od tego, co się dzieje”, mówi, „jeżeli tylko sprawuję nad tym kontrolę”. Roger „Syd” Barrett przyszedł na świat 6 stycznia 1946 roku, a Rosemary – półtora roku później. Ich rodzicami byli: dr Arthur Max Barrett (powszechnie znany jako „Max”) – anatom i patolog, który kiedyś został odznaczony medalem za uratowanie kobiety tonącej w rzece Cam – oraz Winifred Heeps, którą Barrett poznał na zbiórce zuchów i poślubił we wrześniu 1934 roku. Syd urodził się jako czwarte z ich pięciorga dzieci. Uwielbiany, charyzmatyczny i niezwykły, był jak dziecięcy gwiazdor poszukujący sceny, na której mógłby wystąpić. „Zawsze myśleliśmy, że zrobi w życiu coś nieprzeciętnego i wspaniałego”, mówi jego siostra, „ale nie na taką skalę”. Rodzina przypuszczała, że chłopiec wyróżni się w sztukach pięknych, nie w muzyce. Rosemary otwiera płócienną torbę i wyjmuje jedną z namalowanych przez brata małych akwarel. „Piękny kawałek morza”, wyjaśnia, wskazując abstrakcyjny wir błękitu i zieleni. Rodzina Syda naprawdę życzyła mu, żeby został malarzem, nie gwiazdą muzyki pop. Muzyka brata w tych rzadkich przypadkach, kiedy Rosemary rzeczywiście jej słuchała, nie podobała się jej. „Nie unikałam jej słuchania rozmyślnie”, udziela starannego wyjaśnienia. „Sądzę, że powinnam była, ale 14
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
ona w ogóle mnie nie interesowała”. Urywa na chwilę. „Szczerze mówiąc, nigdy nie lubiłam Pink Floyd”. „To organizacja charytatywna jest powodem, dla którego moja rodzina zgodziła się na upamiętnienie”, ciągnie między jednym a drugim łykiem herbaty. „Ponieważ on był moim bratem, a nie tamtym d r u g i m facetem. Kiedy ludzie przychodzili do domu i szukali Syda, odprawiałam ich. Prawdopodobnie byłam nadopiekuńcza, ale on mówił mi: «Nie rozmawiaj z tymi ludźmi, dobrze?», a ja szanowałam jego zdanie”. „Czy coś z tego ma dla pana sens?”, pyta. Owszem, ma. A więc kim był Roger „Syd” Barrett? „Och, był dzieckiem, które nigdy nie dorosło”. ▲ „Disc and Music Echo” (8 kwietnia 1967): „Syd, urodzony 21 lat temu w Cambridge, jest najprzystojniejszy z dość pospolitej paczki kumpli. «Wolność jest tym, czego chcę», komentuje”. Rosemary Breen (z domu Barrett, najmłodsza siostra Syda Barretta): Zawsze będę nazywać go „Rogerem”, mówiąc o młodym mężczyźnie, którego znaliśmy, a „Sydem”, gdy będę mówić o tamtej zwichrowanej psychicznie osobie, jaką się stał. Mieliśmy z Rogerem dwóch starszych braci: Donalda i Alana, siostrę Ruth, a potem był Roger i ja. Oboje byliśmy sobie bardzo bliscy i nie mam żadnych zdjęć bez niego, a on beze mnie. Odznaczał się olbrzymią charyzmą niemal od dnia narodzin. Był bardzo zabawny, rozśmieszał wszystkich i zawsze miał iskierki w oczach. Jako dzieciaki chadzaliśmy z ojcem do Parku Byron’s Pool i do lasu w Grantchester – do wszystkich zacisznych, wiejskich okolic wokół Cambridge. Był niezwykły, nawet w młodym wieku. Jego umysł i idee odbiegały od normy. David Gilmour: Faktycznie spotkaliśmy się z Sydem w dzieciństwie na prowadzonych w niedzielne poranki zajęciach plastycznych, odbywających się w dużej sali na antresoli w Homerton College przy Hills Road. Chodziło tam mnóstwo dzieciaków. Później odkryłem, że w tym samym czasie na te 15
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
same zajęcia uczęszczali Syd i Roger [Waters] przez jakieś trzy lub cztery lata, ale nie pamiętam żadnego z nich z tamtych czasów. Roger Waters: Przypuszczam, że miałem około dziesięciu lat, Syd byłby wtedy ośmiolatkiem, i robiliśmy ceramiczne krokodyle. Ja mieszkałem przy Rock Road, a on przy Hills Road, kilka domów od mojej cioci. Zastanawiam się, gdzie chodził do szkoły podstawowej, bo ja chodziłem do Morley Memorial [przy Blinco Grove] i nie bardzo go pamiętam. Rosemary Breen: Oboje chodziliśmy do Morley Memorial i miałam już dość chwalenia Rogera [Syda] za jego obrazki. Pewnego dnia zabrałam jeden z nich do klasy i oznajmiłam, że to mój: „Patrzcie! To moje dzieło”. Ale nauczyciel natychmiast stwierdził: „Nie, to praca Rogera [Syda]”. On był urodzonym artystą. Roger mógł spojrzeć na coś i natychmiast to narysować – martwe natury, szkice postaci, portrety członków rodziny… Nick Barraclough (muzyk, prezenter radiowy): Moja siostra Alison chodziła w szkole podstawowej do klasy z Sydem. Zapamiętała go jako bardzo charyzmatycznego, pięknego chłopca. Kiedy mieli około jedenastu lat, poproszono uczniów o namalowanie swojego wrażenia z upalnego dnia. Większość dzieci namalowała plażę lub wielkie słońce. Roger – jak go wtedy nazywano – narysował leżącą na plaży dziewczynę w bikini, której ściekają po ciele krople roztopionych lodów na patyku, co wydawało się strasznie zaawansowane jak na kogoś w jego wieku. Rosemary Breen: Mój ojciec był dobrym muzykiem i plastykiem oraz wspaniałym patologiem [na uniwersytecie]. Nie sądzę, żeby Roger kiedykolwiek nawiązał z kimś innym tak bliską więź jak z tatą. Jednak zainteresowania mojego ojca zostały zgłębione do n-tego stopnia – muzyka, sztuki piękne, patologia. Był bardzo dokładny, pełen zapału, bardzo skoncentrowany. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku nigdy nie słyszeliśmy określenia „autystyczny” i cieszę się, że u mojego brata nigdy tego nie rozpoznano, bo prawdopodobnie ustawiliby go na jakichś okropnych lekach. Wszyscy g d z i e ś się plasujemy na tym spektrum, a jemu było o wiele bliżej do przeciwnej strony.
16
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
Nick Barraclough: Mój ojciec uczył w szkole podstawowej, a Roger „Syd” Barrett i Roger Waters chodzili do niego na korepetycje przed egzaminami jedenastolatków. Obaj zdali i dostali się do County [Cambridgeshire High School for Boys], co było wielkim wyczynem. County była państwową szkołą średnią typu grammar school. Rosemary Breen: Rogera [Syda] zawsze bardziej interesowała fantazja niż rzeczywistość. Czytaliśmy wtedy wszystkie książki fantastyczne. Do jego ulubionych lektur należała Alicja w Krainie Czarów. Na jego pogrzebie czytano wyimki z Little Grey Men [bajka z 1942 roku autorstwa Denysa Watkinsa-Pitchforda], w której ważną rolę odgrywa też przyroda. Roger lubił wszystko, co związane z przyrodą lub dziećmi albo krainą fantazji. Nick Mason: Można usłyszeć te wpływy w piosenkach pisanych przez Syda dla Pink Floyd. To wszystko jest na płycie The Piper at the Gates of Dawn. Libby Chisman (z domu Gausden, była dziewczyna Syda Barretta): Poznałam Syda na Pływalni Jesus Green, kiedy miał piętnaście lat [latem 1961 roku]. Poszłam tam z kilkorgiem przyjaciół, między innymi Dave’em Gilmourem, spotkanym na placu zabaw. Właśnie wróciłam z Niemiec i miałam bardzo krótko ostrzyżone włosy, a Syd powiedział, że mu się podobają. Miał w tamtym czasie dziewczynę, bardzo ładną i puszystą. On i ja od razu się polubiliśmy. Oboje byliśmy trochę nietypowi. Na naszej pierwszej randce wypłynęliśmy łodzią na rzekę, a on beznadziejnie radził sobie z wiosłowaniem. Mieszkaliśmy przy Hills Road mniej więcej pięć domów od siebie. Nasze matki się znały. Syd był bardzo dowcipny, zawsze roześmiany i pisał do mnie najpiękniejsze listy – setki listów. Był moim pierwszym chłopakiem i myślałam, że wszyscy chłopcy są tacy, więc później, kiedy się przekonałam, że jest inaczej, przeżyłam lekki szok. Rosemary Breen: Nasz ojciec grał na fortepianie, więc my wszyscy też braliśmy lekcje. W dzieciństwie grywaliśmy z Rogerem [Sydem] na fortepianie w duecie i wygraliśmy konkurs [w 1953 roku za wykonanie walca Nad 17
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
pięknym modrym Dunajem] w ratuszu w Cambridge. Ale jego pierwszym instrumentem muzycznym była drumla. Od niej przeszedł do gry na ukulele. Libby Chisman: Win, mama Syda, była starsza o dziesięć lat od wszystkich naszych matek. Wcześnie urodziła braci Syda. Don służył w RAF-ie, Alan zaś wykładał na uniwersytecie. Do trzydziestki obaj wyłysieli, kompletnie różniąc się pod tym względem od Syda. Ich ojciec Max był człowiekiem bardzo przyjacielskim, ale stale tkwił w gabinecie. Kiedy zmarł jego ojciec [w grudniu 1961 roku], właśnie wybieraliśmy się z Sydem do miasta. Długo chorował na raka. Syd był wspaniałym pamiętnikarzem i zwykle codziennie zapełniał stronę dziennika. Tamtego dnia napisał tylko: „Dzisiaj zmarł drogi tata” – i tyle. Rosemary Breen: Roger [Syd] miał wtedy piętnaście lat i myślę, że śmierć naszego ojca wywarła na niego bardzo duży wpływ. Ojciec go rozumiał. Był naukowcem, który nie rezygnował z podejścia humanistycznego, w przeciwieństwie do wielu akademików. Wszyscy sądziliśmy, że Roger zostanie artystą. Jego pierwszą miłością były sztuki piękne, a nie muzyka. John Gordon (były uczeń szkoły County, późniejszy gitarzysta w Jokers Wild, grupie Davida Gilmoura): Poznałem Syda, kiedy trafiliśmy w County na te same zajęcia plastyczne. Mieliśmy narysować plakat do kampanii prowadzonej przez pocztę. Wszyscy poza Sydem i zrobili coś na miarę swojego wieku. Syd natomiast narysował ołówkiem obraz, jakiego nie powstydziłby się trzydziestolatek – pełen ekspresji. David Gale (przyjaciel Barretta, przyszły dramaturg i pisarz): Mieszkaliśmy z Sydem blisko siebie, więc musiałem go widywać na ulicy, zanim się dowiedziałem, kim jest. Był dość rozwinięty jak na swój wiek, co podkreślał wyglądem i fryzurą. Mój dom przy Luard Road stał w pobliżu County. Pewnego dnia usłyszałem hałas zza jakichś zarośli, a to był Syd i jakiś chłopak, którego później poznałem jako Storma Thorgersona; odbijali sobie znalezione na polu golfowym piłeczki. Nie chodziłem do County, tylko do konkurencji – Perse School for Boys, która również mieściła się przy Hills Road. 18
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
David Gilmour: Zrezygnowałem z zajęć plastycznych, kiedy jako jedenastolatek poszedłem do Perse, bo tam mieli zajęcia w soboty rano. Lepiej poznałem Syda, kiedy mieliśmy około czternastu lat. Nie wyczułem w nim żadnych muzycznych skłonności, choć był już szykownie ubraną i pod każdym względem atrakcyjną osobą. Można go było dostrzec z kilkuset metrów, bo przy chodzeniu lekko podrygiwał – opierał się na przedniej części stóp, a pięty unosił nad ziemię. Storm Thorgerson (przyszły artysta projektujący okładki albumów Pink Floyd): Chodziliśmy z Sydem do tej samej szkoły, on o rok niżej. Ale więcej czasu spędzaliśmy razem poza szkołą, obijając się nad brzegiem rzeki Cam i wyobrażając sobie, że jesteśmy beatnikami. W naszym otoczeniu było mnóstwo wyjątkowych ludzi i według mnie Syd nie wyróżniał się jako ktoś bardzo niezwykły. David Gale: Podczas wakacji moja grupa spędzała czas nad brzegiem Mill Pond, w pobliżu jazu. Storm był z inną grupą – do której mogli należeć chłopcy i dziewczyny z innych szkół – obok kładki dla pieszych i męskich kabin do kąpieli w Parku Sheep’s Green. Wszyscy wypożyczaliśmy łodzie w warsztatach szkutniczych nad Mill i pływaliśmy w górę rzeki do Grantchester. Alan Styles, który został pracownikiem obsługi technicznej tras koncertowych Pink Floyd [i sławnym „Alanem” z utworu Alan’s Psychedelic Breakfast], pracował w jednym z tych warsztatów. Widywało się tych samych ludzi i każdy znał kogoś, kto znał kogoś innego. Stopniowo te grupy się przemieszały i stały się rdzeniem społeczności bardzo rozmiłowanej w pokoleniu beatu. Kerouac napisał W drodze pod koniec lat czterdziestych, do kurwy nędzy, ale my wszyscy czytaliśmy tę książkę, jakby została napisana wczoraj. Roger Waters: Wszyscy udawaliśmy, że interesujemy się [amerykańskimi poetami pokolenia beatu] Lawrence’em Ferlinghettim i Allenem Ginsbergiem, i rozmawialiśmy o paleniu trawki, ale tak naprawdę tego nie robiliśmy. Storm Thorgerson: Roger Waters trzymał się jednej strony. Naprawdę nie był członkiem mojej paczki – nawet jej dodatkiem – chociaż jego matka 19
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
znała się dobrze z moją. Mimo że chodził do szkoły ze mną i Sydem, tak naprawdę nie należał do naszej grupy grupy. Libby Chisman: Syd z pewnością palił marihuanę – w czasach, kiedy jej palenie na górnym pokładzie autobusu mogło jeszcze ujść na sucho. John Watkins (były student Cambridge College of Arts and Technology): Cambridge zawsze było odrobinę artystowską ostoją bohemy. Nigdy nie widziałem w otoczeniu Syda żadnych narkotyków, ale z racji bliskości uniwersytetu i leżących niedaleko amerykańskich baz lotniczych Lakenheath i Mildenhall studenci i żołnierze przynosili towar – „blues”, benzedrynę… David Gale: Miałem przyjaciół korzystających z tego, co nazywaliśmy „pocztą Hoppy’ego”. „Hoppy” to John Hopkins, który ukończył Cambridge University i przeniósł się do Londynu. Jego właściwym zajęciem była fotografika, ale za sowitą cenę kamuflował przesyłki marihuany w kasetach z taśmą fotograficzną. Nigel Lesmoir-Gordon (pisarz, filmowiec): Mieszkałem w internacie Oundle School [w Northamptonshire], gdzie założyłem oddział CND1, klub jazzowy i wstąpiłem do partii komunistycznej. Moja matka mieszkała przy Milton Road w Cambridge i dzięki temu podczas wakacji poznałem Storma Thorgersona, Davida Gale’a i całą tę zgraję z Mill Pond. Chyba też wtedy, mniej więcej w 1962 roku, musiałem poznać Syda. Cambridge było tętniącym życiem miejscem. W piątkowy wieczór chadzaliśmy do klubu jazzowego, a potem w sobotni wieczór do Rex Ballroom i tańczyliśmy do muzyki Gene’a Vincenta. Po przeniesieniu się do Cambridge zacząłem pisać poezję i poznałem parę studentów, którzy zaprosili mnie do wspólnego palenia trawki. Następnie usłyszałem o „Hoppym”, więc zorganizowałem sobie własne dojście. 1
CND – Campaign for Nuclear Disarmament (Kampania na rzecz Rozbrojenia Nuklearnego), organizacja założona w 1957 roku w Wielkiej Brytanii. Jej symbol, nazywany popularnie „pacyfką”, stał się powszechnie utożsamiany z ruchem pacyfizmu. O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza.
20
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
Andrew „Willa” Rawlinson (były uczeń County, pisarz, filozof ): Chodziłem do szkoły z Rogerem Watersem i Sydem, który był o dwa lata młodszy od nas. Pasjonowałem się surrealizmem, happeningami i poezją konkretną – podobnie jak Syd. Tim Renwick (były uczeń County i przyszły gitarzysta Pink Floyd w trasach koncertowych): Byłem uczniem County, ale razem z Sydem działaliśmy w tej samej grupie skautów i, wierzcie lub nie, Syd został moim zastępowym. Był osobą pełną werwy, obdarzoną wielkim sercem. Libby Chisman: Na zbiórkę skautów Syd przebierał się w mundur, po czym wracał do domu, wbijał się w obcisłe dżinsy i chadzał do klubu jazzowego. Nie ubierał się tak jak inni chłopcy. Nosił workowaty czarny sweter z grubej dzianiny, buty bez sznurowadeł na bose stopy bez skarpetek – był „Sydem beatnikiem”. Brian „Fred” Foskett (miejscowy perkusista i przyszły fotograf jazzowy): Roger [Syd] chciał posłuchać trochę jazzu, więc zabrałem go do klubu YMCA, gdzie grali Riverside Seven [z kontrabasistą o nazwisku Sid Barrett]. Roger, co było charakterystyczne dla tego okresu, do dżinsów nosił kalosze. Rosemary Breen: Pamiętam, jak szłam do Cambridge z Rogerem [Sydem], który nosił okulary przeciwsłoneczne w zimie. Śmialiśmy się z tego, ale w następnym tygodniu wszyscy nosili okulary przeciwsłoneczne. Phil Carlo (towarzysz z Cambridge, przyszły menedżer Led Zeppelin w trasach koncertowych): On nie był wtedy gwiazdorem, za którego uchodzi dzisiaj: „O wow, Syd Barrett!”. Był po prostu młodym chłopakiem, który zabawnie unosił obcasy butów przy chodzeniu. Niektórzy ludzie na jego widok kręcili głowami. Anthony Stern (artysta, filmowiec): W Cambridge było coś, co nazwałem „przyzwoleniem na ekscentryczność”. Nasz dyrektor szkolnego chóru w Kings’ College zaprowadził nas kiedyś na dach kaplicy i te wszystkie dzieciaki łaziły po galeryjce i pomieszczeniach wieży, gapiąc się w dół z wysokości 21
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
wielu metrów. Gdyby dyrektor zrobił tak dzisiaj, trafiłby do aresztu. W dzieciństwie mieliśmy w swoim otoczeniu ludzi, których w Barnstaple lub Lyme Regis albo jakimkolwiek innym mieście w Anglii prawdopodobnie trzymano by pod kluczem. Libby Chisman: Kiedy dorastaliśmy, w Cambridge żyła pewna ekscentryczka – kobieta, która zwykła przechadzać się z kubełkiem na głowie. Syd uważał ją za postać jednocześnie tragiczną i komiczną. Wizyta w mieście, w sklepie z płytami nie liczyła się, dopóki nie zobaczyło się kobiety z kubełkiem na głowie. Syd śmiał się z tego, ale też był zasmucony i zmuszał nas wszystkich do zastanawiania się, d l a c z e g o ona nosi kubełek na głowie. Oczywiście on skończył w pewnym sensie podobnie. ▲ Syd i Rosemary zajmowali wspólnie pokój na parterze domu Barrettów przy Hills Road 183. Kiedy doktor Barrett zmarł, a starsze rodzeństwo się wyprowadziło, Syd zawłaszczył go dla siebie, zagracając go farbami, sztalugami, gitarą, gramofonem i płytami, miniaturowym teatrzykiem Pollocka i innymi rekwizytami wszelkich efemerycznych pasji artystycznych, jakim się oddawał. Dla wzmocnienia przesłania, że pokój stanowi obecnie jego terytorium, wstawił nawet zamek w drzwiach. Tymczasem Win, jak wiele osób w Cambridge, wynajmowała pokoje studentom, żeby sobie dorobić, co miało jej pomóc w opłacaniu rachunków. Zza zamkniętych na klucz drzwi pokoju Syda dochodziły bluesowe frazy rodem z głębokiego Południa Ameryki Muddy’ego Watersa, podczas gdy zdeprymowani zagraniczni studenci w pokojach na górze starali się zasnąć. ▲ Libby Chisman: Syd kochał nie tylko malować, ale przy każdej sposobności grał na gitarze i wszędzie zabierał ją ze sobą. W Cambridge działały dwa sklepy muzyczne [Millers i Ken Stevens Music], w których można było się spotkać z niechętnym przyjęciem. Dopóki się nie pokazało obsłudze, że ma się pieniądze, nie można było nawet wejść do kabiny, ale Ken Stevens 22
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
pozwalał Sydowi godzinami grać na gitarach – nawet na tych droższych, znajdujących się na górnym piętrze. Syd Barrett (wypowiedź z 1971 roku): „Pierwsza [gitara] to był akustyczny instrument Hofnera, który miałem przez rok. Po czym wstąpiłem do miejscowej grupy Geoff Mott and the Mottoes i szarpnąłem się na Futuramę 2. Geoff Mott był wspaniałym wokalistą… Zastanawiam się, co się z nim stało…” Clive Welham (perkusista grupy Geoff Mott and the Mottoes): Ale The Mottoes grywali głównie w salonie domu matki Syda. Jako chłopak świeżo po szkole musiałem się zadowalać „perkusją” w postaci puszki po herbatnikach i dwóch noży. Graliśmy tam ja, Geoff, Roger Barrett i jeszcze jeden mój przyjaciel, „Nobby” Clarke. Wiele razy przyjeżdżał tam motocyklem Roger Waters, który wtedy nie zajmował się muzyką. Pierwszy występ mieliśmy w Cambridge [w marcu 1962 roku], o ile pamiętam, to był koncert charytatywny na rzecz CND. John Gordon: Geoff Mott and the Mottoes byli nieformalnym zespołem grywającym na imprezach. Ale Syd nie wydawał się zainteresowany grupami muzycznymi. Po prostu spokojnie improwizował sobie z chłopakami, zamiast grać w zespole zarabiającym muzyką do tańca. David Gilmour: Moi rodzice mieszkali w Nowym Jorku i na szesnaste urodziny przysłali mi albumy z Newport Folk Festival z 1959 roku i pierwszy album Boba Dylana. Wtedy nie wydano ich w Anglii, więc prawdopodobnie miałem jedne z pierwszych egzemplarzy w kraju. Libby Chisman: Poszliśmy razem na występ Boba Dylana w Festival Hall i kiedy tylko zobaczyliśmy widownię, Syd powiedział: „Spójrz, Libby, to ja i ty ze wszystkich innych miast”. David Gale: Kiedy zjawił się Bob Dylan, zrobił na nas wszystkich wielkie wrażenie. Miałem gitarę klasyczną i na swój bardzo amatorski sposób próbowałem nauczyć się kilku akordów. Nadal mam kawałek kartki, na którym 23
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
Syd zapisał mi akordy do Oxford Town Dylana. Przedtem słuchaliśmy Snooksa Eaglina, Johna Lee Hookera, mnóstwo bluesa. John Gordon: Najczęściej słyszało się o Bo Diddleyu, ale zainteresowania Syda były bardziej rozległe. Byliśmy otoczeni amerykańskimi bazami lotniczymi, a Syd zdobył kilka rzadkich amerykańskich płyt importowanych – prawdziwy, surowy blues w stylu Leadbelly’ego. Dla nastolatka był on dość przerażający. Rosemary Breen: Lubiłam Adama Faitha, a Roger [Syd] mieszał go z błotem. Pamiętam, jak wróciłam do domu, okropnie podekscytowana, z płytą Adama Faitha. Roger położył ją na talerzu gramofonu, odtworzył kilka sekund pierwszego nagrania, kilka sekund drugiego, potem zrobił tak samo z następnym – i powiedział: „Nie, to nie jest muzyka”. Nie chciał zachować się nieprzyjemnie, ale bardzo lubił jazz. Kiedy wszyscy słuchali Cliffa Richarda i Elvisa, jego interesował Thelonious Monk. Miłość do jazzu została mu całe życie. Pod koniec miał około dziesięciu płyt CD i na wszystkich był jazz. John Gordon: Mój ojciec był znanym w okolicy muzykiem, a ponieważ trochę sie różniliśmy, stroniłem od lekcji fortepianu i skorzystałem z okazji, żeby uczyć się gry na gitarze razem z Sydem. Po szkole często spędzałem u niego mniej więcej godzinę. Syd miał sztalugi i wolno mu było rozchlapywać farbę po całym salonie na parterze. Gdybym ja wyjął choćby wieczne pióro, nie mówiąc o farbie, moja mama martwiłaby się, że atrament poplami całą sofę. Nigdy nie wiedziałem, gdzie się podziali mężczyźni z rodziny Syda. Wydawał się o wiele bardziej obyty i doświadczony ode mnie. Ale jego sposób rozmowy z matką czasami mnie krępował. W jednej chwili mogli się przytulać, a w następnej on kazał jej wypieprzać z pokoju. Stephen Pyle (perkusista w zespole Those Without, w którym Barrett grał przed współpracą z Floydami): Po raz pierwszy spotkaliśmy się z Sydem na sobotnich zajęciach plastycznych w 1962 roku. Później często 24
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
urządzaliśmy sesje improwizacyjne u Syda. Wszyscy się tam schodziliśmy, ponieważ jego mama miała bardzo liberalne podejście do młodzieży. Rosemary Breen: Moja matka była wówczas osobą bardzo wyluzowaną. Tak właśnie funkcjonował dom. Nie mówiła: „Nie wolno ci tego robić”. Kiedy miałam zaledwie szesnaście lat, pojechałam z chłopakiem do Niemiec, żeby podróżować po kraju autostopem, a ona nie robiła z tego żadnej afery. W tamtych czasach nie było telefonów komórkowych i nie odzywałam się do niej przez całe wieki. Iain „Emo” Moore (znajomy członków Pink Floyd, widoczny na wewnętrznej okładce albumu A Nice Pair): Poznaliśmy się, kiedy Syd miał szesnaście lat, i zanim się obejrzałem, wpadałem do niego i przez cały dzień paliłem trawkę. Jego mama wchodziła i pytała: „Co to za zapach?”. Syd był zawsze bardzo spokojny, nigdy jako pierwszy nie zaczynał rozmowy, ale przyłączał się do niej, jeśli dotyczyła muzyki lub filozofii. Miał wspaniały umysł, czego nikt sobie nie uświadamiał, a on nikomu nie zamierzał tego udowadniać. Niejako dryfowałem między domami Syda i Storma Thorgersona [przy Earl Street], ponieważ Vanji, mama Storma, pozwalała nam spędzać tam czas. David Gale: Jeśli się myśli o historii Pink Floyd, wyłania się wzorzec – chłopaki i ich matki, które pozwalały im robić, co tylko chcieli, i tolerowały całą tę młodzież schodzącą się do ich domów o każdej porze dnia i nocy. ▲ Niezależnie od powyższych rozrywek Barrett dążył do zrealizowania swojego marzenia o szkole plastycznej i nadal uczęszczał w sobotnie poranki do Homerton, a także na zajęcia rysunku z natury w Cambridgeshire College of Arts and Technology (zwanej również Tech), uczelni przy East Road. Jego upór i talent opłaciły się, gdy jesienią 1962 roku został nagrodzony stypendium na studiowanie w Tech podstaw sztuk pięknych. Uczelnia gościła w swoich murach kilku innych uzdolnionych muzycznie studentów, w tym 25
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
przyjaciela Syda i byłego ucznia County Johna Gordona, Stephena Pyle’a, Johna Watkinsa oraz, semestr później, Davida Gilmoura. W 1963 roku muzyka pop w Wielkiej Brytanii wkroczyła w okres, w którym bezpretensjonalni piosenkarze, tacy jak Frank Ifield, wytrzymywali na listach przebojów w starciu z Elvisem, Cliffem Richardem i zbrojnymi w gitary Shadowsami. Nowy rok rozpoczął się od przełomowego singla Beatlesów Love Me Do, a lato przyniosło przedsmak Rolling Stonesów w postaci ich debiutanckiego singla Come On. Chociaż Barretta nadal nazywano w domu Rogerem, gdzie indziej często był znany jako „Sid” lub „Syd”. Pewien szkolny przyjaciel upiera się, że ten przydomek nadano mu wcześniej, po tym jak nałożył kaszkiet na zbiórkę drużyny skautów – jego koledzy ze szkoły średniej uważali imię „Sid” za typowe dla klasy robotniczej. Barrett nigdy tego nie komentował, ale jego skłonność do tego, co Rosemary nazywa „nigdy nie robić dwa razy tego samego”, była już wyraźnie widoczna – jego twórczość nieustannie przeskakiwała między różnymi stylami i technikami. „Zmieniał się z tygodnia na tydzień”, potwierdza John Gordon. Niektórzy porównywali prace abstrakcyjne studenta Barretta do prac Jacksona Pollocka lub amerykańskiego eksperymentalisty Jima Dine’a, który tworzył dzieła z użyciem farby olejnej, tkaniny i przedmiotów z gospodarstwa domowego. Jasper Rose, wykładający w Tech historię sztuki, uprzejmie opisywał go jako „urodzonego malarza (…) obdarzonego uroczym, pokrętnym stylem szkicowania”, chociaż Barrett ustawicznie zakłócał jego wykłady. Syd imponował, rzucał wyzwania i fascynował większość ludzi, którzy się z nim zetknęli. ▲ Rosemary Breen: Czas, jaki Roger [Syd] spędził w szkole plastycznej w Cambridge, był szczęśliwy. Na świecie to był ekscytujący okres, kiedy można było robić, co się chciało, i ubierać się, w co się chciało. Popalał jakieś dziwne paskudztwo, ale to było, jeszcze zanim wpakował się w coś naprawdę szkodliwego. John Watkins: Szkoła plastyczna Tech to była wielka rzecz, bo tam uczył się Ronald Searle, rysownik i autor St Trinian’s [komiks i książki], a także 26
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
zespół, który później zrobił film Spitting Image – Peter Fluck i Roger Law. Cieszyła się więc uznaną renomą. John Gordon: Na pierwszym roku próbowaliśmy po trochu wszystkiego, zanim zdecydowaliśmy, w jakiej dziedzinie sztuki chcemy się specjalizować. Syd od razu wiedział, że chce malować, choć prawdopodobnie spędził na malowaniu więcej czasu w swoim ogrodzie niż w college’u. Nagle się gdzieś zaszywał i znikał z oczu. Ale w dniu, w którym trzeba było przynieść pracę do oceny, pojawiał się z arcydziełem i wszystko mu wybaczano. Stephen Pyle: Jeden z naszych ulubionych numerów polegał na tym, żeby na wykładach z historii sztuki siadać z tyłu na takich robionych na miarę szafach, za którymi były okna zasłonięte kotarami. Kiedy gaszono światła, wyskakiwaliśmy przez okna i wyruszaliśmy na szluga z kawą, wracając na wykład dokładnie w chwili, kiedy się kończył. David Gilmour: Po skończeniu szkoły we wrześniu 1963 roku poszedłem do Tech, żeby zrobić kursy językowe na poziomie zaawansowanym. Syd już tam był, więc w trakcie większości przerw obiadowych spotykaliśmy się w stołówce, żeby pograć na gitarach. Pamiętam, jak uczyłem się Come On Rolling Stonesów, kiedy utwór po raz pierwszy się ukazał. Grało się wiele numerów Beatlesów, Stonesów i Bo Diddleya – były sesje muzykowania w porze obiadowej i dyskutowania o tym, jak powstały te piosenki. Warren Dosanjh (były uczeń Cambridge County oraz menedżer/technik obsługi tras koncertowych Those Without): Na rogu East Road przy Tech stała lodziarnia Sylvester’s. Studenci chodzili tam na koktajl – Pepsi Cola albo Dandelion & Burdock z łyżką lodów. Ponoć właśnie tam w trakcie którejś przerwy obiadowej Steve Pyle wymyślił nazwę „Pink Floyd”. Stephen Pyle: Stałą rozrywką Syda i moją było wymyślanie nazw zespołów. Raz słuchaliśmy składanki utworów bluesowych, a na okładce płyty wydrukowano nazwiska bluesmanów, których nagrań nie było na albumie, w tym Pinka Andersona i Floyda Councila. Kiedy na pogrzebie Clive’a Welhama 27
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
[w 2012 roku] ponownie przedstawiłem się Davidowi Gilmourowi, powiedział mi, że dowiedział się od Syda, że to ja wymyśliłem nazwę „Pink Floyd”. Libby Chisman: Mniej więcej w tym okresie wybraliśmy się z Sydem na występ Rolling Stonesów. To musiał być jeden z tych występów, do których zostali zakontraktowani, zanim stali się wielcy. Odbywał się chyba w jakiejś sali w wiosce zaraz pod Cambridge. Po występie Mick Jagger podszedł do nas, żeby z nami pogadać. Miałam na sobie coś nietypowego, a on skomentował mój strój i sposób uczesania, po czym zaczął rozmawiać z Sydem. Mówił o tym, że Syd trochę przypomina wyglądem Billa Wymana – też bardzo ciemnowłosego i szczupłego. Pamiętam, że Mick miał n a j o k r o p n i e j s z y akcent – gorszy niż obecnie – bo w Cambridge wszyscy wysławialiśmy się właściwie. Coś niezwykłego było w tym, że tak po prostu do nas podszedł. Później to samo powtórzyło się z Mary Quant. Postanowiła pogawędzić sobie z Sydem. Zawsze rzucał się w oczy, niezależnie od tego, ilu ludzi było wokół. Rosemary Breen: Nie myśli się o tym, kiedy się dorasta, ale kiedy w jakąś sobotę poszliśmy razem do Woolworths, zauważyłam, jak szybko nas obsłużono ze względu na jego atrakcyjny wygląd. Dziewczyny wcześnie zaczęły go uwielbiać. Wszystkie przyjaciółki mamy wydawały się w nim zakochane. Libby Chisman: Nie wiem, o ile starsza od nas była Mary Quant, ale to było nieuniknione, że zechce porozmawiać z Sydem. Były inne poznane na przyjęciach dorosłe kobiety, którym on dawał swój numer telefonu. Zwykle dzwoniły do niego i siadaliśmy we dwoje, przysłuchując się temu, co mówiły. Zazwyczaj się z tego śmialiśmy, a on umawiał się z nimi, po czym się nie zjawiał. Byliśmy tacy naiwni, naprawdę. Nie wiem, ile razy zrywaliśmy ze sobą i znowu wracaliśmy do siebie. Nigel Lesmoir-Gordon: Wszyscy b u n t o w a l i ś m y s i ę – albo próbowaliśmy to robić. Byłem w tym samym wieku co Roger Waters. Ponieważ się znaliśmy, wsiadałem na swoją Vespę i przyjeżdżałem na niektóre z niedzielnych popołudniowych sesji w domu Syda. Widywałem go też z jego 28
1 . „ O c h , w ł a ś n i e b y ł a m n a Dż e r b i e ”
dziewczyną Libby w Kawiarni El Patio, gdzie obsługiwałem ekspres do kawy. Nie byłem muzykalny, mimo to on nas interesował ze względu na niezwykły wygląd i wrażenie, że dokądś zmierza. Libby Chisman: W paczce Nigela wszyscy byli starsi i trochę się musieli zniżać do poziomu naszej paczki małolatów, ponieważ wszyscy lubili Syda. Różnica wieku nie była ważna, ale myślę, że Syd darzył uwielbieniem Nigela i Dave’a Gale’a. Syd mógł pojawić się na spotkaniu paczki, a potem po prostu zniknąć. Kiedy tylko kupił sobie auto, zaraz pojechaliśmy popatrzeć na rzeki i wzgórza. Były różne cudowne zajęcia albo miejsca, do których nas zapraszano – ale on chciał tylko siedzieć na zboczach Gog Magog Hills, całkiem sam. John Gordon: Ze względu na moją sytuację rodzinną wyprowadziłem się z domu, kiedy poszedłem do szkoły plastycznej. Miałem mieszkanie w budynku przy Clarendon Street, które funkcjonowało jak awaryjne schronienie, gdzie ludzie po prostu wpadali w środku nocy. Zawsze było tam pełno dziewczyn i dymu. Aubrey „Po” Powell (współzałożyciel firmy Hipgnosis, skupiającej projektantów okładek płyt, przyszły dyrektor kreatywny Pink Floyd): Kiedy wykopali mnie z King’s School w Ely, znalazłem sobie pokój przy Clarendon Street 27. Mój ojciec służył w RAF-ie, razem z matką stacjonowali na Bliskim Wschodzie i nie mieli o pojęcia, co robię. Miałem szesnaście lat i ani grosza przy duszy, ale to był początek olbrzymiej przygody. Sarah, siostra Petera Cooka, mieszkała w suterenie. Cała banda ludzi często odwiedzała nasz budynek oraz sąsiedni, pod numerem 25. Emo i jego przyjaciel [Ian] „Pip” Carter, który później został technikiem obsługi tras koncertowych Pink Floyd, wpadali i wypadali przez cały czas. Mieliśmy wspólnego przyjaciela, sprzedawcę trawki dla mieszczuchów, który nazywał się Norman „Nod” Brown. To właśnie „Nod” przedstawił mnie Stormowi, Davidowi Gale’owi, Nigelowi Gordonowi i całej tej paczce, z Sydem Barrettem włącznie. W jednej chwili tkwiłem w szkole z internatem, dzieląc sypialnię z [przyszłym kontrolerem BBC1/BBC2] Alanem Yentobem, a w następnej kręciłem się wśród tych wszystkich beatników. Oni 29
P I N K F LOY D S H I N E O N . H I S TO R I A KO M P L E T N A
jak jeden mąż czytali Kerouaca, oglądali zagraniczne filmy, popijali w Criterion, podróżowali autostopem do Maroka i na Ibizę… Phil Carlo: Wszyscy z tej grupy nosili marynarskie kurtki i zamszowe trzewiki albo tenisówki, chodzili z albumami jazzowymi pod pachą i palili okropne papierosy: Gauloise’y albo Gitane’y. Dziewczyny były urocze, ale z wyglądu jednakowe, tyle że czasami nosiły na ramieniu torby robione na drutach, a to znaczyło, że odwiedziły Grecję, Elbę albo Formenterę. Ja znałem tylko ludzi, którzy dotarli na Costa Brava. John Gordon: Mieliśmy z Sydem dostęp do projektora, farb i tuszu z college’u oraz do szkiełek mikroskopowych, bo jego ojciec pracował na uniwersytecie. Zaczęliśmy bawić się projektorem i eksperymentować z pokazami slajdów. Tak więc część tego, co stało się elementem wczesnych pokazów Pink Floyd, zapoczątkowaliśmy z Sydem w moim salonie. Rosemary Breen: Roger [Syd] doświadczał zjawiska, które – jak się później dowiedzieliśmy – nosiło nazwę „synestezji”. Nawet w dzieciństwie, gdy opowiadał o swoich wrażeniach, określał je nazwą koloru. Dla niego dźwięk był kolorem, a kolor dźwiękiem. Donośny hałas był „czarny” i czasem się zastanawiam, czy ta psychodelia z łomotem muzyki i jednoczesnymi światłami nie była częścią tego zjawiska. Libby Chisman: Syd zdobył dla nas bilety na występ The Beatles [w Cambridge’s Regal Cinema], ale w tym dniu [w listopadzie 1963 roku] miał rozmowę kwalifikacyjną w szkole plastycznej Camberwell i musiał pojechać do Londynu. Czuł się straszliwie rozczarowany faktem, że ominął go koncert Beatlesów. Peter Whitehead (plastyk, we wczesnym okresie kariery Floydów filmowiec, reżyser dokumentalnego filmu z 1967 roku Tonite Let’s All Make Love in London): Studiowałem w Cambridge i wziąłem półroczny urlop dziekański, żeby skupić się na malowaniu. Przeprowadziłem się do domu w georgiańskim stylu przy Grange Road 60, należącego do rodziny Mitchellów – Syd miał romans z ich córką Juliet. 30
SPIS TREŚCI
Lista głównych bohaterów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7 11
1. „Och, właśnie byłam na Dżerbie” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2. „Dziś wieczorem idziemy na fioletowo?” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3. „Stare tygrysy mają pietra, kotku!” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 4. „Ty trzymaj nogę, a ja wbiję gwóźdź” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 5. „Przeszczepienie pomidora na tył szczotki do włosów” . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 6. „W skrytości ducha postanowił złowić największego pstrąga” . . . . . . . . . . . 215 7. „Mnóstwo kłopotów, zazwyczaj poważnych” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 8. „To mało prawdopodobne, żeby ślina do nich dotarła” . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 9. „Chcę w tym kokonie być sam” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 10. „Po czym pewnego dnia zostajesz prezesem koncernu Coca-Cola” . . . . . . . 357 11. „Nie miałem na głowie hełmu” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 12. „Ptaki wydawały się zadowolone” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 Posłowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 Wybrane pozycje bibliografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475