Issuu

§¶³éÝÇ¦ Ø³ï»Ý³ß³ñ, áõë³ÝáÕ³Ï³Ý ÃÇõ 38 ÊÙμ³·Çñª ì³ñáõÅ³Ý ²ñù»åÇëÏáåáë

2011

ì³ñã³Ï³Ý ä³ï³ëË³Ý³ïáõª îûùÃ. ÚáíÑ³ÝÝ¿ë Â³ëÉ³ù»³Ý

²Ûë Ñ³ïáñÁ ÏÁ Ññ³ï³ñ³ÏáõÇ Ú³Ïáμ ¶³ñáÕÉ³Ý»³ÝÇ, Çñ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ »õ ÃáéÝ»ñáõÝ Ù»Ï»Ý³ëáõÃ»³Ùμ, Ç ÛÇß³ï³Ï Çñ»Ýó ïÇÏÝáç, Ùûñ »õ Ù»Í Ùûñª ¼²ä¾È ¶²ðàÔÈ²Üº²ÜÆ, ÇÝãå¿ë Ý³»õ äºîðàê ºô ²ðàôêº²Î ¶²ðàÔÈ²Üº²ÜÜºðàô

ÊðÆØº²Ü Ð²ÚðÆÎ

ä²äÆÎ ºô ÂàèÜÆÎ

ÊñÇÙ»³Ý Ð³ÛñÇÏ

²Úê Ðð²î²ð²ÎàôÂº²Ü ²èÆÂàì 1820 Ãáõ³Ï³ÝÇ ²åñÇÉÇÝ, ì³ÝÇ Ú³ÛÝÏáÛëÝ»ñ Ã³Õ³Ù³ëÇÝ Ù¿ç ÍÝ³Í ØÏñïÇã ÊñÇÙ»³Ý, Ù»ñ Ýáñ³·áÛÝ å³ïÙáõÃ»³Ý ³Ù»Ý¿Ý ³É»ÏáÍ ßñç³ÝÇÝª Çñ ·áñÍáí, Çñ Ëûëùáí áõ ·ñÇãáí §áã ÙÇ³ÛÝ É»óáõó³Í ¿ Çñ Ï¿ë ¹³ñÁ, ³ÛÉ»õ Ûáñ¹³Í ³É ¿ ³ÝÏ¿¦ (Ú. ú.)£ Ø³ñ¹ ÙÁ, áñ Çñ Ó³ËáÕ í³×³é³Ï³ÝÇ, ëÇñáõ³Í áõëáõóãÇ, ÷ÝïéÁõ³Í ù³ñá½ÇãÇ »õ Ïáõë³ÏñûÝÇ »Ï»Õ»ó³Ï³Ý ³Ù»Ý¿Ý Ïñïë»ñ áõ ³Ù»Ý¿Ý ³õ³· Ñ³Ý·ñáõ³ÝÝ»ñáõÝ Ù¿ç Çñ ÅáÕáíáõñ¹Ç áõßùÝ áõ Ñá·ÇÝ Ï»¹ñáÝ³óáõó Çñ íñ³Û, ³ÛÝ å³ñ½ ÇñáÕáõÃ»³Ùμ, áñ Çñ Ë³õ ³é Ë³õ Ï³½Ù³õáñáõ³Í Ñá·»Ùï³õáñ ³ßË³ñÑÁ, Çñ Ù³ÝÏáõÃ»Ý¿Ý ÙÇÝã»õ Ëáñ Í»ñáõÃÇõÝ, »ñμ»ù ã¹³õ³×³Ý»ó Çñ Ç ÍÝÝ¹»Ý¿ Ë³éÝáõ³ÍùÇÝ£ §Ø»ñ Ð³Ûñ³å»ïÝ»ñÁ ÇëÏ³å¿ë Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ·»ñ³·áÛÝ ËïáõÃÇõÝÝ»ñÁ ÏÁ Ñ³Ù³¹ñ¿ÇÝ, ù³ÝÇ áñ Ïáõ ·³ÛÇÝ ³Ù»Ý¿Ý ËáÝ³ñÑ Ë³õ»ñ¿Ý¦ (Ú. ú.)£ àõ å¿ïù ã¿ Ùï³Ñ³Ý ÁÝ»É, áñ ³Û¹ ËáÝ³ñÑ Ë³õ»ñÁ ÏÁ ÍÉ³ñÓ³Ïáõ¿ÇÝ áõ Ïþ³åñ¿ÇÝ Ù³Ûñ ÑáÕÇ íñ³Û, Ñ³ñ³½³ï áõ ³ÝË³éÝ û×³ËÇ Ù¿ç£ ÊñÇÙ»³Ý Ð³ÛñÇÏ Çñ áÛÅ¿Ý áõ Ï³ñáÕáõÃ»Ý¿Ý áãÇÝã ËÝ³Û³Í ¿ Çñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÏñÃ³Ï³Ý, ÏñûÝ³Ï³Ý, ïÝï»ë³Ï³Ý áõ ù³Õ³ù³Ï³Ý í»ñ³½³ñÃûÝùÇ »õ Ñ³Û Ùß³ÏáÛÃÇ ³ñÅ»õáñáõÙÇ ³ßË³ï³ÝùÇÝ Ù¿ç£ ²Û¹áõÑ³Ý¹»ñÓ, Çñ ·ñ³Ï³Ý í³ëï³ÏÇ Å³é³Ý·Á Çñ Ùûï ÏÁ Ñ³ëï³ï¿ ·ñ³Ï³Ý μÝ³ÍÇÝ ï³Õ³Ý¹ ÙÁ, ÍÝ»³É μ³Ý³ëï»ÕÍ ÙÁ »õ μ»ÕáõÝ áõ ÙÝ³ÛáõÝ ·ñÇã ÙÁ£ Æñ »ñÏ»ñÝ »Ý. §Ðñ³õÇñ³Ï ºñÏñÇÝ Ð³Ûñ»Ý»³ó¦, §Ðñ³õÇñ³Ï »ñÏñÇÝ ³õ»ï»³ó¦, §Ø³ñ·³ñÇï ³ñù³ÛáõÃ»³Ý »ñÏÝÇó,, §Ê³ãÇ ×³éÁ¦, §Ä³Ù³Ý³Ï »õ ËáñÑáõñ¹ Çõñ¦, §ì³Ý·áÛÅ¦, §Ð³Û·áÛÅ¦, §¸ñ³ËïÇ ÁÝï³ÝÇù¦, §êÇñ³ù »õ ê³Ùáõ¿É¦, §ä³åÇÏ »õ ÂáéÝÇÏ¦£ ÊÙμ³·ñ³Í ¿ §²ñÍáõÇ ì³ëåáõñ³Ï³ÝÇ¦ »õ §²ñÍáõÇÏ î³ñûÝáÛ¦ Ã»ñÃ»ñÁ£ 5

ä³åÇÏ »õ ÂáéÝÇÏ. ³Ûë »ñÏÁ áñ ÑÇÙùÁ ÏÁ Ï³½Ù¿ ·³õ³éÇ ·ñ³Ï³ÝáõÃ»³Ý, ÊñÇÙ»³Ý Ð³ÛñÇÏÇ Ñá·ÇÇÝ áõ ëñïÇÝ, ÙïùÇÝ áõ ï³Õ³Ý¹ÇÝ Ûáõß³ñÓ³ÝÝ ¿, áñ §»Ã¿ ÷³éùÁ ã¿ Ñ³Û ·ñ³Ï³ÝáõÃ»³Ý, ÷³éùÝ ¿ ë³Ï³ÛÝ Ñ³Û ëñïÇÝ áõ Ñ³ÛÏ³Ï³Ý Ñá·»μ³ÝáõÃ»³Ý. ³ÝÇÏ³ ³ÝÉáõé ³å³óáÛóÝ ¿ ³ÛÝ ë÷á÷Çã Çñ³Ï³ÝáõÃ»³Ý Ã¿ Ñ³Û »Ï»Õ»óÇÇÝ Ñá·ÇÝ Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç ëñïÇÝ Ù¿ç ÙÇ³ÛÝ ÏñÝ³Û ïñá÷»É, áõ Çñ å»ïÇÝ Ñ³Ù³ñ ãÏ³Û ³õ»ÉÇ ³ñÅ³Ý³õáñ Ùï³·ñ³õáõÙ ÙÁ ù³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ï»³ÝùÝ áõ ³å³·³Ý¦, ÏÁ Ñ³ëï³ï¿ ¶áõß³Ï»³Ý êñμ³½³Ý£ ÊñÇÙ»³Ý Ð³ÛñÇÏÇ áã ÙÇ³ÛÝ ëÇñïÁ, ÙÇïùÁ »õ çÇÕ»ñÁ Ïþ³åñÇÝ áõ ÏÁ å³ï·³Ù»Ý ³Ûë »ñÏÇÝ Ù¿ç, ³ÛÉ ³ÙμáÕç Çñ ¿áõÃÇõÝÁ, Çñ Ù³½»ñ³ÏÝ»ñÝ ³Ý·³Ù, áñáÝù Ñ³ñ³½³ï ¿áõÃÇõÝÝ áõ Ù³½»ñ³ÏÝ»ñÝ »Ý Ù»ñ Ý³ËÝÇÝ»ñáõÝ£ Î³ñ»ÉÇ ã¿ Ù¿çμ»ñáõÙÝ»ñáí, å³ñμ»ñáõÃÇõÝ Ã¿ Ý³Ë³¹³ëáõÃÇõÝ, ³é³ÝÓÝ³ÏÇ Ï»ñåáí Ù»ÏÝáõÃ»³Ý »ÝÃ³ñÏ»É ³Ûë Ñ³ïáñÁ, áñáíÑ»ï»õ ÑáÝ ³Ù¿Ý Ëûëù, ³Ù¿Ý å³ïÏ»ñ, ³Ù¿Ý å³ï·³Ù, ³Ù¿Ý Ý³Ë³¹³ëáõÃÇõÝ ¹ñáõ³Í ¿ Çñ ï»ÕÇÝ, Çñ³ñ Ï³åáõ³Í Ù³½»ñ³ÏÝ»ñáí »õ »Ã¿ ù³Ï»É ç³Ý³Ýù ½³ÝáÝù, ·áñÍÁ ÇëÏáÛÝ ÏÁ ù³Ûù³ÛáõÇ£ ¼³ÛÝ å¿ïù ¿ Ï³ñ¹³É ³é³çÇÝ ïáÕ¿Ý ÙÇÝã»õ í»ñçÇÝ μ³éÁ Ù¿Ï »õ ÝáÛÝ ßáõÝãáí£ ¶áñÍÁ Ç°ÝùÁ ³ñ¹¿Ý Çñ ÛáÛ½»ñáí, Çñ »ñ³Ý·Ý»ñáí, Çñ å³ïÏ»ñÝ»ñáí, Çñ Ûáñ¹áñÝ»ñáí »õ Çñ Ï»Ý¹³ÝÇ íÏ³ÛáõÃÇõÝÝ»ñáí ÁÝÃ»ñóáÕÁ ÏÁ Ï³å¿ Çñ»Ý »õ ÏÁ ëïÇå¿ áñ ³Ý Ñ³ëÝÇ ³õ³ñïÇÝ, áñ ÇÝùÝÇÝ Ýáñ ëÏÇ½μ ÙÁÝ ¿... ò»Õ³ëå³ÝáõÃ»³Ý ³Ù»Ý¿Ý ËûëáõÝ áõ í³õ»ñ³Ï³Ý íÏ³Ý »õ ³å³óáÛóÝ ¿ ³Ûë »ñÏÁ£ ²Ý ·ñáõ³Í ¿ ÑáÕÇÝ íñ³Û ³åñáÕ å³åÇÏÇ ÙÁ ÏáÕÙ¿ ÝáÛÝ ÑáÕÇÝ íñ³Û ³åñáÕ áõ ·áñÍáÕ ³ÛÝ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, ³ÛÝ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ áõ ÃáéÝÇÏÝ»ñáõÝ, áñáÝù ¹»é åÇïÇ ³åñ¿ÇÝ Ñ³Ûñ»ÝÇ ·ÇõÕÇÝ Ï³Ù μ³½Ù³Ñ³ñÇõñ ·ÇõÕ»ñáõ ÑáÕÇÝ íñ³Û, 6

ì³ëåáõñ³Ï³Ý, ì³Ý, ê³ëáõÝ »õ ³ÛÉáõñ£ à±õñ »Ý ÑÇÙ³ ³Û¹ ³åñ»ÉÇùÝ»ñÁ, Ç±Ýã å³ï³Ñ»ó³õ ³ÝáÝó, áñ Çñ»Ýó ï»ÕÁ ã»Ý£ Æ±Ýãå¿ë Ï³ñ»ÉÇ ¿ áõñ³Ý³É ÑÇÙÝ³å¿ë ³ÝÑ»ï³óáõÙÁ Ï»Ý¹³ÝÇ ÅáÕáíáõñ¹Ç ÙÁ Çñ å³åÇÏáí áõ Ù³ÙÇÏáí, Çñ Ñ³ñëáí áõ ÷»ë³Ûáí, Çñ ÃáéÝÇÏáí, ³ÝáÝó »½Ý»ñáí áõ Ù³×Ï³ÉÝ»ñáí... Æ±Ýã Ñ³Ù³×³ñ³Ï ¿ñ, Ç±Ýã Ëáñß³Ï, áñ ³Û¹ μáÉáñÁ ÙÇ³ëÇÝ ³Ù»Ý¿Ý Ù³ùáõñ Ó»õáí ùß»ó-ï³ñ³õ, ³ÝÑ»ï³óáõó, »Ã¿ áãª Ï³ÝË³Ùï³Íáõ³Í áõ Íñ³·ñáõ³Í ó»Õ³ëå³ÝáõÃÇõÝ ÙÁ£ Àë³Í »Ù áõ ÏñÏÝ»Ù, áñ Ð³ÛñÇÏÇ ³Ûë ·áñÍÁ ß³ñÅ³å³ïÏ»ñÇ å¿ïù ¿ í»ñ³Í»É »õ ³ñ¹Ç ÙÇçáóÝ»ñáí Ñ³ë³Ý»ÉÇ ¹³ñÓÝ»É Ù»ñ ó»ÕÇ μáÉáñ Å³Ù³Ý³ÏÝ»ñáõ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ »õ ÇÝãá±õ ã¿ª Û³ñÙ³ñ É»½áõáí Ý³»õ ³ßË³ñÑÇ μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñáõ Ý»ñÏ³Û³óáõóÇãÝ»ñáõÝ£ Îáã ÏþÁÝ»Ù Ù»ñ ³åñáÕ å³åÇÏÝ»ñáõÝ »õ Ù³ÙÇÏÝ»ñáõÝ. Ïï³Ï Áñ¿ù, Ý»ñ¹ñáõÙ Ï³ï³ñ»ó¿ù, áñ Ù»Í Ð³ÛñÇÏÇÝ ³Ûë Ù»Í »ñÏÁ ß³ñÅ³å³ïÏ»ñÇ í»ñ³ÍáõÇ »õ ßñçáõÝ áõ ÙÝ³ÛáõÝ ³Ý¹³Ù ¹³éÝ³Û Ù»ñ μáÉáñ ÁÝï³ÝÇùÝ»ñáõÝ£ Æ±Ýãáõ ³Ûë ³é³ç³ñÏÁ£ àñáíÑ»ï»õ ÑáÝ ¿ Ù»ñ ÑáÕÁ, Ñ³Ûñ»ÝÇùÁ£ ÐáÝ ¿, Çñ ÑáÕÇÝ íñ³Û, ßÝãáÕ, ß³ñÅáÕ Ñ³Ûñ»ÝÇùÁª ÅáÕáíáõñ¹Á£ ÐáÝ ¿ Ñ³õ³ï³õáñ ùñÇëïáÝ»³Ý, ²ëïáõ³Í³ßáõÝãáí »õ ²ëïáõ³Í³ßáõÝãÇÝ Ñ³Ù³ñ ³åñáÕ ÙÇïùÁ£ ÐáÝ ¿ Ñ³ÛáõÃ»³Ùμ »õ Ñ³ÛáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ μ³μ³ËáÕ ëÇñïÁ£ ÐáÝ ¿ ³å³·³Û³ï»ë Ù³ñ·³ñ¿Ý£ ÐáÝ ¿ μ³ñÇ »õ ù³ç ÑáíÇõÁ£ ÐáÝ ¿ ÝÁõÇñ»³É í³ñÅ³å»ïÁ£ ÐáÝ ¿ ³ÝÓÝ¹Çñ í³ñ¹³å»ïÁ£ ÐáÝ ¿ Éáõë³õáñÇãÁ£ ÐáÝ ¿ é³½Ù³ßáõÝã Ý³Ñ³å»ïÁ£ ÐáÝ ¿ ³½Ýáõ³Ï³ÝÁ£ ÐáÝ ¿ ßÇÝ³Ï³ÝÁ£ ÐáÝ ¿ Û»Õ³÷áË³Ï³ÝÁ£ ÐáÝ ¿ Í³é³Ý£ ºõ ÑáÝ ¿ª ³ñù³Ý£ ²Ñ³ Ã¿ ÇÝãá±õ ³Ûë Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝÁ ³Ûëûñ£ ÊñÇÙ»³ÝÇ ûñ»ñáõ ·ÇõÕÁ, ·ÇõÕ³ïÝï»ëáõÃÇõÝÁ, Çñ É»½áõÝ »õ Çñ áõëáõóáõÙÝ»ñÁ ÑÇÝó³Í »Ý, ³Ûá°, μ³Ûó ÑáÝ 7

ïÇñ³å»ïáÕ Çñ å³ï·³ÙÁª Ï³éã³Í ÙÝ³É Ñ³Ûñ»ÝÇ ÑáÕÇÝ, ÝáÛÝù³Ý ³ÛÅÙ¿³Ï³ÝáõÃ»³Ùμ ïÇñ³å»ïáÕ ÏÁ ÙÝ³Û Ý³»õ ³Ûëûñ£ ÊñÇÙ»³ÝÇ ³Ûë »ñÏÁ ãÑ³ë³Ý Ï³ñ¹³É ì³ÝÇ, ì³ëåáõñ³Ï³ÝÇ ³ß³Ï»ñïÝ»ñÝ áõ áõë³ÝáÕÝ»ñÁ, å³ï×³éÁ ·Çï¿ù£ ´³Ûó ÊñÇÙ»³ÝÇ ³Ûë »ñÏÇ å³ï·³ÙÁ áõÕÕáõ³Í ã¿ñ ÙÇ³ÛÝ ³Û¹ ï³ñ³μ³Ëï ë»ñáõÝ¹ÇÝ, ³ÛÉ Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹Ç μáÉáñ ë»ñáõÝ¹Ý»ñáõÝ£ ÐáÕÁ í³ñ»Éáõ Ó»õÁ, »½Á å³Ñ»Éáõ Ï»ñåÁ ÏñÝ³Ý ÷áËáõÇÉ, μ³Ûó ÑáÕÇÝ Ï³åáõ³Í ÙÝ³Éáõ ¹³ëÁ ÏÁ ÙÝ³Û ÝáÛÝÁ Û³õÇï»³Ýë Û³õÇï»ÝÇó£ ÊñÇÙ»³Ý Ð³ÛñÇÏ ä³åÇÏÁª »Ã¿ áÕç ÁÉÉ³ñ, Ç ï»ë Ù»ñ Ñ³Ûñ»Ý³Ï³Ý ·ÇõÕÇ Ý»ñÏ³Û ³Ýμ³ñ»ÛáÛë íÇ×³ÏÇÝ, íëï³Ñ »Ù áñ ³Ý¿Íù åÇïÇ Ã³÷¿ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ Ù»ñ Õ»Ï³í³ñÝ»ñáõ ·ÉËáõÝ£ ºëª Çñ ÂáéÝÇÏÁ, ã»Ù áõ½»ñ ³ÝÇÍ»É, áñáíÑ»ï»õ å³ïáõÑ³ëÁ ³ñ¹¿Ý Ù»ñ ¹ñ³Ý ß»ÙÇÝ ¿, ³ÛÉ ³Ûë »ñÏÇ í»ñ³Ññ³ï³ñ³ÏáõÃ»³Ùμ Ïþáõ½»Ù ½·³ëïáõÃ»³Ý ß»÷áñ ÑÝã»óÝ»É, áñ Ù»ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ ·ÇõÕÁ, ºñ»õ³Ý¿Ý Ï³Ù ³Ù»Ý³Ññ³åáõñÇã Ù³Ûñ³ù³Õ³ù¿Ý ³õ»ÉÇ ËÝ³ÙùÇ »õ ·áõñ·áõñ³ÝùÇ ³é³ñÏ³Û ¹³éÝ³Û, áñå¿ë½Ç Ù»ñ ³½·Á ³éáÕç, ³å³Ñáí áõ »ñç³ÝÇÏ ³åñÇ£ ²÷ ÙÁ Ñ³Ûñ»ÝÇ ÑáÕ ³½³ï³·ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ñ³½³ñ³õáñ Ý³Ñ³ï³Ï ïáõáÕ ³½·Ç ÙÁ ãÇ í³Û»É»ñ å×»Õ ÙÁ í³Û»ÉùÇ Ñ³Ù³ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ ·ÇõÕ»ñÁ å³ñå»É áõ Éù»É£ ²Û¹ í³Û»ÉùÁ ÑáÝ, ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç ³õ»ÉÇ Ñ³ëï³ïáõÝ ÏñÝ³Û ÁÉÉ³É, »ñμ å»ï³Ï³Ý ³Ûñ»ñÁ ¹¿åÇ Ñá°Ý ë»õ»é»Ý Çñ»Ýó ³ãùÁ »õ ÙÇïùÁ... ÆëÏ ·ÇõÕ³óÇÝ ëáñíÇ ëÇñ»É Çñ ÑáÕÁ, Çñ ·ÇõÕÁ, Çñ »½Ý áõ áãË³ñÁ... ²Ûë Ññ³ï³ñ³ÏáõÃ»³Ý Ù¿ç ·ñ³μ³ñ³Ë³éÝ Ó»õ»ñ »ñμ»ÙÝ ÷áË³Í »Ýù, ÇÝãå¿ë »Ùù-»Ýù, Ïáõ ï³Ùù-Ïáõ ï³Ýù »õ³ÛÉÝ£ ÜáÛÝå¿ë ¹Åáõ³ñ μ³é»ñáõ μ³ó³ïñ³Ï³Ý μ³é³ñ³Ý ÙÁ ¹ñ³Í »Ýù ·ÇñùÇ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ·ÉáõËÇÝ ï³Ï£ ì²ðàôÄ²Ü ²ðøºäÆêÎàäàê 8

²è ÞÆÜ²Î²Ü ÄàÔàìàôð¸ê Ð²Úàò ä²äÆÎ ºô ÂàèÜÆÎ ù»½ Ñ³Ù³ñ ·ñ»óÇ »õ ùá ³Ýáõ³Ý ÝáõÇñáõÙ »Ù, ÇÙ ëÇñ»ÉÇ ¹³ßï³μÝ³Ï Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹, Ð³Ûáó Ð³ÛñÇÏ, áñ ³ÛÅÙ Í»ñ³ó³Í ÙÇ å³åÇÏ ¹³ñÓ³Í ¿, Ý³ ëÇñ»ó »õ ÷áùñáõÃÇõÝ ãÑ³Ù³ñ»ó, áñ ÇÝùÝ å³Ñ ÙÇ ßÇÝ³Ï³Ý å³åÇÏ Ó»õ³Ý³Û, áñå¿ë Ã¿ ì³ëåáõñ³Ï³ÝÇ ²é×³Ï ·ÇõÕÇ Ù¿ç ÍÝ³Í ¿, ì³ñ³·³Û í³ÝùáõÙ Ù³×Ï³É »Õ³Í ¿, ß³ï ³Ý·³Ù Ç äáÉÇë ·Ý³ó»É »Ï»ñ ¿ »õ ³é³Ýó ¹åñáóÇ Ý³ ÙÇ³ÛÝ ÙïÇÏ ³Ý»Éáí »õ ·ñù»ñ Ï³ñ¹³Éáí ùÇã ÙÇ μ³Ý ëáñí³Í ¿ »õ Çõñ ëáñí³Í Ïþ³õ³Ý¹¿ Çõñ ëÇñ³Ï³Ý ÃáéÝÇÏÇÝ£ ä³åÇÏÇ ÙÇ³Ï Ýå³ï³ÏÝ Ç±Ýã ¿, áñ ³Ûë ÷áùñÇÏ ·ÇñùÁ ß³ñ³¹ñ»ó ù»½ Ñ³Ù³ñ, áñå¿ë½Ç ¹áõ Ï³ñ¹³ë ÇÙ³Ý³ë áõ ×³ÝãÝ³ë ùá Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ, ×³ÝãÝ³ë áõ ½·³ë ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ùá Ë»Õ× Ï»³Ýù áõ íÇ×³Ï£ ºñç³ÝÏ »ë »õ Ãßáõ³é Ïþ³åñÇë, μ³½Ù³Ñ³ñáõëï ·³ÝÓÇ ï¿ñ »ë »õ ·ñå³Ý¹ ÙÇ ÷áÕ ãÏ³Û, »ñÏñÇë Ù»Í Ï³Éáõ³Í³ï¿ñÝ »ë, μ³Ûó ÙÇßï Ñ³óÇ Ï³ñûï áõ å³ñï³å³Ýª »ñÏñÇ ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ ù³Õ³ù³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³Ù¿Ý Ï»Ýë³Ï³Ý μ³ñÇùÝ»ñ ¹áõ ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ»ë, Ã³·³õáñ¿Ý ëÏë»³É ÙÇÝã»õ Û»ïÇÝ ù³Õ³ù³óõáó ë»Õ³ÝÇÝ Ñ³ó Ïáõ ï³ë, ÇõÕ Ïáõ ï³ë, ÙÇë Ïáõ ï³ë, ùÃ³Ý Ïáõ ï³ë, ß»ñ³Ù Ïáõ ï³ë »õ ³ÛÉ ß³ï μ³Ý»ñ, áñáÝù »ë ³Ûëï»Õ ã»Ù áõ½»ñ Ãáõ»É£ ´³Ûó Ç±Ýã ¿ å³ï×³é ·Çï»±ë ³ñ¹»ûù, áñ ¹áõ ùá Ãáõ³Í ³ÛÝã³÷ μ³ñÇùÝ»ñ¿Ý ÙÇßï ½ñÏáõ³Í ÏÁ ÙÝ³ë, ¹áõ Ï³ñ¹³° §ä³åÇÏ »õ ÂáéÇÝÏ¦, ù³ç ÏþÇÙ³Ý³ë Ã¿ ¹áñ³ ÙÇ³Ï å³ï×³é ï·ÇïáõÃÇõÝÝ ¿, ·é»ÑÏáõÃÇõÝ, Ï³ñ¹³É, ·ñ»É, Ñ³ßáõ»É, ïÝï»ë»É ã·ÇïÝ³ÉÝ ¿£ ÆëÏ ùá ï·ÇïáõÃ»³Ý »õ ³Û¹ íÇ×³ÏÇ Ù¿ç 9

³Û¹å¿ë ÙÝ³ÉáõÝ å³ï×³éÝ Ç±Ýã ¿, ³ÛÝ ¿É ËûëÇÙ áõ μ³ó³ïñ»Ù ù»½, ¹áõ ÙïÇÏ ³ñ³, áñ ·Çï»Ý³ë »õ Ë»É³Ùáõï ÉÇÝÇë£ ÆÝÓ ³ÛÝå¿ë ÏÁ ÃáõÇ Ã¿ ¹áõ »Õ»ñ »ë ÙÇ Ùáé³ó»³É »ñÏÇñ, ÇÝãå¿ë ³ëáõÙ ¿ ê³ÕÙáë. ¹áõ É³ÛÝ³Í³õ³É ¹³ßï»ñáõ »õ É»éÝ»ñáõ íñ³Û μÝ³ÏáõÙ »ë, Ç±Ýã ½³ñÙÝ³ÉÇ μ³Ý ¿, áñ ù³ÕùóÇù ½Ó»½ ã»Ý ï»ëÝ³ñ, ùá ¹Çñù ß³ï ËáÝ³ñÑ³Í ·»ïÝ³Ñ³õ³ë³ñ »Õ»ñ ¿, ³ÝËáÝç ÙñçÇõÝÇ ÝÙ³Ý Ïþ³ßË³ïÇë£ ø³ÕùóÇÝ μ³ñÓñ³íÇ½ ¿, ãÇ ï»ëÝ»ñ ½ù»½ »õ ß³ï ³Ý·³Ù, á¯Ñ, ÏáËÏéï»Éáí Ïþ³ÝóÝÇ ùá íñ³Û¿Ý »õ ¹áõ ÏÁ ×ÙÉÇë Ýáñ³ áïùÇ ï³Ï£ ø³ÕùóÇù ÇÙ³ëï³ë¿ñ Ù³ï»Ý³·Çñ ¹³ñÓ³Ý, μ³Ûó ã»Ý ½Çç³ÝÇñ ù»½ Ñ³Ù³ñ ·ñù»ñ ·ñ»É, Ã¿»õ ËÙμ³·Çñù »õ ·ÇõÕ³ïÝï»ëÝ»ñ ù»½ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ûû¹áõ³ÍÝ»ñ ÝáõÇñáõÙ »Ý, ¹áõ ÙÇ° ·³Ý·³ïÇñ, ÝáÛÝÇëÏ ·ÇõÕ³Ï³ÝÇ ÙÇ ½³õ³Ï, áñ ÙÇ μ³ñ»ñ³ñÇ ßÝáñÑÇõ Ïþ»ñÃ³Û ºõñáå³, Ïþ³õ³ñï¿ Çõñ áõëáõÙÝ »õ Ñ³Ù³Éë³ñ³Ý¿Ý ÏÁ í»ñ³¹³éÝ³Û, ³ë³ó¿°ù ¹áõù ßÇï³Ï ¹¿å áõñ Ïþ»ñÃ³Û, ¹¿å Ç ù³Õ³¯ù, ³é³Ýó Çõñ Ñ³Ûñ»ÝÇ ßÇÝ³Ï³Ý ï³Ý áõ ÍÝáÕ³ó ³é³çÇÝ áÕçáÛÝ »õ ³Ûó»ÉáõÃÇõÝ ï³Éáõ. »Ã¿ ³ë»ë, å³ñáÝ ÇÝãáõ Ùáé³ÝáõÙ »ë ùá ·»Õ, áñ ùá ÍÝÝ¹³í³Ûñ »õ Ë³ÝÓ³ñáõñÝ ¿£ î»°ë ¹áõ, Ç±Ýã ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿. »ë ù³Õ³ù³ÏÇñÃ, ³ßË³ñÑ³ÏÇñÃ ³ßË³ñÑ¿Ý Ïáõ ·³Ù, Ï»³Ýùë »õ ×³ß³Ïë μáÉáñáíÇÝ ÷áËáõ³Í ¿. »ë ÉáÛë »õ ·ÇïáõÃÇõÝ áõÝÇÙ, ÙÇÃ¿ Ï³ñ»ÉÇ± ¿ áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ë³õ³ñ »õ ³ÝÏÇñÃ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ù¿ç ³åñÇÙ, áñ »ñμ»ù ã·Çï»Ý ·Ý³Ñ³ï»É ÇÙ ³ñÅ¿ù, á°Ñ, »ë ÛÇßáõÙ »Ù Ù»ñ ïáõÝ áõ Ëñ×ÇÃ »õ ³ÛÝ ã³ñ³××Ç ³Ý½·³Ù Éáõ»ñ, áñ ½Çë ÏÁ Ë³ß¿ÇÝ »õ ÏÁ ï³Ýç¿ÇÝ£ àõñ»ÙÝ Ù»ñ å³ñáÝ Ñ³Ù³Éë³ñ³Ý³Ï³Ý åÇïÇ μÝ³ÏÇ ù³Õ³ùáõÙ »õ åÇïÇ ëå³ë¿ ³ÛÝ10

ã³÷, ÙÇÝã»õ Çõñ ·»ÕÁ ù³Õ³ù³ÏñÃáõÇ, Ë³õ³ñ ·ÇõÕ³óÇù Éáõë³õáñáõÇÝ, Çõñ Ëñ×ÇÃÝ»ñ ³å³ñ³Ýù ¹³éÝ³Ý, »õ ³å³ Ù»ñ å³ñáÝÁ í»ñ³¹³éÝ³Û Çõñ ·ÇõÕÁ£ ºõ Ã¿ ³ë»ë, ÙÇ ëå³ë»ñ ³Û¹ ³ÝÛ³Ûï »ñÏ³¯ñ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ, ¹áõ ³ÛÅÙ¿Ý ·Ý³ ÏñÃ¿, Éáõë³õáñ¿ ·ÇõÕ³óÇ Ù³ÝáõÏÝ»ñ »õ ³Û¹ μ³Ëï³õáñ Å³Ù³Ý³Ï ¹áõ μ»ñ ùá ³Ýμ³Ëï ·ÇõÕÇÝ Ñ³Ù³ñ, ÙÇÃ¿ ¹áõ ÇÝùÝÇÝ å³ñï³Ï³ÝáõÃÇõÝ ãáõÝÇ±ë, ÛÇß¿ ³ÛÝ ûñÁ, »ñμ å³Õ³ïáõÙ ¿Çñ ùá μ³ñ»ñ³ñÇÝ Ã¿ ½Çë ºõñáå³ ÕñÏ¿, ÏþáõËï»Ù »õ ÏÁ Ëáëï³Ý³Ù, Ã¿ áÕç í»ñ³¹³éÝ³Ù, ³Ù»Ý³ÛÝ ³ÝÓÝáõÇñáõÃ»³Ùμ Ñ³Ûñ»Ý»³óë Í³é³Û»Ù, μ³Ûó å³ñáÝÇÝ Ñ³Ûñ»ÝÇù ÙÇ³ÛÝ ù³Õ³ùÝ ¿ »õ áã Ã¿ ·ÇõÕ£ ÂáÕáõÝù ºõñáåÇáÛ Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ å³ñáÝÁ, áñ ·áõó¿ Çõñ ³é³ñÏáõÃÇõÝù »ñμ»ÙÝ Çñ³õ³óÇ ÉÇÝÇÝ, Ñ³å³ Ç±Ýã ³ë»Ýù ³ÛÝ å³ñáÝÝ»ñáõÝ, áñ ³é³Ýó ºõñáåÇáÛ ³ßË³ñÑ ï»ëÝ»Éáõ, ÝáÛÝÇëÏ Ù»ñ ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç, ÏÇë³ÏñÃáõÃ»³Ý ÷áùñ ÇÝã ½³ñ·³óáõÙÝ ëï³Ý³É¿Ý Û»ïáÛª Çñ»Ýó ÙÇïù »õ Çñ»Ýó ëñïÇ Ã³ùáõÝ ï»Ýã³Ýù ¹¿åÇ ù³Õ³ùÝ ¿, áñáó Ù»Í Ù³ëÝ ¹³ñÓ»³É ·ÇõÕ³óÇ ½³õ³ÏÝ»ñÝ »Ý, ÏñÃáõÃ»³Ý »Õ³Ý³ÏÇ±Ý ¿ Û³Ýó³Ýù, ã·Çï»Ù, ¹³ëïÇ³ñ³Ï áõëáõóÇãÝ»ñá±õÝ ¿ Û³Ýó³Ýù, ã·Çï»Ù, Å³Ù³Ý³ÏÇ »õ Ï»³ÝùÇ å³Ñ³ÝçÙ³±ÝÝ ¿ Û³Ýó³Ýù, ¹³ñÓ»³É ã·Çï»Ù£ ØÇÙÇ³ÛÝ ³Ûë ·Çï»Ù »ë, áñ ¹åñáóÇ ÏñÃáõÃ»³Ý Ï³å³Ýù¿Ý ³ñÓ³Ïáõ»É¿Ý Û»ïáÛ, ¹¿åÇ ù³Õ³ù ÏÁ í³½»Ý£ ºë Éë»óÇ ·ÇõÕ³óÇ Ñ³Ûñ»ñáõ áÙ³Ýó ïñïáõÝçÝ áõ ·³Ý·³ï, Ð³ÛñÇÏ, »ë ½³õ³Ïë Ù»Í ÷³÷³ùáí ÏñÃáõÃ»³Ý ïáõÇ, áñ Í»ñáõÃ»³Ý óáõå ÉÇÝ¿ñ, Ý³ ·Ý³ó ³ÛÉ»õë ãÇ ¹³ñÓ³õ, Ùáé³ó³õ Çõñ áñ¹Ç³Ï³Ý å³ñïÇù »õ ³õ»ÉÇ ×Çß¹ ¿, áñ ³ë»Ù áõñ³ó³õ Çõñ ÍÝáÕù »õ³ÛÉÝ£ 11

ÎñÃáõÃ»³Ý ³Ûë Ù»Í ËÝ¹Çñ, áõÝÇ ß³ï Çõñ ¹Åå³ï»Ñ Ñ»ï»õ³ÝùÝ»ñ, »Ã¿ ãÙï³Í»Ýù ¹»ÕÝ áõ ¹³ñÙ³Ý »õ ÃáÕáõÝù áñ ³Ûëå¿ë ß³ñáõÝ³ÏáõÇ ³Ûë ÏñÃ³Ï³Ý ÑÇõ³Ý¹áõÃÇõÝÝ, ùÇã Å³Ù³Ý³Ï¿Ý åÇïÇ ï»ëÝ³Ýù, áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇ å³ï³ÝÇÝ»ñ ¹åñáó¿Ý ¹¿åÇ ù³Õ³ù ÙÇ ·³ÕÃ³Ï³ÝáõÃ»³Ý ×³Ý³å³ñÑ åÇïÇ μ³Ý³Ý, »õ Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ Û³ÛÝÅ³Ù, »ñμ Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç ³Ù»Ý³Ù»Í Ù³ëÇ Ï»³Ýù ÑáÕÝ áõ »ñÏÇñÝ ¿£ ²Ñ³ ù»½ Ñ³Ù³ñ Ñá·³óÇ »õ å³ïñ³ëï»óÇ §ä³åÇÏ »õ ÂáéÇÝÏ¦, ÇÙ ëÇñ»ÉÇ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹, áñ ¹áõ ùá Ñ³Ûñ»Ý³ïáõñ ÑáÕÝ áõ ¹³ßï ëÇñ»ë »õ »ñμ»ù ãμ³ÅÝáõÇë, ·ÇïÝ³Éáí Ã¿ ùá Ï»³Ýù ÑáÕÝ ¿ »õ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñ¹³ñ áõ Ñ³É³É í³ëï³Ï£ àõß³¹ñáõÃ»³Ùμ Ï³ñ¹³° ³ÛÝ ËáñÑÁñ¹³õáñ ·ÉáõËÝª ä²äÎ¾ äê²Î Æ ¸²Þî, Ã¿ ÇÝãå¿ë ä³åÇÏ Çõñ ÂáéÝÇÏ Ë³ãáí ²õ»ï³ñ³Ýáí åë³Ï»É¿Ý Û»ïáÛ, ÏÁ ï³Ý¿ ½ÇÝùÝ Ç ¹³ßï »õ ÏþÁë¿ª ·ÇõÕ³óÇ ÷»ë³ÛÇ Ñ³Ù³ñ μ³õ³Ï³Ý ã¿, »ë ³ÛÅÙ ÏñÏÇÝ åÇïÇ åë³Ï»Ù ½ù»½ ÑáÕÇÝ áõ Ù³×Ç, ·áõÃ³ÝÇÝ »õ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý Ñ»ï, å¿ïù ¿ áõËï»ë »ñÏÝÇó »õ »ñÏñÇ ³é³ç, áñ ³Ûë åë³ÏÝ ³Ýù³Ïï»ÉÇ å³Ñ»ë, ³Ñ³ ÏÁ ¹Ý»Ù ùá ·ÉáõË óáñ»Ý³μáÛëÇ óáÕáõÝÝ»ñ¿Ý ÑÇõëáõ³Í ³Ûë ·»Õ»óÇÏ åë³Ï, ÃáÕ íÏ³Û ÉÇÝÇÝ Ù»ñ Ùß³ÏÝ»ñ, Ñûï³ÕÝ»ñ »õ Ù»ñ ÉÍÏ³Ý ·áÙßáõÏÝ»ñ »õ »½Ý»ñ£ ¶Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, ²ëïáõ³Í ÙÇ ³ñ³ëó¿, »Ã¿ ùá ³ÙáõëÇÝ Þáõß³Ý Ù»éÝÇ, ÙÇ áõñÇß Þáõß³Ý Ï³ñáÕ »ë ³éÝ»É, μ³Ûó »ñμ ÑáÕ ù»½ Ñ³Ù³ñ Ù»éÝÇ, ³ÛëÇÝùÝª Ï³°Ù Í³Ë»ë, Ï³Ù Ó»éù¿¹ Ñ³Ý»ë »õ ½ñÏáõÇë ùá Å³é³Ý·³Í ÑáÕ¿Ý, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ¹á°õ ¿É ÏÁ Ù»éÝÇë, Þáõß³ÝÝ ¿É ù»½ Ñ»ï ÏÁ Ù»éÝÇ »õ ä³åÏÇ ïáõÝ »õ û×³Ë ÏÁ ù³Ý¹áõÇ£ 12

²Ûëå¿ë ä³åÇÏ Çõñ ÂáéÝÇÏÇÝ í»ñ³Û ÏñÏÝ³åë³Ï ÙÇ Ï³ï³ñ»ó, Ð³ÛñÇÏÝ ¿É Ñ³Ù³ÛÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ·ÉáõËÝ ÏÁ ¹Ý¿ Çõñ åë³ÏÝª ä³åÇÏ ÂáéÇÝÏáí »õ Ïþ³ÕûÃ¿ áñ ¹áõ ³Ûë åë³Ïª ³ÝÃ³é³Ù»ÉÇ å³Ñ»ë, ëÇñ»ë ùá ÑáÕ »õ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ëÇñ»ë áõëáõÙÝ »õ ÏñÃáõÃÇõÝ, áñ ùá Ùß³ÏáõÃ»³Ý ùñïÝ³Ãáñ í³ëï³Ï ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ÉÇÝÇ, áñáí ÙÇ³ÛÝ ùá Ï»³Ýù ÏÁ μ³ñõáùÇ »õ ¹áõ ï³é³å³Ý³ó Ï³å³Ýù¿Ý Ïþ³½³ïáõÇë, áñ ï·ÇïáõÃ»³Ý ³ñ·³ëÇùÝ ¿£ ì»ñçÇÝ μ³Ý ³é Ó»½ áõÕÕ»Éáí, á°í ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏÇñ, ÇÙ ³ÝÓÏ³ÉÇ Ð³Ûñ»ÝÇù. ä³åÇÏ »õ ÂáéÝÇÏ Û³ïÏ³å¿ë Ó»½ Ñ³Ù³ñ ·ñ»óÇ, ºñáõë³Õ¿ÙÇ êÇáÝÇ É»ñ³Ý íñ³Û, Ë³ãÇ Ñáí³Ý»³ó ï³Ï, ¹áõ Ï³ñ¹³Éáí ÏÁ ï»ëÝ³ë, áñ ä³åÇÏ ÂáéÝÇÏÇ ÝÇõÃ»ñª ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏñÇ ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç Í³ÕÇÏÝ»ñ¿Ý ù³Õ³Í »Ù, ½áñ ÷ÝçÇÏ Ï³å»Éáí »õ ³Ñ³ Ó»ñÝª Ó»½ ÏÁ ÝáõÇñ»Ù£ Ðáïáï»Éáí ³Ûë ÷áõÝçÁ, ³Ýßáõßï ÏÁ ½·³ù »õ í³¯ß Ïþ³ë¿ù£ ²é×Ï»óÇ ä³åÇÏ Ù»ñ Í³ÕÇÏÝ ¿, ²ßÁÕ ØáõßûÝ Ù»ñ Í³ÕÇÏÝ ¿, Ù»é»Éáó ¹³ßïÇ Ù¿ç ÝÝç³Í ³ÛÝ Ù»Í-Ù»Í ï³Ýáõï¿ñÝ»ñáõÝ Ë³ã³ù³ñ»ñáõ ÛÇß³ï³ÏÝ»ñ Ù»ñ å³ñÍ³ÝùÝ »Ý£ ÎÁ ÃáõÇÙ Ã¿ ß³ï Ùûï »Ù Ó»½, ÙÇ³ÛÝ ÑÇÝ·ûñ»³Û ×³Ý³å³ñÑ ÙÇ ³Ýçñå»ï Ï³Û£ ì³ñ³·³Û Ë³ãÇ ë³ñ Í³ÍÏáõ³Í ¿ ³ãù¿ë£ ì³ëåáõñ³Ï³Ý ²ñÍÇõÝ ¿Ç »ñμ»ÙÝ, μ³Ûó ³ÛÅÙ Ã»õ³Ã³÷ Í»ñ³ó³Í »Ù, »õ á± ï³Ûñ ÇÝÓ áñ Ýáñ³÷»ïáõñ ³ñÍáõÇ ÉÇÝ¿Ç, Ãéã¿Ç, í»ñ³Ý³ÛÇ, ·¿Ã í»ñçÇ ³Ý·³Ù ï»ëÝ³ÛÇ μ³ñÓñ ù³ñÇÝ í»ñ³Û ¹ñáõ³Í ÇÙ ³õ»ñ³Ï μáõÝÇÏë£

²ÛÉ»õë Ç ½áõñ ¿ ³Ûë ó³ÝÏáõÃÇõÝ, ÏÁ ÙÝ³Û ÇÝÓ Ñá·õáí Ùûï ÉÇÝ»É Ó»½ »õ Ñá·õáí ³ÕûÃ»É í³ëÝ Ó»ñ£ ÆëÏ Ó»½ ÏÁ ÙÝ³Û Ï³ñ¹³É ä³åÇÏ ÂáéÝÇÏ »õ ÛÇß»É ½Ð²ÚðÆÎ£ Â¿ Ù»éÝÇÙ »ñÃ³Ù ·»ñ»½Ù³Ý »õ ³ÛÉ»õë ãÏ³ñ»Ù ËûëÇÉ Ó»½ Ñ»ï Ï»Ý¹³ÝÇ μ³ñμ³éáí áõ ·ñáí, ³Ñ³ ÃáÕáõÙ Ó»½ ·Çñë Çμñ»õ Ùßï³Ëûë Ïï³Ï »õ ÛÇß³ï³Ï, áñáÛ ÙÇ³Ï Ýå³ï³ÏÝ ¿, áõñ Ñ³ÛÝ Çõñ Ñ³Ûñ»Ý³ïáõñ ÑáÕ¿Ý ãμ³ÅÝáõÇ, ½Ç Çõñ ë»åÑ³Ï³Ý Å³é³Ý·áõÃÇõÝ »õ ¹ñ³ËïÇ »ñÏÇñ, ½áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í Ù»ñ ²¹³Ù å³åáõÝ »õ Å³é³Ý·áñ¹Ý»ñáõÝ ïáõ³õ »õ ³ë³ó ·áñÍ»É ½»ñÏÇñ »õ å³Ñ»É£

²Ýçñå»ï- ÙÇçáó, Ñ»é³õáñáõÃÇõÝ. ²ëïáõ³Í ÙÇ ³ñ³ëó¿- ²ëïáõ³Í ãÁÝ¿. ²ñ·³ëÇù- ³ñ¹ÇõÝù. ¶»Õ- ·ÇõÕ. ¶Çï»Ý³ë- ·ÇïÝ³ë. ¶áñÍ»É ½»ñÏÇñ- ÑáÕÁ Ùß³Ï»É. ¶áõÃ³Ý- Ù»Í Ù³×, Ù»Í ³ñûñ. ¶é»ÑÇÏ- é³ÙÇÏ, ëïáñÇÝ. ¸¿å- ¹¿åÇ. ¸Åå³ï»Ñ- ³Ýå³ï»Ñ. ¸áñ³, Ýáñ³- ³ïáñ, ³Ýáñ. ¼Ó»½, ¼Ù»½, ¼ù»½- Ó»½, Ù»½, ù»½. Æ ¹³ßï- ¹¿åÇ ¹³ßï. Èáõ- Ù³Ï³μáÛÍ ÙÇç³ï. Ê³ÝÓ³ñáõñ- Ïï³õ, áñáí Ýáñ³ÍÇÝ»ñÁ ÏÁ å³ï»Ý. Ð³É³É- ³ñ¹³ñ. Ðáí³Ý»³ó- ßáõùÇÝ. Ðûï³Õ- ³ñûñÇ »½Ý»ñÁ í³ñáÕ. ÖÙÉÇÉ- ×½ÙáõÇÉ. Ø³×- ³ñûñ. Ø³×Ï³É- ³ñûñÁ í³ñáÕ, Ñ»ñÏáÕ. Ú³ÛÝÅ³Ù- ³ÛÝ ³ï»Ý. ä³Ñ³ÝçÙ³Ý- å³Ñ³ÝçùÇÝ. ä³ñï³å³Ý- å³ñï³ï¿ñ, ä³ñïÇù- å³ñï³õáñáõÃÇõÝ, å³ñïù. òáõå- ·³õ³½³Ý. øÃ³Ý- Ï»ñå³ëÇ ï»ë³Ï.

ä²äÆÎÜ ²è ÂàèÜÆÎ êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇ°Ï, ÏÁ ï»ëÝ³ë ³Ñ³, ä³åÇÏ¹ Í»ñ³ó»É ¿. »ûÃ³Ý³ëáõÝ ï³ñÇÝ ³ÝóáõóÇ, ¹áõ ÙÇ³Ï Å³é³Ý· ÙÝ³ó»ñ »ë Ù»ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ ï³Ý£ ºë ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ³Ý¹ñ³ÝÇÏ ½³õ³Ï áõÝ»ó³Û, Âáñáë ³ÝáõÝ, áñ ß³ï ³ÝÝÙ³Ý, ÏïñÇ×, ³ßË³ï³ë¿ñ ÙÇ ½³õ³Ï ¿ñ£ Ø»ñ ï³Ý ·áñÍ»ñ μáÉáñ Ý³ ÏÁ ¹³ñÓáõÝ¿ñ£ Ä³Ù³Ý³ÏÇÝ ³ÙáõëÝ³óáõóÇ ½ÇÝùÝ, ³õ³¯Õ, »ñÏáõ ï³ñÇ ÙÇ³ÛÝ ÙÝ³ó Çõñ ëÇñ³Ï³Ý Ýáñ³Ñ³ñëÇÝ Ùûï. ÃáÕáõó ·Ý³ó êï³ÝåûÉ, Ýáñ³ ·Ý³É¿Ý Û»ïáÛ ¹áõ ÍÝ³ñ. »ë ÃáõÕÃ ·ñ»óÇ Ñûñ¹ Ã¿ ù»½ ÙÇ áñ¹Ç ÍÝ³õ, ÙÏñï»óÇÝ, ³ÝáõÝ èáõμ¿Ý ¹ñÇ. Âáñáë, ùá Ñ³Ûñ ãï»ë³õ ùá ÍÝáõÝ¹, ùá Ë³ÝÓ³ñáõñ »õ ãÑ³Ùμáõñ»ó ùá Ù³ÝÏáõÃ»³Ý »ñ»ëÝ»ñ£ ºñμ »ñÏáõ- »ñ»ù ï³ñ»Ï³Ý »Õ³ñ, É»½áõ¹ μ³óáõ»ó³õ, ÙÇ³ÛÝ Ù³ÛñÇÏ¹ »õ å³åÇÏ ÏÁ Ï³Ýã¿Çñ. Ñ³ÛñÇÏ¹ ãÏ³ñ áñ ï»ëÝ³ÛÇñ áõ ×³ÝãÝ³ÛÇñ. áñã³±÷ ¹³éÝ μ³Ý ¿ ³Ûë, »ñμ Ù³Ûñ»ñ ³ëï ÏÁ ÍÝ»Ý, Ñ³Ûñ»ñ êï³ÙåûÉ¿Ý ÏþÇÙ³Ý³Ý£ ºñμ»ÙÝ Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ñ³Ûñ»ñ, áñ Ï³°Ù Ó³Ëáñ¹áõÃ»³Ý å³ï×³é³õ »õ Ï³Ù ³ÝËÕ×Ùï³Ýù ÉÇÝ»Éáí, ï³ëÝ »õ ÙÇÝã»õ ùë³Ý ï³ñáí ûï³ñáõÃ»³Ý Ù¿ç ÙÝ³Éáíª Çñ»Ýó ½³õ³Ï³ó »ñ»ë ï»ë³Í ã»Ý£ ºõ »ñμ»ÙÝ Ñ³Ûñ»ñÝ Ç äáÉÇë û·ÝáõÃ»³Ý ÏÁ Ï³Ýã»Ý Çñ»Ýó ½³õ³ÏÝ»ñÝ, »ñμ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý Ëáñ ïÕÙÇÝ Ù¿ç Ëñáõ³Í Ï³ñáÕ ã»Ý ËÉñï»Éª ¹áõñë »ÉÝ»É£ Þ³ï ³Ý·³Ù ÏÁ å³ï³ÑÇ, áñ ³Ýï¿ñáõÝç ¹Åμ³Ëï ÏÇÝª ×³ñ Ñ³ï³Í Çõñ Ñ³ëáõó³Í ÙÇ³Ï ½³õ³Ïª ³ãùÇÝ ÉáÛë Ç äáÉÇë ÏÁ ÕñÏ¿, ÏþÁë¿ª ·Ý³ ï»ë Ç±Ýã »Õ³õ ùá Ñ³Ûñ, ù³ÝÇ ï³ñÇÝ»ñ »Õ³õ á°ã ÃáõÕÃ ÏÁ ÕñÏ¿ áã ¹ñ³Ù£ ´³Ûó ùá Ð³Ûñ, Âáñáë, ³ÛÝå¿ë ã¿ñ, Ý³ ÙÇßï Å³Ù³Ý³ÏÇÝ ÃáõÕÃ »õ ¹ñ³Ù ÏÁ ÕñÏ¿ñ, Ý³ ß³ï ÏÁ å³ïõ¿ñ å³åÇÏ¹ »õ ß³ï ·áñáí³Ï³Ý ëÇñï áõÝ¿ñ ¹¿åÇ Çõñ ³ÙáõëÇÝ£ Ð³å³ ½ù»½ áñã³±÷ ÏÁ ëÇñ¿ñ ³é³Ýó 15

··áõ³ÝùÇ »õ ï»ëáõÃ»³Ý, ëÇñáõÝ áõ ·»Õ»óÇÏ É³Ã»ñ ÏÁ ÕñÏ¿ñ ù»½£ Ø³ÛñÇÏ¹ ÏÁ Ñ³·óáõÝ¿ñ »õ ÏþÁë¿ñ Ã¿ª Ñ³ÛñÇÏ¹ ÕñÏ³Í ¿. ¹áõ ¿É ÏÁ Ñ³ñóÝ¿Çñ, Ù³ÛñÇ°Ï, Ñ³ÛñÇÏë »±ñμ åÇïÇ ·³Û äáÉë¿Ý, ¹áõ Ë»Õ× ÙÇ³ÙÇï Ù³ÝÏÇÏ ¿Çñ, ã·Çï¿Çñ Ã¿ Âáñáë äáÉë¿Ý ãåÇïÇ ·³Û£ ØÇ Å³Ù³Ý³Ï¿Ý Û»ïáÛ, Âáñáë¿Ý ÃáõÕÃ »Ï³õ, áñ ÏÁ ·ñ¿ñ Ã¿, §ÑÇõ³Ý¹³ó³Û, ·»Õ³óÇÝ»ñë ½Çë ï³ñÇÝ ¹ñÇÝ ÑÇõ³Ý¹³Ýáó¦£ ¸áõ ã»±ë ÛÇß»ñ, ÂáéÝÇÏ, »ñμ ä³åÇÏ Ù³ÛñÇÏÇ¹ Ñ»ï Ïáõ É³ñ áõ ÏþáÕμ³ñ ÂáñáëÇÝ Ù³Ñ. ¹áõ ÏÁ Ñ³ñóÁÝ¿Çñ, Ã¿ ÇÝãá±õ Ïáõ É³ù ä³åÇÏ »õ Ù³ÛñÇÏ. Ù»Ýù ãáõ½»óÇÝù ³ë»É ù»½ Ã¿, Âáñáë Ñ³ÛñÇÏÇ¹ Ñ³Ù³ñ Ïáõ É³Ýù, áñ Ù»é³Í ¿ Ç äáÉÇë£ ¸áõ ÏÁ Ï³ñÍ»ë ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ³ÛÝ û±ñ É³óÇ. á°ã. »ë »ñμ»ÙÝ ³é³ÝÓÝ³ó³Í ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï»Ù ÝáÛÝ áÕμÝ áõ É³ó, »ñμ ÏÁ ÛÇß»Ù ÂáñáëÇÝ Ù³ÑÝ áõ ÛÇß³ï³ÏÝ, ¹áõ ã·Çï»ë Ã¿ ³Û¹ ù³Õóñ ³ÝáõÝ Ç±Ýã ³Ýó»³É μ³Ý»ñ ÏÁ μ»ñ¿ ÙïùÇë Ù¿ç. ÇÙ Ù»Í å³åë ÏÁ å³ïÙ¿ñ Ã¿ áõñÇß ÂáñáëÝ»ñ ÍÝ³Í »Ý Ù»ñ ïÝ¿Ý, ³Ù¿ÝùÝ »õë Åáõé áõ Ùáõé Ù»é³Í »Ý »õ Ù¿ÏÝ ¿É ä³ñëÇó ³ñß³õ³ÝùÝ Ù»ñ ·ÇõÕÇ í»ñ³Û ·³Éáí ·»ñÇ í³ñ³Í ¿£ Êáëïáí³ÝÇÙ ù»½, ÂáéÝÇ°Ï, ³Û¹ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý ×³Ùμ³Ý, Ý³Ë »ë μ³óÇ Ù»ñ Ë»Õ× ÂáñáëÇÝ ³é³ç. Ý³ ÏÁ ï»ëÝ³ñ Ã¿ Ç±Ýãå¿ë ù³ÝÇóë ³Ý·³Ù äáÉÇë »ñÃ³Éáí ·³Éáí, ²ëïáõ³Í Û³çáÕáõÃÇõÝ Ïáõ ï³ñ, μ³õ³Ï³Ý ·áõÙ³ñÝ»ñ í³ëï³Ï»Éáí ÏÁ ¹³éÝ³ÛÇ£ ´³Ûó ¹áõ ·Çï»±ë, Ã¿ Ç±Ýã Ù»Í Ý»ÕáõÃ»³Ùμ, ¹³éÝ ùñïÇÝù Ã³÷»Éáí Ù»ñ å³Ý¹áõËï »Õμ³ÛñÝ»ñ ¹ñ³Ù ÏÁ í³ëïÏ»Ý£ ØÇ ûñ ã»Ù ÙáéÝ³ñ, »ñμ áõÃ Ñá·Ç ÏïñÇ× μ»éÝ³ÏÇñÝ»ñë ÙÇ ³Ñ³·ÇÝ å³É»³Û ÓáÕÇÏÝ»ñáõ ½³ñÏ³Í ÏÁ ï³Ý¿ÇÝù, äáÉëáÛ Ýáñ Ë³ÝÇ ¹³ñáõ í»ñ, ùñïÇÝù ÍÝÍÝ³Éáí Ù»ñ ×³Ï³ï¿Ý ×áÕ×áÕ ÏÁ í³½¿ñ, Ù»ñ »ñ»ë¿Ý ÏþÇçÝ³ñ áõ ÏÁ Ãñç¿ñ Ù»ñ μ³óáõ³Í ÏáõñÍù. ï»ë³Ýù áñ Ð³ÛñÇÏ Ù»ñ 16

¹ÇÙ³ó Ïáõ ·³Û, å³É»³Ý í³ñ ¹ñÇÝù Ï»ó³Ýù£ Ð³ÛñÇÏ áÕçáÛÝ ïáõ³õ Ù»½, Ñ³ñóáõó Ù»ñ áñåÇëáõÃÇõÝ, μ»éÝ»ñáõ ï³Ï ÁÝÏ×áõ³Í ÏÁ Ñ»Í»Ýù »õ ÏÁ Ã³÷»Ýù Ù»ñ ¹³éÝ ùñïÇÝù ³Ûë ù³ñ³Û³ï³ÏÝ»ñáõÝ í»ñ³Û£ ºë Ý³Û»ó³Û áñ Ð³ÛñÇÏÇÝ ³ãù»ñ É»óáõ»ó³Ý, ÁëÇ ÙïùÇë Ù¿ç, Ã¿ Ù»ñ íÇ×³ÏÇÝ áõ Ù»ñ ×³Ï³ïÇÝ ùñï³Ýó ¹¿ÙÝª Ð³ÛñÇÏÝ Çõñ ³ãùÇ ³ñï³ëáõÝùáí ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿£ ²Ûá°, Ð³ÛñÇÏ ÙÇ Ï³ñ× å³ï³ëË³Ý ïáõ³õ, Ë»Õ× ½³õ³ÏÝ»ñë, ³ë³ó, ³Û¹ μ»éÝ åÇïÇ Ïñ¿ù ÙÇÝã»õ Ï³ñ¹³É ·ñ»É ëáñí¿ù, ÙÇÝã»õ ×³ÝãÝ³ù Ó»ñ ·»ÕÇÝ áõ ÑáÕÇÝ ³ñÅ¿ùÁ, áõñ »Ã¿ Ã³÷¿Çù Ó»ñ ³Û¹ã³÷ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ùñïÇÝù, »ñμ»ù å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý »ñ»ë ã¿Çù ï»ëÝ³ñ£ ²Ûëã³÷ Ëûë»ó Ð³ÛñÇÏ, ³ãù»ñ ëñμ»ó áõ ³Ýó³õ£ ºë áñáíÑ»ï»õ ÷áùñ Ç ß³ï¿ Ï³ñ¹³É ·Çï¿Ç, ÇÙ ÁÝÏ»ñÝ»ñáõë É³õ Ï»ñåáí Ñ³ëÏóáõóÇ Ð³ÛñÇÏÇÝ Ëûë³Í μ³ÝÇÝ ÙÇïù£ ÖßÙ³ñÇï ¿, ÂáéÝÇÏ, »ë ÷áñÓáí Ñ³ëÏó³Û, »Ã¿ Ù»Ýù ³Ù»Ý³ÛÝ Ñá·õáí áõ ëñïáí ³ßË³ï»Ýù Ùß³Ï»É Ù»ñ ÑáÕ»ñÝª Ïþ³åñ»Ýù »õ »ñμ»ù ã»Ýù ï»ëÝ³ñ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý »ñ»ë£ ÆÝãå¿ë í»ñ Ëûë»ó³Û, ù³ÝÇóë ³Ý·³Ù äáÉÇë ·Ý³óÇ ¹³ñÓ³Û. ³é³ï-³é³ï ëï³Ï μ»ñÇ. μ³Ûó ·Çï»ë Ã¿ª ³Û¹ êï³ÙåûÉ¿Ý ß³Ñ³Í ¹ñ³ÙÇÝ Ù¿ç Ë¿ñ, å¿ñ¿ù¿Ã ãÏ³ñ, ÏÁ ï»ëÝ³ÛÇ áñ Ù¿Ï »ñÏáõ ï³ñõ³Ý Ù¿ç ÏÁ ëå³é¿ñ, ³ßÝ³Ý ³ÕμÇõñÝ»ñáõ å¿ë ßáõïáí ÏÁ ó³Ùù¿ñ£ ²÷ëá¯ë, »ñÇï³ë³ñ¹ Í³ÕÇÏ Ï»³Ýùë å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý Ëáñß³Ïáí ÃáéÙ»ó³õ, ³Ý³·³Ý Ë»Éùë ·ÉáõËë »Ï³õ£ ì»ñçÇÝ ³Ý·³Ù »ñμ ¹³ñÓ³Û äáÉë¿Ý, ³ñ¹¿Ý ÙÇïùë ¹ñ³Í ¿Ç, áñ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ²ñ×³Ïáõ í³ÝÇó ê. ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û ï³×³ñÇÝ áõËï »ñÃ³Ù, ÙáÙ, ËáõÝÏ, Ï³ÝÃ»ÕÇÝ Ó¿Ã å³ïñ³ëï»óÇ áõ ·Ý³óÇ, Ùï³Û ï³×³ñ, ·ÉáõËë μ³óÇ, ë»Õ³ÝÇÝ ³é³ç ÍáõÝÏÇ í»ñ³Û »Ï³Û, ³ÕûÃù ³ñÇ, ëÇñïë ÷É³õ áõ ß³ï É³óÇ. Ï³Ýã»óÇ îÇñ³Ù³Ûñ ²ëïáõ³Í³ÍÇÝ, ·áñÍÇë Û³17

çáÕáõÃÇõÝ ËÝ¹ñ»óÇ, øñÇëïáëÇ Ë³ãÇ ë»Õ³ÝÇÝ ³é³ç áõËï»óÇ, áñ ³ÛÉ»õë ãÑ»é³Ý³Ù ·»Õ¿Ý, ãÃáÕÝ»Ù ïáõÝ áõ ï»Õë, ³ñï»ñë áõ ¹³ßï»ñë£ àõñ³Ë ëñïáí »É³Û ï³×³ñ¿Ý, ÙÇ ù³ç³É»ñáõÃÇõÝ »Ï³õ íñ³ë. »ë ³ÛÝ í³ÛñÏ»³Ý¿Ý Ñ³õ³ï³óÇ áñ îÇñ³Ù³Ûñ ÇÙ Ùáõñ³ï åÇïÇ ï³Û, »õ øñÇëïáë ÇÙ μ³Ý åÇïÇ Û³çáÕ¿£ ÆëÏáÛÝ äáÉë¿Ý μ»ñ³Íë ¹ñ³Ùáí »ñÏáõ ·áÙ¿ß »õ í»ó Ñ³ï »½ ·Ý»óÇ, ·áõÃ³Ý ³ÙμáÕç ·áñÍÇùÝ»ñáí ë³ñù»óÇ, Ñ³ÝÇ ãáõË³Û É³Ã»ñ, Ñ³·³Û ß³É¿ ß³Éí³ñ, í»ñóáõóÇ ·ÉË¿ë Ù»Í åáõËáí ³É ý¿ë, ¹ñÇ ãÇÝ³Ï³Ý Ã³Ëë¿ ùûÉû½, Ñ³ÝÇ áïùÇë ×ÁíéáõÝ ÏûÝ¹ûñ³Ý, Ñ³·³Û ã³ñáõË »õ Ïù»óÇ Ã»õ»ñª Ù³ï³ÝÇ ÙÇ »õë áõÝ¿Ç, ¿Ý ¿É Ñ³ÝÇ Ù³ïÝ¿ë, É³Ã»ñáõÝ Ñ»ï ¹ñÇ ëÝïáõÏÝ, ³ëÇ å³Ñ»Ù ÂáéÝÇÏÇë ÷»ë³ÛáõÃ»³ÝÝ£ ²Ûë ³Ù¿Ý ³Ý»É¿Ý Û»ïáÛ »ñÏáõ-»ñ»ù Ùß³Ï »õë í³ñÓ»óÇ, ³éÇ Ë³ñ³½³Ý, Ó·»óÇ »õñáå³Ï³Ý å³ëïûÝ, ·Ý³óÇ ¹³ßï, ëÏë»óÇ ·áõÃ³Ý »õ í³ñáõó³Ý, ¿Ý ûñ¿Ý ÙÇÝã»õ ¿ëûñ ¿É »ë å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý »ñ»ë ãï»ë³Û£ ²Ûëå¿ë, ÂáéÝÇÏ, Ñá·õáí Ù³ñÙÝáí ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ïáõÇ ½Çë, í³ñ»óÇª ó³Ý»óÇ, »õ ²ëïáõ³Í ß³ï Ñ³ó ïáõ³õ, »ñμ»ù Ñ³óÇ Ï³ñûï ãÙÝ³óÇ£ Ø»ñ ïáõÝ ÙÇ ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ïáõÝ ¿. ¹áõéÝ ÙÇßï ÑÇõñ»ñÝ ³Ýå³Ï³ë »õ »ë ³ÛÅÙ Ù»ñ ï³Ý Í»ñáõÝÇ Ý³Ñ³å»ïÝ »Ù, Ã¿ Ù»éÝÇÙ ¹áõ åÇïÇ Û³çáñ¹»ë ÇÙ ï»Õë£ ²ÛÅÙ, ¹áõ, ëÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, ÙÇ³Ï Å³é³Ý·Ý »ë Ù»ñ ï³Ý »õ û×³ËÇÝ, ¹»é ãÙ»é³Í, ù»½ ß³ï μ³ñÇ »õ û·ï³Ï³ñ ¹³ë»ñ »õ Ëñ³ïÝ»ñ åÇïÇ ï³Ù£ ¶Çï»±ë »ë μ³õ³Ï³Ý ·ñ»É Ï³ñ¹³É ëáñí³Í »Ù, Ñ³ë³Ï³õáñ Å³Ù³Ý³Ïëª Ç ì³ñ³·³Û í³ÝùÝ, áõñ »ñÏ³ñ Å³Ù³Ý³Ï Ù³×Ï³ÉáõÃÇõÝ ³ñ³Í »Ù£ ì»ñçÇ Å³Ù³Ý³Ï »ñμ ³ÛÝï»Õ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ¹³ë»ñ ÏÁ Ëûëáõ¿ñ, »ë ß³ï áõß³¹ñáõÃ»³Ùμ ÙïÇÏ Ïþ³Ý¿Ç, ÓÙ»ñ³Ý å³ñ³å Å³Ù³Ý³Ï »ë ÙÇßï ëáñí³Í Ïþ³ßË³ï¿Ç£ 18

ÆëÏ ³Ùñ³Ý μ³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï ³õ»ÉÇ ÏÁ ëáñí¿Ç ·áñÍÝ³Ï³Ý ÷áñÓ³éáõÃ»³Ý Ù¿ç. í³ëÝ½Ç Ð³ÛñÇÏ áã ÙÇ³ÛÝ í³Ý³Ñ³Ûñ ¿ñ ì³ñ³·³Û í³ÝùÇÝ, »õ ³é³ÝÓÇÝ ¹åñáóÇ å³ñï¿½ ÏÁ Ùß³Ï¿ñ, ³ÛÉ ³õ»ÉÇ ¹³ßïÇ Ùß³Ï ¿ñ, ½Ç ·Çï¿ñ í³Ý³Ï³Ý μ³½Ù³ÃÇõ ÁÝï³ÝÇù »õ ¹åñáóÇ ³ß³Ï»ñïÝ»ñ Ñ³¯ó Ïþáõ½»Ý Ñ³¯ó£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ÇÝùÝ ß³ï ÏÁ ëÇñ¿ñ ÑáÕ³·áñÍ³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ÙÇßï Ùï³ÍÙáõÝùÝ ³ÛÝ ¿ñ, áñ ÑÇÝ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝÝ»ñ ¹Çõñ³óÝ¿, Ã¿° Ù³ñ¹áó Ñ³Ý·Çëï ÉÇÝÇ, Ã¿° Ë»Õ× ³Ý³ëÝáó, »õ Ã¿ ÑáÕÝ ³õ»ÉÇ ËÝ³Ùáí Ùß³Ï»Éáí ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ÉÇÝÇ£ àõëïÇ, Ùï³Í»Éáí, »ñμ»ÙÝ ÑÝ³ñ³ÙÇï Ï»ñå»ñ »õ ÙÇçáóÝ»ñ Ç ·áñÍ ÏÁ ¹Ý¿ñ. Çõñ ÙÇ³Ï Ýå³ï³ÏÝ ¿ñ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëïÝ ·áÝ¿ ÷áùñ Ç ß³ï¿ Û³é³ç ï³Ý»É áõ μ³ñõáù»É, áñå¿ë½Ç ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ß³Ñ³μ»ñáõÃ»³Ùμ Ï³é³í³ñáõÇ í³ÝùÝ áõ í³ñÅ³ñ³Ý£ ì³ëÝ½Ç ì³ñ³·³Û í³ÝùÝ μ³óÇ Çõñ ÑáÕ³ÛÇÝ Ï³Éáõ³ÍÝ»ñ¿Ý, áõñÇß Ùßï³Ï³Ý í³ñÓù μ»ñáÕ Ï³Éáõ³ÍÝ»ñ ãáõÝÇ£ ²Ûëï»Õ å¿ïù ¿ Ëáëïáí³ÝÇÙ, ÂáéÝÇÏ, áñ »ë ì³ñ³·³Û í³Ýáõó Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ù³×Ï³É ÉÇÝ»Éáí, Ð³ÛñÇÏÇ ÷áñÓ³é³Ï³Ý Ï»ñå»ñ¿Ý ß³ï μ³Ý ëáñí»ó³Û, »õ ³ÛÅÙ ³Û¹ ëáñí³Í μ³Ý»ñë Çμñ»õ í³ñÅ³å»ï å¿ïù ¿ ·ÉáõË·ÉáõË ¹³ë ï³Éáí ³õ³Ý¹»Ù ù»½, áõß³¹ñáõÃ»³Ùμ ÙïÇÏ ³ñ³ ¹³ë»ñë, í³ëÝ½Ç Ù»½ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿. áñáíÑ»ï»õ Ù»Ýù ·ÇõÕ³óÇ »Ýù, Ù»ñ ³åñáõëï »õ Ï»³Ýù ÙÇ³ÛÝ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý í³ëï³ÏÝ ¿£ ºõ Ç±Ýã ³õ»ÉÇ ³ñ¹³ñ, ³½³ï »õ ³ÝË³ñ¹³Ë í³ëï³Ï Ï³Û ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ù³Ý ÑáÕ³·áñÍáõÃÇõÝ£ Ê»É³óÇ »õ áõßÇÙ ÂáéÝÇÏ, ³ÛÅÙ åÇïÇ ëÏë¿ ä³åÇÏ Çõñ ¹³ë»ñÝ. áã í³ñÅ³ïáõÝ å¿ïù ¿, áã ·ñ³ë»Õ³Ý, áã ÃáõÕÃ, áã ·ñÇã, áã Ù»É³Ý, ¹áõ ï»ë Ã¿ á±õñ åÇïÇ Ëûë»Ù ¹³ë»ñë£ î³Ý Ù¿ç, ³ËáéÇÝ Ù¿ç, ¹³ßïÇÝ Ù¿ç, É»éÝ»ñáõ íñ³Û, ³ÕμÇõñÝ»ñáõ ·ÉáõË, ·áõÃ³ÝÇÝ Å³Ù³19

Ý³Ï Ã¿° Ù³× ÏÁ μéÝ»Ù, Ã¿ ¹³ë»ñë ÏÁ ËûëÇÙ, ¹áõ ÉÍ³Ý íñ³Û¿Ý ³Ï³Ýç ³Ý»Éáí ¹³ë»ñáõë Éë¿, »õ Ó¿Ýáí¹ ÉÍÏ³ÝÝ»ñ Ëñ³Ëáõë¿£ ´³óáõ³Í ³ÏûëÝ»ñáõÝ å¿ë, »ë ¿É ùá ÙÇïù åÇïÇ Ñ»ñÏ»Ù áõ μ³Ý³Ù£ ê»ñÙ³Ý³ó³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï í³¯ß, Ç±Ýã ëÇñáõÝ ¿, ÙÇ ÏáÕÙ¿Ý óáñ»ÝÇ Ñ³ïÇÏÝ»ñ »õ ÙÇõë ÏáÕÙ¿Ý ¹³ë»ñë ÙïùÇ¹ Ù¿ç åÇïÇ ó³Ý»Ù£ ÐáõÝÓùÇ Å³Ù³Ý³Ï »ñμ ë³ñ³ÏÝ»ñ ¹¿åÇ ÑáíÇ ï³Ï Ýëï³Í Ù³Ý·³ÕÝ»ñ ÏÁ ëñ»Ý, »ë ¿É ÏÁ Ýëï»Ù ùá ¹³ë ÏÁ Ëûë»Ù »õ ÏÁ ëñ»Ù ùá ·áõÉ ÙÇïù£ Î³É³ï»ÕÝ ¿É Ç±Ýã Û³ñÙ³ñ ¹³ë³ñ³Ý ¿. »ñμ ¹áõ Ï³ÙÝ³ë³ÛÉÇÝ í»ñ³Û ÏÁ Ï»Ý³ë, »ë ù³é¿ßï Ó»éùë ÏÁ ßñç»Ù Ï³ÉÇÝ μáÉáñ, ÙÇ ÏáÕÙ¿Ý ûñ³Ý ÏÁ ¹³ñÓÝ»Ù »õ ûñ³ÝÇë Ñ»ï ¹³ë»ñë ÏÁ Ë³éÝ»Ù »õ Ï³ë»Éáí óáñ»Ý Û³ñ¹¿Ý ÏÁ çáÏ»Ù, ¹áõ ÉÇó áõ å³Ñ¿ ½³ÛÝ ÙïùÇ¹ ßï»Ù³ñ³ÝÇÝ Ù¿ç£ ºë ³ÛÅÙ åÇïÇ ëÏë»Ù ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý μÝ³Ï³Ý »õ ¹ÇõñÇÝ ¹³ë»ñÁ ï³É ù»½, áñã³÷ Éë³Í »Ù »õ áñã³÷ ÷áñÓ³éáõÃ»³Ùμ ëáñí³Í »Ù£ Ê»É³óÇ ÂáéÝÇÏ, μáÉáñ áõßù¹ ÇÝÍÇ ¹³ñÓáõñ. É³õ ÁÙμéÝ¿ ¹³ë»ñë »õ ³Ù÷á÷¿ ÙïùÇ¹ Ù¿ç£ Ä³Ù³Ý³Ï Ñ³ë³Í ¿, »Ã¿ ä³åÇÏ¹ Ù»éÝÇ, ·áÝ¿ ÇÙ ¹³ë»ñë »õ Ëñ³ïÝ»ñë ù»½ Å³é³Ý·áõÃÇõÝ ÏÁ ÙÝ³Ý. »õ ·Çï»±ë ¹áõ Ã¿ ³Ù¿Ý μ³Ý¿Ý ³õ»ÉÇ Ã³ÝÏ³·ÇÝ ¿ ³Ûë Å³é³Ý·áõÃÇõÝ£ à°í ·Çï¿ ¹áõ »õë ûñ ÙÇ Í»ñ³Ý³ë, ÇÝÍÇ ÝÙ³Ý ä³åÇÏ ¹³éÝ³ë, ÇÝã áñ ³Ûëûñ ÇÝÓÙ¿ Ïþáõë³ÝÇë, ½³ÛÝ ùá ÂáéÝÇÏÇÝ Ïþ³õ³Ý¹»ë£ ´³Ûó Ý³Û¿ áñ ä³åÏÇ ë³Ï³õ³Ù³ëÝ ³Ûë ¹³ë»ñÁ μ³õ³Ï³Ý ãÑ³Ù³ñ»ë, ³ÛÉ å¿ïù ¿ ×³ñï³ñ »õ ÑÝ³ñ³ÙÇï ÉÇÝÇë, ÇÝùÝ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Ýáñ³Ýáñ μ³Ý»ñ ëáñí»ë, Å³Ù³Ý³Ï ÙÇßï Û³é³ç ÏÁ í³ñ¿ ½Ù³ñ¹ÇÏ, ¹áõ ¿É å¿ïù ¿ Û³é³ç »ñÃ³ë, å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë áñ »ï ÙÝ³óáÕ, Ñ³óÇ Ï³ñûï ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºñÏÇñÝ ¿ áñ Ù»½ Ñ³ó »õ áõñÇß μ³ñÇùÝ»ñ Ïáõ ï³Û, á°í áñ ·áñÍ¿ ½»ñÏÇñÝ, ³ÛëÇÝùÝ í³ñáõó³Ý ³Ý»Éáí ³ßË³ïÇ, Çõñ ïáõÝ Ñ³óáí áõ μ³ñáõÃ»³Ùμ ÏÁ É»óáõÇ, ÇëÏ ³ÛÝ áñ ·áõÃ³ÝÇ Ù³×Ý Ó»éù¿Ý 20

ÏÁ ÃáÕáõ, ÍáõÉáõÃ»³Ý áõ ¹³ï³ñÏáõÃ»³Ý Ù¿ç ÏÁ ßñçÇ, Ýáñ³ ïáõÝ ãù³õáñáõÃ»³Ùμ ÏÁ ¹³ï³ñÏ³Ý³Û, ¹³ßï¿Ý Ñ³ó ÏÁ å³ÏëÇ »õ ³Ù³Ý¿Ý ÇõÕ, ³Õù³ïáõÃÇõÝ ³ñ³·áïÝ ëáõñÑ³Ý¹³ÏÇ å¿ë Çõñ í»ñ³Û ÏÁ Ñ³ëÝÇ, ÇÝãå¿ë ÏÁ ËûëÇ ³é³ÏÝ£ ºõ ³Ûë ³Ù¿Ý ÁÝ¹³ñÓ³Ï Ï»ñåáí åÇïÇ ËûëÇÙ ù»½£ Èá°õñ áõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, ä³åÏÇ ¹³ë»ñáõÝ »õ μ³ñÇ Ëñ³ïÝ»ñáõÝ, áñ åÇïÇ ëáñíÇë Ã¿ Ç±Ýã ¿ »ñÏÇñ »õ Çõñ μÝ³ÏÇãÝ»ñ, ù³Õ³ù³óÇÝ áõ ·ÇõÕ³óÇÝ. ù³Õ³ù³óÇÝ Çõñ ³ñáõ»ëïÝ áõÝÇ, ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ÑáÕ³·áñÍáõÃÇõÝ£ Â¿ ÇÝãå¿ë ³Ûë »ñÏáõ ¹³ë ÅáÕáíáõñ¹Ý Çñ»Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùÝ Çñ³ñáõ Ñ»ï ÏÁ ÷áË³Ý³Ï»Ý£ Æ±Ýã ¿ Ù»ñ ³ñ¹Ç ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý íÇ×³Ï, áñ ¹»é ÑÝáõÃ»³Ý Ï»ñå»ñ ÷áË»É »õ Ýáñ³·áÛÝ Ï»ñå»ñáí Ùß³Ï»É »ñÏÇñ, áñáí Ù»ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ÏÁ ¹Çõñ³Ý³Û, »ñÏÇñ ³õ»ÉÇ Ïþ³ñ¹ÇõÝ³õáñ¿ª Ù»ñ ß³ÑÝ áõ í³ëï³Ï ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºñÏñÇÝ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñáõÃ»³Ý ß³Ñ á°ã ÙÇ³ÛÝ Ù»½ û·áõï ¿, ³ÛÉ »õ î¿ñáõÃ»³Ý »õ μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ. í³ëÝ½Ç ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û Ñ³óÇ ËÝ¹Çñ Ù»Í ¿, ½Ç Ù³ñ¹ÇÏ Ñ³óáí Ïþ³åñÇÝ£

²Ý³·³Ý- áõß. ²ÝËÕ×Ùï³Ýù- ³ÝËÇÕ×. ²Ýï¿ñáõÝç- ³Ýï¿ñ. ´³ÝËûëù, ·áñÍ. ¶áÝ¹ûñ³Û- ÏûßÇÏ. ¶áõÉ- μáõÃ. ¼³õ³Ï³ó- ½³õ³ÏÝ»ñáõ. Â³Ëë¿- ùáõñÓ¿, Ñ³ëï É³Ã. Äáõé áõ Ùáõé- Ã³ÝÓñ. Æõñ- Çñ. ÈÍÏ³ÝÑ»ñÏáÕ »½. Ê³ñ³½³Ý- ·³õ³½³Ý, å³ëïûÝ. Ê¿ñ- μ³ñÇù. Êáñß³Ï- ë³ëïÇÏ »õ íÝ³ë³Ï³ñ ï³ù. ÌÝÍÝ³É- ÑáëÇÉ. Ð³ÝÇ- Ñ³Ý»óÇ. ÒÙ»ñ³ÝÓÙñ³Ý. Ø³Ý·³Õ- ÑÝÓ»Éáõ ·áñÍÇù. Øáõñ³ï- ÷³÷³ù. ØïÇÏ ³ñ³ÙïÇÏ Áñ¿. ÖáÕ×áÕ- å³ïéï³Í. Þ³Éí³ñ- ï³μ³ï. â³ñáõË- ÑáÕ³Ã³÷. ä³É»³Û- Ï³åáó. ä¿ñ¿ù¿Ã- ûñÑÝáõÃÇõÝ. ê³ñ³Ï- μ³Ýáõáñ. êáõñÑ³Ý¹³Ï- Éáõñ ï³ÝáÕ Í³é³Û. ì»ñ³Û- íñ³Û. î»ëÝ³ñ- ï»ëÝ¿ñ. ø³é¿ßïÑáë»ÉÇ, ÷³é, ÑÝÓáõ³Í óáñ»ÝÁ Ë³éÝ»Éáõ ·áñÍÇù. øûÉû½- ·ÉË³ñÏÇ ï»ë³Ï. úñ³Ý- ÑÝÓ³Í óáñ»ÝÇ ¹¿½. ü¿ë- ·ÉË³ñÏ.

². ºðÎÆð êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, å¿ïù ¿ ²¹³Ù³Û Ù»ñ å³å¿Ý ëÏëÇÙ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í »ñμ Ù»ñ Û³Ýó³õáñ Ü³Ë³Ñ³Ûñ ²¹³ÙÁ ¹ñ³Ëï¿Ý ¹áõñë Ñ³Ý»ó, ÙÇ å³ïáõ¿ñ ïáõ³õ ³Ýáñ, áñ »ñÏÇñ ·áñÍ¿ »õ å³Ñ¿, »õ Ã¿ Çõñ »ñ»ëÇ ùñïÇÝùáí Çõñ Ñ³ó ×³ñ¿ »õ ³åñÇ£ È³õ Ç ÙÇï ³é, ÂáéÝÇÏ, áñ ³Ûë Ù»ñ μÝ³Ï³Í »ñÏÇñÁ Ï³Ù ÑáÕ³·áõÝ¹Á î¿ñ ²ëïáõ³Í Ù³ñ¹áõÝ Å³é³Ý·áõÃÇõÝ »õ Ï³Ù Çμñ»õ ¹ñ³Ù³·ÉáõË ïáõ³Í ¿. »õ ·Çï»±ë Ã¿ áñã³÷ ÁÝ¹³ñÓ³Ï, áñã³÷ ³Ýëå³é »õ ³ÝÑ³ïÝáõÙ ¿ ³Ûë ³Ù»Ý³é³ï, ³Ù»Ý³×áË »ñÏñÇ μÝ³Ï³Ý Ñ³ñëïáõÃÇõÝ£ ØïÇÏ ³ñ³, áñ Ãáõ»Ù ù»½. ³ÝÍ³Ûñ, ³Ýë³ÑÙ³Ý Íáí»ñ, ³Ýã³÷ É³ÛÝ³ï³ñ³Í ó³Ù³ù »ñÏÇñÝ»ñ áñáó í»ñ³Û ÏÁ μÝ³ÏÇÝ ÙÇÉÇáÝ³õáñ Ù³ñ¹ÇÏ »õ ½³Ý³½³Ý ³½·»ñ, ¹³ßï»ñ, É»éÝ»ñ, ÑáíÇïÝ»ñ, Óáñ»ñ, ³ÕμÇõñÝ»ñ, ·»ï»ñ, μÇõñ³½·Ç μáÛë»ñ, Í³é»ñ »õ Í³ÕÇÏÝ»ñ, Íáíáõ ÓÏÝ»ñ, ó³Ù³ùÇ í³ÛñÇ »õ ÁÝï³ÝÇ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ, »õ ÃéãÝáó »ñ³ÙÝ»ñ, »õ ³ÛÉ ß³ï μ³Ý»ñ î¿ñ ²ëïáõ³Í Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ ëï»ÕÍ»ñ ¿, »õ Ù³ñ¹áó ïáõ³Í ¿, áñ Ù³ñ¹ÇÏ ³åñÇÝ »ñÏñÇ íñ³Û, Ù³ñ¹ÇÏ í³Û»É»Ý ³Û¹ μ³ñÇùÝ»ñ »õ ûñÑÝ»Ý ëï»ÕÍáÕÇÝ »õ ïáõáÕÇÝ ³ÝáõÝÁ£ àõëïÇ Ù³ñ¹ÇÏ å¿ïù ¿ ·áñÍ»Ý ½»ñÏÇñ, ½Ç »ñÏÇñÝ ¿ Çñ»Ýó Ï»³Ýù å³ÑáÕ£ ´³Ûó ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³±ë ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ù³ñ¹ÇÏ Ç±Ýãå¿ë Ïþ³ßË³ï»Ý »ñÏñÇ í»ñ³Û, ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý Ù¿ç í³ñ³Í ³ñïÇÝ ³ÏûëÝ»ñ Çõñ ùñïÇÝùáí ÏÁ Ãñç¿, ù³Õ³ù³óÇÝ Çõñ ³ñÑ»ëïáí ¹³ñÓ»³É ÝáÛÝ ùñïÇÝùÁ ÏÁ Ã³÷¿£ ¸áõ ï»ë»±ñ »ë ¹³ñμÝÇÝ Ã³÷³Í ùñïÇÝùÁ, áñ μáñμáùáõ³Í ÑÝáóÇÝ ¹ÇÙ³ó Ï»ó³Í ÏÇë³Ù»ñÏ, ³Ñ³·ÇÝ »é³Ý¹áí »ñÏ³Ã ÏÁ Í»Í¿ »õ Ù»ñ ·áõÃ³ÝÇÝ Ñ³Ù³ñ Ëá÷ ÏÁ å³ïñ³ëï¿£ ì³×³é³Ï³Ýª Íáíáõ »õ ó³Ù³ùÇ í»ñ³Û ×³Ùμáñ¹»Éáí, ³ßË³ñÑ¿ ³ß22

Ë³ñÑ Ïþ»ñÃ³Û, ÏÁ ï³é³åÇ »õ ÝáÛÝ ùñïÇÝù ÏÁ Ã³÷¿£ ÜáÛÝÇëÏ ³ßË³ñÑÇë í³ñÇãÝ»ñ ùñïÇÝù Ã³÷»Éáí ÏÁ í³ñ»Ý ½³ßË³ñÑ£ Â³·³õáñ¿Ý ëÏë»³É ÙÇÝã»õ Û»ïÇÝ å³ßïûÝ»³Û ÝáÛÝ ùñïÇÝùÝ áõÝÇÝ, ½Ç í³ñÇã »õ Ï³é³í³ñáÕ ÙÇïùÝ »õë Çõñ ùñïÇÝùÝ áõÝÇ, ³Ù»Ý³ÛÝ Ñá·»Ù³ßáõÃ»³Ùμ Ýáñ³ ùáõÝÁ íñ¹áí³Í ¿, ÙÇÝã ÑÝÓáÕ Ùß³ÏÁ óáñ»ÝÇ ËáõñÓ ·ÉËáõÝ ¹ñ³Í ³Ýáõß ÏÁ ùÝ³Ý³Û μ³óû¹»³Û ¹³ßïÇÝ Ù¿ç »õ Çõñ ³ÝÏáÕÇÝÁ Çõñ Ùß³Ï³Í Ï³ÏáõÕ ÑáÕÝ ¿£ Â¿å¿ï ùñï³Ýó »õ ³ßË³ïáõÃ»³Ýó Ù¿ç Ù»Í ½³Ý³½³ÝáõÃÇõÝÝ»ñ Ï³Ý, ÑáÕ³·áñÍ Ùß³Ï ³ñ»õáõÝ ï³Ï ¹³ßïÇÝ í»ñ³Û Çõñ ùñïÇÝù ÏÁ Ã³÷¿, á¯Ñ, ù³ÝÇ± ¹³éÝ, ù³ÝÇ± ¹Åáõ³ñÇÝ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ¿ ³ÛÝ ·áñÍ³õáñ³ó Ñ³Ù³ñ, áñ ÑÇÝ· Ñ³ñÇõñ Ï³Ý·áõÝ »ñÏñÇ ËáñáõÃ»³Ý Ù¿ç, ³ÝÉáÛë, ³Ý³ñ»õ »õ ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ ù³ñ³ÍáõË ÏÁ Ñ³Ý»Ý, áñå¿ë½Ç ßá·»Ý³õ»ñ, ßá·»Ï³éù»ñ »õ μáí³Ý¹³Ï Ù»ù»Ý³Ï³Ý ·áñÍ³ñ³ÝÝ»ñÁ μ³ÝÇÝ ³Ý¹³¹³ñ£ Ø»ñ ¹³ßï»ñáõ ³½³ï Ùß³ÏÝ»ñ Ñ³½³ñ ³Ý·³Ù »ñç³ÝÇÏ »Ý ³ÝáÝóÙ¿Ý, áñ Ù³ñ·»ñáõ í»ñ³Û ÏÁ ßñçÇÝ, Ñáíï³ó Í³ÕÇÏÝ»ñáõ í»ñ³Û ÏÁ ×»Ù»Ý, »õ å³Õ ³ÕμÇõñÇ ·ÉáõË Ýëï³Íª Çõñ»³Ýó Ñ³ó Ïþáõï»Ý. ÷³éù ïáõñ ²ëïáõÍáÛ ÂáéÝÇÏ, áñ ÝáÛÝ μ³ËïÝ áõÝ»ë »õ ùá ³ßË³ïáõÃÇõÝ ß³ï ù³Õóñ »õ ³Ýáõß ¿£ ²Ûëå¿ë, ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ³Ù¿Ý Ï³ñ·Ç »õ ³ëïÇ×³ÝÇ Ù³ñ¹ÇÏ Ã¿° ³é³õ»É, Ã¿ Ýáõ³½ ùñïÇÝù Ã³÷»Éáõ ¹³ï³å³ñïáõ³Í »Ý, áñáí ³ëïáõ³Í³ÛÇÝ ë³ÑÙ³Ý³Í í×ÇéÁ ³Ýíñ¿å ÏÁ ï³ñ³ÍáõÇ μáÉáñ Ù³ñ¹ÏáõÃ»³Ý í»ñ³Û, ³ÛÝ ¿ §ùñï³Ùμù »ñ»ë³ó ùáó Ï»ñÇó»ë ½Ñ³ó ùá¦£ ²Ûëå¿ë Ù³ñ¹ÇÏ ³ñ»õáõÝ ï³Ï, »ñÏñÇ ËáñáõÃ»³Ý ï³Ï, ó³Ù³ùÇ í»ñ³Û, Íáí»ñáõÝ í»ñ³Û ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Çõñ³ù³ÝãÇõñ Ù³ñ¹ Ã¿° Çõñ »õ Ã¿ Çõñ ÁÝï³Ý»³ó ûñ³å³ÑÇÏ Ñ³ó åÇïÇ Ñ³ÛÃ³ÛÃ¿£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ÏÁ ËûëÇ ÇÙ³ëïáõÝ êáÕáÙáÝ §²Ù»Ý³ÛÝ ç³Ýù 23

Ù³ñ¹áÛ Ç μ»ñ³Ý¦£ ²ñ¹³ñ ¿ ³ÛÝ Ù³ñ¹, áñ ÙÇ³ÛÝ Çõñ ùñï³Ýó Ñ³óáí Ïþ³åñÇ. ³ÝÇñ³õ ¿ ³ÛÝ Ù³ñ¹, áñ ³é³Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý áõñÇßÇ ùñï³Ýó Ñ³ó Ïþáõï¿ ÉÇ ½ñÏ³ÝùÝ»ñáí, »õ á±í Ï³ñáÕ ¿ ã³÷»É ³ÛÝ μ³½Ù³¹ÇÙÇ ½ñÏ³ÝùÝ»ñ, áñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ ³ñ»õáõÝ ï³Ï ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û »õ ½ñÏ»³ÉÝ»ñáõÝ ¹³ëÁ ³Ù»Ý³Ù»Í Ù³ëÝ ÏÁ Ï³½Ù¿£ ºõ ·Çï»ë ¹áõ ÂáéÝÇ°Ï, ³ÛÝ áñ ·Çñ ã·Çï¿, Ï³ñ¹³É ã·Çï¿, áõëáõÙÝ ãáõÝÇª ³ÝÏÇñÃ ¿, é³ÙÇÏ ¿, Ù¿Ï Ëûëùáí ï·¿ï ¿. Ýáñ³ Ï»³Ýù ÙÇßï Ãßáõ³é ¿ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û »õ ï·¿ï Ù³ñ¹áÛÝ ×³Ï³ï³·Çñ ¿ ÙÇßï ½ñÏ³Ýù Ïñ»É, »õ ÝáÛÝÇëÏ ï·ÇïáõÃÇõÝ ³Ù»Ý³Ù»Í ½ñÏ³Ýù ¿ ï·¿ï Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ£ Â¿å¿ï »ñμ»ÙÝ »õë áõë»³É »õ ÏñÃ»³É Ù³ñ¹, Ñ³ñáõëï »õ ½ûñ³õáñ ï·¿ïÇÝ Ó»éù¿Ý ½ñÏ³ÝùÝ»ñ ÏÁ Ïñ¿£ ºõ ¹áõ ÙÇ ½³ñÙ³Ý³ñ, ½Ç Ù³ñ¹áÛÝ ÁÝÏ»ñ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇÝ Ù¿ç ß³ï Ñ³Ï³é³Ï »õ Ñ³Ï³ë³Ï³Ý μ³Ý»ñ Ï³Ý, ½áñ ï»ëÝ»Éáí ÏÁ ï³ñ³ÏáõëÇÝù »õ Ù»ñÃ »õë Ü³Ë³ËÝ³ÙáõÃ»³Ý ¹¿Ù ïñïáõÝç ÏÁ μ³éÝ³Ýù, Ã¿ ÇÝãá±õ μ³ñÇÝ»ñÁ ÏÁ Ñ³É³ÍáõÇÝ, ã³ñ»ñ ÏÁ Û³çáÕÇÝ£ ¸³õÇÃÝ »õë ÏÁ ï»ëÝ³ñ ³Ûë μ³Ý »õ ²ëïáõÍáÛ ³é³ç ÏÁ Ñ³Ý¿ñ£ §²Ñ³ Ù»Õ³õáñù »Ý »õ Û³çáÕ»³É ¿ Ýáó³, Ï³Ý áõÝÇÝ ½Ù»ÍáõÃÇõÝ ³ßË³ñÑÇ¦£ ÂáÕáõÝù ÂáéÝÇÏ ³Ûë ËÝ¹ÇñÁ, ù³ÝÇ Ï³ñ·¿Ý ¹áõñë »Ýù, ëÏë»Ýù Ù»ñ Ï³ñ»õáñ ¹³ë»ñÁ£

²Ïûë- ÑáÕÇ Ù³Ï»ñ»ëÇÝ íñ³Û μ³óáõ³Í »ñÏ³ñ³ÓÇ· ÷áë. ´³ÝÇÉ- ³ßË³ïÇÉ. ´³éÝ³Ýù- μ³ñÓñ³óÝ»Ýù, í»ñóÝ»Ýù. ´Çõñ³½·Ç- μ³½Ù³ï»ë³Ï. ¸³ñμÝÇÝ- ¹³ñμÇÝÇÝ, »ñÏ³Ã³·áñÍÇÝ. Æõñ»³Ýó- Çñ»Ýó. ÊáõñÓ- ÑÝÓÁõ³Í óáñ»ÝÇ Ï³åáó. Êá÷- ³ñûñÇÝ ëáõñ »ñÃ³ÃÁ, áñ ÑáÕÇÝ Ù¿ç ÏÁ ÙïÝ¿. ÐÝáó- μ³ñÓñ ³ëïÇ×³ÝÇ Ïñ³Ï³ñ³Ý. Ø³ñ·- Ù³ñ·³·»ïÇÝ, Ü³Ë³ËÝ³ÙáõÃÇõÝ- ²ëïáõ³Í. ì³ñ»Ý- Ï³é³í³ñ»Ý, Ùß³Ï»Ý. øñï³Ùμù »ñ»ë³ó ùáó Ï»ñÇó»ë ½Ñ³ó ùá- øáõ ×³ÏïÇ¹ ùñïÇùáí åÇïÇ áõï»ë ùáõ Ñ³ó¹.

´. ºðÎðÆ ´Ü²ÎÆâÜºð ¶ÆôÔ ºô ø²Ô²ø ´áí³Ý¹³Ï ³ßË³ñÑÇë μÝ³ÏÇãÝ»ñ »ñÏáõ ¹³ëÇ ÏÁ μ³ÅÝáõÇÝ, ù³Õ³ù³óÇ »õ ·ÇõÕ³óÇ£ ø³Õ³ù³óÇù Ù»Í³Ù»Í ù³Õ³ùÝ»ñ ßÇÝ»Éáí Û³ñÙ³ñ³·áÛÝ ï»Õ»ñª ³Ýáñ Ù¿ç ÏÁ μÝ³ÏÇÝ£ ÆëÏ ·ÇõÕ³óÇù ¹³ßï³í³Ûñ»ñ ÁÝïñ³Í »Ý »õ Çñ³ñÙ¿ μ³ó³·áÛÝ ÷áùñÇÏ-÷áùñÇÏ ·ÇõÕ»ñ ßÇÝ»Éáí ÙÇ³ÛÝ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ùμ ÏÁ å³ñ³åÇÝ£ ø³Õ³ù³óõáó å³ñ³åáõÙÝ ³ñÑ»ëï »õ í³×³é³Ï³ÝáõÃÇõÝ ¿, »õ ÷áùñ Ù³ëÝ »õë »ñÏñÇ í³ñã³Ï³Ý Ï³é³í³ñáõÃ»³Ý ½³Ý³½³Ý å³ßïûÝÝ»ñ ÏÁ í³ñ»Ý£ Ð³ñóáõñ ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ç±Ýã ½³Ý³½³ÝáõÃÇõÝ Ï³Û ù³Õ³ù³óõáó »õ ·ÇõÕ³óõáó Ù¿ç Ï³Ù Ýáó³ í³ñ³Í Ï»³ÝùÇ ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ Ï³Ù Ýáõ³½áõÃÇõÝ, μ³ñ»Ï»óáõÃÇõÝ »õ Ãßáõ³éáõÃÇõÝ Ç±Ýã »Ý£ ø³Õ³ù³óõáó »õ ·ÇõÕ³óõáó Ï»³ÝùÇ ÝÏ³ñ³·Çñ ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¿, »ë ÙÇ³ÛÝ åÇïÇ å³ïÙ»Ù ù»½ ·ÉË³õáñ ½³Ý³½³ÝáõÃÇõÝÝ»ñ, áñ Ïþ»ñ»õÇÝ Ù»½ Çñ»Ýó ³ñï³ùÇÝ »ñ»õáÛÃáí, ÙÝ³ó»³É Ù³ë»ñ ÏÁ ÃáÕáõÙ ù»½ áñ ¹áõ ÇÝùÝÇÝ Ë»É³Ùáõï ÉÇÝÇë£ êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç ÷³Ïáõ³Í ã»ë, ß³ñáõÝ³Ï Ïþ»ñÃ³ë ù³Õ³ù, Ïáõ ·³ë, ³Ù¿Ý μ³Ý ³ãùáí¹ Ï³ñáÕ »ë ÝÏ³ï»É, áñáíÑ»ï»õ ÷áùñ Ç ß³ï¿ áõëáõÙ áõÝÇë, Ùï³óÇ »õ ã³÷³Ñ³ë »ë, Ï³ñáÕ »ë ÇÝùÝÇÝ ¹³ï»É »õ Ïßé»É Ã¿° Ù»ñ »õ Ã¿ ù³Õ³ù³óõáó Ï»³ÝùÁ, áñ Çõñ³ù³ÝãÇõñ Çõñ ù³ÕóñáõÃÇõÝ »õ ¹³éÝáõÃÇõÝ áõÝÇ, μ³ñ»Ï»óáõÃÇõÝ »õ Ãßáõ³éáõÃÇõÝ áõÝÇ, ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ »õ ÙáÉáõÃÇõÝ áõÝÇ. ß³ï »õ μ³½Ù³Ï»ñå μ³ñÇ »õ ã³ñ ÏáÕÙ»ñ áõÝÇÝ, í³ëÝ½Ç Ù»ñ Ï»³ÝùÁª ÙÇ Ë³éÝáõñ¹ ¿, ã³ñ áõ μ³ñÇÝ Ç ÙÇ³ëÇÝ Ïþ³åñÇÝ, ÇÝãå¿ë óáñ»Ý »õ áñáÙÝ Ç ÙÇ³ëÇÝ ÏÁ μáõëÝÇÝ »õ Ïþ³×ÇÝ£ 25

Ø»½ ³ÛÝå¿ë Ïþ»ñ»õÇ, áñ ù³Õ³ù³óÇù ß³ï »ñç³ÝÇÏ »õ μ³ñ»Ï»óÇÏ Ï»³Ýù áõÝÇÝ. ½áñ ûñÇÝ³Ï ÏÁ ï»ëÝ³Ýù ì³Ý ù³Õ³ù, áñ Ù»½ ß³ï Ùûï ¿. í³Û»Éáõã μ³ñÓñ³ß¿Ý ïáõÝ»ñÁ, É³ÛÝ³ÍÇñ ÷áÕáóÝ»ñ, áõéÇ Í³é»ñ ïÝÏáõ³Í ß³ñ³Ý-ß³ñ³Ý çáõñ»ñáõÝ »½»ñùÁ, áñù Ï³ñÏ³ã»Éáí ÏÁ í³½»Ý ß³ï ÷áÕáóÝ»ñ¿Ý, ÏÁ ÙïÝ³Ýù ïáõÝ»ñáõ Ù¿çª ÏÁ ï»ëÝ³Ýù ·»Õ»óÇÏ Ý³ËßáõÝ-Ý³ËßáõÝ û¹³Ý»ñ, í³Û»Éáõã Ï³Ñ Ï³ñ³ëÇùÝ»ñáí ½³ñ¹³ñáõ³Í£ ø³Õ³ù³óõáó ë»Õ³Ý ß³ï ×áË ¿ª ³ÝáÛß »õ Ñ³Ù³¹³Ù Ï»ñ³ÏáõñÝ»ñáí, ½áñ ÏÁ å³ïñ³ëï»Ý Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ÁÝï³ÝÇù£ Ð³å³ ÂáéÝÇÏ, áñã³±÷ Ù»ñ ³ãùÇÝ ëÇñáõÝ »õ Ý³½»ÉÇ Ïþ»ñ»õ³Ý å¿ë-å¿ë í³Û»Éã³Ó»õ Ñ³·áõëïÝ»ñ, áñ ß³ï Ã³ÝÏ³·ÇÝ »Ýª Ã¿° ³ñ³Ýó »õ Ã¿ Ï³Ý³Ýó, ãÙáéÝ³Ýù ³ÛÝ ß³ñ Ç ß³ñ áëÏÇ Ù³Ý»³ÏÝ»ñ, ½áñë ÏÇÝ»ñ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ ÏÁ Ï³Ë»Ý Çñ»Ýó å³ñ³Ýáó¿Ý£ ÂáÕ»Éáí ³Ûë Ù³ñÙÝ³Ï³Ý í³Û»Éù »õ Ñ³×áÛù, ù³Õ³ù³óÇù áõÝÇÝ Ý³»õ Ñá·»õáñ³Ï³Ý »õ μ³ñáÛ³Ï³Ý í³Û»ÉùÝ»ñ. Ýáó³ »Ï»Õ»óÇù »õ »Ï»Õ»óõáÛ Ñ³Ý¹»ñÓ³ÝùÝ»ñ ß³ï ßù»Õ »õ ÷³é³õáñ »Ý, ïûÝ³Ï³Ý Ñ³Ý¹¿ëÝ»ñ, ù³Õóñ³Ó³ÛÝ ¹åÇñÝ»ñ, Ñ³Ý¹Çë³õáñ Ã³÷ûñÝ»ñ »õ å³ï³ñ³·Ý»ñ »õ ù³Ý ½³Ù¿Ý³é³õ»Éª μ³ñ»Ï³ñ· ù³ñá½Çã í³ñ¹³å»ïù, áñù »Ï»Õ»óõáÛ ÷³éù »Ý »õ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÙËÇÃ³ñáõÃÇõÝ£ ø³Õ³ù³óÇù ÏñûÝ³Ï³Ý »õ Ñá·»õáñ ÙËÇÃ³ñáõÃ»Ý¿Ý Ç ½³ï, áõÝÇÝ Ý³»õ Ù»Í ÙËÇÃ³ñáõÃÇõÝ ÙÇª ³ÛÝ ¿ ¹åñáó »õ ÏñÃ³ñ³Ý. áõñ Ï³ñ¹³É ·ñ»É ÏÁ ëáñí»Ý Çñ»Ýó Ù³ÝáõÏÝ»ñ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ù³Õ³ù³óÇù ß³ï Ù»Í ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇÝ Ù»½Ù¿, í³ëÝ½Ç ÏñÃáõÃ»³Ùμ ÙÇ³ÛÝ Ù³ñ¹Áª Ù³ñ¹ ÏÁ ÉÇÝÇ. ÃáÕ Ïáõ ï³Û é³ÙÏáõÃÇõÝ »õ μñïáõÃÇõÝ, åÇï³ÝÇ ³Ý¹³Ù ÏÁ Ï³½Ù¿ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃ»³Ý, ï¿ñáõÃ»³Ý, »ñÏñÇÝ, Çõñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ »õ ÁÝï³Ý»³ó£ ÆëÏ ÁÝ¹Ñ³Ï³é³Ï³Ýª ï·¿ï »õ ³ÝÏÇñÃ Ù³ñ¹ª ³ÝåÇï³Ý »õ íÝ³26

ë³Ï³ñ ¿ Çõñ ï¿ñáõÃ»³Ý, ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ »õ ÁÝï³Ý»³ó£ ²÷ëá¯ë, ³½ÝÇõ ÂáéÝÇÏ, áñ ä³åÇÏ¹ Ï³ñáÕ ã¿ »ñÏ³ñ ×³é»ñáí ÝÏ³ñ³·ñ»É ù»½Ç »õ óáÛó ï³É Ã¿ª Ç±Ýã ¿ ·ÇïáõÃÇõÝ »õ Ç±Ýã ¿ ï·ÇïáõÃÇõÝ£ ØÇÃ¿ ã·Çï»±ë ¹áõ, í³ñÅ³å»ï ù»½ ãëáñí»óá±õó Ã¿ª ·ÇïáõÃÇõÝ ÉáÛë ¿, ÇëÏ ï·ÇïáõÃÇõÝ Ë³õ³ñ, ¹áõ ãÏ³ñ¹³óÇ±ñ Ù»ñ ëáõñμ ºÕÇß¿Ç ËûëùÁ Ã¿ª ÏáÛñ Ù³ñ¹ ÏÁ ½ñÏáõÇ ³ñ»õáõ ×³é³·³ÛÃÝ»ñ¿Ý, ³Ûëå¿ë Ý³»õ ï·¿ï Ù³ñ¹ ÏÁ ½ñÏáõÇ Ï³ï³ñ»³É Ï»³Ýù¿Ý£ ÆÝãå¿ë Ù»Ýù ·ÇõÕ³óÇùë ½ñÏÁõ³Í »Ýù Ï³ï³ñ»³É Ï»³Ýù¿Ý Ã¿° μ³ñáÛ³å¿ë »õ Ã¿ ÝÇõÃ³å¿ë£ ´³Ûó å¿ïù ¿ É³õ ÝÏ³ï»ë ÂáéÝÇÏ, »õ ³ÛÝå¿ë ãÏ³ñÍ»ë, áñ ù³Õ³ù³óõáó íÇ×³ÏÁ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë μ³ñ»Ï»óÇÏ ¿, á°ã, ¿¹å¿ë ÙÇ° ¹³ï»ñ£ ø³Õ³ù³óõáó Ù»Í Ù³ëÝ ß³ï Ãßáõ³é »õ ã³ñ³ã³ñ Ï»³Ýù áõÝÇÝ. Ù»Í ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Çñ»Ýó ûñ³Ï³Ý å³ñ¿Ý ÏÁ ×³ñ»Ý, ËÇëï ë³Ï³õ³å»ïáõÃ»³Ùμ Ïþ³åñÇÝ. Ï³ñûï »Ý ÙÇ ³Ù³Ý Ã³Ý³åáõñÇ, Ù»Í μ³Ëï ¿ »Ã¿ ÙÇ Ïáí Ï³Ù ÙÇ ³ÛÍ áõÝ»Ý³Ý£ ÎÁ ï»ëÝ³ë Çñ»Ýó ïÝ»ñÁ áñ Ù»ñ Ëñ×ÇÃÝ»ñ¿Ý ß³ï ï³ñμ»ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝ, ÏÁ ï»ëÝ³ë Çñ»Ýó Ñ³·áõëïÝ»ñ Ù³ßáõ³Í áõ å³ï³éáï³Í »õ Çñ»Ýó ¹¿Ùùª ãáõÝÇ ½áõ³ñÃáõÃÇõÝ »õ Ï³Ûï³éáõÃÇõÝ. ½ûñÑ³Ý³å³½ ÁÝï³Ý»Ï³Ý Ñá·³ÍáõÃ»Ý¿ Ûá·Ý³Í, ÏÁ ßñçÇÝ ¹³ï³ñÏ »õ ³Ý·áñÍ, áñáÝù Ù»Í³õ Ù³ë³Ùμ Çñ»Ýó ÍáõÉáõÃ»Ý¿Ý ³Û¹ íÇ×³ÏÇÝ Ñ³ë³Í »Ý£ Î³Ý Ý³»õ ù³Õ³ù³óõáó ¹³ë¿Ý ³ÛÝåÇëÇ Ù³ñ¹ÇÏ, áñ ³ñï³ùÇÝ óáõó³ÙáÉáõÃ»³Ùμ Çñ»Ýó Ý»ñùÇÝ ÛáéáõÃÇõÝ »õ Ãßáõ³éáõÃÇõÝ Í³ÍÏ»Éáíª í³ñÏ í³ëïÏ»É Ïþáõ½»Ý. Ýáñ³Ýáñ Ñ³·áõëïÝ»ñ ÏÁ ÷áË»Ý, Ù»Í-Ù»Í μ³Ý»ñ ÏÁ Ëûë»Ý, ³ÛÝå¿ë áñ Ï³ñÍ»ë ¹ñ³Ù³ï¿ñ, í³ëï³Ï³õáñ »õ ïáõÝ ß¿Ý å³ÑáÕ ÙÇ Ù³ñ¹ ¿. μ³Ûó »Ã¿ ÙïÝ»ë Ýáñ³ ïáõÝÁª ÏÁ ï»ëÝ³ë ¹³ï³ñÏ, ÝáÛÝÇëÏ Ï³ñ»õáñ »õ Ï»Ýë³Ï³Ý μ³ñÇùÝ»ñ¿. áã ï³ßïÇÝ Ù¿ç Ñ³ó 27

Ï³Û »õ áã ³Ù³ÝÇÝ Ù¿ç ÙÇ ¹·³É ÇõÕ, Ñ³å³ Ç±Ýãå¿ë Ïþ³åñÇÝ, ¿¯ ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ ÙÇ Ñ³ñóÝ»ñ, ÙÇ³ÛÝ »ñ»ù μ³éáí Ñ³ëÏóÝ»Ù ù»½ §Ë³μ¿áõÃ»³Ùμ »õ Ù³ë³Ùμ ÝáñÇÝ¦£ ø³Õ³ù³óÇù Ã¿»õ ÷áùñ Ç ß³ï¿ ÏñÃáõ³Í »Ý, ÁÝÏ»ñ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ Ù¿ç ù³Õ³ù³í³ñáõÃ»³Ý ßÝáñÑ áõÝ»Ý ùÇã ß³ï, μ³Ûó ûñ Áëï ûñ¿ ³Ýμ³ñáÛ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ ½»ÕÍáõÙÝ»ñ Ïþ³õ»ÉÝ³Ý Çñ»Ýó Ù¿ç£ êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, »ë ÏÁ ÛÇß»Ù, ³ëïÇ ÛÇëáõÝ ï³ñÇ ³é³ç ù³Õ³ù³óÇ ÁÝï³ÝÇù Ù¿Ï-Ù¿Ï Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ïáõÝ»ñ ¿ÇÝ, »ñÏÇõÕ³Í »õ ³ëïáõ³Í³í³Ë, Å³Ù³ë¿ñ »õ ³ÕûÃ³ë¿ñ. Ñ³õ³ËûëÇÝ Å³ÙÑ³ñ »É³Í Å³Ù³Ý³Ï, ï³Ý ÙÇçÇ μáÉáñ ÁÝï³ÝÇù ÏÁ ½³ñÃÝ¿ÇÝ, ³Ûñ Ù³ñ¹ÇÏ Ù³ÝáõÏÝ»ñÇ Ñ»ï »Ï»Õ»óÇ Ïþ»ñÃ³ÛÇÝ. »õ ³Ûëå¿ë ¿Ý Å³Ù³Ý³ÏÇ μ³ñ»å³ßï Ñ³Ûñ»ñÁ Çñ»Ýó ½³õ³ÏÝ»ñ ïÕ³ÛáõÃ»³Ý Ñ³ë³Ï¿Ý μ³ñ»å³ßïáõÃ»³Ý Ù¿ç ÏÁ ÏñÃ¿ÇÝª Çñ»Ýó μ³ñÇ ûñÇÝ³ÏÝ»ñáí£ ÆëÏ ÍÝáÕ³ó ÏñÃáõÃÇõÝ áõñÇß μ³Ý ã¿ñ, Ëñ³ï¿Ý »õ Ëûëù¿Ý ³õ»ÉÇ, μ³ñÇ ûñÇÝ³ÏÝ ¿ñ. »õ ·Çï»±ë ÂáéÝÇÏ, ÙÇ μ³ñÇ ûñÇÝ³Ï Ïþ³ñÅ¿ Ñ³½³ñ Ëñ³ï£ ²Ýó³õ ·Ý³ó ¿Ý μ³ñÇ Å³Ù³Ý³Ï, Çõñ Ñ»ï ï³ñ³õ ³ÛÝ ³é³ùÇÝÇ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý Ù³ñ¹ÇÏ£ ²ñ¹Ç Å³Ù³Ý³Ï Ýáñ-Ýáñ Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ μ»ñ³õ ³ßË³ñÑÁ. í³ëÝ½Ç ³Ù¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Çõñ Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ áõÝÇ, ³ÛÅÙ ³ßË³ñÑ ÷áËõ³Í ¿. Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ Û³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ ÏÁ ëÇñ»Ý, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ×ßÙ³ñÇï Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý å³ÛÙ³Ý, ÙÇçáó »õ Ýå³ï³Ï Ç±Ýã ¿, ½³ÛÝ ¹»é ã·Çï»Ý£ Ø»ñ ù³Õ³ù³óÇù ÙÇ³ÛÝ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý ÙÇ Ù³ëÝ ÁÙμéÝ³Í »Ý, ³ÛëÇÝùÝ ¹ñ³Ù ß³Ñ»É »õ Ñ³ñëï³Ý³É, Ç±Ýã ÙÇçáóÝ»ñáí ÏÁ ÉÇÝÇ ÃáÕ ÉÇÝÇ£ ²·³ÑáõÃ»³Ý »õ ß³Ñ³ÙáÉáõÃ»³Ý á·ÇÝ ³ÛÝã³÷ ë³ëïÏ³ó³Í ¿, áñ ß³Ñ³í³×³éáõÃ»³Ý Ù¿ç Çõñ³ù³ÝãÇõñ Ù³ñ¹ ÙÇ³ÛÝ Çõñ ß³Ñ ÏÁ ÷Ýïé¿. Ý³ Ñ³ßÇõ ãþÁÝ»ñ »õ ã·Çï¿ Ã¿ ÁÝÏ»ñÇÝ »õ Çõñ ß³Ñ Ñ³Ù»ñ³ßËáõÃÇõÝ áõÝ»Ý »õ Ù³ñ¹ÇÏ ÙÇßï ß³Ñ³ÏÇó »Ý Çñ³ñáõ Ñ»ï£ ´³Ûó ß³Ñ³ÙáÉáõÃ»³Ý ³ÝÛ³·, ³ÝËÇÕ× á·ÇÝ, ·Ç28

ï»ë Ã¿ ÙÇ³ÛÝ Ïþ³åñÇ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Ûª »õ Ïþ³ë¿, »ë ß³Ñ»Ù, »ë Ñ³ñëï³Ý³Ù, »ë Ù»Í³Ý³Ù »õ í³Û»É»Ù ³ßË³ñÑÇë ³Ù¿Ý í³Û»Éù, ÇÝÓª Ç±Ýã ÷áÛÃ Ã¿ ÁÝÏ»ñ ÏÁ ÏáñÍ³ÝÇ Ï³Ù ³Õù³ï Ô³½³ñáëÇ ÝÙ³Ý ÇÝÏ³Í ÇÙ ¹ñ³Ý ³é³ç, ë»Õ³ÝÇ ÷ßñ³Ý³ó Ï³ñûï ÏÁ ù³ß¿£ ´³Ûó, ÂáéÝÇÏ, ÃáÕÝ»Ýù ß³Ñ³ÙáÉ ù³Õ³ù³óõáó ÝÏ³ñ³·ÇñÁª ¹³éÝ³Ýù Ù»ñ ·ÇõÕ. í³ëÝ½Ç ÇÙ Ýå³ï³Ïë ¿ ÙÇ³ÛÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ »õ ³ßË³ïáõÃ»³Ý í»ñ³Û Ëûë»É »õ óáÛó ï³É ù»½, Ã¿ á±ñã³÷ ù³Õóñ ¿ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç Ï»³Ýù. »õ á±ñã³÷ Ù»Í ¿ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³¹ÇõÝù, í³ëÝ½Ç ³ßË³ñÑÇë μáÉáñ ³ñáõ»ëïÝ»ñáõÝ Ù³Ûñ »ñÏñ³·áñÍáõÃÇõÝ ¿. »õ ÇñÙáí ÙÇ³ÛÝ ³ßË³ñÑë Ïþ³åñÇ, ½Ç Ù³ñ¹áÛÝ ëÝáõÝ¹ »õ Ï»³Ýù Ñ³óÝ ¿, ÃáÕáõÙ ³ÛÝ μ³½Ù³å³ïÇÏ ³ÛÉ »õ ³ÛÉ μáõë³Ï³Ý ³ñ¹ÇõÝùÝ»ñ, ½áñë Ù³ñ¹ Çõñ ×³ñï³ñáõÃ»³Ùμ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ Ù»ñ Ï»Ý³ó å¿ïù»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, »õ ³ÛÝã³÷ áñ ÃÇõ »õ ë³ÑÙ³Ý ãáõÝÇÝ, áñáÛ í»ñ³Û ³éÑ³ë³ñ³Ï Û»ï³·³Û ¹³ë»ñáõÝ Ù¿ç Ñ³Ù³éûï Ï»ñåáí åÇïÇ ³õ³Ý¹»Ù ù»½£

²ñ³Ýó, Ï³Ý³Ýó- ³Ûñ»ñáõ, ÏÇÝ»ñáõ. ´³ó³·áÛÝ- Ñ»éáõ. ¶ÇõÕ³óõáó, ù³Õ³ù³óõáó- ·ÇõÕ³óÇÝ»ñáõ, ù³Õ³ù³óÇÝ»ñáõ. ¼ûñÑ³Ý³å³½- ³Ù¿Ý ûñ. ÀÝï³Ý»³ó- ÁÝï³ÝÇùÝ»ñáõ. Ä³ÙÑ³ñ- Å³ÙÏáã, ½³Ý·³Ñ³ñ. Æ ½³ï- ½³ï. Ê»É³Ùáõï ÉÇÝ»É- Ë»É³ÙïÇÉ, Ñ³ëÏÝ³É. Ð³Ý¹»ñÓ, Ñ³Ý¹»ñÓ³Ýù- Ñ³·áõëï. Ð³õ³Ëûë- ³é³õûï Ï³ÝáõË. Ø³ë³Ùμ ÝáñÇÝ- ³Ýáñ ï»ë³ÏÝ»ñáí. Øï³óÇ- áõßÇÙ. àñáÙ- í³ÛñÇ Ëáï. àñù- áñáÝù. ä³ñ³Ýáó- íÇ½. ä³ñ³åÇÉ- ½μ³ÕÇÉ. î³ßï- ËáñáõÝÏ ³Ù³Ý. öáùñ Ç ß³ï¿ùÇã Ã¿ ß³ï. ú¹³Û- ë»Ý»³Ï.

¶. ÐàÔ²¶àðÌàôÂÆôÜ ºô Æôð ²ð¸ÆôÜø È³õ áõß³¹Çñ »ÕÇñ, ÂáéÝÇÏ, áñ É³õ Ñ³ëÏÝ³ë, Ã¿ ³ßË³ñÑÇë μáí³Ý¹³Ï Ù³ñ¹áó ëÝáõÝ¹ »õ Ï»³Ýù ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝù¿Ý ¿£ Ø»ñ μÝ³Ï³Í É³ÛÝ³Í³õ³É »ñÏÇñ Çμñ»õ Ù³Ûñ ÏÁ ëÝáõó³Ý¿ ½Ù»½ Çõñ μ³½Ù³ï»ë³Ï μáõë³Ï³Ý μ»ñù»ñáí£ Â¿å¿ï »ñÏÇñ ÇÝùÝÇÝ åïáõÕ ÏÁ μ»ñ¿, ÇÝãå¿ë ³ë³ó ÚÇëáõë, μ³Ûó Ù³ñ¹ å¿ïù ¿ ³ßË³ï³ÏÇó ÉÇÝÇ »ñÏñÇÝ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í ³Ù¿Ý ï»ë³Ï ë»ñÙ»ñ Çõñ μ³ñ»ñ³ñ ³ñ³ñã³·áñÍáõÃ»³Ùμ Ý³Ë³å³ïñ³ëï»ñ ¿, μ³Ûó Ù³ñ¹Ý »õë Çõñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù»Í μ³ÅÇÝ áõÝÇ. å¿ïù ¿ í³ñ¿, ó³Ý¿, çñ¿ »õ å¿ïù »Õ³Í ¹³ñÙ³ÝÝ»ñ Ñá·³Û, áñå¿ë½Ç Ï³ñ»Ý³Û ÑÝÓ»Éª Ï³ë»É áõ ÅáÕáí»É Ç ßï»Ù³ñ³Ý. »õ ³ÛÝáõÑ»ï»õ í³Û»É»É Çõñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùÁ£ ²Ûëå¿ë ÂáéÝÇÏ, Ø³Ûñ »ñÏñÇÝ ÇÝùÝ³μ»ñ ³ñ¹ÇõÝ³õáñáõÃ»³Ý Ñ»ï, ³ÝÑñ³Å»ßï ¿ áñ Ù³ñ¹áÛÝ ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õë ÙÇ³Ý³Û£ ´³Ûó å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë Ý³»õ áñ »ñÏñÇÝ ÇÝùÝ³μ»ñáõÃÇõÝ »õ Ù»ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ¹³ñÓ»³É áãÇÝã Ï³ñáÕ »Ý ³ñ¹ÇõÝ³õáñ»É, »Ã¿ »ñÏÝÇó Ðûñ μ³ñ»ñ³ñ Ï³ÙùÁ ãÍ³·¿ ³ñ»õ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û Çõñ Ñ³Ù³ï³ñ³Í Éáõëáí, »õ Ññ³Ù³Ý ãï³Û ³Ùå»ñáõÝ áñ ³ÝÓñ»õ ï»Õ³Ý É»éÝ»ñáõÝ, ¹³ßï»ñáõÝ áõ Ù»ñ ó³Ý³Í ³ñï»ñáõÝ í»ñ³Û£ ¸áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë »ñμ»ÙÝ, »ñμ Ù»Ýù áñ ëáíáñ »Ýù ³õ»ÉÇ Ù»ñ Ý»ÕáõÃ»³Ý Ù¿ç ÛÇß»É ½²ëïáõ³Í, ÅáÕáíáõñ¹ ç»ñÙ»é³Ý¹ ëñï³μ»ÏáõÃ»³Ùμ ³Õ³Õ³Ï ÏÁ μ³éÝ³Û ¹¿å »ñÏÇÝù. ²ëïáõ³°Í, ³ÝÓñ»õ ïáõñ, ³ÝÓñ»õ£ ´³ñ»·áõÃ ²ëïáõ³Í Éë»Éáí ÅáÕáíáõñ¹Ç Ó³ÛÝÇÝ ÏÁ Ã³÷¿ »ñÏÝÇó ³Ùå»ñ¿Ý Çõñ μ³ñÇ Ï³Ù³ó ³ÝÓñ»õ£ ÎÁ Ë»É³ÙïÇ±ë, ÂáéÝÇÏ, »ñÏÝÇó ³ñ»õ »õ ³ÝÓñ»õ, »ñÏñÇ ÇÝùÝ³μ»ñáõÃÇõÝ »õ Ù»ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ÙÇ³Ý³Éáí, μáí³Ý¹³Ï ³ßË³ñÑÇ Ù³ñ¹Ï³Ýó Ï»³ÝùÇ ëÝáõÝ¹ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇ. Ù³ñ¹ÇÏ ÏÁ í³Û»É»Ý »õ ÏÁ ÉÇ³Ý³Ý 30

Ã¿° ³é³õ»É »õ Ã¿ Ýáõ³½£ Ø»ñ Ùß³Ï³Í óáñ»Ý¿Ý Ñ³ó, Ù»ñ ëÝáõó³Í ³Ý³ëÝáó ÙÇëÁ, Ï³ñ³·, ÇõÕ »õ å³ÝÇñ, Ù»ñ ¹³ñÙ³Ý³Í μ³Ýç³ñ»Õ¿Ýù, Ù»ñ ÷»Ã³ÏÝ»ñáõ Ù»Õñ, Ù»ñ ïÝÏ³Í ³Û·ÇÝ»ñáõÝ Ë³ÕáÕÝ áõ ·ÇÝÇÝ, Ù»ñ Ó»é³ïáõÝÏ»ñ¿Ý Ñ³ëáõó³Í å³ïáõ³Ï³Ý ÙÇñ·»ñ, Ïþ»ñÃ³Ý Ïþ»ÉÉ»Ý ÙÇÝã»õ Ã³·³õáñÇÝ ë»Õ³Ý »õ ½³ÛÝ ÏÁ ½³ñ¹³ñ»Ý Ã³·³õáñ³í³Û»É ×áËáõÃ»³Ùμ. ³ßË³ñÑÇë å»ï³Ï³Ý í³ñÇãÝ»ñ, »õ Ñ³Ù³ÛÝ ù³Õ³ù³μÝ³Ï ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñ ÏÁ í³Û»É»Ý Çñ»Ýó ³ëïÇ×³ÝÇÝ »õ Ï³ñáÕáõÃ»³Ý ã³÷áí. ³Ýßáõßï Ù»Ýù ¿É Ù»ñ ã³÷áí ÏÁ í³Û»É»Ýù Ù»ñ ùñï³Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùÁ£ ÂáÕáõÝù Ñ³ó »õ ³ÛÉ ³Ù¿Ý μ³Ý, ½áñë ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ Ù³ñ¹áó Ï»³ÝùÇÝ »õ ëÝáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, ³Û¹ ã¿ ÙÇ³ÛÝ. »õ ï»ë ¹áõ, áñ ÝáÛÝ Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ Ù³ñ¹áó Ù»ñÏáõÃ»³Ý Í³ÍÏáÛÃ, ½áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ³Ý·³Ù Ã½»ÝõáÛ ï»ñ»õáí Í³ÍÏ»ó£ ²ÛÅÙ Ãáõ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÝ ³Ù¿Ý ëÏ½μÝ³Ï³Ý ÝÇõÃ»ñÁ, ½áñ Ùß³Ï»Éáí Û³é³ç ÏÁ μ»ñ¿ »ñÏñ³·áñÍ »õ ÏÁ Û³ÝÓÝ¿ ³ñáõ»ëï³õáñÇÝ£ Ø»Ýù ÏÁ Ùß³Ï»Ùù μ³Ùå³Ïª Ïáõ ï³Ùù Ïï³õ³·áñÍÇÝ, Ý³ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ ß³åÇÏ ÏÁ å³ïñ³ëï¿, »õ ³ñáõ»ëï³õáñ ï³ñ³½³·áñÍ ù³ÝÇ± μ³½Ù³½³Ý Í³ÕÏ»ÝÏ³ñ ãÇÃ»ñ ÏÁ ÑÝ³ñ¿, áñáí É»óáõ³Í ¿ ³ßË³ñÑÇ í³×³é³Ï³Ý³ó ïáõÝ»ñ »õ ßáõÏ³Ý»ñáõ Ë³ÝáõÃÝ»ñ£ Ø»Ýù ÏÁ ïÝÏ»Ýù ÃÃ»ÝÇÝ »õ ÏÁ Ñ³Ý»Ýù ß»ñ³ÙÇ ³ÛÝ ½³ñÙ³Ý³ÉÇ Ëá½³Ï, áñ í³×³é³Ï³Ý³ó Ó»éùáí ÏÁ Ñ³ëÝÇ Ù»ï³ùë³·áñÍ ³ñáõ»ëï³õáñÇÝ Ó»éù »õ Ý³ ÑÇ³Ý³ÉÇ Ï»ñå³ëÝ»ñ ÏÁ å³ïñ³ëï¿, áñáí ÏÁ å×ÝÇÝ ëÇñ³Ù³ñ·Ç ÝÙ³Ý ³ßË³ñÑÇë Ã³·áõÑÇÝ»ñ »õ å³É³ï³Ï³ÝÝ»ñ£ ÐÇÝ Å³Ù³Ý³Ï ³Û¹ å»ñ×³Ý³ó Ñ³Ý¹»ñÓÝ»ñ ÙÇ³ÛÝ Ã³·³õáñ³Ï³Ý ï³Ýó »õ ÇßË³ÝáõÑ»³ó Ñ³Ù³ñ ³é³ÝÓÝ³ßÝáñÑ»³É å³ïÇõ ¿ñ. μ³Ûó ³ñ¹ª Ñ³ë³31

ñ³Ï ÅáÕáíáõñ¹Ç ÁÝï³ÝÇùÝ»ñÝ »õë ÝáÛÝ ÍÇñ³Ý³÷³ÛÉ ½·»ëïÝ»ñáí ÏÁ ½³ñ¹³ñáõÇÝ£ ÂáÕÉáí ß»ñ³ÙÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ, Ñ³å³ á¯í ÏÁ Ùß³Ï¿ ³ÛÝ å³ïáõ³Ï³Ý Ïï³õ³ï, áñáí ë»ñÙ»ñ¿Ý Ó¿Ã Ñ³Ý»Éáí Ù»ñ ×ñ³·Ý»ñ ÏÁ í³é»Ýù, Ù»ñÃ »õë Ó¿Ãáí ÷ÇÉ³õ ÏÁ ßÇÝ»Ýù, áñ ù³Ý ½ÓÇÃ»ÝÇÇ ÇõÕ ß³ï ³õ»ÉÇ û·ï³Ï³ñ ¿, ÇëÏ Ïï³õ³ïÇ óáÕáõÝ¿Ý ³ñáõ»ëï³õáñ Ó»éù ÁÝïñ»É³·áÛÝ ùÃ³Ý Ïï³õÝ»ñ ÏÁ å³ïñ³ëï¿, áñ ù³Ý ½ÓÇõÝ ëåÇï³Ï ÏÁ ÉÇÝÇ »õ ÙÇ ß³åÇÏóáõÝ ÙÇÝã»õ Ù¿Ï áëÏÇÇ ³ñÅ¿ù áõÝÇ£ ´³Ûó ùÃ³Ý¿Ý »õ μ³Ùå³Ï¿Ý »õ Ù»ï³ùë¿Ý ½³ï Ï³Ý ï³Ï³õÇÝ áõñÇß μáõë³Ï³Ý ÝÇõÃ»ñ, áñáÝóÙ¿ ÑÝ³ñ³ÙÇï ³ñáõ»ëï³õáñÝ áã ÙÇ³ÛÝ Ñ³Ý¹»ñÓÇ Ñ³Ù³ñ, ³ÛÉ »õ μáí³Ý¹³Ï ³ßË³ñÑÇ ·ñáÕÝ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, ïå³·ñáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ ³ÝÑáõÝ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ ÃáõÕÃ ÏÁ å³ïñ³ëï¿. Ãá°Õ μáõë³Ï³Ý Ëáïª ÝáÛÝÇëÏ ÷³ÛïÇ ï³ß»ÕÝ»ñ¿Ý ³Ý·³Ù ÃáõÕÃ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇ, áñ Ù»Ýù ½³ÛÝ ³Ýå¿ïù Ñ³Ù³ñ»Éáí ÏÁ í³é»Ýù£ ÂáÕáõÝù, ÂáéÝÇÏ, áõï»ëïÇ »õ Ñ³·áõëïÇ í»ñ³μ»ñ»³É μ³Ý»ñ, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç ³ßË³ïáõÃ»³Ý ßÝáñÑÇõ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇÝ. Ñ³å³ á±í ÏÁ ïÝÏ¿ ³Ýï³éÇ Í³é»ñÁ, »õ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ ³ßË³ñÑÇë Ù³ñ¹áó μÝ³ÏáõÃ»³Ý ³ÝÃÇõ, ³ÝÑ³Ù³ñ ßÇÝáõÃ»³Ý ÷³Ûï»ñ, Ãá°Õ ó³Ù³ù »ñÏñÇÝ, Íáíáõ í»ñ³Û ·Ý³óáÕ Ý³õ»ñáõÝ ÷³Ûï»ñÁ£ Â¿å¿ï Ç ëÏ½μ³Ý î¿ñ ²ëïáõ³Í ³Ûë Ù»ñ ³ßË³ñÑÇ É»éÝ»ñ, ¹³ßï»ñ ÇÝùÝ³μáÛë ³Ýï³éÝ»ñáí ½³ñ¹³ñ³Í ¿ñ, μ³Ûó »ñÏñÇ μÝ³ÏÇã Ù³ñ¹ÇÏ Ïïñ»Éáí ëå³é³Í »Ý ³ÛÅÙ ³Û¹ ÑÇÝ ¹³ñ»ñáõ Û³õÇï»Ý³Ï³Ý ³Ýï³éÝ»ñ£ ²ÛÝáõÑ»ï»õ ëÏë»ó ³Ýï³é³μ³ÝáõÃ»³Ý Ùß³ÏáõÃÇõÝ, áñ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ÙÇ Ï³ñ»õáñ ×ÇõÕÝ ¿£ ºõ ·Çï»±ë ¹áõ, Ã¿ ³ÛÅÙ ïÝÏ»Éáí, ¹³ñÙ³Ý»Éáí á±ñã³÷ Ýáñ³Ýáñ ³Ýï³éÝ»ñ ÏÁ Ñ³ëóáõÝ»Ý£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ μ³Ëï áõÝ»Ý³ÛÇñ, ÂáéÝÇÏ, ºõñáå³ »ñÃ³É »õ 32

ï»ëÝ³É ³ÛÝ ·»Õ»óÇÏ Ù³ÛñÇ Í³é»ñáõ »õ ³ÛÉ å¿ë-å¿ëáñáß-áñáß ³Ýï³éÝ»ñ Ã¿° ÑÝ³ïáõÝÏ, Ã¿ Ýáñ³ïáõÝÏ, ½áñë ÏÁ ËÝ³Ù¿ »õ ÏÁ å³Ñå³Ý¿ ³Ýï³é³å³Ñ Ùß³ÏÝ, ·Çï¿ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ ÑÇÝÁ Ïïñ»É Ï³ñ·áí »õ Ýáñ Ù³ï³Õ ïáõÝÏ ïÝÏ»É, Ï³Ù ³Ýï³éÇ ë»ñÙ»ñ ó³Ý»É. »õ ³ÛÝã³÷ ×³ñï³ñáõÃ»³Ùμ ¹³ñÙ³Ý»Éª áñ ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñáõ³Ý Ù¿ç, ³Û¹ ÷áùñÇÏ ë»ñÙÇÏÝ»ñ Ù»Í-Ù»Í Í³é»ñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ »õ ÏÁ Í³ÍÏ»Ý ·»ïÝÇÝ »ñ»ëÁ, áñáó Ñáí³Ý»³ó ï³Ï ÏÁ Ñ³Ý·ãÇ ³ßË³ï³õáñ Ùß³ÏÁ. ³ÝáÛß, ³Ýíñ¹áí ùáõÝ ÏÁ ù³ß¿ »õ ³Ýï³éÇÝ ù³Õóñ³ËûëÇÏ ëáË³ÏÝ»ñ Ûá·Ý³Í Ùß³ÏÇÝ ûñûñ ÏÁ Ï³ñ¹³Ý£ ²Ûëã³÷ë ÙÇ³ÛÝ Ëûë»Éáí, Ùï³í³ñÅ ÂáéÝÇÏ, Ï³ñÍ»Ù É³õ Ñ³ëÏó³ñ Ã¿ª ù³ÝÇ± Ù»Í ¿ »õ åÇï³ÝÇ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝù, ½áñë Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ¿ ³ßË³ñÑÇë ù³Õ³ù³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ£ ÆëÏ ù³Õ³ù³óÇ ÅáÕáíáõñ¹, ÁÝ¹áõÝ»Éáí ³Û¹ ³Ù¿Ý í³Û»Éù, ÇÝùÁ »õë ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíñ¹áó ËÇëï Ï³ñ»õáñ å¿ïù»ñ ÏÁ Ñá·³Û, áñáí Ñ³Ù»ñ³ßË ÙÇ ÷áË³Ý³ÏáõÃÇõÝ ÏÁ ÉÇÝÇ »ñÏáõëï»ù, áñáí μ³ñõáù ÏÁ Ï³é³í³ñ»Ý ³ßË³ñÑÇë Çñ³ñÙ¿ ³Ýç³ï»³É ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñ, ·ÇõÕ³óÇÝ Ç ·ÇõÕ, ù³Õ³ù³óÇÝ Ç ù³Õ³ù£

²ñáõ»ëï³õáñ- ³ñÑ»ëï³õáñ. ÄáÕáíñ¹áó- ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñáõ. Æ ·ÇõÕ, Ç ù³Õ³ù- ·ÇõÕÇÝ, ù³Õ³ùÇÝ Ù¿ç. Æ ëÏ½μ³Ý- ëÏÇ½μ¿Ý. ÈÇ³Ý³É- Ïßï³Ý³É. Î³ë»É- Ï³ÙÝ»É, óáñ»ÝÇ óáÕáõÝÝ»ñÁ Ù³Ýñ»É. ¸³ñÙ³Ý- ×³ñ, Û³ñ¹. Êá½³Ï- ß»ñ³ÙÇ μáÅáÅ, å³ïëå³ñ³Ý. Îï³õ³ï- íáõßÇ ë»ñÙÁ, íáõßÇ óáÕáõÝ¿Ý Ïï³õÇ Ã»É »õ ÑáõÝï¿Ýª ÇõÕ Ïþ³ñï³¹ñ»Ý. âÇÃ- Ïï³õ. ä×ÝÇÉ- ½³ñ¹³ñáõÇÉ. êñï³μ»ÏáõÃÇõÝ- í³Ë, íÑ³ïáõÙ. øñï³Ýó- ùñïÇÝùÇÝ.

¸. öàÊ²Ü²ÎàôÂÆôÜø ¶ÆôÔ²òôàò ºô ø²Ô²ø²òôàò êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, ÏÁ ï»ëÝ³ë ÙÇßï »õ ¹Çõñ³å¿ë Ï³ñáÕ »ë ÁÙμéÝ»É, Ã¿ Ç±Ýã ¿ ÷áË³Ý³ÏáõÃÇõÝ Ù»ñ ïáõñ»õ³é³Ï³Ý Ï»Ý³ó Ù¿ç£ ²é³ÝÓÇÝ Ù³ñ¹, ëáëÏ Çõñ ÇÝùÝ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùáí ãÇ μ³õ³Ï³Ý³Ý³ñ, ½Ç Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ Ñ³Ù³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Ïþ³åñÇ. ³ÛëÇÝùÝ ÇÝã áñ Ù»Ýù áõÝÇÝù, ½³ÛÝ Ïáõ ï³Ýù »õ ÇÝã áñ ãáõÝÇÝù ½³ÛÝ Ïþ³éÝáõÝù£ Ø»Ýù áõÝÇÝù ß³ï μ³Ý»ñ, ½áñ ù³Õ³ù³óÇÝ ãáõÝÇ. ÝÙ³Ý³å¿ë ù³Õ³ù³óÇÝ áõÝÇ ß³ï μ³Ý»ñ, áñ Ù»Ýù ãáõÝÇÝù£ ¼áñ ûñÇÝ³Ï, Ù»Ýù óáñ»³Ý áõÝÇÝù »õ áõñÇß ß³ï ÑÝï»Õ¿Ý »õ μ³Ýç³ñ»Õ¿Ý μ³Ý»ñ. áãË³ñ »õ ï³õ³ñÝ»ñ áõÝÇÝù, Ï³Ã, å³ÝÇñ »õ ÇõÕ áõÝÇÝù. Ï³Ý Ý³»õ ß³ï »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ³ñ¹ÇõÝùÝ»ñ, áñáó ³õ»Éáñ¹Á Í³Ë»Éáí ÏÁ ·Ý»Ýù Ù»½Ç å¿ïù »Õ³Í μ³Ý»ñÁ, áñ ß³ï ùÇã »Ý. ½Ç ·ÇõÕ³óõáó Ï»³ÝùÇ å¿ïù»ñ ³õ»ÉÇ å³ñ½ »õ ³Ýå³×áÛ× »Ý£ Ø»ñ Ñ³·áõëïÇ Ñ³Ù³ñ μ³õ³Ï³Ý »Ý ß³É»Õ¿Ý »õ Ï³õ»Õ¿Ý ÝÇõÃ»ñ. ÁÝï³Ý»³ó Ñ³Ù³ñ ì³Ý³Û ãÇÃ, Ï³ñÙÇñ Ïï³õ »õ ï»Õ³óÇ Ù³ÝÇë³Ý μ³õ³Ï³Ý ¿ñ »ñμ»ÙÝ, ÇëÏ ³ÛÅÙ ºõñáåÇáÛ ÷ï³Í å³ëÙ³Ý»ñ »õ ãáõË³Ý»ñ μ³õ³Ï³Ý ã»Ý Ñ³Ù³ñ»ñ£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, Å³Ù³Ý³Ï ÷áËáõ³Í ¿, ·ÇõÕ³óÇ ÁÝï³Ý»³ó ×³ß³ÏÝ »õë μ³óáõ³Í ¿ ù³Õ³ù³óõáó å¿ë£ ø³Õ³ùÇ ÁÝï³Ý»³ó ÷³ÛÉáõÝ ½³ñ¹³ñ³Ýù ³Ýßáõßï ÏÁ Ññ³åáõñ»Ý Ù»ñ å³ñ½³ë¿ñ ÁÝï³ÝÇù£ ´³Ûó å¿ïù ¿ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ ³Ù»Ý³ÛÝ Ï»ñåáí ³ßË³ïÇ Çõñ å³ñ½áõÃÇõÝ »õ ë³Ï³õ³å»ï Ï»³ÝùÇ ëáíáñáõÃÇÝÝ»ñ å³Ñ»É£ ì³ëÝ½Ç ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ³ëïÇ×³ÝÇÝ ã³÷áí å¿ïù ¿ ³åñÇ£ ºõ ³é³ÝÓÇÝ ¹³ëáí åÇïÇ ËûëÇÙ ù»½ ¹³ñÓ»³É ³Ûë ÝÇõÃÇÝ íñ³Û£ 34

Ð³·áõëï¿Ý ½³ï, ·»Õ³óõáó ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³Ù»Ý³åÇï³ÝÇÝ »ñÏ³Ã¿ ·áñÍÇùÝ»ñÝ »Ý, ½áñ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ ù³Õ³ù³óÇ ³ñÑ»ëï³õáñ »õ Ù»Ýù Ïþ³éÝ»Ýù ¹ñ³Ùáí£ Ø»ñ ·áõÃ³ÝÇ Ëá÷Á, ÑÝÓ»Éáõ ·»ñ³Ý¹ÇÝ áõ Ù³Ý·³Õ, »õ ³ÛÉ Ï³ñ»õáñ »ñÏ³Ã¿ μ³Ý»ñÁ, áñ Ù»½ Ñ³Ù³ñ ³ÝÑñ³Å»ßï »Ý, »õ ½áñë ¹³ñμÇÝÁ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ Ù»½ Ñ³Ù³ñ£ Ð³ñóá°õñ, ÂáéÝÇÏª ÙÇÃ¿ Ï³ñ»ÉÇ ã¿±, áñ ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ³Ù¿Ý å¿ïù»ñ ÇÝùÝ Ñá·³Û£ ²åñÇ¯ë ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ ß³ï ÙÇ Ë»É³óÇ Ñ³ñóáõÙÝ ¿, ÏÁ μ³ÕÓ³ë áñ ·ÇõÕ³óÇÝ »ñμ»ù Ï³ñûïáõÃÇõÝ ãáõÝ»Ý³Û ù³Õ³ù³óõáÛÝ£ ²Ûá°, ³Û¹ ß³ï ¹ÇõñÇÝ μ³Ý Ïþ»ñ»õÇ, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ·ÇõÕ³óÇÝ »õë ·ñ»É, Ï³ñ¹³É ëáñíÇ ù³Õ³ù³óõáó å¿ë, ÙÇïù μ³óáõÇ, Ùï³Í»É ·ÇïÝ³Û »õ Çõñ ã³÷áí Û³é³ç¹ÇÙ¿. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ïª Ý³ ÏÁ Ùï³Í¿ »õ ù³ÝÇ ÙÇ Ùï³óÇ Ù³ÝáõÏÝ»ñ ù³Õ³ù³óÇ ¹³ñμÝÇÝ ùáí ³ßÏ»ñï ÏÁ ¹Ý¿, ùÇã Å³Ù³Ý³ÏÇ Ù¿ç É³õ ÏÁ ëáñíÇ, ÏÁ ¹³éÝ³Û ·ÇõÕ, ÙÇ ¹³ñμÝÇ Ë³ÝáõÃ ÏÁ μ³Ý³Û. áã ÙÇ³ÛÝ Çõñ ·ÇõÕÇÝ, ³ÛÉ »õ ßñç³Ï³Û ·ÇõÕ»ñáõ Ñ³Ù³ñ ÏÁ ßÇÝ¿, ÏÁ å³ïñ³ëï¿ å¿ïù »Õ³Í ·áñÍÇùÝ»ñ£ Âá°Õ ³Ûë, Ù»Ýù Ù»ñ å³ñ½ Ñ³·áõëï»ñÝ »õë ÏñÝ³Ýù å³ïñ³ëï»É, ù³ÝÇ áñ ·ÇõÕ³óÇÝ μáõñ¹ áõ μ³Ùå³Ï áõÝÇ£ Â¿å¿ï Ù»ñ ì³Ý³Û »ñÏÇñ μ³Ùå³ÏÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ãÇ Û³çáÕÇñ, μ³Ûó Øáõß, ºñ½ÝÏ³, Ê³ñμ»ñ¹ »õ ³ÛÉ μ³½áõÙ ·³õ³éÝ»ñ μ³Ùå³ÏÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ μ³õ³Ï³Ý Û³çáÕ³Í ¿£ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óõáó Ñ³Ù³ñ ¿É μ³Ùå³Ï ãÇ å³ÏëÇñ, ä³ñëÏ³ëï³ÝÇ Ùûï ë³ÑÙ³Ý¿Ý μ³½áõÙ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ μ³Ùå³Ï Ïáõ ·³Û, í³Ý»óÇÝ Ï³ñáÕ ¿ ³éÝ»É, Ù³Ý»É »õ Ïï³õ ·áñÍ»É£ ´³Ûó ³õ»ÉÇ É³õ ¿, áñ ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ áãË³ñÇ μáõñ¹¿Ý ß³É»Õ¿Ý μ³Ý»ñ ·áñÍ»Éáí Çõñ Ñ³·áõëïÝ»ñ å³ïñ³ëï¿£ Ø³Ý³õ³Ý¹ ÓÙ»é Å³Ù³Ý³Ï, áñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ·áñÍ»ñ¿Ý ÏÁ ¹³¹³ñÇ, Ï³ñáÕ ¿ ß³É ·áñÍ»É »õ áõñÇß ³ñÑ»ëïÝ»ñáí 35

å³ñ³å»É, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ Ï³ñ»õáñ »õ åÇï³ÝÇ »Ý£ Þ³ï ÏÁ ó³õÇÙ ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ ì³Ý³Û »õ ØßáÛ ·ÇõÕ³óÇÝ»ñ ß³ï ÍáÛÉ »õ ³Ý³ßË³ï Ï»³Ýù ÏÁ í³ñ»Ý, Ù³Ý³õ³Ý¹ ù³Õ³ùÇ ßñç³å³ï ·ÇõÕ»ñÁ, áñ ËáõÙμËáõÙμ Û³×³Ë»Éáí Ç ù³Õ³ù, ÏÁ ¹»·»ñÇÝ ·ÇÝ»ï³Ýó Ù¿ç ûñ»ñáíª ³ñμ»óáÕ »õ ÙáÉÇ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ºë ã»Ù ³ë»ñ áñ ³ßË³ï³õáñ ·ÇõÕ³óÇÝ ½ñÏáõÇ ³Û¹ í³Û»Éù¿Ý, ³ÛÝ ÇÝã áñ ù³Õ³ù³óÇÝ ³õ»ÉÇ ã³÷³½³Ýó Ï»ñåáí ÏÁ í³Û»É¿£ ºõ ·Çï»±ë ¹áõ μáÉáñ ì³Ý³Û »õ ßñç³Ï³Û ·ÇõÕ»ñáõ ³Û·ÇÝ»ñÝ ·ñ»Ã¿ »ñÏáõ Ñ³ñÇõñ Ñ³½³ñ ÉÇïñ ·ÇÝÇ ÏÁ ÉÇÝÇ, »õ ³Û¹ ³Ù¿Ý ì³Ý³Û ½áõ³ñ×³ë¿ñ »õ ·ÇÝ»ë¿ñ ÅáÕáíáõñ¹ ËÙ»Éáí Ïþëå³é¿. »õ Ç±Ýã ³Ý¿ ãþëå³é¿, í³ëÝ½Ç Ñ»ï»õ»³É ï³ñÇÝ ù³ó³Ë ÏÁ ¹³éÝ³Û£ ²Û·»å³Ýù ·ÇÝ»·áñÍáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëï ã»Ý ·Çï»ñ, Ã¿ ·ÇïÝ³ÛÇÝ »õë ¹³ñÓ»³É ³Ýû·áõï ¿ñ. ã»Ý Ï³ñáÕ ß³Ñ³·áñÍ»É, ù³ÝÇ áñ ÷áË³¹ñáõÃ»³Ý ÙÇçáó ãáõÝÇÝ, Íáí¿Ý ß³ï Ñ»éáõ, ×³Ùμ³Ý»ñ ¹Åáõ³ñÇÝ »õ ³ÝÑ³ñÃ³ó³Í »Ý£ ÊÝ³Ù³ï³ñ î¿ñáõÃ»³Ý ßÝáñÑÇõ, ÂáõñùÇáÛ ß³ï ·³õ³éÝ»ñáõÙ ù³Õ³ù¿ Ç ù³Õ³ù ×³Ùμ³Ý»ñ ßÇÝáõ»Éáí Ñ³ñÃáõ»ó³Ý »õ ³Û¹ ·³õ³éÝ»ñáõÝ ß³Ñ³·áñÍáõÃÇõÝ ûñÁëïûñ¿ Û³é³ç Ïþ»ñÃ³Û. ÛáÛë áõÝÇÝù áñ Ù»ñ ·³õ³éÝ»ñÝ »õë ÝáÛÝ μ³ËïÝ áõÝ»Ý³Ý áõ Û³ÛÝÅ³Ù áã ÙÇ³ÛÝ ·ÇÝÇÝ, ³ÛÉ »õ Ùß³ÏáõÃ»³Ýó ³ñ¹ÇõÝù åÇïÇ ÏñÝ³Û ÷áË³¹ñáõ»É ÙÇÝã»õ îñ³åÇ½áÝÇ Ý³õ³Ñ³Ý·ÇëïÁ£ ²Ñ³, ëÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, ùá Ñ³ñóÙ³Ý å³ï³ëË³Ý»Éáí, Ï³ñ·Ý ³ÛÝå¿ë μ»ñ³õ áñ áõñÇß μ³Ý»ñ ¿É Ëûë»ó³Û. μ³Ûó å¿ïù ¿ ¹³éÝ³Ù ùá Ñ³ñóÙ³Ý »õ μ³ó³ïñ»Ù ù»½ ³ßË³ñÑÇ ïÝï»ëáõÃ»³Ý ÙÇ ³ÝÑñ³Å»ßï ûñ¿ÝùÁ, áñ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ Çñ³ñáõ Ñ»ï ÏÁ Ï³å¿ ß³Ñ³·áñÍáõÃ»³Ý áõ ³é»õïñ³Ï³Ý ÙÇçáóÝ»ñáí. ¹áõ Ïþáõ½»ë, áñ ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Çõñ ³Ù¿Ý 36

å¿ïù»ñÁ Ñá·³Û, »ñμ»ù Ï³ñûïáõÃÇõÝ ãáõÝ»Ý³Û ù³Õ³ù³óÇÝ»ñ¿Ý μ³Ý ·Ý»É »õ Çõñ å¿ïù»ñ Ñá·³É£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ ÏÁ ÙáÉáñÇë, ³Û¹ ¹³ïáÕáõÃÇõÝÁª ëáëÏ Ù³ÝÏ³Ï³Ý ÙÇ μ³ÕÓ³Ýù ¿, Ñ³Ï³é³Ïª ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃ»³Ý, μ³ñáÛ³Ï³Ý ÙÇáõÃ»³Ý »õ Ñ³Ù»ñ³ßËáõÃ»³Ý ß³ÑáõÝ£ ºõ ¹áõ å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë áñª Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ Çñ³ñÙáí Ïþ³åñÇ, ÙÇáÛÝ Ï³ñûïáõÃÇõÝ »õ å³Ï³ëáõÃÇõÝÁª ÙÇõëÝ ÏÁ Éñ³óÝ¿ »õ ³ßË³ñÑÇë ³Ù¿Ý μ³Ý ÷áË³ñÇÝáõÃ»³Ùμ ÏÁ Ï³é³í³ñáõÇ£ ¸áõ Ç±Ýãå¿ë Ïþáõ½»ë, óáñ»³Ý ï³Ý»ë ù³Õ³ù Í³Ë»ë »õ ßáõÏ³Û¿Ý μ³Ý ÙÇ ã³éÝ»Éáíª »±ï ¹³éÝ³ë, ³ÛëÇÝùÝ ÙÇ³ÛÝ Í³Ë»ë »õ »ñμ»ù Í³Ëáõ ã³éÝ»ë. ³Ûë Ï»ñå ³é»õïáõñ ß³ï ³ÝÇñ³õ »õ ³Ý³ñ¹³ñ ¿, ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ Ã¿° í³×³é³Ï³Ý³ó »õ Ã¿ ³ñÑ»ëï³õáñ³ó Ù»Í ½ñÏ³Ýù ÏÁ ÉÇÝÇ áõ ÏÁ ÷³ÏáõÇ Ýáó³ ³åñáõëïÇÝ ¹áõéÁ£ ì³ëÝ½Ç ¹áõ ÇÝãå¿ë óáñ»³Ý »õ ³ÛÉ Ùß³ÏáõÃ»³Ý μ»ñù»ñ Í³Ë»Éáí Ïþ³åñÇë, í³×³é³Ï³ÝÝ »õë Çõñ ³åñ³Ýù Í³Ë»Éáí Ïþ³åñÇ£ ØÇ ·³õ³éÇ ÅáÕáíáõñ¹ù ³Ù»Ý³Ù»Í Ù³ëÝ ·ÇõÕ³óÇ ¿, »Ã¿ ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ ³é»õïáõñ ÏÁ Ïïñ¿ ù³Õ³ù¿Ý, ÙÇÃ¿ Ï³ñ»ÉÇ± ¿ ù³Õ³ùÇ ÅáÕáíáõñ¹Ý ³åñÇ. ÝÙ³Ý³å¿ë ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ Ïþ³åñÇ±, »Ã¿ Çõñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý μ»ñù»ñÁ ù³Õ³ù³óõáó ãÍ³Ë¿, Ï³Ù Çõñ Ý»ÕáõÃ»³Ý Ù¿ç ã¹ÇÙ¿ ù³Õ³ù³óÇ μ³ñ»Ï³ÙÇÝ »õ ÷áË³éáõÃÇõÝ ã³Ý¿£ à±í ãÇ ·Çï»ñ áñ ·ÇõÕ³óõáó ·³ÝÓ³ñ³Ý ù³Õ³ùÝ ¿£ Ê»Õ× ·ÇõÕ³óÇÝ Çõñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý μáí³Ý¹³Ï μ»ñù»ñáí, Ï³ñáÕ ã¿ ï³Ï³õÇÝ Çõñ å¿ïù»ñ »õ å³ñïù»ñ Ñá·³É »õ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ î¿ñáõÃ»³Ý ïáõñù»ñ í×³ñ»É£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ý³ ÙÇßï Ñ³ñÏ³¹ñ»³É ¿ ¹ñ³Ù³ï¿ñ ù³Õ³ù³óõáÛÝ ¹ÇÙ»É »õ ÷áË ¹ñ³Ù ËÝ¹ñ»É£ ²Ûë Ù³ëÇÝ ¹³ñÓ»³É åÇïÇ ËûëÇÙ ÂáéÝÇÏ, »õ ¹áõ å¿ïù ¿ Ñ³Ùá½áõÇë »õ áõë³ÝÇë Ã¿ª ù³Õ³ù ·»Õáí »õ ·»Õ ù³Õ³ùáí Ïþ³åñÇÝ. ½Ç ³ßË³ñÑÇ ïÝï»ëáõÃ»³Ý 37

ÙÇ Ï³ñ·³õáñ»³É ûñ¿Ýù ¿, áñáí ÏÁ Ï³é³í³ñáõÇÝ μáí³Ý¹³Ï ³½·»ñ »õ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñ£

²Ù»Ý³ÛÝ- ³ÙμÕç, μáÉáñ, ²Û·»å³Ýù- ³Û·»å³ÝÝ»ñ. ´³ÕÓ³É- ÷³÷³ùÇÉ. ¶ÇÝ»ï³Ýó- ·ÇÝ»ïáõÝ»ñáõ. ¸»·»ñÇÉ- ßñçÇÉ. ¼áñë- áñáÝù. Âá°Õ- Ó·¿°. ÄáÕáíáõñ¹ù- ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñ. Î»Ý³ó- Ï»³ÝùÇ. Ð³Ù³ßË³ïáõÃÇõÝ- Ñ³Ù³ï»Õ ³ßË³ï³Ýù. Ø³Ý»É- ÑÇõë»É, ÷³ÃÃ»É. Ø³ÝÇë³Ý- Ù³Ý³ÍáÛ Ïïáñ. ØáÉáñÇÉ- ëË³ÉÇÉ. ØÇáÛÝ- Ù¿ÏáõÝ. âáõË³- μñ¹»Õ¿Ý. ä³ëÙ³ïå³ÍáÛ Ï»ñå³ë. îáõñ»õ³é³Ï³Ý- ³é»õïñ³Ï³Ý.

º. ìÆÖ²Î Øºð ²ð¸Æ ÐàÔ²¶àðÌàôÂº²Ü î»ëÝá±õÙ »ë, ÇÙ ëñ³ï»ë ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý íÇ×³ÏÁ ÝáÛÝ ÑÝáõÃ»³Ý Ë³ÝÓ³ñáõñÇÝ Ù¿çÝ ¿, ¹»é ÑÇÝ-ÑÇÝ ¹³ñ»ñáõ Ù¿ç ÏÁ Ã³÷³éÇÝù. Ù»ñ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³Ù¿Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝÝ»ñ ¹³éÝ³ùÇñïÝ ï³Ýç³Ýù ¿, Ù»ñ μ³Ý»óáõó³Í ·áñÍÇùÝ»ñ ³Ýï³ß, ³Ý³ñáõ»ëï »õ ÏáåÇï ßÇÝõ³ÍÝ»ñ »Ý, áñ ã¿° Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ½Ù»½ ÏÁ ï³Ýç»Ý, ³ÛÉ ³é³õ»É Ù»ñ Ë»Õ× ³ÝËûëáõÝ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ£ î»°ë, ³Ñ³ ·ÇõÕ³óÇ Ùß³ÏÁ óáñ»ÝÇ áñ³Ý μ³ñÓ³Í ë³ÛÉÇÝª ³ñï¿Ý Ïáõ ·³Û. ÙÇ ½áÛ· áõÅ»Õ ·áÙ¿ßÝ»ñ ÉÍ³Í ¿ »õ ÙÇ ½áÛ· »½Ý»ñ, áñ ë³ÛÉÁ ¹Åáõ³ñ³õ ù³ß»Éáí Ï¿ë Å³Ùáõ ×³Ý³å³ñÑÁ ÙÇ Å³Ù¿Ý Ñ³½Çõ ÏÁ μ»ñ»Ý Ç Ï³É³ï»Õ£ ²ÝËÇÕ× ë³ÛÉáñ¹Á Ë³ñ³½³Ýáí ßÁ÷Áé-ßÁ÷Áé ÏÁ í³ñ¿ Ë»Õ× ·áÙßáõÏÝ»ñ, É»½áõÝÇÝ ¹áõñë Ñ³Ý³Í ßÝã³ëå³é ÷Ýã÷Ýã³Éáí ÏÁ ù³ß»Ý. Ùûï »ñÃ³Ýù ï»ë, ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ ÏáÏÇÏ ëáëÏ³íÇÃË³ñ ë³ÛÉÁ. ã³÷¿ ë³ÛÉÇ »ñÏ³ÛÝáõÃÇõÝ »õ É³ÛÝáõÃÇõÝ. ë³ÛÉÇÝ ëéÝ³ÏÝ»ñáí Ç ÙÇ³ëÇÝ ÏÁ ¹³éÝ³Û, ëéÝ³ÏÇ í»ñ³Û Ñ»Í³Í Ù³é³ÝÁ Çõñ ³ÏÝ»ñáí Ñ³Ý¹»ñÓ »Ã¿ Ïßé»Ýù Ñ³ñÇõñ ÉÇïñ¿Ý ³õ»ÉÇ ¿, í³ëÝ½Ç μáÉáñ Ã»ÕÇ ³Ùáõñ ÷³Ûï¿ ßÇÝáõ³Í ¿. áñ ß³ï Í³Ýñ ¿ ÷³Ûï»ñáõ ï»ë³ÏÇÝ Ù¿ç, áõëïÇ ë³ÛÉÝ ÇÝùÝÇÝ ÙÇ ³Ñ³·ÇÝ μ»é ¿ »õ ³Ûë μ»é³Ý í»ñ³Û ÏÁ μ³éÝ³Ý ÙÇÝã»õ Ñ³ñÇõñ ÛÇëáõÝ »õ ³õ»ÉÇ óáñ»ÝÇ ËáõñÓ»ñ£ Þ³ï ÏÁ ÙËÇÃ³ñáõÇÙ, ÂáéÝÇÏ, ½Ç ÏÁ ï»ëÝ³Ù ³ÛÅÙ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ëÏë³Í ¿ Î³ñÝáÛ Ã»Ã»õ ë³ÛÉ»ñ ·áñÍ³Í»É, áñ Ù»Í ¹ÇõñáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Û »ñÏñ³·áñÍÇÝ£ ºñÃ³°Ýù, ³Ñ³ Ùûï ³ÛÝ ï»Õ ³ñï ÏÁ í³ñ»Ý. óáÛó ï³Ù ù»½ ²¹³Ù³Û ·áõÃ³Ý. ï»ë ÙÇ Ñ³ëï Ïáñ³ù³Ù³Ï Ñ³óÇ ÷³Ûï ¿, »ñ»ù Ï³Ý·áõÝ¿Ý ³õ»ÉÇ »ñÏ³ÛÝáõÃÇõÝ 39

áõÝÇ. »õ ëáñ³ ³ÝáõÝ ¿ß Ïþ³ë»Ý ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óÇù, ÛÇñ³õÇ ¹³Ý¹³Õ ÙÇ ¿ß ¿ ù³ß»Éáõ Ñ³Ù³ñ. ³Ûë ¿ß ÷³ÛïÇÝ Û»ïë³ÏáÕÙ Ïóáõ³Í ³é³ï³ÙÝ »õ ³Ýáñ ·ÉáõËÝ ³Ýóáõó³Í »Ý »ñÏ³Ã¿ Ëá÷Á£ ì³Ý³Û ·áõÃ³Ý ÙÇ ½áÛ· ³ÙáÉ³ÓÇ· ·áÙ¿ßÝ»ñáí »õ »ñ»ù ½áÛ· »½Ý»ñáí ÏÁ Ñ»ñÏ»Ý ·»ïÇÝ, áñáõÝ μ³ó³Í ³ÏûëÝ»ñ Ñ³½Çõ ÙÇ Ù»Í Ã½³ã³÷ ËáñáõÃÇõÝ áõÝÇ£ ´³Ûó ËûëÇÙ ù»½, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ ¹áõ ØßáÛ ¹³ßïÇ, ²É³ßÏ»ñïÇ »õ ²ñ³ñ³ï»³Ý »ñÏñÇ ·áõÃ³ÝÝ»ñ ï»ëÝ³ë, åÇïÇ ëáëÏ³ë, ÇÝÝ ½áÛ· Ïéáõ³Ý ·áÙ¿ßÝ»ñáí »õ »½Ý»ñáí Ñ³½Çõ ÏÁ μ³Ý»óÝ»Ý ³Û¹ ÏáåÇï ·áõÃ³Ý. »õ Çñ»Ý μ³ó³Í ³ÏûëÁ ß³ï Ù»Í ï³ñμ»ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇ Ù»ñ ·áõÃ³ÝÇ ³Ïûë¿Ý, ·ÇõÕÇ ù³ÝÇ ÙÇ ïáõÝ»ñ ÙÇ³Ý³Éáí Ñ³½Çõ Ï³ñáÕ »Ý ÙÇ ·áõÃ³Ý ÉÍ»É£ Ø»ñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ»ñáõ ·áõÃ³ÝÝ»ñ, »Ã¿ ¹áó³ Ñ»ï μ³Õ¹³ï»Ýù ß³ï ³õ»ÉÇ Ï³ï³ñ»É³·áñÍáõ³Í »Ý. í³ëÝ½Ç Ù»ñ ·áõÃ³ÝÇ ÑÇõëÝ»ñ ß³ï í³ñå»ï »Ý »õ É³ñ³ã³÷áí ³ÛÝåÇëÇ áõÕÕáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Ý ·áõÃ³ÝÇÝ, áñ »ñμ»ÙÝ ³é³Ýó ß»Õ»Éáõ ·ÍÇ í»ñ³Û ÏÁ ù³É¿ »õ ³Ïûë ÏÁ μ³Ý³Û£ ´³Ûó Ã¿ ºõñáåÇáÛ ·áõÃ³ÝÇÝ Ñ»ï μ³Õ¹³ï»Ýù, Ù»ñ ·áõÃ³Ý »ï ÏÁ ÙÝ³Û£ ì³ëÝ½Ç ÙÇ ½áÛ· ·áÙ¿ß Ï³Ù »ñÏáõ ½áÛ· »½Á, »Ã¿ ÉÍ»ë ºõñáåÇáÛ ·áõÃ³ÝÇÝª ³Ù»Ý³ÛÝ ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ·»ïÇÝ ÏÁ Ñ»ñÏ¿ª Ã¿»õ Ïáñ¹ ÉÇÝÇ, ³ÛÝ ÇÝã Ù»ñ ·áõÃ³Ý å¿ïù ¿ ãáñë ÉÍáí μ³Ý»óÝ»ë£ ºõ ·Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ áñã³±÷ ïÝï»ëáõÃÇõÝ ¿ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, »ñμ ãáñë ÉáõÍÇ ï»Õ Ï³ñ»Ý³Ýù »ñÏáõ ÉÍáí Ñ»ñÏ»É£ Ø³Ý³õ³Ý¹ ·ÇõÕ³óÇ ³ÛÝ ïáõÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ áñã³±÷ Ó»éÝïáõ »õ ß³Ñ³õáñ ¿, áñáÝù ß³ï ÉÍÏ³Ý ï³õ³ñÝ»ñ ãáõÝÇÝ£ Þ³ï áõñ³Ë »Ù, ÂáéÝÇÏ, »ë Éë»óÇ »õ ·Ý³óÇ ï»ë³Û ì³Ý³Û Ù¿ç ÙÇ ×³ñï³ñ ÑÝ³ñ³ÙÇï ÑÇõëÝ Ï³Û àõëÃ³ ¸³õÇÃ Ïþ³ë»Ý, áñ ³Ù»Ý³ÛÝ ×ß¹áõÃ»³Ùμ ºõñáåÇáÛ ·áõÃ³ÝÝ»ñáõÝ ÝÙ³Ý ÏÁ ßÇÝ¿. ÝÙ³Ý³å¿ë ÙÇ ³ÛÉ ³ñõ»ëï³õáñ ¹³ñμÇÝ Ï³Û ²É»ùë³Ý ³ÝáõÝ, Ý³ »õë ·áõ40

Ã³ÝÇ »ñÏ³Ã¿ Ù³ë»ñÁ ÏÁ ßÇÝ¿, μ³õ³Ï³Ý ¿ áñ Ï³Õ³å³ñ óáÛó ï³ë£ ²ÛÅÙ ì³Ý³Û ßñç³Ï³Û ·ÇõÕ³óÇù ëÏë³Í »Ý ³Û¹ ·áõÃ³ÝÁ ·áñÍ³Í»É. ·ÇÝÝ ß³ï ³Å³Ý ¿. »ñ»ù áëÏÇáí ÙÇ ·áõÃ³Ý ÏñÝ³Û ßÇÝáõÇÉ£ àñã³±÷ ¹ÇõñáõÃÇõÝ ¿ ·Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, ·ÇõÕ³óõáó Ñ³Ù³ñ å³ïñ³ëïÇ ·áõÃ³Ý ·Ý»É£ ºë ·Çï»Ù Ë»Õ× ·ÇõÕ³óÇÝ, Ã¿° ·áõÃ³ÝÇ Ñ³Ù³ñ, Ã¿° ë³ÛÉÇ Ñ³Ù³ñ »õ Ã¿ Ùß³ÏáõÃ»³Ý å¿ïù »Õ³Í ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ÷³Ûï»ñ ·Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ÃáÕÉáí Çõñ ¹³ßïÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ûñ»ñáí Ïþ»ñÃ³Û, ÏÁ ¹»·»ñÇ ì³Ý³Û Í³é³ëï³ÝÝ»ñáõÙ, áñå¿ë½Ç Û³ñÙ³ñ ÷³Ûï»ñ ·ïÝ³Û »õ ³ÛÝ áñã³±÷ ëáõÕ ÏÁ å³ñï³õáñÇ ·Ý»É£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ª ì³Ý³Û Ù¿ç ÙÇ ·áñÍ³ñ³Ý μ³óáõ¿ñ ×³ñï³ñ ÑÇõëÝ»ñ¿Ý »õ »ñÏ³Ã³·áñÍÝ»ñ¿Ý. ÙÇ ã³÷³õáñ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ Ï³½Ù»Éáíª »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý å¿ïù »Õ³Í ³Ù¿Ý ·áñÍÇùÝ»ñ å³ïñ³ëï¿ÇÝ ³Û¹ ·áñÍ³ñ³ÝáõÙ, áã ÙÇ³ÛÝ ·áõÃ³Ýª ³ÛÉ »õ ÷áùñ ³ñûñÝ»ñ, Ã»Ã»õ ë³ÛÉ»ñ, áñáÛ ëéÝ³ÏÝ»ñ ³ÝÇõÝ»ñáõ Ù¿ç ¹³éÝ³ÛÇÝ. Ï³ë»Éáõ í»ñ³μ»ñ»³É μáÉáñ ·áñÍÇùÝ»ñ, Ï³ÙÝ³ë³ÛÉ, ç³éç³é »õ³ÛÉÝ. Ù³ÝÏ»é, ï³÷³Ý, ÉÍÝ»ñ, »õ³ÛÉÝ£ ¾Ý Å³Ù³Ý³Ï ï»ëÝ³ë ¹áõ ÂáéÝÇÏ, Ã¿ á±ñã³÷ ¹ÇõñáõÃÇõÝ ÏÁ ÉÇÝÇ »ñÏñ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ºõ á±ñã³÷ åÇïÇ ß³ÑÇ ³Û¹ ÷áùñÇÏ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ, áã ÙÇ³ÛÝ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óõáó, ³ÛÉ »õª ¹ñ³óÇ ·³õ³éÝ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñª »õë Ï³ñ»Ý³Û å³ïñ³ëï»É. í³ëÝ½Ç ì³Ý³Û Íáí³Ï Ù»Í ¹ÇõñáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Û Ùß³ÏáõÃ»³Ý ·áñÍÇùÝ»ñáõ ÷áË³¹ñáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ºÃ¿ Û³çáÕÇ ³Ûë Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝ, ÑÇÝ ·áñÍÇùÝ»ñ ÷áËáõÇÝ Ç Ýáñ, ß³ï åÇïÇ Û³é³ç³Ý³Û »ñÏñÇÝ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñáõÃÇõÝ, áñ áã ÙÇ³ÛÝ Ñå³ï³Ï ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, ³ÛÉ »õ î¿ñáõÃ»³Ý Ñ³ëáÛÃÇÝ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ Û³õ»ÉáõÙÝ ÏÁ ÉÇÝÇ. ½Ç »ñÏñÇÝ Ùß³ÏáõÃ»³Ý μ³ñ·³õ³×³Ýù î¿ñáõÃ»³Ý ·³ÝÓ³ñ³ÝÇÝ Ñ³ñëïáõÃ»³Ý ³ÕμÇõñÝ ¿£ 41

²Ûëå¿ë ÂáéÝÇÏ, ÑÇÝ ·áñÍÇùÝ»ñ »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ÑÇÝ áõÝ³Ï³ó»³É Ý³Ë³å³ß³ñÙáõÝù Ç μ³ó ÃáÕÉáí, å¿ïù ¿ ÁÝ¹áõÝÇÝù ³ñáõ»ëïÇÝ ÑÝ³ñ³Í Ýáñ³Ýáñ ·áñÍÇùÝ»ñ, Ã¿å¿ï ³Ý·Çï³Ï ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ μ³õ³Ï³Ý ¹Åáõ³ñÇÝ ¿, ³ÛÉ »ñμ ÅáÕáíáõñ¹ Çõñ ³ãùáí ï»ëÝ³Û ·áñÍÝ³Ï³Ý ûñÇÝ³Ï, ³ßË³ïáõÃ»³Ý ¹ÇõñáõÃÇõÝ »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ß³ÑÝ áõ í³ëï³Ï, Ý³ ÇëÏáÛÝ ÏÁ ù³ç³É»ñáõÇ »õ Ñ»ï³Ùáõï ÏÁ ÉÇÝÇ ÷áñÓ»É »õ ëáíñ»É. ÙÇÃ¿ ¹áõ ³ÛÝù³Ý ³åáõß »õ ïËÙ³±ñ ÏÁ Ï³ñÍ»ë Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹, áñ Çõñ ß³ÑÁ ³ãùÇÝ ³é³ç ï»ëÝ³Û »õ ã³ßË³ïÇ Ó»éù μ»ñ»É£ ØïÇ°Ï ³ñ³, ÂáéÝÇÏ, ù»½ ÙÇ ÷áùñ å³ïÙáõÃÇõÝ ³Ý»Ù, Ñ³Ùá½áõÇë Ã¿ Ù³ñ¹ÇÏª ÇÝã μ³Ý áñ ß³Ñ³μ»ñ ¿, ½³ÛÝ Çñ³ñáõ Ó»éù¿Ý Û³÷ßï³Ï»É ÏÁ ç³Ý³Ý£ ÎÁ å³ïÙ»Ý Ã¿ ÙÇ ýñ³Ýë³óÇ μ³õ³Ï³Ý ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ ÷³Ã³Ã¿ë, Çõñ ë»ñÙ ²Ù»ñÇÏ³Û¿Ý ÷áË³¹ñ»ñ ¿ Ç üñ³Ýë³ »õ ÙÇ ³ñï ÷³Ã³Ã¿ë ïÝÏ»Éáíª Û³çáÕ³Í ¿ Ù»Í ³ñ¹ÇõÝù ³éÝ»É£ ºõ áñáíÑ»ï»õ Çõñ Ýå³ï³ÏÝ ³ÛÝ ¿ »Õ»ñ, áñ ³Û¹ û·ï³Ï³ñ ïáõÝÏÇÝ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ï³ñ³Í¿ üñ³Ýë³ÛÇ Ù¿ç, áõëïÇ Çõñ Ùß³Ï³Í ÷³Ã³Ã¿ë ÓñÇ μ³ßË»É Ïþáõ½¿ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, áãÇÝã Ï³ñ»õáñáõÃÇõÝ ãÇ ï³ñ ÅáÕáíáõñ¹, ·áõó¿ ÏÁ Í³Õñ»Ý »õë£ ¸áõ ï»°ë Ç±Ýã Ïþ³Ý¿ ÑÝ³ñ³ÙÇï ³·³ñ³Ï³ï¿ñ, Ï³é³í³ñáõÃ»Ý¿Ý áëïÇÏ³ÝÝ»ñ Ïþáõ½¿ »õ å³Ñ³å³Ý ÏÁ ¹Ý¿ ÷³Ã³Ã¿ëÇ ³ñïÇÝ£ ´³Ûó ·³ÕïÝÇ Ññ³Ñ³Ý· Ïáõ ï³Û áëïÇÏ³ÝÝ»ñáõÝ »Ã¿ ÙïÝ»Ý ÷³Ã³Ã¿ëÇ ³ñï »õ ·áÕáõÃÇõÝ ³Ý»Ý, å³Ñ³å³ÝÝ»ñ ³ÛÝå¿ë Ó»õ³Ý³Ýª áñå¿ë Ã¿ ã»Ý ï»ëÝ³ñ, ÃáÛÉïáõáõÃÇõÝ ³Ý»Ý£ Ø³ñ¹ÇÏ ÏÁ ï»ëÝ³Ý, áñ å³Ñ³å³ÝÝ»ñ Ï³Ý ³ñïÇÝ í»ñ³Û, áõñ»ÙÝ Ïþ³ë»Ý, ³ñïÇÝ Ù¿ç É³õ μ³Ý»ñ Ï³Ý áõï»Éáõ£ ÎÁ ëÏë»Ý ×³ñåÇÏáõÃ»³Ùμ ·áÕÝ³É ÷³Ã³Ã¿ëÝ»ñ. ³é³ç ÑáõÙ-ÑáõÙ Ïþáõï»Ý »õ Û»ïáÛ Ïþ»÷»Ýª ÏÁ ï»ëÝ³Ý, áñ ÙÇ å³ïáõ³Ï³Ý μ³Ý ¿, Ñ³õÏÇÃÇ å¿ë Ñ³Ù áõÝÇ »õ μ³õ³42

Ï³Ý ëÝáõÝ¹ Ïáõ ï³Û Ù³ñ¹áÛÝ£ ²Ñ³ ³Ûë Ï»ñåáí áã ÙÇ³ÛÝ Ç üñ³Ýë³ ³ÛÉ »õ μáÉáñ Ûºõñáå³ ÏÁ ï³ñ³ÍáõÇ ÷³Ã³Ã¿ëÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ, ëáíáõ Å³Ù³Ý³Ï ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ³½³ï³ñ³ñ ëÝáõÝ¹ ¿£ î»ë³±ñ ÂáéÝÇÏ, ÇÝã í³ñå»ï »Õ³Ý³Ï μ³Ý»óáõó Ñ³Ý×³ñ»Õ ýñ³Ýë³óÇÝ. Çõñ ·ÇõïÁ ·áÕ»ñáõ Ó»éùáí μáÉáñ üñ³Ýë³ÛÇ »ñÏÇñÁ ï³ñ³Í»ó. Ãá°Õ üñ³Ýë³, ³Ûëûñ Ñ³Ù³ÛÝ ºõñáå³ ÷³Ã³Ã¿ëÇ Ùß³ÏáõÃ»³Ùμ ÏÁ å³ñ³å»Ý. óáñ»Ý¿Ý Û»ïáÛ ³Ù»Ý³Ï³ñ»õáñ ÙÇ å¿ïù Ñ³Ù³ñáõ³Í ¿ ëÝáõÝ¹Ç Ñ³Ù³ñ£ àñã³±÷ ó³ÝÏ³ÉÇ ÏÁ ÉÇÝ¿ñ, »Ã¿ Ù»ñ Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹Ý »õë ³Ûë ûñÇÝ³ÏÇÝ Ñ»ï»õ»Éáíª ëáíáñ¿ñ Ùß³Ï»É ³Û¹ ß³Ñ³õ¿ï μáÛëÝ, áñ ÙÇáÛÝ ï»Õ ÙÇÝã»õ »ñ»ëáõÝù³é³ëáõÝ ÏÁ åïÕ³μ»ñ¿. »õ »ñμ å³ï³Ñ¿ñ áñ óáñ»ÝÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ãÛ³çáÕ¿ñ, ÷³Ã³Ã¿ëÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ÏÁ É»óÝ¿ñ Ýáñ³ ï»Õ »õ ³ÛÉ»õë Ù³ñ¹ÇÏ ëáíáõ ¹³éÝ ³Õ¿ï¿Ý ³½³ï ÏÁ ÙÝ³ÛÇÝ£ Øß³ÏáõÃ»³Ý ·áñÍÇùÝ»ñáõ í»ñ³Û Ëûë»É¿ Û»ïáÛ, ·Çï»±ë ÂáéÝÇÏ, ³õ»ÉÇ Ï³ñ»õáñ Ï»Ý¹³ÝÇ ·áñÍÇùÝ»ñ »õë Ï³Ý, ³ÛÝ ¿ Ù»ñ ÉÍÏ³Ý ³ßË³ï³õáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ, áñ ù³Ý ½Ù»½ ³é³õ»É ÏÁ ËáÝçÇÝ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ³Ù»Ý³Í³Ýñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç£ ´³Ûó ·ÇïÝ³É å¿ïù ¿, Ã¿ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ á±ñÝ ¿ ³õ»ÉÇ Û³ñÙ³ñ³·áÛÝ, »±½, ·áÙ¿±ß, Ã¿ ÓÇÝ£ Ø»Ýù ëáíáñ³μ³ñ »½ »õ ·áÙ¿ß ÏÁ ·áñÍ³Í»Ýù. ÷áñÓ³éáõÃÇõÝ óáÛó Ïáõ ï³Û Ù»½, áñ Ñ»½³μ³ñáÛ »½Ý ³õ»ÉÇ Û³ñÙ³ñ³·áÛÝ ¿ ù³Ý ·áÙ¿ß, ·áñÍ³ÍáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ Ù»Í ¹ÇõñáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Û£ ì³ëÝ½Ç ·áÙ¿ß Ù»Í ½μ³ÕÙáõÝù »õ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ ÏÁ Û³õ»Éáõ Ùß³ÏÇÝ, Ù³Ý³õ³Ý¹ ·³ñÝ³Ý ëÏ½μÇÝ, »ñμ Ç ÓÙñ³Ý ³ËáéÇÝ Ù¿ç ·»ñ³ó³Íª Ûûñ³ó³Í ¹áõñë ÏÁ Ñ³ÝõÇÝ, ù³ÝÇ ÙÇ ß³μ³Ã å¿ïù ¿, áñ ³Û¹ ³Ù»ÑÇ »õ Ï³ï³ÕÇ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñÝ ÁÝï»É³óÝ»ë »õ ³å³ Ï³ñ»Ý³ë Ýáó³ ë¿· å³ñ³ÝáóÁ ÉáõÍÇÝ ï³Ï ¹Ý»É£ ¸áõ ï»ë»±ñ »ë, Ã¿ 43

Ùß³ÏÝ»ñ Ç±Ýã ÙÇçáó Ç ·áñÍ ÏÁ ¹Ý»Ý ³Û¹ Ïéáõ³Ý ·áÙ¿ßÝ»ñ Çñ³ñáõ Ñ»ï Ñ³ßï»óÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ£ ²ÛÝåÇëÇ ÛÇÙ³ñ »õ ÏáåÇï ÙÇçáó Ùï³Í»ñ ·ï»ñ »Ý áñ ¹áó³ ÏéõáÛ ï»ë³ñ³ÝÇÝ ³é³ç, Ù³ñ¹ ãÇ Ï³ñáÕ ¹ÇÙ³Ý³Éª »ñμ ÷³÷áõÏ ëÇñï áõÝÇ£ ºñÏáõ Ïéáõ³Ý ·áÙ¿ßÝ»ñ ¹³ßï Ñ³Ý»Éáí ÃáÕ Ïáõ ï³Ý, ï»ë ¹áõ Û³ÛÝÅ³Ù, Ã¿ ù³ÝÇ± áõÅ·ÝáõÃ»³Ùμ ·ÉáõË ·ÉËáõ ÏÁ ½³ñÝáõÇ ³Ñ³·ÇÝ ×³ÛÃáõÙáí, ÏéõáÛ í³Ë×³Ý ³ÛÝ ÏÁ ÉÇÝÇ »ñμ»ÙÝ, áñ ÙÇÝ ³é³çÇÝ Ñ³ñáõ³Í Ïñ»Éáí ÏÁ ï»ëÝ³Û Çõñ ïÏ³ñáõÃÇõÝ »õ ËáÛë Ïáõ ï³Û. Ù»ñÃ »õë Ñ³õ³ë³ñ áõÅ»ñ »ñÏáõëï»ù Û³Ù³é»Éáí ã»Ý μ³ÅÝáõÇñ, ÙÇÝã»õ Ù¿ÏÇÝ Ï³Ù ÙÇõëÇÝ áïùÁ ÏÁ ÏáïñÇ Ï³Ù ÏáïáßÝ ³ñÙ³ï¿Ý ÏÁ ÃéãÇ£ ØÇ ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ûñ¿Ýù Ï³Û ³Ûë Ïéáõ³ÝÝ»ñáõ ÙÇçáõÙ. »ñμ ÙÇÝ Û³ÕÃáÕ Ñ³Ý¹Çë³Ý³Û »õ ÙÇõëÝ ÏÁ ÷³ËãÇ, ³ÛÉ»õë Ñ³ßï »Ý Çñ³ñáõ Ñ»ï »õ ËáÝ³ñÑ»Éáí Ïþ»ñÃ³Ý Ç ÙÇ³ëÇÝ ÉáõÍÇÝ Ý»ñù»õ£ â½³ñÙ³Ý³Ýù ÂáéÝÇÏ, áñ ³Ý·¿ï ·ÇõÕ³óÇÝ ·áÙ¿ßÝ»ñáõ Ñ³ßïáõÃ»³Ý å³ÛÙ³ÝÁ ³Û¹å¿ë ÏÁ ÏÝù¿. ÙÇÃ¿ ³ßË³ñÑÇ Ñ³ßïáõÃ»³Ý ûñ¿ÝùÝ »õë ³Û¹å¿ë ã¿±£ ÂáÕ ³Ûë, ·áÙ¿ßÇÝ ·áñÍ³ÍáõÃÇõÝ áõñÇß Ï»ñå ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ »õë áõÝÇ. í³ëÝ½Ç ·áÙ¿ßÝ»ñ áñã³÷ áñ åÇÝ¹ »õ Ñ³ëï³Ï³ßÇ »Ý, μ³Ûó ß³ï ÷³÷áõÏ »Ý »õ Ù»Í ¹³ñÙ³Ý Ïþáõ½»Ý. áã óáõñïÇ ÏÁ ¹ÇÙ³Ý³Ý »õ áã ï³ùÇ, Û³Ù³ñ³Ý ûñ ù³ÝÇ Ùþ³Ý·³Ù å¿ïù ¿ Éáõ³Ý³ëª Ç ÓÙ»ñ³Ý »õë ·áÝ¿ ù³ÝÇ Ùþ³Ý·³Ù å¿ïù ¿ Éáõ³Ý³ë »õ ûÍ»ë Ó¿Ãáí£ ºõ ·Çï»±ë, Ã¿ ù³ÝÇ± ¹Åáõ³ñÇÝ ¿ ½ëå»É ³ÛÝåÇëÇ ·áÙ¿ßÝ»ñ, áñ ã»Ý ÁÝï»É³Ý³ñ, ÙÇßï ÏéÇõ ÏÁ ëÇñ»Ý »õ ÏÁ íñ¹áí»Ý ÙÇõëÝ»ñáõÝ Ë³Õ³ÕáõÃÇõÝ£ ØÇ Ùß³Ï å¿ïù ¿ ¹áñ³ Ñ»ï ½μ³ÕÇ ³é³ÝÓÇÝ »õ å³Ñå³Ý¿ ½³ÛÝ, ·ÇõÕ³óÇÝ ÙÇ³ÛÝ ÑÝ³ñù ÙÇ áõÝÇ, ³Û¹ ³Ý½áõëå Ïéáõ³ÝÝ»ñÁ ·áñÍ³Í»Éáõ, »õ ³ÝÙÇç³å¿ë ÏÁ ÑÝ³½³Ý¹»Ý£ ºõ Ù»ñÃ »õë ·ÇõÕ³óÇù Ù»Í å³ñÍ³Ýù ÏÁ Ñ³Ù³ñ»Ý Çñ»Ýó Ñ³Ù³ñ, »Ã¿ Ïéáõ³Ý ·áÙ¿ß44

Ý»ñ áõÝ»Ý³Ý. í³ëÝ½Ç ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ý »õë Çõñ ã³÷áí ÷³é³ëÇñáõÃÇõÝ áõÝÇ£ àñã³±÷ ÏÁ Ñå³ñï³Ý³Û Ù»ñ Âáñáë ³Õμ³ñ, »ñμ Çõñ ·áÙ¿ßÝª Û³ÕÃ¿ ÎÇñ³ÏáëÇ ·áÙ¿ßÇÝ. ï»ë ¹áõ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÂáñáëÇÝ »õ ÎÇñ³ÏáëÇÝ ÏéÇõ. Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ Û³ÕÃáõ³Í ·áÙ¿ßÇÝ íï³Ý· å³ï³Ñ³Í ¿ Ï³Ù áïù Ïáïñ»ñ »õ Ï³Ù Ïáïáß Ãé»ñ ¿. »õ ëáñ³ Ñ»ï»õ³Ýù ÏÁ ÉÇÝÇ áËáõÃÇõÝ Ï³Ù íñ¿ÅËÝ¹ñáõÃÇõÝ Çñ³ñáõ ¹¿Ù£ àõëïÇ É³õ³·áÛÝ ¿ ÂáéÝÇÏ, áñ ·ÇõÕ³óÇù Ñ³Ùá½õÇÝ »õ ëáíáñ»Ý, ³õ»ÉÇ »½Ý ·áñÍ³Í»É Ùß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç, áñáÛ ¹³ñÙ³Ý Ã¿° ³Ù³ñ³Ý »õ Ã¿ ÓÙ»ñ³Ý ß³ï Ñ»ßï ¿, áã Éáõ³Ý³É Ïþáõ½¿ »õ áã ûÍ»É. μ³õ³Ï³Ý ¿ ÙÇ³ÛÝ ù»ñáóáí Çõñ ÏéÝ³Ï ù»ñ»É »õ Ù³ùáõñ å³Ñ»É£ ´³Ûó å¿ïù ¿ »½Ý»ñáõÝ ë»ñáõÝ¹ ³½Ýáõ³óÝ»É ÇÝãå¿ë ²É³ßÏ»ñï ·³õ³éÇ »½Ý»ñ, áñ ß³ï å³ïáõ³Ï³Ý »õ ÑëÏ³Û »Ý. Ù»ñ ì³Ý³Û ·³õ³éÇ »½Ý»ñ, ß³ï ·³×³× »õ ³ÝáÛÅ »Ý, ¹áñ³ å³ï×³éÝ»ñ ÏÁ μ³ó³ïñ»Ù ù»½ Çõñ ï»ÕÁ£ ´³Ûó Ã¿ ËûëÇÙª ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ù³Ý ·áÙ¿ß »õ »½Ý ß³ï Ù»Í ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇ ÓÇÝ, »Ã¿ ·Çï»Ý³ÛÇÝù »õ Ï³ñ»Ý³ÛÇÝù ·áñÍ³Í»É ½³ÛÝ Ù»ñ ÑáÕ³·áñÍ³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç£ ¶ÇõÕ³óÇÝ ÏÁ ËÝ¹³Û Ã»ñ»õë, Ý³ ã¿ »õ ãÇ ÏñÝ³ñ Ñ³õ³ï³É, Ã¿ μáÉáñ ºõñáåÇáÛ ³ßË³ñÑ ÙÇ³ÛÝ ÓÇ ÏÁ ·áñÍ³Í¿ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, Ã¿å¿ï ³ÝÑáõÝ »½Ý»ñ ÏÁ ¹³ñÙ³Ý¿ »õ ³Û¹ ÙÇ³ÛÝª ÙëÇÝ »õ Ï³ßõáÛÝ Ñ³Ù³ñ ¿£ ÒÇáÛÝ Û³ïÏáõÃÇõÝÝ»ñ ËûëÇÙ ù»½, Ý³Ë áñ ÓÇáÛÝ ÏáõñÍùÁ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ áÛÅ áõÝÇ ù³Ý »½³Ý íÇ½Á, »ñÏñáñ¹, ÓÇÝ ß³ï ³ñ³·áõÃÇõÝ áõÝÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç, ³ÛÝå¿ë Ñ³Ù³ñ»Ýù »Ã¿ »½ »õ ·áÙ¿ß ÉÍáõ³Í ·áõÃ³Ý ÙÇ ûñ ÛÇëáõÝ ³Ïûë ÏÁ μ³Ý³Û, ³Ýßáõßï ÓÇáÛ ·áõÃ³Ý ÙÇÝã»õ »ûÃ³Ý³ëáõÝ »õ ³õ»ÉÇ »õë ³ÏûëÝ»ñ ÏÁ μ³Ý³Û£ Ø³Ý³õ³Ý¹ ë³ÛÉ ù³ß»Éáõ »õ áñ³Ý Ï³ë»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ÓÇáÛÝ ·áñÍ³ÍáõÃÇõÝ ³ÝÑ³Ù»Ù³ï ¿£ 45

²ÛÉ ÙÇÃ¿ ·ÇõÕ³óÇÝ ÏÁ Ñ³Ùá½áõÇ± Çõñ ÑÇÝ ³õ³Ý¹³Ï³Ý ¹ñáõÃÇõÝ »õ ëáíáñáõÃÇõÝ ÃáÕÝáõÉ, ³Ûá° ÂáéÝÇÏ, ·ÇõÕ³óÇÝ »õë Çõñ Çñ³õáõÝùÝ áõÝÇ, ù³ÝÇ áñ ÏñÃáõÃÇõÝ »õ Å³Ù³Ý³ÏÝ Ó»éÝïáõ ã»Ý Çñ»Ý. »õ ³õ»ÉÇ ù³Ý ½³Ù¿Ý Çõñ Ëáñ ³ñÙ³ï³ó³Í Ý³Ë³å³ß³ñáõÙÝ. ³Û¹ ÑÝ³õ³Ý¹ ·³Õ³÷³ñÁ Çõñ Ùïù¿Ý ËÉ»Éáõ Ñ³Ù³ñ ÏñÃáõÃÇõÝ »õ Ñ³ñáõëï Å³Ù³Ý³Ï å¿ïù ¿£ ´³Ûó ÙÇÃ¿ ëå³ë»±Ýù, áñ Ý³ ÏñÃáõÇ »õ Ùïùáí Ñ³õ³ÝÇ Ýáñ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý. á°ã, ÇÝãå¿ë Ëûë»ó³Û Û³é³ç, å¿ïù ¿ ·áñÍÝ³Ï³Ý ûñÇÝ³Ïáí óáÛó ï³Ýù ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, ÃáÕ ï»ëÝ³Û Çõñ ³ãùáí. í³ëÝ½Ç Ý³ áñ ·ñ»É Ï³ñ¹³É ãÇ ·Çï»ñ, ÏÁ ¹Åáõ³ñÇ Ùïùáí ÁÙμéÝ»É. ³ãùÇ ï»ëáõÃ»³Ùμ »õ Û³ÛïÝÇ ûñÇÝ³Ïáí ßáõïáí ÏþÁÙμéÝ¿, »õ ·áñÍÇÝ ß³Ñ³õ¿ï ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ÙÕ¿ ½ÇÝùÝ Ñ»ï»õÇÉ ûñÇÝ³ÏÇÝ£ ÐÇÝ ³ßË³ñÑÇ ¹³ñ»ñáõÝ »ñμ ·Çñ ãÏ³ñ, á°ã ¹åñáó »õ áã ÏñÃáõÃÇõÝ, ³Ù¿Ý μ³Ý »õ ³ñáõ»ëï ³ãùÇ í³ñÅáõÃ»³Ùμ ÏÁ ëáíáñ¿ÇÝ Çñ³ñÙ¿. »õ ÝáÛÝÇëÏ ³ñ¹Ç Ù»ñ ³ñ»õ»É»³Ý ³ßË³ñÑ ÝáÛÝ í³ñÅáõÃ»³Ùμ Ïþáõë³ÝÇÝ å³ñ½ ³ñÑ»ëïÝ»ñ ½áñ ûñÇÝ³Ï, ¹³ñμÝáõÃÇõÝ, ¹»ñÓ³ÏáõÃÇõÝ, ÏûßÏ³Ï³ñáõÃÇõÝ, ÑÇõëÝáõÃÇõÝ »õ³ÛÉÝ, ³ÛÝ ÇÝã ³ñ»õÙï»³Ý Û³é³ç³¹¿Ù ³ßË³ñÑ ³Û¹ ³ñÑ»ëïÝ»ñ Ý³Ë ï»ë³Ï³Ý Ï»ñåáí ¹åñáóÇ Ù¿ç ¹³ë Ïáõ ï³Ý »õ »ñμ ¹åñáó¿Ý »ÉÉ¿ ³ß³Ï»ñï, ß³ï ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ Ïþáõë³ÝÇ ·áñÍÝ³Ï³Ý í³ñÅáõÃÇõÝ ³ñÑ»ëï³ÝáóÇÝ Ù¿ç£ ²ÏÝ»ñ- ³ÝÇõÝ»ñ. ²ÙáÉ³ÓÇ·- ÉáõÍÁ ù³ßáÕ ½áÛ· »½. ²é³ï³Ù- Ëá÷³Ï³É. ²ñûñ- Ñ»ñÏ»Éáõ ·áñÍÇù. ¶Çï»Ý³ÛÇÝù- ·ÇïÝ³ÛÇÝù. ¼³Ù¿Ý- μáÉáñÁ. Â»½Ç- ÏÝÓÝÇ Í³é. ÈÍÝ»ñ- ÉÍ³ÏÇñ ½áÛ· »½Ý»ñ. ÊáÝçÇÝ- Ûá·ÝÇÝ. Î³É³ï»Õ- Ï³É, Ï³ÙÝ»Éáõ ï»Õ. Î³ÙÝ³ë³ÛÉ- Ï³ÙÝ»Éáõ ·áñÍÇù. Îáñ¹- Ïáßï, ãáñ, åÇÝ¹. Îéáõ³Ý- Ïéáõ³½³Ý. Ð³ñáõëï- ß³ï. Ð³óÇ- Ñ³ó»ÝÇ Í³é. ÐÇõëÝ- ³ï³ÕÓ³·áñÍ. Ø³ÝÏ»é- ÷áùñ ·áñÍÇù, áñáí ó³Ý³Í ³ñïÁ ÏÁ ï³÷³ñ³ÏóÝ»Ý. Ú»ïë³ÏáÕÙ- »ï»õÇ ÏáÕÙ. Úûñ³Ý³É- ïÏéÇÉ, ÛÕ÷³Ý³É. àõÝ³Ï³ó»³É- ÁÝï»É³ó³Í. àõëÃ³Û- í³ñå»ï. äÇÝ¹- ãáñ, Ïáßï. æ³éç³é- ëñ³Í³Ûñ ÷³Ûï. ê¿·- ³Ùμ³ñï³õ³Ý. êéÝ³Ï- ÷³Ûï ³ÝÇõÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ. î³õ³ñ- ³Ý³ëáõÝ, ³ñç³é. î³÷³Ý- Ïáßï ÑáÕ»ñÁ ÷ßñ»Éáõ ·áñÍÇù.

¼. ì²ðàôò²Ü ºô ØÞ²Î²Î²Ü ²ÚÈ ²ÞÊ²îàôÂÆôÜø Øß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý ·áñÍÇùÝ»ñáõ í»ñ³Û μ³õ³Ï³Ý Ëûë»É¿Ý Û»ïáÛ, ³ÛÅÙ åÇïÇ ëÏëÇÙ ÂáéÝÇÏ, í³ñáõó³ÝÇ »õ ³ÛÉ ½³Ý³½³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ýó í»ñ³Û Ëûë»É£ Ø»ñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ »ñÏáõ Ï»ñåáí ·»ïÇÝ ÏÁ í³ñ¿, »Ã¿ ·»ïÇÝ Ïáñ¹ ¿, ·áõÃ³Ýáí ÏÁ í³ñ¿. ÇëÏ »Ã¿ ·»ïÇÝ ³Ýó»³É ï³ñÇ í³ñáõ³Í ÉÇÝ»Éáí μËñ³Í ¿ ÑáÕÁ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ñûñáí ÏÁ í³ñ¿ ÙÇ ½áÛ· ·áÙ¿ß Ï³Ù »½Ý ÉÍ»Éáí£ êáíáñ³μ³ñ Ñ³ñûñ ·³ñÝ³Ý ÙÇçáóÝ»ñ ÏÁ ·áñÍ³ÍáõÇ ·³ñÇ Ï³Ù ³ÛÉ ÑÝ¹»Õ¿Ý μ³Ý»ñ ó³Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ£ ºñμ»ÙÝ ²åñÇÉ ³ÙëáÛ í»ñç»ñ, »ñμ ·³ñáõÝ ßáõï ·³Û, »õ »ñμ»ÙÝ Ø³ÛÇë ³Ùëáõ³Ý Ù¿ç¿Ý ÏÁ ëÏëÇÝ ·áõÃ³Ý, »õ ³é³çÇÝ Ýáõ³·ÇÝ Ï³ÃÝ³í³ñ Ïþ³ë»Ý, »ñμ ÑáÕÁ Ï³ÏáõÕ »õ ¹Çõñ³í³ñ ¿. »õ Û»ïáÛ Ñ»ï½Ñ»ï¿ ÏÁ åÝ¹³Ý³Ûª Ù»Í-Ù»Í ÏáßÏáéÝ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ í³ñ³Í Å³Ù³Ý³Ï£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ïþ³×³å³ñ»Ý Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù áñ ·áõÃ³Ý ßáõï ÉÍ»Ý, áñ Ï³ÃÝ³í³ñÇ Å³Ù³Ý³Ï ã³ÝóÝÇ£ ´³Ûó ì³Ý³Û Íáíáõ »½»ñù ²ñÓÏáõ »õ ²ñ×ÇßáÛ ·³õ³éÝ»ñÁ, áñáó ·»ïÇÝ í³ñ»Éáõ »Õ³Ý³Ï ï³ñμ»ñ ¿ »õ ³õ»ÉÇ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ, »õ ³Û¹ Ï»ñå Ùß³ÏáõÃ»³Ýª ¹Çñ Ïþ³ë»Ý, Ýáù³ »ñÏáõ ³Ý·³Ù ÏÁ Ñ»ñÏ»Ý ·»ïÇÝÁ, ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ëÏÇ½μÝ ·³ñÝ³Ý ËáñáõÝÏ Ï»ñåáí Ñ³ñûñ³í³ñ Ïþ³Ý»Ý »õ ÏÁ ï³÷»Ý, ÏÁ ÙÝ³Û ³ÛÝå¿ë ÙÇÝã»õ ³ßÝ³Ý ëÏÇ½μÝ, »õ ³å³ ÏÁ ëÏëÇÝ ÏñÏÇÝ í³ñ»É ¹³ñÓ»³É ÙÇ ï»ë³Ï Ñ³ñûñáí, áñáõÝ Ëá÷Ç »ï»õ Ïóáõ³Í Ï³Ý »ñÏáõ ï³Ëï³ÏÝ»ñ Ï³Ý·áõÝ áõ Ï¿ë »ñÏ³ñáõÃ»³Ùμ »õ Ã½³ã³÷ É³ÛÝáõÃ»³Ùμ, ÇëÏ í³ñÇ Ù³ëÝ ÙÇ Ù³ïÇ ã³÷ μ³ó ¿ ï³Ëï³ÏÝ»ñáõ »ñÏ³ñáõÃ»³Ùμ, ³ÛÝå¿ë áñ ë»ñÙÝ³ó³Ý ³Û¹ Ñ³ñûñÇÝ »ï»õ¿Ý »ñÃ³Éáí ë»ñÙÁ ÷áùñÇÏ μáõéáí ÏÁ Ó·¿ ï³Ëï³ÏÝ»ñáõ Ù¿ç »õ ³ÝïÇ ³ÏûëÇÝ Ù¿ç ÏþÇÛÝ³Ý Ï³ñ·³õ ë»ñÙÇ 47

Ñ³ïÇÏÝ»ñ, ³ÏûëÇ »ñÏáõ ÏáÕÙÇ ÑáÕ»ñ Ã³÷»Éáí ÏÁ Í³ÍÏ»Ý ë»ñÙ»ñ£ ¸áõ ï»ëÝ³ë μáõë³Í Å³Ù³Ý³Ï áñã³±÷ ëÇñáõÝ Ó»õ ÏþáõÝ»Ý³Ý áõÕÇÕ ·Íáí ³Ïûë¿Ý ÏÁ μ³ñÓñ³Ý³Ý. »õ Û³çáÕ ï³ñÇÝ ÙÇÝã»õ Ù¿ÏÇÝ ùë³Ý »õ ùë³Ý ÑÇÝ· Ïáõ ï³Ý£ ²Û¹ ÏáÕÙÇ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ë»ñÙ¿Ý »õë í³ëï³Ï áõÝ»Ý. ½Ç Ù»ñ ó³Ý³Í ÙÇ ã³÷Ç ï»Õ Ýáù³ Ï¿ë ã³÷ ÏÁ ó³Ý»Ý£ ºõ ó³Ýáõ³Í ë»ñÙÇ Ñ³ïÇÏÝ»ñ ³ÙμáÕç³å¿ë ÏÁ μáõëÝÇÝ ³ÛÝ ÇÝã Ù»ñ Ï»ñåáí ó³Ýáõ³ÍÝ»ñ ÙÇ »ññáñ¹ Ù³ëÝ ÏÁ ÏáñëáõÇÝ, ½áñ åÇïÇ å³ïÙ»Ù Çõñ ï»ÕÁ£ ²Ûë »ñÏáõ ·³õ³éÝ»ñáõ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùÁ ³ÛÝù³Ý μ»ÕÙÝ³õáñ ÏÁ ÉÇÝÇ áñ óáñ»Ýáí ÏÁ ÉÝáõ ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏÇñÁ. ÇÝã ï³ñÇ áñ ³ÝÛ³çáÕ ÉÇÝÇÝ ³Ûë ·³õ³éÝ»ñáõ ÑáõÝÓù»ñ, ³Û¹ Ýß³Ý ¿ áñ ³ÛÝ ï³ñÇÝ Ñ³óÇ Ã³ÝÏáõÃÇõÝ ÏÁ ëÏëÇ£ ²ñ×ÇßáÛ »õ ²ñÓÏáõ ·³õ³éÝ»ñáõ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ ÙÇ³ÛÝ ³Ûë ã³÷Á ·ñ»Éáí ÏÁ ¹³éÝ³Ù ß³ñáõÝ³Ï»É, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ï³ñ·Á£ Î³ÃÝ³í³ñÇ Ñ»ñÏ³·áñÍáõÃÇõÝ ß³ï ãÇ ï»õ»ñ, ù³ÝÇ ß³μ³Ã¿Ý Û»ïáÛ í³ñ»ÉÇù ³ñï»ñ ÏÁ ëÏë»Ý åÝ¹³Ý³É »õ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï ï»ë ¹áõ áñã³±÷ ¹Åáõ³ñáõÃ»³Ùμ ·áõÃ³ÝÁ ÏÁ ×»Õù¿ ³ÏûëÝ»ñ, »õ áñã³±÷ Ù»Í³Ù»Í Ïé¿ÃÇ Ïáßï»ñÁ å³É-å³É ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï»Ý ³ÏûëÝ»ñáõ í»ñ³Û£ Ø»ñ ·ÇõÕ³óÇù ï³Ï³õÇÝ ã»Ý ·Çï»ñ ëáñ³ ¹ÇõñÇÝ ÙÇçáóÁ. μ³Ûó Ë³ñμ»ñ¹óÇÝ ù³ç ·Çï¿, í³ëÝ½Ç åÝ¹³ó³Í »õ Ï³ñÍñ³ó³Í ³ñï»ñÁ Ý³Ë ÏÁ çñ¿ »õ ³å³ ÏÁ í³ñ¿, áñ μÝ³õ ³ÛÉ»õë ÏáßÏáéÝ»ñ ãÇ ÉÇÝÇ, áñáíÑ»ï»õ ·áõÃ³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï ¹»é çáõñ»ñ ³é³ï ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ àñã³±÷ É³õ ÏÁ ÉÇÝ¿ñ, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ Ù»Ýù »õë Ñ»ï»õ»Éáí ³Ûë ûñÇÝ³ÏÇÝ Ï³ñ· ¹Ý»Éáí Ñ»ï½Ñ»ï¿ çñ¿ÇÝù åÝ¹³ó³Í ³ñï»ñÁ »õ ³ÛÝå¿ë í³ñ¿ÇÝù, »õ ·Çï»±ë ¹áõ »ñÏáõ Ï»ñåáí ß³Ñ³õáñ ÏÁ ÉÇÝÇ ³Ûë ÙÇçáóÁ£ à°ã ÙÇ³ÛÝ ³ñï ¹ÇõñÇÝ ÏÁ í³ñÇ »õ Ïé¿Ã ãÇ ï³ñ, Ñ³å³ çáõñÝ »õë ½ûñáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Û ÑáÕÇÝ »õ Ïþ³õ»ÉóÝ¿ Ýáñ³ μáõ48

ë³Ï³Ý áÛÅÁ£ Âá°Õ ³Ûëª ³ñï ó³Ýáõ³Í Å³Ù³Ý³Ï »ñμ Ñ»ñÏ Ù»Í-Ù»Í ÏáßÏáéÝ»ñ áõÝÇ, ó³Ýáõ³Í ë»ñÙÇÝ ÙÇ Ù³ëÝ ³Û¹ Ëáßáñ Ïé¿ÃÝ»ñáõ ï³ÏÝ ÇÛÝ³Éáí ÏÁ ÏáñëÁõÇÝ, ÙÇ Ù³ëÝ »õë Ñ»ñÏ çñáõ³Í ³ï»Ý çñ³ï³ñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, »Ã¿ Ñ³ßáõ»Ýù Ý³»õ Ã¿ çñÏ³ÉÇÝ áïù áñã³±÷ Ñ³ïÇÏÝ»ñ ¹¿åÇ í³ñ ÏÁ ï³ÝÇ, Ñ³å³ »ñμ ë»ñÙ³Ý ÁÝïñáõÃÇõÝ ãÇ ÉÇÝÇñ, íïÇï »õ ³Ýß³Ñ Ñ³ïÇÏÝ»ñ »õë ³ÝμáÛë ÏÁ ÙÝ³Ý£ ²Ûë Ñ³ßáõ»Éáí ÙÇ ã³÷ ë»ñÙÇ óáñ»Ý¿Ýª Ñ³½Çõ Ï¿ëÁ ÏÁ μáõëÝÇ »õ Ï¿ëÝ Ç Ïáñáõëï Ïþ»ñÃ³Û£ ä¿ïù ¿ Ñ³ßáõ»Ýù Ý³»õ çñÏ³ÉÝ»ñáõÝ ûñ³í³ñÓù áñ ß³ï ³õ»ÉÇ ÏÁ ÉÇÝÇ ³Û¹åÇëÇ ³ñï»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ ó³Ýáõ³Í Ñ»ñÏ»ñÁ ³é³Ýó ÏáñÇ ù³ß»Éáõ ÏÁ çñ»Ý, ÇÝãå¿ë ì³Ý³Û ßñç³å³ï ù³Õ³ù³óõáó »õ áõñÇß ·»Õ»ñáõ ³ñï»ñ£ ²Ûë Ù³ëÇÝ »ë ß³ï áõñ³Ë »Ù ÂáéÝÇÏ áñ Ù»ñ ²ñ×³Ïáõ ·ÇõÕ³óÇù ÏáñÇ ù³ß»Éáõ ß³ï í³ñÅ »Ý, »õ Ù»ñ ³ñï»ñÝ »õë ¹áõñ³Ý ÉÇÝ»Éáí ãáñë çñÏ³ÝÇ ï»Õª ÙÇ çñÏ³Ý μ³õ³Ï³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ, »õ ÙÇÝã»õ ÙÇ çñ³Õ³óÇ çáõñ ÃáÕ Ïáõ ï³Û ÙÇ ³ñïÇ Ù¿ç, »õ Ï³ñáÕ ÏÁ ÉÇÝÇ Ï³é³í³ñ»É£ Ð»ñÏ»Éáõ Ïé¿ÃÝ»ñÝ ÙÇ áõñÇß ëáëÏ³ÉÇ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ ¿É Ïáõ ï³Ý, »ñμ ó³Ýáõ»É¿Ý Û»ïáÛ ÏÁ Ù³ÝÏ»é¿ Ùß³ÏÁ. ¹áõ ï»ë»ñ »ë Ù³ÝÏ»é, áñ ãáñë Ï³Ý·áõÝ »ñÏ³ÛÝáõÃ»³Ùμ ÙÇ Ñ³ëï Ã»½Ç Ï³ñÍñ »õ Í³Ýñ ÷³Ûï ¿, áñáÛ í»ñ³Û ß³ñáõ³Í »Ý ï³ëÝ Ï³Ù ³õ»ÉÇ ÷³Ûï¿ Ù³ïÝ»ñ, áñáÛ í»ñ³Û ÏÁ Ï»Ý³Û Ùß³Ï ãáõ³ÝÇ ÙÁ Í³Ûñ ÏÁ μéÝ¿, áñáÛ ÙÇõë Í³Ûñ Ï³åáõ³Í ¿ ÉáõÍÇÝ£ ²Ñ³ ó³Ýõ³Í ³ñï ÙÇ ÏÁ Ù³ÝÏ»é»Ý, »ñÃ³Ýù ³ãùáí¹ ï»ë ÂáéÝÇÏ, áñ Ñ³õ³ï³ë Ã¿ Ùß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç ³Ù»Ý¿Ý ëáëÏ³ÉÇ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ Ù³ÝÏ»éÝ ¿, ï»ë ÇÝãå¿ë Ù»Í-Ù»Í μ³É»ñáõÝ ë³ëïÇÏ ½³ñÝáõ»Éáí »õ ß÷áõ»Éáí Ù³ÝÏ»é Ù»ñÃ ÁÝ¹ Ù»ñÃ ÏþáëïÝáõ, Û³é³ç ÏÁ Ý»ïõÇ, Ù»ñÃ »õë ÑáõÅÏáõ Ïé¿ÃÝ»ñ ¹ÇÙ³Ñ³ñ»Éáí Ù³ÝÏ»éÁ ÏÁ Ï»óáõÝ»Ý. μ³Ûó ³ÝËÇÕ× Ùß³ÏÇÝ Ë³ñ³½³Ý ¹³ñ49

Ó»³É ÏÁ í³ñ¿ Û³é³ç. í»ñç³å¿ë ³ÝËûëáõÝ ·áÙßáõÏÝ»ñ ³ÝÑÝ³ñÇÝ ã³ãñã³ñ³Ýùáí Ïþ³õ³ñï»Ý Ù³ÝÏ»éÇ ·áñÍáÕáõÃÇõÝ£ Ð³ñóáõñ ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³Ûë ³Ýï³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù³ëÝ ÇÝã Ï»ñåáí ÏÁ ¹Çõñ³Ý³Û£ ì»ñÁ Ëûë»ó³Û áñ ÙÇ ÙÇçáóÝ ³ÛÝ ¿, áñ Ï³ÃÝ³í³ñ¿Ý Û»ïáÛ ÙÝ³ó³Í ³ñï»ñÁ çñ»Ý, »õ ³å³ í³ñ»Ý. Ï³Ý ï³Ï³õÇÝ áõñÇß ÑÝ³ñùÝ»ñ, ½áñ ×³ñï³ñ »õñáå³óÇÝ ÑÝ³ñ³Í ¿ Û³ïáõÏ ³ñï»ñáõ ÏáßÏáéÝ»ñ ÷ßñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, μ³Ûó Ç±Ýã û·áõï ½Ç Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇ ³Õù³ï ÅáÕáíáõñ¹ ÙÇçáó ãáõÝÇ ³Û¹ ·áñÍÇùÝ»ñ Ó»éù μ»ñ»Éáõ£ È³õ ¿ áñ Ù»ñ μÝ³Ï³Ý Ë»Éùáí ÑÝ³ñÝ»ñ Ùï³Í»Ýù£ ºë Ïþ³ë»Ù ÂáéÝÇÏ, ÇÝã Ñ³ñÏ Ï³Û áñ Ù»ñ ·áõÃ³Ý »ñÏ³ñ Å³Ù³Ý³Ï ï»õ¿, áñáí í»ñçÇÝ í³ñ»ÉÇù ³ñï»ñ åÝ¹³Ý³Ý. ù³ÝÇ áñ Ýáñ ·áõÃ³ÝÇ ·áñÍ³ÍáõÃÇõÝ »ñÏáõ ½áÛ· ÉÍ»Éáí ÏÁ ÉÇÝÇ, ß³ï ¹ÇõñÇÝ ¿ áõñ»ÙÝ. »ñÏáõ ·áõÃ³Ý ÏÁ ÉÍ»Ýù »õ ùë³Ý ³õáõñ ÙÇçáó ù³é³ëáõÝ ³õáõñ ·áñÍ ÏÁ ï»ëÝ³Ýù. »õ ³ÛÝå¿ë Ï³ÃÝ³í³ñÇ Å³Ù³Ý³Ï Ù»ñ ·³ñÝ³Ý Ñ»ñÏ»Éáõ ·áñÍÁ ÏÁ Éñ³óÝ»Ýù£ ´³Ûó ³ÛÝ Ñ»ñÏ»ñ ½áñ ÏÁ í³ñ»Ýù ³Ûë ï³ñÇ, »Ã¿ ÃáÕáõÝù áñ ÓÙ»é ³ÝóÝÇ í»ñ³Û, ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë Ç ·³ñÝ³Ý áñ ÓÇõÝ »õ ë³éÝ³Ù³ÝÇù ³Ûë ÏáßÏáéÝ»ñ ÷ßñ»Éáí ³ÉÇõñ »Ý ¹³ñÓáõó»ñ, »õ ³ßÝ³Ý ëÏÇ½μÁ »ñμ ÙÇ³Ý·³Ù »õë Ñ³ñûñ³í³ñ ³Ý»Éáí ó³Ýáõ»Ý ß³ï ³õ»ÉÇ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ÏÁ ÉÇÝ»Ý£ ºë Éë»ñ »Ù, å³ïÙ»Ù ù»½ ÂáéÝÇÏ. Ïþ³ë»Ý ìÇñ·ÇÉÇáë Çõñ Ùß³Ï³Ï³Ý μ³Ý³ëï»ÕÍáõÃ»³Ùμ Ëñ³ï Ïáõ ï³ñ ÑéáíÙ³Û»óõáó, áñáÛ ïáÕ»ñ ÙÇïùë å³Ñ³Í »Ù£

§²ÛÉ Á½ Ï³ÙÁë Ùß³ÏÇÝ ²·³ÑáõÃ»³Ý Ñ»ñÏ ³ÛÝ É»óÝ¿ àñ ÏñÏÇÝ Ñ³Ùμ»ñ ïûÃáÛ ºõ ÏñÏÝ³ÏÇ ë³éÝ³Ù³Ý»³ó¦£ 50

´³ó³ïñ»Ù ù»½. ³ÛÝ Ñ»ñÏáõ³Í ³ñïÁ Ùß³ÏÇ ó³ÝÏáõÃÇõÝ ÏÁ É»óÝ¿, áñ ÏñÏÇÝ ³Ù³ñ³Ý ç»ñÙáõÃ»³Ý »õ ÓÙ»ñ³Ý ë³éÝ³Ù³Ý»³ó ¹¿Ù ÏÁ Ï»Ý³Û£ ì³ëÝ½Ç »ñÏáõ ³Ù³ñ³Ý ç»ñÙáõÃÇõÝ ½ÑáÕÝ ³õ»ÉÇ Ïþ»÷¿ »õ ÏñÏÇÝ ÓÙ»éÝ »õë ÑáÕ³Ïáßï»ñ ÏÁ ÉáõÍ¿ »õ ÏÁ ÷Ëñ¿£ â³ë»±ë ÂáéÝÇÏ, ¹åñáó¿Ý »ë Ïáõ ·³Ù, ìÇñ·ÇÉÇáë¿Ý ¹áõ ÏÁ Ëûë»ë£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñÇ ¹åñáó ÙÝ³Éáí ÏÁ Ï³ñÍ»ë áñ ä³åÏÇ ã³÷ μ³±Ý ·Çï»ë, »ë ÛÇëáõÝ ï³ñÇ ¿ áñ Éë»Éáí, ï»ëÝ»Éáí »õ ÷áñÓ³éáõÃ»³Ùμ ÏÁ ëáñíÇÙ£ ºë ù»½ å¿ë ¹åñáó ã»Ù Ùï»ñ, μ³Ûó ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ, ³ßË³ñÑÇ Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ ¹åñáó »Ý »õ »ë ¹»é ÏÁ ëáñíÇÙ ³Ûë Í»ñáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï, ³ÛÝ ÇÝã ¹áõ Ýáñ ¹åñáó¿Ý »É³ñ, ÏÁ Ï³ñÍ»ë Ã¿ ³Ù¿Ý μ³Ý ·Çï»ë. ¹»é ù»½ ß³ï Ñ³ó å¿ïù ¿ áñ áõï»ë »õ ä³åÏÇ ã³÷ μ³Ý ·Çï»Ý³ë£ ä³åÇÏ¹ μ³õ³Ï³Ý ÛÇßáÕáõÃÇõÝ áõÝÇ, áí ·Çï¿ ù³ÝÇ ï³ñÇ ³é³ç »ñμ Ð³ÛñÇÏ ìÇñ·ÇÉÇáëÇ ³Û¹ ïáÕ»ñÁ ÏÁ μ³ó³ïñ¿ñ ³ß³Ï»ñïÝ»ñáõÝ »ë ÙïÇÏ ³Ý»Éáí ÙÇïùë å³Ñ³Í »Ù£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ ÑÇÝ ÑéáíÙ¿³óõáó å¿ë Ï³ñ»Ý³ÛÇÝù Ù»ñ ³ñï»ñ Ùß³Ï»É£ ìÇñ·ÇÉÇáëÇ Ëñ³ï¿Ý ³Ûë Ïþáõë³ÝÇÝù, Ã¿ å¿ïù ¿ ÑáÕÝ ³õ»ÉÇ ¹³ñÓÝ»É, ½Ç áñã³÷ ÑáÕÁ ï³ÏÝ Ç í»ñ³Û ßñçáõÇ, ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ åïÕ³μ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇ, í³ëÝ½Ç ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÑáÕÝ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë Ïþ»÷Ç ³ñ»õáõÝ ³é³ç, ï³ÏÇ ÑáÕ»ñ ÑáõÙ ã»Ý ÙÝ³ñ, Ù³Ý³õ³Ý¹ óáõñï ÏÉÇÙ³Ý»ñáõ ï³Ï ³Ûë ¹ñáõÃÇõÝ ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿£ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óÇù ³Ûë Ù³ëÇÝ ß³ï ³Ý·¿ï »Ý »õ ³Ý÷áñÓ, ÙÇÝã¹»é Ê³ñμ»ñ¹áõ, Î³ñÝáÛ »õ ´³ë»Ýáõ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³õ»ÉÇ μ³Ý·¿ï »õ ÷áñÓ³éáõ ¿, »ñμ»ù ³ßË³ïáõÃÇõÝ ãÇ ËÝ³Û»ñ Çõñ ÙÇ³Ý·³Ù í³ñ³Í ³ñïÁ »ñÏáõ ³Ý·³Ù, »ñ»ù ³Ý·³Ù »õ ÙÇÝã»õ ãáñë ³Ý·³Ù Ñ³ñûñ³í³ñ ³Ý»Éáí ÑáÕÁ ßáõé ï³É£ Î³ñÍ»ë Ã¿ ÇÝãå¿ë Ï»ñ³Ïáõñ Ïñ³ÏÇ í»ñ³Û Ë³éÝ»Éáí Ñ³õ³ë³ñ Ïþ»÷Ç, ³Ûëå¿ë Ë»É³óÇ ·ÇõÕ³óÇÝ ÷áñÓ³éáõÃ»³Ùμ 51

Ñ³ëÏó³Í ¿ Ã¿ ù³ÝÇ ³Ý·³Ù áñ ÑáÕÁ ³ñ»õáõÝ ³é³ç ¹³éÝ³Û »õ ßñçÇ, ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ μáõë³Ï³Ý ½ûñáõÃÇõÝ Ïþ³é³õ»Éáõ »õ ³Û¹ ³×áÕ³Ï³Ý ½ûñáõÃÇõÝ ó³Ýáõ³Í ë»ñÙÇÝ Ïáõ ï³Û. áñáí ÏñÏÝ³å³ïÇÏ-»é³å³ïÇÏ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇ ³ñïÝ£ ´³Ûó ¹áõ Ñ³ñóáõñ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óÇù ÙÇ³Ý·³Ù ÙÇ³ÛÝ ÏÁ í³ñ»Ý ³ñï »õ ã»Ý Ñ»ï»õÇñ ÙÇõë ·³õ³é³óõáó ÷áñÓ³éáõ ûñÇÝ³ÏÇÝ£ ¸áñ³ å³ï×³éÝ»ñ ß³ï Û³ÛïÝÇ »Ý, ÂáéÝÇÏ, »õ »ë Ïþáõ½»Ù Ù³Ýñ³Ù³ëÝ å³ïÙ»É ù»½, í³ëÝ½Ç ³Ûë ¹³ëÁª ÇÙ ¹³ë»ñáõë ³Ù»Ý³Ï³ñ»õáñ Ù³ëÝ ¿£ ÎÁ ï»ëÝ³ë ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏÇñ ÛáÛÅ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¿, ß³ï ³ñûï³Ï³Ý ¹³ßï»ñ, É»éÝ»ñ, ÑáíÇïÝ»ñ, Óáñ»ñ »õ Ùß³Ï»ÉÇ ÑáÕ»ñ áõÝÇ. çáõñÝ ¿É ÝÙ³Ý³å¿ë ß³ï ³é³ï ¿. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ß³ï Ñ³ñáõëï ¿ ÑáÕáíª »õ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ïáõÝ Ù»Í ÑáÕ³μ³ÅÇÝÝ»ñ áõÝÇ, áñ ÑÇÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ûñ¿Ýùáí »õ ³ñùáõÝÇ ·ñáó Ñ³Ù»Ù³ïáõÃ»³Ùμ μ³ÅÇÝ »Õ³Í ¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ÁÝï³Ý»³ó í»ñ³Û£ ´³Ûó ¹áõª »Ï ï»ë ÂáéÝÇÏ, áñ ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³ÛÝã³÷ ³·³Ñ ¿ ÑáÕÇ Ù³ëÇÝ, áñ ã»Ù ÏñÝ³ñ å³ïÙ»É, ÇÝãå¿ë ³ßË³ñÑÇë Ñ³ñáõëï ·³ÝÓ³ï¿ñ»ñ »Ã¿ É»ñ³Ý ã³÷ áëÏÇÝ»ñ ¹Ç½»Ýª ¹³ñÓ»³É μ³õ ã»Ý ³ë»ñ, ³Ûëå¿ë ÑáÕ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ áñã³÷ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ÑáÕ»ñ áõÝ»Ý³Û Çõñ Ó»éù, Ñ»ñÇù ãþ³ë»ñ, ÙÇßï ³ÝÏáõßï ¿ »õ Ñ»ï³Ùáõï ¿ ÑáÕ áõÝ»Ý³É£ ºÃ¿ ÙÇ ïáõÝ ùë³Ý Ï³Ù »ñ»ëáõÝ ³ñï áõÝ»Ý³Û ¹áõ ï»ë ·»Õ³óõáÛÝ Ñ³ßÇõÁ, Ïþ³ë¿ ÇÝùÝÇÝ ³Ù¿Ý ï³ñÇ ï³ëÝ ³ñï ÏÁ ó³Ý»Ù, ÙÝ³ó»³ÉÝ»ñ Ïáñ¹ ÏÁ ÃáÕáõÙ, áñ ³õ»ÉÇ ³ñ¹ÇõÝù ï³Ý£ ²Ñ³ ù»½ ³é³çÇÝ å³ï×³é Çõñ ³·³ÑáõÃ»³Ý, »õ ó³õ³ÉÇ ¿, áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù ³ñï ½ûñ³óÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ÙÇçáó ·Çï»Ý, ³ÛÝ ¿ Ïáñ¹ ÃáÕáõÉ£ ´áõÃ ¿ ÙÇïùÁ, Ý³ ã¿ Ï³ñáÕ Ùï³Í»É Ã¿ ÑáÕ å³ñ³ñï³óÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ï³Ý 52

ß³ï áõñÇß ½³Ý³½³Ý ÙÇçáóÝ»ñ, ÃáÕáõÝù ³ñáõ»ëïÇÝ ëáñí»óáõó³ÍÁ, Ý³ Çõñ ¹ñ³Ý ³é³ç »õ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç ¹¿½³¹¿½ »Õ³Í ³Õμ»ñáõÝ åÇï³ÝáõÃÇõÝ ¿É ãÇ ·Çï»ñ£ Âá°Õ ³Ûë, Ù»ñ Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ÑáÕÇ ³·³ÑáõÃ»³Ý Ñ»ï áõÝÇ Ý³»õ ë³ëïÇÏ ï»Ýã, ³ÛÝ ¿ ß³ï í³ñ»Ù, ß³ï ó³Ý»Ù »õ ß³ï ³ñ¹ÇõÝù ëï³Ý³Ù, Ë»Õ×Á ïÝï»ë³·¿ï ã¿, Ãáõ³μ³Ý ã¿ áñ ·ÇïÝ³Û Ñ³ßáõ»É, Ã¿ ß³ï í³ñáõó³ÝÇ Ñ»ï»õ³ÝùÝ ³ÛÝ ¿, áñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ μ³½Ù³å³ïÏ»É¿Ý Û»ïáÛª μ³½áõÙ Í³Ëù»ñ »õë ÏÁ Û³õ»Éáõ£ ÂÁõ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, í³ñ»Éáõ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ó³Ý»Éáõ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, Ù³ÝÏ»éÇ ¹ÅÝ¹³Ï ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ³ßÝ³Ý »õ ³Ùñ³Ý çñ»Éáõ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ÑÝÓ»Éáõ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ³ñï¿Ý Ç Ï³É³ï»Õ Ïñ»Éáõ ³ßË³ïáõÃÇõÝ. μ³ñ¹¿ ³Ûë μáÉáñ ³ßË³ïáõÃ»³Ýó í»ñ³Û Ùß³ÏÝ»ñáõÝ ûñ³í³ñÓù£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇÝ ³ÛÝ ¿ áñ ÑáÕ³·áñÍ ï³Ýáõï¿ñ Çõñ ï³Ý ÁÝï³Ý»³ó »õ ½³õ³Ï³ó ³ßË³ïáõÃÇõÝ »ñμ»ù Ñ³ßáõÇ ãÇ ¹Ý»ñ£ ºÃ¿ ·ÇõÕ³óÇÝ ³Ûëå¿ë ÏÁ Ùï³Í¿ »õ ÏÁ ·áñÍ¿ ½³ñÙ³Ýù ã¿, ÂáéÝÇÏ. Ñ³å³ Ù»ñ Ñ³Ûáó í³Ýù»ñáõ í³Ý³Ï³Ý »Õμ³ÛñÝ»ñ, áñ ·ñ»É Ï³ñ¹³É ·Çï»Ý »õ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ÑáÕ»ñ áõÝÇÝ Ùß³Ï»Éáõ, áãÇÝã ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇÝ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹¿Ý. ÝáÛÝ Ë»Éùáí »õ ÝáÛÝ Ï»ñåáí ¿ Çñ»Ýó »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý »Õ³Ý³Ï£ àñáó å³ñïÇùÝ ¿ñ ·áÝ¿ ÷áùñ Ç ß³ï¿ Û³é³ç ï³Ý¿ÇÝ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ·áñÍ»ñ, áñáí Ï³ñáÕ ÏÁ ÉÇÝ¿ÇÝ Â»Ù³Ï³Ý ·ÇõÕ»ñáõÝ ûñÇÝ³Ï ï³É£ Â¿å¿ï Ëáëïáí³Ý»É å¿ïù ¿, ÙÇÝã»õ ó³ñ¹ ã»Õ³õ í³Ýûñ¿Çó Ñ³Ù³ñ ÙÇ í³Ý³Ï³Ý Ñ³ëï³ïáõÝ ËáñÑáõñ¹ áñ Ï³ñ»Ý³ñ Ï³ñ· ¹Ý»É »õ áõÕÕáõÃÇõÝ ï³É£ ÂáÕáõÝù ³Ûë μ³Ý»ñ Çõñ ï»ÕÁ. É³õ Ñ³ëÏ³ó³±ñ ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ ·ÇõÕ³óõáó ëÏ½μáõÝù, áñ ÙÇßï Çõñ í³ñáõó³Ý ï³ñ³Í»É Ïþáõ½¿, ß³ï íÝ³ë³Ï³ñ ¿, »õ ã·Çï¿ »õ ãþáõ½»ñ ³Ù÷á÷»É, áñ Ñ»ï»õ³å¿ë Ó»éÝÑ³ë ÉÇÝÇ Çõñ 53

ÑáÕ»ñÁ É³õ Ùß³Ï»Éáõ, ÷áË³Ý³Ï ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ ï³ëÝ ³ñï Ùß³Ï»Éáõª É³õ³·áÛÝ »õ û·ï³Ï³ñ ã¿± ÑÇÝ· ³ñï ÙÇ³ÛÝ Ùß³Ï»É »õ μ³ñõáù Ùß³Ï»É, ³ÛÝå¿ë áñ ÑÇÝ· ³ñïÇ ³ñ¹ÇõÝù Ñ³õ³ë³ñÇ ï³ëÝ ³ñïÇÝ, áñáí Ã¿° ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õ Ã¿ Í³Ëë Ù»Í³å¿ë ÏÁ ã³÷³õáñáõÇ£ â³ë»ë ¹áõ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ä³åÇÏª Ñ³Ï³ëáõÃÇõÝ Ïþ³Ý¿, í³ëÝ½Ç »ñμ ï³ëÝ ³ñïÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ åÇïÇ μ³ñ¹áõÇ ÑÇÝ· ³ñïÇÝ í»ñ³Û, Ã¿° ÏñÏÝ³í³ñ ³Ý»Éáí ³ñï»ñ, Ã¿ ³Õμ ï³Éáí »õ áõñÇß ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ, áõñ»ÙÝ ÝáÛÝ ÏÁ ÉÇÝÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ£ à°ã. ³Û¹å¿ë ã¿, ³ÛÉ Ù»Í ½³Ý³½³ÝáõÃÇõÝ Ï³Û, Ùß³ÏáõÃ»³Ý ï³ñ³ÍÙ³Ý »õ ³Ù÷á÷Ù³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ï»ñå»ñáõÝ Å³Ù³Ý³ÏÇ ï»õáÕáõÃ»³Ý Ù¿ç »õ Ù³Ý³õ³Ý¹ ¹ÇõñáõÃ»³Ý »Õ³Ý³ÏÇÝ Ù¿ç, Ñ³ñÏ ã¿ áñ Ù³Ýñ³Ù³ëÝ μ³ó³ïñ»Ù ù»½, ·áñÍÝ³Ï³Ý ÷áñÓ»ñáõ Ù¿ç åÇïÇ ï»ëÝ³ë áõ ëáñíÇë£ Ð³ñóá°õñ, ÂáéÝÇÏ, »ñμ ÑÇÝ· ³ñï ÙÇ³ÛÝ μ³ñõáù Ùß³Ï»Éáí μ³õ³Ï³Ý Ñ³Ù³ñÇÝù, ÙÝ³ó»³É ÑÇÝ· ³ñïÝ ³ÝÙß³Ï »õ ³å³ñ¹Ç±õÝ ÙÝ³Û£ ²Û¹ Ù³ëÇÝ åÇïÇ ·ñ»Ù Çõñ Ï³ñ·ÇÝ, ³ÛÉ ³ÛÅÙ ÙÇ³ÛÝ ³Ûëã³÷ ÛÇß»Ù, ÙÇÃ¿ ·ÇõÕ³óõáÛÝ Ñ³Ù³ñ ó³Ý»Éáõ μ³Ý ÏÁ å³ÏëÇ±, ÃáÕ Ëáï Ùß³Ï¿, ³éõáÛï ó³Ý¿, ÏáñÝÏ³Ý ó³Ý¿, í³ñë³Ï (ÇõÉ³ý) ó³Ý¿, ÷³Ã³Ã¿ë ó³Ý¿, ßáÕ·³Ù ó³Ý¿, ×³ÏÝ¹»Õ ó³Ý¿, μ³ÏÉ³Û ó³Ý¿, áëå ó³Ý¿, ëáË ó³Ý¿, ë»Ë, í³ñáõÝ·, ÓÙ»ñáõÏ »õ ³ÛÉ ß³ï μ³Ý»ñ, áñ μáÉáñÝ »õë Ù»ñ Ï»³ÝùÇÝ åÇïáÛùÝ»ñ »Ý£ ²÷ëá¯ë, áñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óÇù ÙÇ³ÛÝ óáñ»Ý, ·³ñÇ, ï³ñ»Ï³Ý (Ïáñ»Ï) ëáíáñ³Í »Ý ó³Ý»É, »õ áõñÇß ËÇëï åÇï³ÝÇ μ³Ý»ñáõÝ Ï³ñ»õáñáõÃÇõÝ ã»Ý ï³ñ£ ²õ³ñï»Éáí Ñ»ñÏ³·áñÍáõÃ»³Ý ¹³ëÁ, ³ÛÅÙ åÇïÇ ËûëÇÙ ë»ñÙ»ñáõ ÁÝïñáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, áñ ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿ É³õ »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ£ 54

²éõáÛï- ËáïÇ ï»ë³Ï ÙÁ. ´³É, ä³É- ù³ñ³ó³Í ÑáÕ. ¸áõñ³Ý- Ñ³ñÃ, ï³÷³ñ³Ï. ¼Ç- áñáíÑ»ï»õ. Î³ÃÝ³í³ñ- Ï³ÏáõÕ »Õ³Í ³ï»Ý Ñ»ñÏ»É. Îé¿ÃÏáßï. ÎáßÏáé, Îáßï- åÇÝ¹, Ï³ñÍñ. ÎáñÇ- çñáõÕÇ. ÎáñÝÏ³Ý- ·³ñÇ. Ð³ñûñ- ³ñûñ, Ñ»ñÏ»Éáõ ·áñÍÇù. ÐÝ¹»Õ¿Ý- ÁÝ¹»Õ¿Ý, ÑáõÝï»Õ¿Ý. Þáõñ ï³É- ßñç»É. àñáó- áñáÝó. æñÏ³É- çáõñ ïáõáÕ. ì³ñë³Ï- ËáïÇ ï»ë³Ï ÙÁ.

¾. êºðØÆ ÀÜîðàôÂÆôÜ ºô êºðØ²Ü²ò²Ü È³õ áõß³¹ñáõÃÇõÝ ³ñ³, ÂáéÝÇÏ, »ë Ñ³Ù³ñûï Ï»ñåáí Ý³Ë ÝÏ³ñ³·ñ»Ù ù»½, Ã¿ Ç±Ýã »Ý ³Û¹ ÷áùñ³Ñ³ïÇÏ ë»ñÙ»ñ, áñáó Ù¿ç Ã³·áõÝ Ù»Í ½ûñáõÃÇõÝÝ»ñ ÏÁ å³ñáõÝ³ÏáõÇÝ, ½áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í ³ßË³ñÑÇë ëï»ÕÍ³·áñÍáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ññ³ß³å¿ë ÙÇ³Ý·³Ù å³ïñ³ëï»ñ »õ ¹ñ»ñ ¿ Ù³Ûñ »ñÏñÇÝ ³ñ·³Ý¹ÇÝ ÍáóÝ, Ù³ñ¹ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û Ã¿ Ç±Ýãå¿ë ÏÁ ÛÕ³Ý³Ý Ñ³ïÇÏÝ»ñ, ÏÁ ÍÉÇÝ, ÑáÕ¿Ý ¹áõñë Ïþ»ÉÉ»Ý, Ïþ³×ÇÝ ûñÁëïûñ¿ »õ ÏÁ Ù»ÍÝ³Ý Í³éÇ ã³÷. ÇÝãå¿ë ÚÇëáõë Çõñ ³é³Ïáí ÏÁ ËûëÇ Ù³Ý³Ý»ËÇ Ñ³ïÇÏÇ Ñ³Ù³ñ áñ ³ÛÝã³÷ ÏÁ Ù»ÍÝ³Û, ÙÇÝã»õ ÃéãáõÝÝ»ñ ÏÁ Ñ³Ý·ãÇÝ Ýáñ³ áëï»ñáõÝ í»ñ³Û£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë Ù»ñ μÝ³Ï³Í μáí³Ý¹³Ï »ñÏñ³·áõÝ¹, ²ëïáõÍáÛ ³ñ³ñã³·áñÍ Ó»éùáí ó³Ýáõ³Í ë»ñÙ»ñáí ÉÇ ¿£ ´áÉáñ ³Ýï³éÝ»ñ, μáÉáñ åïÕ³ïáõ Í³é»ñ, Í³ÕÇÏÝ»ñ, Ëáï »õ ½³Ý³½³Ý μ³Ýç³ñ»Õ¿Ý μáÛë»ñ, »õ ³Ù¿Ý μáõë³Ï³Ý μ³Ý»ñ, ë»ñÙÇ Ñ³ïÇÏÝ»ñ¿Ý Û³é³ç³ó³Í »Ý£ ²Ûë ï»Õ ¹áõ ÷³éù ïáõñ ²ëïáõÍáÛ, Ñ³Ùμáõñ¿ Ñá·õáí Üáñ³ Ý³Ë³ËÝ³Ù Ó»éù, áñ ³Ûë »ñÏÇñÝ Çμñ»õ Å³é³Ý·áõÃÇõÝ »õ Çμñ»õ ³Ýëå³é ¹ñ³Ù³·ÉáõË ï³Éáí Ù³ñ¹áÛÝ, ³Ù»Ý³ó»Õ ³½·Ç-³½·Ç ë»ñÙ»ñÝ »õë »ñÏñÇÝ Ñ»ï å³ñ·»õ»ó£ ºÃ¿ ³é³Ýó ë»ñÙÇ ãáñ »õ ³ÝμáÛë »ñÏÇñ ï³ñ ÙÇ³ÛÝ, Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝ¿ñ Ù»ñ¹áÛÝ íÇ×³ÏÁ, Ý³ ³ÛÉ »õë ã¿ñ Ï³ñáÕ ³åñ»É, í³ëÝ½Ç Ù»ñ ëÝáõÝ¹ »õ Ù»ñ Ï»³ÝùÝ »ñÏñÇ ë»ñÙÝ³μáÛë»ñÝ »Ý£ â·Çï»Ýù, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ñ³Ý×³ñ»Õ Ù³ñ¹, á±ñ Å³Ù³Ý³Ï¿Ý ëÏë»³É Çõñ ëÝáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ ³é³õ»É ù³Ý ½³Ù¿Ý óáñ»ÝÇ ë»ñÙÝ ÁÝïñ»ó, ½³ÛÝ ó³Ý»ó, ù³Õ»ó, μ³Ûó Û»ïáÛ Çõñ çáõñÇ Ù¿ç Ë³ß»Éáí Çμñ»õ Ñ³ïÇÏ Ï»ñ³õ, μ³Ûó Û»ïáÛ Çõñ ÑÝ³ñ³ÙïáõÃ»³Ùμ »ñÏ³Ýáí ³Õ³ó, ³ÉÇõñ »Õ³õ, ³ÉÇõñ¿Ý ËÙáñ ß³Õ»ó, ·ÝïÇÏ-·ÝïÇÏ 56

ßÇÝ»Éáí Ïñ³ÏÇÝ í»ñ³Û »÷»ó å³ïáõ³Ï³Ý Ñ³ó »Õ³õ, »õ ³Ûëûñ μáí³Ý¹³Ï ³ßË³ñÑÇ Ù»Í Ù³ëÝ Ñ³óáí Ïþ³åñÇ. »Ã¿ å³Ï³ëÇ Ñ³ó, Ù³ñ¹ ëáí³Ù³Ñ ÏÁ ÉÇÝÇ, Ã¿å¿ï Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ »ñÏÇñÝ»ñ »õ ÅáÕáíáõñ¹, áñù Ñ³óáí ã»Ý ³åñÇñ »õ ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿, »Ã¿ Ñ³ó áõï»Ý ÏÁ íÝ³ëÇÝ. ³ÛÉ Ñ³óÇÝ ï»Õ μñÇÝÓ Ïþáõï»Ý »õ ³ÛÉ áõñÇß μ³Ý»ñáí Ïþ³åñÇÝ£ ÎÁ ÃáõÇ Ã¿ Ù³ñ¹ Çõñ ëáíáñ³Í μ³Ý»ñáí ÏñÝ³Û ³åñÇÉ, ÇÝãå¿ë ³Ýï³é³μÝ³Ï í³Ûñ»ÝÇÝ»ñ åïáõÕÝ»ñáí »õ áñëÇ ÙÇë»ñáí Ïþ³åñÇÝ£ ²Ûëã³÷ ÙÇ³ÛÝ ÁÝ¹Ñ³Ýñ³å¿ë Ëûë»Éáí Ý³Ë³å³ïñ³ëï»³É ë»ñÙ»ñáõ Ù³ëÇÝ, μ³õ ¿. »õ ¹áõ ï»ë³±ñ, ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ ³éûñ»³Û Ï»³Ýù ë»ñÙ»ñ¿Ý Ï³ËáõÙ áõÝÇ, Ù³Ý³õ³Ý¹ óáñ»Ý³μáÛë (Ñ³ó³Ñ³ïÇÏ) ë»ñÙ¿Ý£ ²ÛÅÙ å¿ïù ¿ ËûëÇÙ ³Û¹ å³ïáõ³Ï³Ý ë»ñÙÇ ÁÝïñáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ. í³ëÝ½Ç Û³ÛïÝÇ ¿ áñ óáñ»ÝÇ ë»ñÙÇÝ Ñ»ï, áõñÇß ûï³ñáïÇ ë»ñÙ»ñ ÏÁ Ë³éÝáõÇÝ, áñù ËáñÃ »õ ÇÝùÝ³μáÛë ½³õ³ÏÝ»ñ »Ý Ù³Ûñ ÑáÕÇÝ »õ ÏÁ μáõëÝÇÝ ³é³Ýó ó³Ý»Éáõ »õ Ùß³Ï»Éáõ. ½áñ ûñÇÝ³Ï áñáÙÝ, ×ÉÉ»Ï »õ³ÛÉÝ£ ê»ñÙ³Ý³ó³Ý Ùß³Ï, áã ÙÇ³ÛÝ å¿ïù ¿ ³Û¹ ûï³ñ ë»ñÙ»ñÁ óáñ»Ý³Ñ³ïÇÏ¿Ý ½³ï¿, ³ÛÉ »õ ÝáÛÝÇëÏ íïÇï »õ ó³Ùù³Í Ñ³ïÇÏÝ»ñ »õë áñáß¿ ÏñÏÇÝ »õ ÏñÏÇÝ Ù³Õ»Éáí, Ûëï³Ï»Éáí, ³ÛÝå¿ë áñ Ù³ùáõñ Ñ³ïÇÏÝ»ñ ÙÝ³Ý, ·¿ñ »õ É»óáõÝ£ ò³Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ã¿å¿ï ³ñ¹Ç ºõñáåÇáÛ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ³ñáõ»ëï³Ï³Ý Ù»ù»Ý³Ý»ñ ÑÝ³ñ³Í »Ý áñ ß³ï Ñ³õ³ë³ñ ÏÁ ó³Ý»Ý »õ ³ñïÇÝ Ù¿ç ÇÝÏ³Í Ñ³ïÇÏÝ»ñ Ñ³õ³ë³ñ ã³÷áí Çñ³ñÙ¿ Ñ»éáõ ÏÁ ÉÇÝ»Ý, áñáí Ñ³õ³ë³ñ Ï»ñåáí ÏÁ μáõëÝÇÝ, Ñ³õ³ë³ñ ã³÷áí Ù³Ûñ»ÝÇ ÑáÕ¿Ý Çñ»Ýó ëÝáõÝ¹ Ïþ³éÝ»Ý£ â»±ë ½³ñÙ³Ý³ñ, ÂáéÝÇÏ, áñ ³ñáõ»ëïÇ ÷áñÓÁ óáÛó ïáõ³Í ¿, Ã¿ ÙÇ Ñ³ïÇÏÇÝ ³×Ù³Ý Ñ³Ù³ñ, á±ñã³÷ ÑáÕ å¿ïù ¿ ÉÇÝÇ, áñ ëÝáõó³Ý¿ »õ å³Ñ¿ ë»ñÙÇ Ñ³ïÇÏÝ ÙÇÝã»õ ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï£ 57

´³Ûó Û³ÛïÝÇ »Ý ³ÛÝ ³ñï»ñ áñ Ïáñ¹ ÙÝ³Éáí áõÅáíó³Í »Ý, Ï³Ù ³Õμáí å³ñ³ñï³ó³Í »Ý, ß³ï ³õ»ÉÇ ë»ñÙ Ï³ñáÕ »Ý ÁÝ¹áõÝ»É »õ å³Ñå³Ý»É, ÇÝãå¿ë ÙÇ Ñ³ñáõëï Ù³ñ¹ Ï³ñáÕ ¿ ß³ï ½³õ³ÏÝ»ñ ×áËáõÃ»³Ùμ å³Ñ»É£ àõëïÇ ÷áñÓ³éáõ »ñÏñ³·áñÍÁ ù³ç ·ÇïÝ³Éáí Çõñ ³ñïÇÝ áÛÅÁ »õ ïÏ³ñáõÃÇõÝª Áëï ³ÛÝÙ ÏÁ ó³Ý¿ Çõñ ë»ñÙ Ã³ÝÓñ Ï³Ù Ýûëñ, »õ Çñ³õáõÝù áõÝÇ. ÙÇÃ¿ Ï³Ã ãáõÝ»óáÕ Ù³Ûñ Ï³ñá±Õ ¿ Ù¿ÏÇÝ ï»Õ »ñÏáõ ½³õ³Ï ëÝáõó³Ý»É£ ÂáÕáõÝù ó³Ý»Éáõ Ù»ù»Ý³Ý, ÂáéÝÇÏ, ½Ç Ù»½ Ñ³Ù³ñ ·áÝ¿ ³ÛÅÙ ß³ï ¹Åáõ³ñÇÝ ¿ ½³ÛÝ ·áñÍ³Í»É. Ù»ñ ë»ñÙ³Ý³Ñ³Ý Ùß³ÏÝ»ñáõ Ó»éù μ³õ³Ï³Ý ù³ç³í³ñÅ ¿ ë»ñÙ ó³Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ, Ó»éùÇ μáõéÁ Çõñ Ñ³Ù»Ù³ï³Ï³Ý ã³÷Ý ¿. »ñμ áõ½¿ Ã³ÝÓñ ó³Ý»É μáõéÁ ÉÇ Ïþ³Ý¿, »õ »ñμ Ýûëñª μáõéÁ ÏÍÏ»Éáí Ïþ³Ù÷á÷¿£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ³Ûëï»Õ ÙÇïùë »Ï³õ, ÛÇß»óÇ »õ å³ïÙ»Ù ù»½£ ¾ñ ÙÇ Å³Ù³Ý³Ï, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ß³ï »ñÏÇõÕ³Í ¿ñ, ë»ñÙ³Ý³ó³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï, Ý³Ë ÏÁ ï³Ý¿ñ ë»ñÙÝ ·ÇõÕÇ ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ ûñÑÝ»É Ïáõ ï³ñ »õ ³å³ ÏÁ ëÏë¿ñ ó³Ý»É£ úñÑÝ»³É ÉÇÝÇÝ Ù»ñ Ý³ËÝÇ »Ï»Õ»óõáÛ Ñ³Ûñ»ñ, ã»Ý Ùáé³ó³Í, ë»ñÙÝ ûñÑÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ »õë ³ÕûÃù ß³ñ³¹ñ³Í »Ý Ø³ßïáóÇ Ï³ñ·ÇÝ Ù¿ç£ ºë ¿É ß³ï ³Ý·³Ù ûñÑÝ»É ïáõ³Í »Ù Ù»ñ ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ, áñ ³ÕûÃù Ï³ñ¹³Éáí Ïþ³ë¿ñ. §úñÑÝ»³° î¿ñ ²ëïáõ³Í

½ë»ñÙÝ »õ ½ë»ñÙ³ÝáÕÝ, áñ ³é³ï³ïáõñÝ »ë Ç å³ñ·»õë »õ ¹áõ ï³ë ë»ñÙÝ ë»ñÙ³ÝáÕ³ó. Ã¿å¿ï ³é³Ýó ë»ñÙ³Ý Ï³ñáÕ »ë Û»ñÏñ¿ Ñ³ó Ñ³Ý»É. »õ ³é³Ýó Ï»ñ³ÏñáÛ ½ù³Õó»³Éë Éóáõó³Ý»É »õ³ÛÉÝ¦£ ²Ûëå¿ë Ù»ñ Ý³ËÝÇù å³ñ½³ÙÇï ¿ÇÝ áõ Ñ³õ³ïáí, ë»ñÙÝ, ³ñï, ßï»Ù³ñ³Ý, ³Û·ÇÝ, ÑÝÓ³Ý »õ ³ÛÉ ³Ù¿Ý ³ñÙïÇù »õ åïÕ³μ»ñáõÃÇõÝ ûñÑÝ»É Ïáõ ï³ÛÇÝ »õ ï³ëÝáñ¹³Ï³Ý μ³ÅÇÝ ÏÁ Ñ³Ý¿ÇÝ ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ ÝáÛÝå¿ë »õ í³Ýù»ñáõÝ£ Âá°Õ ³Ûë ë»ñÙÇ ûñÑÝáõÃÇõÝ. Ã¿ å³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, åÇïÇ ½³ñÙ³Ý³ë, ë»ñÙÝ³ó³Ý ï³ÝáõïÇñáç 58

»ñÏÇõÕ³Í ç»ñÙ»é³Ý¹áõÃ»³Ý í»ñ³Û£ ²ÛÝ ûñ¿Ý »ñμ ó³Ýù ÏÁ ëÏë¿ñ, Ý³ ³ÛÉ»õë ïáõÝ ã¿ñ ¹³éÝ³ñ ¹³ßï¿Ý, ³ÛÉ μ³óû¹»³Û ÏÁ ÙÝ³ñ, Çõñ ·Çß»ñ³Ñ³Ý·Çëï ³ñïÇÝ ³ÏûëÝ ¿ñ, ÙÇÝã»õ Éñ³Ý³ñ ë»ñÙÝ³ó³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï. ¹áõ ï»ëÝ³ÛÇñ Ã¿ ÇÝãå¿ë ÏÁ ëÏë¿ñ ó³Ýù. Ý³Ë »õ ³é³ç ·ûïÇÝ åÇÝ¹ ÏÁ Ï³å¿ñ, μáõéÝ ÙÇ ë»ñÙ¿Ý ³éÝ»Éáí ß³åÏÇ ëñï³μ³ó¿Ý ÏÁ ó³Ý¿ñ ÍáóÇÝ »ñÏáõ ÏáÕÙÁ ÙÇÝã»õ ³ÝÃ³ï³Ï»ñ. Û»ïáÛ »ñ»ë Ë³ã³ÏÝù»Éáí ÏÁ ëÏë¿ñ ó³Ý»É ³ñïÁ£ øë³Ý »õ »ñ»ëáõÝ ûñ ÏÁ ï»õ¿ñ ó³ÝùÇÝ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ÙÇÝã»õ ÏÁ ÍÉ¿ÇÝ ó³ÝáõáñÇ ÍáóÇ Ñ³ïÇÏÝ»ñ, ½Ç ³ñ»õ Ýáñ³ μ³ó ÏáõñÍùÇÝ í»ñ³Û ½³ñÝ»Éáí ç»ñÙáõÃÇõÝ Ïáõ ï³ñ »õ Ç Ý»ñùáõëï Ùß³ÏÇÝ ùñïÇÝù Çμñ»õ óûÕ Ñ³ïÇÏÝ»ñ Ãñç»Éáí ÍÇÉ»ñ ÏÁ Ñ³Ý¿ñ£ ºõ ³Û¹ μ³Ý ÙÇ μ³ñ»·áõß³Ï Ýß³Ý ÏÁ Ñ³Ù³ñáõ¿ñ ó³Ýáõ³Í ³ñï»ñáõÝ åïÕ³μ»ñáõÃ»³Ý. ·Çï»±ë ÂáéÝÇÏ, ÇÝãå¿ë ³ñï³í³ñáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³ÏÝ ÉÍ³ï³ñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñÁ ³Ûëå¿ë »õë ë»ñÙ³Ý³ó³Ý Çõñ ËáñÑñ¹³õáñ ³ÕûÃùÇ ÙñÙáõÝçÝ»ñ áõÝÇ£

§ºë ÏÁ ó³Ý»Ù á°í ÇÙ ²ëïáõ³Í ¸áõ ³ÝÓñ»õ ïáõñ ³é³ï-³é³ï âáñ Ñ³ïÇÏÝ»ñ ÍÁÉÇÝ ÑáÕ¿Ý ä×ÝÇÝ ³ñï»ñë Ï³Ý³ã-Ï³Ý³ã. ºõ áõé×³Ý³Ý Ñ³ëÏ»ñ Ï³å»Ý ²ïáù óáñ»Ý Ï³ñÙñ³Ñ³ï ÊÁÝ¹ñ»Ù, áí î¿ñ. ïáõñ Ù¿ÏÇÝ ï»Õ ºñëáõÝ, í³ÃëáõÝ »õ Ñ³ñÇõñ àñ ï³Ù Ý³Ë »ë ÇÙ ï¿ñáõÃ»³Ý î³ë³Ýáñ¹Ç ïáõñùÝ ³ñ¹³ñ ºõ ³å³ ï³Ù å³ñï³ïÇñáç îáÏáëÇÏÝ»ñ Í³Ýñ áõ Í³Ýñ, ²å³ ·ÇõÕÇ ºÏ»Õ»óáõÝ ²Õù³ïÝ»ñáõÝ ¿É μ³ÅÇÝ ï³Ýù ºõ ÇÝã ÙÁÝ³Û ³ÛÝ ¿ ÙÇ³ÛÝ 59

ÆÙ ÁÝï³Ý»³ó Ñ³ó »õ ×³ñ³Ï ºõ ÑÇõñ»ñáõÝ áñ ·³Ý áõ ·Ý³Ý àõï»Ý ï³Ý»Ý ÓñÇ Ñ³ó. ²Ûë ¿ ûñ¿Ýù Ù»ñ ³ßË³ñÑÇÝ Ø»ñ Ý³Ñ³å»ï å³å»ñ¿Ý, ÞÇÝ³Ï³ÝÇÝ ¹áõéÝ ¿ μ³ó Ð³óÝ áõ ë»Õ³Ý ÙÇßï å³ïñ³ëï¦£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ù»ñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝù¿Ý á±ñã³÷ μ³ÅÇÝÝ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ. μ³Ûó ¹áõ »ñμ»ù ÙÇ íÑ³ïÇñ, áñù³Ý μ³ÅÇÝÝ»ñ ß³ï ÉÇÝÇÝ, ³ÛÝù³Ý ³é³ï Ïáõ ï³Û ²ëïáõ³Í, ½Ç »ñÏñ³·áñÍÇÝ í³ëï³Ï ÉÇáõÃ»³Ùμ ûñÑÝáõ³Í ¿, ãÇ ëå³éÇñ, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ »ñÏñ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ î¿ñáõÃ»³Ý å³ßïå³ÝáõÃÇõÝ »õ ËÝ³Ùù í³Û»É»Éáíª Ï³ñ»Ý³Û Ñ³Ý·Çëï »õ ³å³Ñáí Ï»ñåáí »ñÏÇñ Ùß³Ï»É »õ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ»É Çõñ ³ÝËáÝç ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ£ ºõ ù³ç ·Çï¿ î¿ñáõÃÇõÝ Ã¿ Çõñ ·³ÝÓ³ñ³ÝÇÝ Ù»Í ³ÕμÇõñÁ Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹Ç ¹³ßï¿Ý ÏÁ μËÇ. áñã³÷ î¿ñáõÃ»³Ý ï³ñ³Í»³É Ã»õáó ï³Ï μ³ñõáù å³ßïå³ÝÇ ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ »õë Ïþ³é³ï³Ý³Û ·³ÝÓ³ñ³ÝÇÝ ³ÕμÇõñÁ£ âÙáéÝ³Ù ÂáéÝÇÏ, ùÇã ÙÁ »õë ËûëÇÙ ó³Ý»Éáõ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ »õ »Õ³Ý³ÏÇÝ í»ñ³Û£ ò³Ýù»ñ ëáíáñ³μ³ñ »ñÏáõ »Õ³Ý³ÏÇÝ Ù¿ç ÏÁ ÉÇÝÇÝ, ·³ñÝ³Ý »õ ³ßÝ³Ý, ³ÛÝ ¿ ²åñÇÉ »õ ê»åï»Ùμ»ñ ³ÙÇëÝ»ñ£ Ø»ñ ì³ëåáõñ³Ï³ÝÇ ·³õ³é, ÇÝãå¿ë Ý³»õ ´³ñÓñ Ð³Ûù, ²É³ßÏ»ñï »õ ØßáÛ ù³ÝÇ ÙÁ μ³ñÓñ³¹Çñ ·³õ³éÝ»ñ ÁÝ¹Ñ³Ýñ³å¿ë ·³ñáõÝ ³Ý³·³Ý Ïáõ ·³Û, »õ »ñμ»ÙÝ ÙÇÝã»õ Ø³ÛÇë ÏÁ Ó·Ç, áñáí ·³ñÝ³Ý³ó³Ý ãÇ Û³çáÕÇñ í³ëÝ½Ç ³ÝÓñ»õ³ÛÇÝ »Õ³Ý³ÏÝ»ñ Ïþ³ÝóÝÇÝ. »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ Ù»Í μ³Ëï ¿ »Ã¿ ·³ñáõÝ ßáõï ·³Û, »õ ÇÝùÝ Ï³ñ»Ý³Û Ø³ñï ³ÙëáõÝ Ù¿ç Ï³Ù ²åñÇÉÇ ëÏÇ½μÁ ·³ñÝ³Ý³ó³ÝÇ ·áñÍÁ ³õ³ñï»É, áñå¿ë½Ç ³ÝÓñ»õÝ»ñáõÝ Ï³ñ· 60

ã³Ýó³Íª ë»ñÙ ÑáÕÇÝ Ù¿ç ·ïÝáõ»Éáí ßáõïáí μáõëÝÇ »õ ½ûñ³Ý³Û£ Ø»ñ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ß³ï Ù»Í ÛáÛë ãáõÝÇÝ ·³ñÝ³Ý³ó³ÝÇ Û³çáÕáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ë³Ï³õ ÏÁ ó³Ý»Ý, ÙÇßï ó³ÝùÇÝ Ù»Í³·áÛÝ Ù³ëÝ ³ßÝ³Ý³ó³ÝùÝ ¿, áñ ëáíáñ³μ³ñ ÏÁ ëÏëÇ ú·áëïáë ³ÙëáÛ ÏÇë¿Ý, »õ ³Ûë ó³Ýù ÏÁ ï»õ¿ ÙÇÝã»õ ÐáÏï»Ùμ»ñ »õ Ù»ñÃ »õë Ïþ³ÝóÝÇ£ È³õ³·áÛÝ ¿ ê»åï»Ùμ»ñ¿Ý ëÏë»Éáí Ñ»ñÏÁõ³Í ³ñï»ñ ó³ÝáõÇÝ, ÷áñÓáõ³Í ¿ áñ ³é³çÇÝ ó³Ýõ³Í ³ñï»ñÝ ³õ»ÉÇ ÏÁ Û³çáÕÇÝ, í³ëÝ½Ç ßáõïáí ÏÁ ÍÉÇÝ »õ ÏÁ μáõëÝÇÝ »õ ³ñÙ³ï Ó·»Éáí ÏÁ ½ûñ³Ý³Ý, ù³ÝÇ áñ ³ñ»õáõÝ ½ûñáõÃÇõÝ »õë Ýáõ³½³Í ã¿, μ³õ³Ï³Ý ÏÁ Ï³Ý³ãÇÝ ÙÇÝã»õ ³ßÝ³Ý í»ñç ÓÇõÝ Ïáõ ·³Û ÏÁ Í³ÍÏ¿, »õ ·³ñáõÝ ·³ÉáõÝ å¿ë Ïþ³×ÇÝ, ÏÁ μ³ñÓñ³Ý³Ý óáñ»ÝÇ óáÕáõÝÝ»ñ, Ñ³ëÏ»ñ ÏÁ Ï³å»Ý »õ ·ñ»Ã¿ »ñ»ù ³Ùë¿Ý Û»ïáÛ ÚáõÉÇëÇ ëÏÇ½μÝ»ñ Ù³Ý·³Õ Ç ÑáõÝÓ ÏÁ ÙïÝ³Û. í³ëÝ½Ç ³ßÝ³Ý³ó³Ý ë»ñÙ ³Ù»Ý¿Ý ßáõï ÏÁ Ñ³ëÝÇ, »õ ·³ñÝ³Ý³ó³Ý ³Ù»Ý¿Ý í»ñçÇÝ ÑáõÝÓù ¿£ ¶³ñÝ³Ý³ó³Ý¿Ý »õ ³ßÝ³Ý³ó³Ý¿Ý ½³ï ÙÇ áõñÇß ó³Ýù »õë Ï³Û, ½áñ ³ßÝ³Ý í»ñç»ñ ÏÁ ÃáÕáõÝ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ó³Ý»Ý, áñ ÓÙ»éÝ³Ùáõï ÏÁ Ùûï»Ý³Û, ·»ïÇÝ ÏÁ ë³éÇ »õ ³ÛÉ»õë ë»ñÙÇÝ Ñ³ïÇÏÝ»ñ áã ÏÁ ÍÉÇÝ »õ áã ÏÁ μáõëÝÇÝ, ³ÛÉ ³ÛÝå¿ë ÏÁ ÙÝ³Ý ÑáÕÇÝ Ù¿ç ³é³Ýó ³×Ù³Ý »õ ·³ñáõÝ ·³ÉáõÝ å¿ë ÇëÏáÛÝ ÏÁ μáõëÝÇÝ ·³ñÝ³Ý³ó³Ý¿Ý ³é³ç, áñáíÑ»ï»õ ³ñ¹¿Ý ó³Ýáõ³Í áõ å³ïñ³ëï »Ý »õ ë»ñÙ»ñ Ï³ÏÕ³ó³Í áõ ÍÉ³Í. ÙÇÝã¹»é ·³ñÝ³Ý³ó³Ý ³ÝÓñ»õÝ»ñáõ »õ û¹»ñáõ å³ï×³é³õ ³Ù¿Ý ï³ñÇ ãÇ Û³çáÕÇñ, áñ ßáõï μáõëÇÝ£ Î³ñÍ»Ù μ³õ³Ï³Ý ¿, ³Ûëã³÷ ÙÇ³ÛÝ ·ñ»Éáí ë»ñÙÇ ÁÝïñáõÃ»³Ý »õ ë»ñÙ³Ý³ó³ÝÇ Ù³ëÇÝ, ³ÛÅÙ åÇïÇ ËûëÇÙ çñáÛ »õ ³ñïûñ¿Çó áéá·Ù³Ý í»ñ³Û áñ ³ñÙï»³ó ³é³ïáõÃ»³Ý ÙÇ Ï³ñ»õáñ ÙÇçáóÝ ¿£ 61

²½·Ç-³½·Ç- ï»ë³Ï- ï»ë³Ï. ²ÝÃ³ï³Ï- Ã»õÇÝ ï³Ï. ºñÏ³Ý- ³Õ³óáÕ ù³ñ. ¼ù³Õó»³Éë Éóáõó³Ý»É- ³ÝûÃÇÝ»ñÁ Ïßï³óÝ»É. Î³ÏÕ³ó³Í- Ï³ÏáõÕó³Í. ÎÁ Ó·Ç- Ïþ»ñÏ³ñÇ. ÐÝÓ³Ý- ÑÝÓ³ï»ÕÇ, Ë³ÕáÕÁ ×½Ù»Éáõ ï»Õ. Ö³ñ³Ï- áõï»ÉÇù. ÖÉÉ»Ï- μ³Ýç³ñ³μáõë³Ï, Ëáï ÙÁ. Ø³Ý³Ý»Ë- Ëáï ÙÁ. ìÝ³ëÇÝ- íÝ³ëáõÇÝ.

À. æàôð ºô àèà¶àôØÜ ²ðîúð¾Æò ºô ¸²Þî²ò È³õ Ë»É³Ùáõï »ÕÇñ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ÑáÕÁ áãÇÝã Ï³ñ¿ μáõëóÝ»É Ï³Ù ³×áõÙÝ ï³É »Ã¿ çáõñ »õ ³ÝÓñ»õ ãþáéá·»Ý ½³ÛÝ. ÇÝùÝÇÝ ³ÙáõÉ »õ ³Ýμ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇ ÑáÕÝ »Ã¿ çñáÛ »õ ³ÝÓñ»õÇ ½áõ³ñÃ³ñ³ñ ½ûñáõÃÇõÝ ãÙÇ³Ý³Û Çõñ Ñ»ï£ ´áí³Ý¹³Ï Ñ³Ù³ï³ñ³Í ³ßË³ñÑ ³ÝÓñ»õáí Ïþáéá·ÇÝ, μ³Ûó Ï³Ý ß³ï ï»Õ»ñ, áñ ³ÝÓñ»õáí »õ çñáí ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ Ïþáéá·ÇÝ£ ê³Ï³ÛÝ å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, áñ ³ÝÓñ»õ »õ ÓÇõÝ ß³ï ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, Ý³Ë áñ »ñÏÝÇó ³Ùå»ñ¿Ý ÇçÝ³Éáí ³Ù»Ý³μ³ñÓñ É»éÝ»ñ »õ ¹³ßï»ñ Ï³ñáÕ »Ý Ç ÙÇ³ëÇÝ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë áéá·»É, μ³Ûó ·»ïÝ¿Ý μË³Í ³ÕμÇõñÝ»ñ, í³½áÕ íï³ÏÝ»ñ »õ ·»ï»ñª ÙÇ³ÛÝ Ñ³ñÃ »õ ó³Í ¹³ßï³í³Ûñ»ñÁ Ïþáéá·»Ý£ ºõ å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë ÂáéÝÇÏ, áñ ·»ïÝÇ »ñ»ëÁ í³½³Í μáí³Ý¹³Ï çñ»ñáõ ³Ù»Ý³Ù»Í ³õ³½³ÝÁ ³ÝÓñ»õ¿Ý »õ ÓÇõÝ¿Ý ÏÁ ·áÛ³Ý³Û. Çμñ»õ ßï»Ù³ñ³Ý ÏÁ ÅáÕáíÇ »ñÏñÇÝ ÍáóÁ »õ ³å³ »ñÏñÇ Íáó¿Ý ¹áõñë ÏÁ μËÇÝ ³ÕμÇõñÝ»ñ, íï³ÏÝ»ñ »õ Ù»Í ·»ï»ñ ÏÁ Ï³½Ù»Ý£ Ø»ñÃ »õë ³é³Ýó »ñÏñÇÝ ÍáóÝ ÇçÝ³Éáõ, ·»ïÝÇ »ñ»ë¿Ý ë³ñ»ñ¿Ý ÏÁ í³½»Ý, ³Ñ³·ÇÝ çñÑ»Õ»Õ ÏÁ Û³ñáõó³Ý»Ý ï»Õ³ï³ñ³÷ ³ÝÓñ»õÝ»ñ¿Ý Ûáñ¹»Éáí£ ²Ûëã³÷ ÙÇ³ÛÝ ï»Õ»ÏáõÃÇõÝ ï³Éáí ù»½, Ùï³óÇ ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ÇÝùÝÇÝ Ùï³Í»Éáí ëáíáñÇñ, áñ ³Ûë »ñÏáõ ï³ñ»ñùÝ ÑáÕÝ áõ çáõñ ÙÇ³Ý³Éáí μáí³Ý¹³Ï μáõë³Ï³Ý μÇõñ ï»ë³Ï ³ÝÝÙ³Ý ½³õ³ÏÝ»ñ ÏÁ ÍÝÇÝ áõ ÏÁ ëÝáõó³Ý»Ý£ ºÃ¿ Ñ³Ù³ñÇÝù, áñ ÑáÕÝ Çμñ»õ Ù³Ûñ»ÝÇ ³ñ·³Ý¹ ë»ñÙ»ñ ÏþÁÝ¹áõÝÇ, Û³ñÙ³ñ ¿ »Ã¿ çáõñÝ »õë Ñ³Ù³ñÇÝù Çμñ»õ Ñ³Ûñ, áñ Ïþ³ñμáõó³Ý¿ »õ ÏÁ μ»ÕÙÝ³õáñ¿ ÑáÕÇÝ ³ñ·³Ý¹, áñáí ÏÁ ÍÝÇÝ ³ÛÝã³÷ ³ÝÑáõÝ ³ÝÑ³Ù³ñ μáõë³Ï³Ýù£ êÏëÇÙ ³ñ¹ ó³Ýáõ³Í çñ³ñμÇ ³ñï»ñáõÝ 63

í»ñ³Û ËûëÇÉ, Ã¿ á±ñã³÷ ËÝ³Ùáí å¿ïù ¿ å³ïñ³ëï»É ³ñïÁ, áñ ¹ÇõñÇÝ çñáõÇ »õ ÉÇ³å¿ë çáõñ ËÙ¿£ ¶³ñÝ³Ý ³ÝÓñ»õ³Ï³ñ·Ý ³ÝóÝ»É¿Ý Û»ïáÛ, μÝ³Ï³Ý ¿ ÏÁ ëÏëÇÝ çñ³ñμÇ ³ñï»ñ Í³ñ³õ»É »õ ëáñ³ Ýß³ÝÝ ¿, »ñμ ÙáõÃ Ï³Ý³ã ·áÛÝ ÏÁ ëï³Ý³Ý. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë áñ ë³ëïÇÏ Í³ñ³õ³Í »Ý, çáõñ Ïþáõ½»Ý£ ºÃ¿ çáõñ¹ ³é³ï ¿, å¿ïù ¿ »ñÏáõ ³õ»ÉÇ çñÏ³É μéÝ»ë »õ çáõñÁ μ³ßË»ë áõñÇß Í³ñ³õ³Í ³ñï»ñáõÝ í»ñ³Û, å¿ïù ¿ É³õ ÑëÏ»ë çñÏ³É μ³ÝáõáñÝ»ñáõÝ í»ñ³Û, áñ ËÝ³Ùáí çñ»Ý ³ñï, Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë çáõñÝ ³ñïÇÝ ³Ù¿Ý Ù³ë»ñÁ å¿ïù ¿ ßûß³÷¿, ãÃáÕáõÝ áñ ï»Õ ÙÇ ãáñ áõ ó³Ù³ù ÙÝ³Û, Ï³Ù ï»Õ ÙÇ ³õ»ÉÇ ÅáÕáí»Éáí çáõñÁ É×³Ý³Û, ½Ç ³Û¹ »õë íÝ³ë ¿ μáÛë»ñáõÝ£ ìÝ³ë ¿ Ý³»õ áñ ÃáÕáõÇ çáõñ»ñ ³ñïÇ í³ñÇ ÏáÕÙ»ñ¿Ý áÕáÕ»Éáí ¹áõñë í³½»Ý, ³ÛÝå¿ë áñ ³ñïÇÝ »ñ»ëÇ ÑáÕ»ñÁ ¹áõñë ùß»Ý »õ μáÛë»ñáõ ³ñÙ³ïÝ»ñ μ³Ý³Ý, á¯Ñ, μáÛë»ñÝ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ³ñÙ³ï³Ñ³Ý ÉÇÝ»Éáí ÏÁ ËÉáõÇÝ Ù³Ûñ»ÝÇ Íáó¿Ý »õ Ñ»ï»õ³å¿ë ÏÁ ÃûßÝÇÝ »õ ÏÁ ãáñÝ³Ý£ Ø»ñ ²ñ×³Ï ·ÇõÕÇ ³ñï»ñ μÝ³Ï³Ý³å¿ë å³ïñ³ëïáõ³Í »Ý ³é³Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý, ³ÛÝã³÷ Ñ³õ³ë³ñ »õ ¹áõñ³Ý »Ý, áñ ÙÇ çñÏ³É ÙÇ ç³Õ³óÇ çáõñ Ï³å»Éáí ³ñïÇÝ í»ñ³Û, Ï³ñáÕ ¿ Ï³é³í³ñ»É »õ ÙÇ ³õáõñ Ù¿ç Ù¿ ùÇÉ³ ï»Õ ÏÁ çñ¿, »õ ³ÛÝã³÷ ¹ÇõñáõÃÇõÝ áõÝÇ áñ ·Çß»ñÝ »õë Ï³ñáÕ ¿ ³ßË³ïÇÉ£ ØÇ³ÛÝ ³ñïÇÝ Ñ³õ³ë³ñáõÃÇõÝ μ³õ³Ï³Ý ã¿, Ï³ñ»õáñ ¿ Ý³»õ ³ñïÇÝ ¹ÇñùÇÝ, Û³ñÙ³ñ ÏáñÇÝ»ñ ù³ß»É, çñ³¹³ñÓÇ ÃáõÙμ»ñ Ï³å»É, áñáí çñÏ³ÉÇÝ ³ßË³ïáõÃÇõÝÝ ³é³õ»É »õë ÏÁ ¹Çõñ³Ý³Û£ â·Çï»Ù, ÂáéÝÇÏ, ï»ë³ñ »õ ¹Çï»óÇ±ñ ì³ñ³·³Û í³ÝÇó ³ñï»ñ Ã¿ çñ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï á±ñã³÷ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, »õ á±ñã³÷ ûñ³í³ñÓù Ïþ³éÝ»Ý çñÏ³ÉÝ»ñ, ¹áñ³ å³ï×³é ·Çï»±ë, Ý³Ë áñ Ù»Í Ù³ë³Ùμ ³ñï»ñÁ ³ÝÑ³õ³ë³ñ »õ ¹³ñáõí³ñ »Ý, »ñÏñáñ¹ ³é³Ýó ÏáñÇ 64

ù³ß»Éáõ ÏÁ çñ»Ý, »ññáñ¹ Ïþ³ë»Ý ÑáÕ ïñáñ³Ý ¿, çáõñ ãÇ μéÝÇ »õ³ÛÉÝ£ ²Ûë ³Ù¿Ý Ã¿° å³ï×³é³Ýù »Ý »õ Ã¿ Ý³Ë³å³ß³ñÙáõÝù, ³õ»ÉÇ Ù»Í å³ï×³éÁ ãÙï³Í»É »õ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ãëÇñ»ÉÝ ¿, í³ëÝ½Ç ½³éÇí³ñ »õ çñ³ï³ñ ³ñï»ñ ï³Ï³õ-ï³Ï³õ å³ñ½ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Ï³ñ»ÉÇ ¿ ³ÛÝå¿ë Ï³ñ·³¹ñ»É, áñ »ñμ»ù ³Û¹ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝÝ»ñ ãáõÝ»Ý³Û, áñáó í»ñ³Û ³é³ÝÓÇÝ åÇïÇ ËûëÇÙ£ ºñÏñ³·áñÍ »ñμ ³õ»ÉÇ ³é³ï çáõñ áõÝÇ, Ý³ å¿ïù ¿ áã ÙÇ³ÛÝ ó³Ýáõ³Í ³ñï»ñáõÝ çáõñÁ Ñá·³Û, ³ÛÉ ß³ï û·ï³Ï³ñ ¿ Ý³»õ »Ã¿ Ëáï³í³Ûñ»ñ »õ Ëá½³Ý ³ñï»ñÝ »õë çñ¿, áñ ÏñÏÝ³ÏÇ û·áõï áõÝÇ. Ã¿° ³é³ïª ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï»ñáí ³Ý³ëÝáó ³ñûï ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ¿, »õ Ã¿ ³ñïÇÝ ½Ç Çõñ Ëáï³μáÛë»ñáí ÇÝùÝ ëÝáõÝ¹ Ïþ³éÝáõ Ã¿° ËáïÇ Ã³÷áõ³Í ï»ñ»õÝ»ñ¿Ý áñ ÏÁ ÷ïïÇ ³Õμ ÏÁ ÉÇÝÇ, »õ Ã¿ ÝáÛÝÇëÏ ËáïÇ ³ñÙ³ïÝ»ñ¿Ý áÛÅ ÏÁ ëï³Ý³Û, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ¿, áñ ·ÇõÕ³óÇù ³ñïÁ »ñÏáõ ï³ñÇ, »ñ»ù ï³ñÇ Ïáñ¹ ÏÁ ÃáÕáõÝ áñ ÑáÕÝ áõÅáíÝ³Û, ³ÛÉ ã·Çï»Ý Ã¿ ÇÝãá±í ¿ áñ ÏþáõÅáíÝ³Û£ ²Ûá°, Ëáï³μáÛë»ñÝ »Ý, áñ áÛÅ Ïáõ ï³Ý ³ñïÇÝ£ ¸áõ ã»ë ½³ñÙ³Ý³ñ, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ ó³Ý³Í Ñ³ï³μáÛë»ñ, Û³ÛïÝÇ ¿ áñ ÑáÕÇÝ áÛÅÁ Ïþ³éÝáõÝ, ÇëÏ ÑáÕÇÝ ÇÝùÝ³μáÛë»ñÝ ÷áË³Ý³Ï ³éÝ»Éáõª áõÅ Ïáõ ï³Ý£ ²Ûëå¿ë Ý³»õ ³Ûë ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï»ñáõÝ Ñ»ï çáõñÝ »õë Çõñ ³é³ÝÓÇÝ Û³ïÏáõÃÇõÝÝ»ñ áõÝÇ áõÅ ï³Éáõ, í³ëÝ½Ç Çõñ Ù¿ç áí ·Çï¿ ÇÝã å³ñ³ñï³óáõóÇã ÑÇõÃ»ñ ÏÁ å³ñáõÝ³Ï¿£ ¶Çï»°Ù ÂáéÝÇÏ, ¹áõ Ñ»ï³ùñùÇñ ÏÁ ÉÇÝÇë ÑáÕÇÝ »õ çñÇÝ μÝ³Ï³Ý Û³ïÏáõÃÇõÝÝ»ñ ÇÙ³Ý³É, μ³Ûó Ùï³Í¿ áñ ä³åÇÏ¹ ßÇÝ³Ï³Ý ¿, Ñ³Ù³Éë³ñ³Ý¿Ý ãÇ ·³ñ, áñ Çμñ»õ μÝ³·¿ï ³Ù¿Ý μ³Ý μ³ó³ïñ¿ ù»½£ ä¿ïù ¿ μ³õ³Ï³Ý Ñ³Ù³ñ»ë å³ñ½ ¹³ë»ñë£ ºñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ çáõñÇÝ å¿ïù ß³ï ¿ »õ ß³ï μ³Ëï³õáñ ¿ ³ÛÝ ·ÇõÕ, áñ ³é³ï³μáõË ³ÕμÇõñ65

Ý»ñ »õ ·»ï³ÏÝ»ñ áõÝÇ, Û³ÛïÝÇ ¿ áñ ³Ûë ·ÇõÕÇ ³ñ¹ÇõÝ³·áñÍáõÃÇõÝ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ´³Ûó ³ÛÝ ·ÇõÕ»ñ, áñáó μÝ³Ï³Ý ³ÕμÇõñÝ»ñ Ýáõ³½ »Ý, Ï³Ù Ã¿ áõÝ»Ý ·»ï»ñ »õ ·»ï³ÏÝ»ñ, áñù μ³ñÓñ¿Ý Ïáõ ·³Ý ¹³ßï»ñáõ Ù¿ç¿Ý ³ÝóÝ»Éáí Ïþ»ñÃ³Ý ÏÁ Ã³÷ÇÝ Íáí³ÏÝ»ñáõ Ù¿ç, »õ Ï³Ù Ù»Í ·»ï»ñáõÝ ÏÁ Ë³éÝáõÇÝ, áãÇÝã û·áõï ã»Ý ÁÝÍ³Û»ñ Ëáï³μáÛë ¹³ßï»ñáõÝ »õ Ùß³Ï»³É ³ñï»ñáõÝ£ ²Ñ³ ù»½ ûñÇÝ³Ï ÙÇ ï³Ù ÂáéÝÇÏ, áñ ³ãùÇ¹ ³é³çÝ ¿, Ù»ñ ²ñ×³Ï »õ Ê³ñ³ÏáÝÇë ·ÇõÕÇ ÙÇç³í³Ûñ¿Ý ÙÇ ·»ï Ïþ³ÝóÝÇ, ·ñ»Ã¿ ·³ñÝ³Ý ëÏÇ½μ¿Ý ÙÇÝã»õ »ñÏáõ ³ÙÇë¿Ý ³õ»ÉÇ ³Û¹ ·»ïÇÝ çáõñ ÁÝ¹áõÝ³ÛÝ Ïþ»ñÃ³Û, ÏÁ Ã³÷Ç Ùûï »Õ³Í Íáí³Ï, áã Ù»Ýù »õ áã ÛÇß»³É ·ÇõÕÇ Ù³ñ¹ÇÏ ã»Ýù Ùï³Í»ñ ³Û¹ ·»ïÇ çñ¿Ý û·áõï ù³Õ»É, í»ñÇ ÏáÕÙ»ñáõÝ ³ñáõ»ëï³Ï³Ý ÷áùñ-÷áùñ É×³ÏÝ»ñ Ï³½Ù»É, »õ ¹áñ³ Ñ³Ù³ñ á±ñã³÷ μÝ³Ï³Ý Û³ñÙ³ñ³·áÛÝ ï»Õ»ñ áõÝÇÝù, áñáó ¹Çñù ÷áë »õ Íáó³õáñ ¿, μ³õ³Ï³Ý ¿ áñ ßñç³å³ï ÑáÕ¿ ÃáõÙμ»ñ ù³ßõÇÝ, »õ ÙÇ³ÛÝ çñ³ÝóÇ μ»ñ³Ý ù³ñáõÏÇñ¿ ÙÇ ³ÏÝ ßÇÝ»É »õ ·³ñÝ³Ý ÙÇçáóÇÝ ·»ïÇ çáõñÁ Ù¿ç ÃáÕ ï³Éáí å³Ñ»É ÙÇÝã»õ ³ñïûñ¿Çó çñ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï£ Ø»ñ Ý³ËÝÇù Ù»½Ù¿ ³õ»ÉÇ Ë»É³óÇ, ³ßË³ï³ë¿ñ »õ Ñá·³óáÕ ÙÇïù áõÝ»ó»ñ »Ý, Å³Ù³Ý³ÏÇÝ ³Û¹åÇëÇ É×³ÏÝ»ñ ßÇÝ³Í »Ý, áñáÝó ³õ»ñ³ÏÝ»ñáõ ï»Õ»ñ ³ÛÅÙ Ïþ»ñ»õÇÝ »õ Ù»Ýù »ñμ»ù Ñá·³ï³ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝù, ·áÝ¿ Ýáñá·»É ³õ»ñ³Ï É×³ÏÝ»ñ£ ì³Ý³Û ³ñ»õ»É»³Ý É»éÝ»ñáõ ßñç³÷³ÏÇÝ Ù¿ç ÙÇ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ÑáíÇï Ï³Û, áñáÛ ßáõñç μÇõñ³õáñ ³ÕμÇõñÝ»ñ Ï³Ý áñ ÏÁ í³½»Ý ÑáíïÇÝ ÍáóÁ »õ ÏÁ É×³Ý³Ý£ ¾Ý Å³Ù³Ý³Ï ì³Ý³Û ÏáÕÙ»ñ ÙÇ μ³ñÇ »õ ×³ñï³ñ ù³Ñ³Ý³Û ÏÁ ÉÇÝÇ, áñ Çõñ å³ßïûÝ¿Ý ¹áõñë ÅáÕáíñ¹Ç ³ñï»ñáõ çáõñÝ ¿É ÏÁ Ùï³Í¿. áõëïÇ ÑáíïÇÝ í³ñÇ Ý»Õ μ»ñ³Ý ÙÇ ù³ñáõÏÇñ ÃáõÙμ ßÇÝ»Éáí, ³Û¹ ÉÇ× å³ïñ³ëï³Í ¿. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ï»Õ³óÇù ø¿ßÇß Î¿ûÉ Ïþ³Ýáõ³66

Ý»Ý£ ²Ûë É×ÇÝ çáõñ ³ÛÝù³Ý ³é³ï ¿ áñ í³Ý³Û ßñç³å³ïÇ ³ñïûñ³ÛùÁ Ïþáéá·¿, áñ ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ï »Ý, ÝÙ³Ý³å¿ë Ýáñ³ïáõÝÏ ³Û·»ëï³ÝÝ»ñ, áñáó ³ñ¹ÇõÝ³ß³ï åïÕ³μ»ñáõÃÇõÝ ÏÁ å³ñïÇÝ ³Û¹ ù³Ñ³Ý³ÛÇ Ù»Í³·áñÍáõÃ»³Ý, áñ Çõñ Ñá·»õáñ³Ï³Ý ïÝï»ëáõÃ»³Ý Ñ»ïª Ñ³óÇ ïÝï»ëáõÃÇõÝ »õë Ñá·³ó»ñ ¿, Çõñ ³ÝáõÝ Ù»½ ³ÝÛ³Ûï ¿, μ³Ûó Çõñ ³ñ¹ÇõÝ³Ï³Ý ÛÇß³ï³Ïáí ÏþûñÑÝáõÇ ³Ûëûñ ÅáÕáíáõñ¹¿Ý£ Î³Ý ß³ï áõñÇß ·³õ³éÝ»ñ, áñáó ¹³ßï³Ù¿ç¿Ý Ïþ³ÝóÝÇÝ Ù»Í »õ ÷áùñ ·»ï»ñ ³é³Ýó ³÷ ÙÇ çáõñ ï³Éáõ, ÇÝãå¿ë ØßáÛ ¹³ßïÇ º÷ñ³ï »õ Ø»Õñ³·»ï£ ²ÛÅÙ ÏÁ ï»ëÝáõÇ º÷ñ³ï ·»ïÇ í»ñ³ÏáÕÙ ÙÇ Ù»Í çñ³ÝóùÇ Ñ»ïùÝ, áñ Å³Ù³Ý³Ï³õ μ³ó³Í ¿ Ïþ³ë»Ý ÙÇ Ñá·³óáÕ ïÇñ³å»ï, áñ ØßáÛ ¹³ßïÇ μ³õ³Ï³Ý ÙÇ Ù»Í Ù³ëÝ áéá·³Í ¿£ ²÷ëáë áñ ÅáÕáíáõñ¹ ãáõÝÇ Ñá·³ÍáõÃÇõÝ å»Õ»É áõ μ³Ý³É ³Û¹ Ù»Í ³éáõÝ »õ çñ»É ³ÛÝã³÷ ³Ýçñ¹Ç ÙÝ³ó»³É ³ñï»ñ£ ¸ñ³ËïÇ ·»ï Ïþ³ÝóÝÇ Ïþ»ñÃ³Û ÙÇÃ¿ çáõñ ÏÁ ËÝ³Û¿± Çõñ ßáõñç μÝ³Ï³Í μÝÇÏ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, á°ã, ÅáÕáíáõñ¹ ÍáÛÉ áõ ÛáÛÉ ¿, ³Ù¿Ý μ³Ý ÇÝùÝ³å³ïñ³ëï Ïþáõ½¿, ÇÝãå¿ë »ñÏÇÝù¿Ý ³ÝÓñ»õ ÏÁ ï»Õ³Û ÝáÛÝå¿ë å¿ïù ¿ »õë ·»ï»ñáõÝ çáõñ ÇÝùÝÇÝ í³½¿ »õ çñ¿ Çõñ ³ñï»ñÁ£ Ðá·³óáÕ ²ëïáõ³Í ß³ï μ³Ý Ý³Ë³å³ïñ³ëï³Í ¿ Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ, μ³Ûó ÷áùñÇÏ ³ßË³ïáõÃ»³Ý μ³ÅÇÝ ÙÇ »õë Ù»½ Ñ³Ù³ñ ÃáÕ³Í ¿, áñå¿ë½Ç Ï³ï³ñáõÇ Çõñ ïÇñ³Ï³Ý ³ÝÛ»ÕÉÇ í×ÇéÝ »õ Ù³ñ¹ Çõñ ×³Ï³ïÇ ùñï³Ýó í³ëï³Ïáí Çõñ Ñ³ó ×³é¿£ ¸áõ ·Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, çáõñ Ù»Í Ï³ñ»õáñáõÃÇõÝ áõÝÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, »õ ÏÁ ï»ëÝ³ë ³ñï»ñÁ çñ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï áñù³Ý Ï³· »õ ÏéÇõ ÏÁ Ñ³Ý»Ý, »õ ÙÇÝã»õ ³Ý·³Ù ³ñÇõÝ çáõñÇÝ Ñ»ï ÏÁ Ë³éÝáõÇ, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ »ë áõ½»óÇ áñ ³½³ï ÉÇÝÇÙ ³Û¹ ëáëÏ³ÉÇ ÏéÇõÝ»ñ¿Ý, »ë ³é³ÝÓÇÝ ÇÝùÝ³ßË³ï, ÇÙ Ó»éùáíë »ñÏáõ ÷áùñÇÏ ÉÇ×»ñ å³ïñ³ëï»óÇ Ù»ñ ³ñï»ñáõÝ Ñ³67

Ù³ñ áñ μ³õ³Ï³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ£ ²ÛÅÙ¿Ý å³ïáõ¿ñ Ïáõ ï³Ù ù»½ ÂáéÝÇÏ, ÙÇßï ³ßË³ï»ë ³Û¹ É×³ÏÝ»ñáõ ÃáõÙμ»ñ Ñ³ëï³ï å³Ñ»É, »õ çñ³ï³ñ ï»Õ»ñ ³Ù¿Ý ³ßÝ³Ý í»ñç»ñÁ Ýáñá·»É, áñáí Ã¿° ³ñï»ñáõ¹ ³é³ï çáõñ Ïáõ ï³ë, ³é³ï ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ù³Õ»ë, »õ Ã¿ ·ÇõÕ³óõáó ÏáåÇï ÏéÇõÝ»ñ¿Ý ³½³ï ÏÁ ÙÝ³ë »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ·»Õ³óÇ ¹ñ³óÇÝ»ñáõÝ ÙÇ û·ï³Ï³ñ ûñÇÝ³Ï óáÛó Ïáõ ï³ë, áñ Ýáù³ »õë Ñ»ï»õ»Éáí Ó»ñ ûñÇÝ³ÏÇÝ, Çõñ³ù³ÝãÇõñ ï³Ýáõï¿ñ Çõñ ³ñï»ñáõ Ñ³Ù³ñ ³ßË³ïÇ ÝáÛÝåÇëÇ É×³ÏÝ»ñ å³ïñ³ëï»É, áñáÛ ß³Ñ»Ï³Ý ³ñ¹ÇõÝù μ³½Ù³å³ïÇÏ ¿, í³ëÝ½Ç ³ñáõ»ëï³Ï³Ý É×³ÏÝ»ñ áã ÙÇ³ÛÝ çáõñ ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ»Ý ³ñïûñ¿Çó, ³ÛÉ»õ Ù³ñ·³·»ïÇÝ ¹³éÝ³Éáí É×³ï»ÕÇÝ»ñÁ ³é³ï Ëáï ÏÁ μáõëÝÇÝ, »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ Ï³Ý³ã³μáÛë ³ñûï³ï»ÕÇ ÏÁ ÉÇÝÇÝ ³Ý³ëÝáó£ î³Ï³õÇÝ ß³ï ½³Ý³½³Ý Ï»ñå»ñ Ï³Ý çñ³Ùμ³ñÝ»ñ å³ïñ³ëï»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ³Ûëù³Ý ÙÇ³ÛÝ μ³õ ¿, Ïþ³ÝóÝÇÙ ³ÛÅÙ ³ñïûñ¿Çó μ³Å³ÝÙ³Ý »õ Ï³ñ·³¹ñáõÃ»³Ý í»ñ³Û ËûëÇÉ, áñ ËÇëï Ï³ñ»õáñ ¿ »õ Ï³å³ÏóáõÃÇõÝ áõÝÇ ³Ûë ¹³ëÇÝ Ñ»ïÁ£

²ÏÝ- ³ÕμÇõñ, çáõñÇÝ μË³Í ï»ÕÁ Ï³½Ù³Í É×³Ï. ²ÙáõÉ, ²Ýμ»ñ- ³ÝåïáõÕ, ½³õ³Ï ãáõÝ»óáÕ. ²ÝÛ»ÕÉÇ- ³Ý÷á÷áË. ²ñμáõó³Ý»É- ËÙóÝ»É, çñ»É. ²éÝáõÉ- ³éÝ»É. ´Çõñ- ³ÝÃÇõ, ³ÝÑ³Ù³ñ. ¸³ñáõí³ñ- ½³éÇí³Ûñ. ¸áõñ³Ýï³÷³ñ³Ï, Ñ³ñÃ. Êá½³Ý- ÑÝÓáõ³Í ³ñï. Î³·- ÏéÇõ. Øï³óÇ- ÙïáíÇ. àñáÛ- áñáõÝ. î³ñ»ñù- Ý³Ë³ï³ññ. îñáñ³Ý- ÷ËñáõÝ. øÇÉ³- ã³÷ ÙÁ.

Â. ²ðîúð¾Æò ´²Ä²ÜàôØÜ ºô Ð²ô²ê²ð î²ð²ÌàôÂÆôÜ È³õ áõß³¹Çñ »ÕÇñ, ÃáéÝÇÏ, ½Ç ³Ûë ¹³ëÁ »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ï³ñ»õáñ ÙÇ ¹³ë ¿, áñ Ý³ ·ÇïÝ³Û Çõñ ³ñï»ñ μ³ñõáù Ï³ñ·³¹ñ»É »õ μ³ÅÝ»É£ Ü³Ë »õ ³é³ç å¿ïù ¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ³ñï»ñáõ ë³ÑÙ³ÝÁ Çñ³ñÙ¿ áñáß»É, »õ ³ñï³Ù¿ç ï»Õ»ñ ÃáÕÝ»É áñ ·áÝ¿ »ñ»ù Ï³Ý·áõÝÇ ã³÷ É³ÛÝáõÃÇõÝ áõÝ»Ý³Û£ ²Ûë ³ñï³Ù¿ç ï»Õ»ñ áñ ³é³Ýó Ñ»ñÏ»Éáõ ÙÇßï å¿ïù ¿ Ïáñ¹ ÙÝ³Ý, ã¿° Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ×³Ý³å³ñÑÇ Ñ³Ù³ñ ¿ áñ ë³ÛÉ»ñÁ ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ù³É»Ý åÇÝ¹ ·»ïÝÇ í»ñ³Û, ³ÛÉ ³é³õ»É Ëáï³μáÛë»ñáõ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿. »Ã¿ Ù»½ Ñ³Ù³ñ óáñ»Ý³μáÛë Ù»Í åÇï³ÝáõÃÇõÝ áõÝÇ, Ñ³å³ ³ßË³ïáÕ ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ á±ñã³÷ å¿ïù »Ý Ëáï³μáÛë»ñ, »ñμ ³ñï»ñáõÝ »½»ñù ·ïÝáõ»Éáí Çμñ»õ å³ïñ³ëïÇ ³ñûï³ï»Õ ÏÁ ÉÇÝÇÝ ï³õ³ñÝ»ñáõÝ, áñ ·áõÃ³Ý¿Ý ³ñÓ³Ïáõ»Éáíª ³ÝÙÇç³å¿ë ³ñ³Í»Éáõ ï»Õ ÏÁ ·ïÝ»Ý, Ñ³ñÏ ãÇ ÙÝ³ñ Ñ»é³õáñ ï»Õ»ñ ï³Ý»Éáõ£ ÐÇÝ Å³Ù³Ý³Ï áñ »ë ï»ë³Í »Ù, ÁÝ¹³ñÓ³Ï ³ñï³Ù¿ç»ñ Ï³ÛÇÝ, ½Ç Ù»ñ Ý³ËÝÇù ß³ï Ñá·³óáÕ »õ ËÕ×Ùï³Ýùáí Ù³ñ¹ÇÏ ¿ÇÝ, ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û Ï³ñ»ÏóáõÃ»³Ùμ, ·áõÃ »õ ËÝ³Ùù áõÝ¿ÇÝ£ ´³Ûó ³ñ¹Ç Å³Ù³Ý³Ï ³Û¹ ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ μ³ñÓáõ³Í ¿ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç ëñï¿Ý, áñ ÙÇ³ÛÝ Çõñ Ñ³ó Ùï³Í»É ·Çï¿, ÇëÏ Ë»Õ× ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ áãÇÝã ÷áÛÃ ãáõÝÇ£ ²ÛÅÙ ÏÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÇÝãå¿ë ³ñï ³ñïÇ Ïóáõ³Í »õ áã ù³ÛÉ ÙÇ ³Ý·³Ù ÙÇçáó ÙÝ³ó³Í ¿£ ºÃ¿ Û³çáÕÇ ÙÇ ³ñïÇ ï¿ñ Çõñ ¹ñ³óÇ¿Ý Û³é³ç ÉÍ»É ·áõÃ³Ý, Ý³ ÏÁ ç³Ý³Û ³ñ»õáõÝ ³é³ç Û³ÛïÝÇ Ï»ñåáí ù³ÝÇ ÙÇ ³Ïûë ·áÕÝ³É ¹ñ³óÇÇ ³ñï¿Ý, »õ Ë³éÝ»É Çõñ ³ñïÇÝ »õ ³Ûëå¿ë ³é³Ýó ËÕ×Ç ·áÕÝ³Éáí ÁÝÏ»ñáç μ³ÅÝÇ ÑáÕ¿Ý Ù»Í ³ÝÇñ³õáõÃÇõÝ ÏÁ ·áñÍ¿, áñáõÝ Ñ»ï»õ³Ýù ÏÁ ÉÇÝÇ ³Ýí»ñç³Ý³ÉÇ Ï³· áõ ÏéÇõ »ñÏáõ ¹ñ³óÇÝ»ñáõ Ù¿ç£ 69

êáñ³ Ñ³Ù³ñ ß³ï »õ ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿, áñ ³Ù¿Ý ³ñï³ï¿ñ Çõñ ³ñïÇÝ ßñç³å³ï ÃáõÙμ ù³ß»Éáí áñáß¿ ×ß¹áõÃ»³Ùμ Çõñ ³ñïÇÝ ë³ÑÙ³ÝÝ. áñáí áã ÙÇ³ÛÝ Çõñ ë»åÑ³Ï³ÝáõÃÇõÝ Ïþ³å³ÑáíáõÇ, ³ÛÉ ³õ»ÉÇ áõñÇß û·áõï »õë áõÝÇ ³ñïÇÝ ßñç³÷³Ï ÃáõÙμ, áñ ³ñïÁ çÁñõ³Í Å³Ù³Ý³Ï çáõñÝ ³ñï¿Ý ¹áõñë ãÇ í³½»ñ áÕáÕ»Éáí »õ Ñ»Õ»Õ³ïÝ»ñ μ³Ý³Éáí Ûáñ¹ ³ÝÓñ»õÝ»ñáõ Å³Ù³Ý³Ï, Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ ³ñïÁ Ñ³õ³ë³ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇ, ¹³ñ áõ ÷áë ¿£ ²ñï»ñáõ μ³ñ»Ï³ñ·áõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ ÙÇ å³ÛÙ³Ý ¿É ³ÛÝ ¿ ³ñïÇÝ ÷áë ï»Õ»ñ Ñ³õ³ë³ñ»É, ³ÛÝå¿ë áñ ³ñïÇÝ ï³ñ³ÍáõÃ»³Ý Ù³Ï»ñ»õáÛÃ Ù¿Ï Í³Ûñ¿Ý ÙÇõë Í³ÛñÁ Ñ³õ³ë³ñ »õ ßÇï³Ï ÉÇÝÇ, »õ ³Û¹ ß³ï ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ÏÁ ÉÇÝÇ, áã ÙÇ³ÛÝ Ó»éùÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ, ³ÛÉ Ý³»õ Ã¿° ³ÝÓñ»õ »õ Ã¿ çáõñÁ μÝ³Ï³Ý³å¿ë ¹³ñ»ñáõÝ ÑáÕ»ñÁ áÕáÕ»Éáí ÷áë ï»Õ»ñ ÏÁ É»óÝ»Ý »õ ÇÝùÝÇÝ ÏÁ Ñ³õ³ë³ñÇÝ£ ØÇ³ÛÝ Ã¿ μ³õ³Ï³Ý ã¿ ³ñïÇÝ ßñç³÷³Ï ÃáõÙμ, å¿ïù ¿ ³ñïÇÝ Ù»ÍáõÃ»³Ý »õ ¹ÇñùÇÝ Ñ³Ù»Ù³ï ÃáõÙμ»ñ ù³ßáõÇÝ, å³ñ½ ûñÇÝ³Ïáí μ³ó³ïñ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, áñ É³õ ÁÙμéÝ»ë£ ºÃ¿ ÙÇ ³ñï áõÝÇÝù, áñ »ñÏáõ Ñ³ñÇõñ Ï³Ý·áõÝ »ñÏ³ñáõÃÇõÝ áõÝ»Ý³Û »õ Ñ³ñÇõñ Ï³Ý·áõÝ É³ÛÝáõÃÇõÝ, »õ ³Û¹ ³ñï »ñÏ³ñáõÃ»³Ý í»ñÇ Í³Ûñ¿Ý ëÏë»³É ÙÇÝã»õ í³ñÇ Í³Ûñ ³ëïÇ×³Ý³μ³ñ ¹³ñáõí³ñ ÉÇÝÇ, ÇÝãå¿±ë å¿ïù ¿ Ñ³õ³ë³ñ»É£ Þ³ï ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ÏÁ Ñ³õ³ë³ñÇ »Ã¿ ³ñïÇÝ É³ÛÝáõÃ»³Ý ÏáÕÙ¿Ý ÙÇÝã»õ ÙÇõë É³ÛÝáõÃ»³Ý »½ñ ÃáõÙμ»ñ ù³ßáõÇÝ »ñÏáõ Ï³Ù »ñ»ù ï»Õ Ç ÝÏ³ïÇ ³éÝ»Éáí ³é³å³ñÇÝ μ³ñÓñáõÃ»³Ý »õ ó³ÍáõÃ»³Ý ¹Çñù. »Ã¿ ËÇëï ³é³å³ñ ¿ å¿ïù ¿ ÛÇëáõÝ³Ï³Ý Ï³Ý·áõÝ ã³÷»É »õ ÃáõÙμ ù³ß»É. ÇëÏ »Ã¿ ³é³å³ñ ³ÛÝù³Ý ½³éÇí³ñ ã¿, μ³õ³Ï³Ý ¿ »ûÃ³Ý³ëáõÝ »õ ÑÇÝ· Ï³Ý·áõÝ ÙÇ ÃáõÙμ ù³ß»É, áñáí ³ñïÁ ãáñë Ï³Ù »ñ»ù Ù³ëÇ ÏÁ μ³ÅÝáõÇ£ ÂáõÙμ»ñ å¿ïù ¿ 70

ùÇã-ùÇã ù³ßáõÇÝ, ³Ù¿Ý ï³ñÇ ·³ñÝ³Ý »õ ³ßÝ³Ý ³ßË³ï»Éáí, åÇïÇ ï»ëÝ³ë áñ »ñÏáõ »õ »ñ»ù ï³ñáõ³Ý Ù¿ç ³ñïÁ Ñ³õ³ë³ñáõÃ»³Ý ³ëïÇ×³Ý ·ï³Í ¿£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ·Çï»Ù åÇïÇ ³ë»ë Ã¿ ³ñïÁ Çõñ ³ÙμáÕçáõÃ»Ý¿Ý μ³õ³Ï³Ý ÏÁ ÏáñëÝóÝ¿ ³Û¹ ÃáõÙμ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ£ à°ã, ³Û¹ Ñ³ßÇõÁ ëË³É ¿ ÂáéÝÇÏ, áã ÙÇ³ÛÝ ãÇ ÏáñëÝóÝ»ñ, ³ÛÉ Ù»Í³å¿ë ÏÁ ß³ÑÇ, í³ëÝ½Ç ³ñïÇÝ åïÕ³μ»ñáõÃÇõÝ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ¿í»ÉÝ³Éáíª ÏáñëÝóáõó³Í ï»Õ»ñáõÝ Ñ³ßÇõÁ ÏÁ É»óÝ¿£ ºõ ÙÇÃ¿ ³Û¹ ÃáõÙμ»ñ Çñ»Ýó ß³ÑÝ áõ û·áõï ãáõÝÇ±Ý, ó³Ý¿ ³ÝáÝó í»ñ³Û, ³éõáÛïÇ ë»ñÙÝ, ï»ë ÇÝãå¿ë å³ïáõ³Ï³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ, Ã¿° Çõñ ³ñÙ³ïÝ»ñáí ÃáõÙμ Ïþ³Ùñ³óÝ¿ »õ Ã¿ ³é³ï »õ ½ûñ³õáñ Ëáï ÏÁ ëï³Ý³Û ÓÙ»ñ³Ý Ñ³Ù³ñ£ ²ÛÅÙ ËûëÇÙ, ÂáéÝÇÏ, ³ñï»ñáõ Ù³ùñáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, áñ »ñÏñ³·áñÍÇÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ÙÇ ·áñÍ å¿ïù ¿ ÉÇÝÇ, ÙÇßï ³Ù»Ý³ÛÝ ËÝ³Ùáí ³ñï»ñ¿Ý ¹áõñë Ñ³Ý»É Ù³ùñ»É, »Ã¿ Ï³Ý Çõñ Ù¿ç ³ÛÝåÇëÇ ù³ñ»ñ, áñ Ñ»ñÏ³·áñÍáõÃ»³Ý »õ ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï ³ñ·»Éù ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ Âá°Õ ³ñïÇÝ »ñ»ëÁ »ñ»õó³Í ù³ñ»ñ ÏÁ ·ïÝáõÇÝ Ý³»õ ÑáÕÇÝ ï³Ï Ëáßáñ ù³ñ»ñ, áñù Ñ»ñÏáõ³Í Å³Ù³Ý³Ï ·áõÃ³ÝÇ Ëá÷ÇÝ ½³ñÝáõ»Éáí ÏÁ Ïáïñ»Ý ½³ÛÝ. ·áõÃ³Ý ÏÁ ¹³¹ñÇ ÙÇÝã»õ Ëá÷Á ù³Õ³ù ï³ñáõ»Éáí ßÇÝõÇ, áñáí μ³õ³Ï³Ý Å³Ù³Ý³Ï å³ñ³å Ïþ³ÝóÝÇÝ£ àõëïÇ É³õ ¿ áñ ³Û¹ å³ï³Ñ³Í ù³ñ»ñÁ ÷áñ»Éáí ·»ïÝÇ ï³Ï¿Ý Ñ³Ý»Ý »õ ³ñï¿Ý ¹áõñë í³ñ»Ý£ öáñÓáõ³Í ¿, ·áõÃ³ÝÇ Ëá÷»ñÝ áõñÇß å³ï×³éÝ»ñáí ¿É ÏÁ ÏáïñÇÝ. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ Ï³ñáÕ »ñÏñ³·áñÍ Ý³Ë³Ñá· ÉÇÝ»Éáí å¿ïù ¿ áõñÇß å³ïñ³ëïÇ Ëá÷ ÙÇ »õë áõÝ»Ý³Û, áñ Ç ¹Çå»É Ñ³ñÏÇÝ ·áñÍ³Í¿, »õ ãÃáÕáõ áñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ûñÁ å³ñ³å ³ÝóÝÇ£ ø³ñ»ñ Ù³ùñ»É¿Ý Û»ïáÛ, Ï³ñ»õáñ ¿ Ý³»õ μ³ñÓñ³μáÛë ¹³Å³Ý ÷ß»ñ »õ áõñÇß ÙáÉ³Ëáï»ñ ³ñÙ³ï³Ñ³Ý ³Ý»Éáí Ù³ùñ»É£ ¸áõ ÛÇß¿ ³Ûëï»Õ ÂáéÝÇÏ, ²õ»ï³ñ³71

ÝÇÝ ³é³ÏÁ, Ã¿ ÷áõß»ñ ÏÁ Ë»Õ¹»Ý ë»ñÙ»ñÁ »õ ³ÝåÁïáõÕ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ²õ»ÉÇ Ñá· ï³Ý»Éáõ ¿ áñáÙÝ³μáÛë ËÉ»É ³ñï¿Ý »ñμ óáñ»ÝÇÝ Ñ»ï Ïþ³×Ç »õ ÏÁ μ³ñÓñ³Ý³Û, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ß³ï ¹ÇõñÇõÝ ¿ áñáÙÝ óáñ»Ý³μáÛë¿Ý ÅáÕáí»É£ ÎÁ ó³õÇÙ áñ ì³Ý³Û »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ß³ï ³ÝÑá· »Ý ³Ûë Ù³ëÇÝ, ÏÁ ÃáÕáõÝ áñ áñáÙÝ óáñ»ÝÇÝ Ñ»ï ÑÝÓÁõ»Éáí Ë³éÝáõÇ, »õ Ç ÙÇ³ëÇÝ Ï³ë»Éáí ÏÁ ÅáÕí»Ý ßï»Ù³ñ³ÝÁ. »õ ·Çï»±ë, áñã³±÷ ¹Åáõ³ñÇÝ ¿ Û»ïáÛ óáñ»Ý Ù³Õ»Éáí áñáÙÝ»ñ çáÏ»É£ Î³Ý ß³ï ·³õ³éÝ»ñ áñ óáñ»Ý Éáõ³Ý³Éáõ Ù»Í Ñ³Ý¹¿ë Ïþ³Ý»Ý, μáÉáñ ÁÝï³ÝÇù Ïþ»ñÃ³Ý çñ³Õ³ó, »õ ³ÛÝï»Õ ûñ»ñáí ÙÝ³Éáí Ù»Í ËÝ³Ùáí ÏÁ Éáõ³Ý³Ý óáñ»Ý, áã ÙÇ³ÛÝ áñáÙÝ ³ÛÉ »õ Ù³Ýñ ù³ñ»ñ »õ áõñÇß ûï³ñ ë»ñÙÝ³Ñ³ï»ñ ³ÙμáÕçáíÇÝ ÏÁ Ù³ùñ»Ý »õ ³å³ Ïþ³Õ³Ý, áñáí Ñ³óÝ ³ÝË³éÝ »õ ß³ï Ù³ùáõñ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ´³Ûó áñáÙÝ³μáÛë»ñ óáñ»Ý¿Ý ½³ï»Éáõ Ñ³Ù³ñ ³õ»ÉÇ ¹ÇõñÇÝ ÙÇçáó ³ÛÝ ¿ áñ, Ï³ÝË³å¿ë ¹»é ³ñï ãÑÝÓÁõ³Í ³ñïÇ Ù¿ç¿Ý ù³Õ»É, »ñμ áñáÙÝ ÷áõÝç-÷áõÝç ÏÁ μ³ñÓñ³Ý³Û óáñ»Ý³μáÛëÇÝ Ñ³õ³ë³ñ »õ ÏÁ ëÏëÇ Ñ³ëÏ Ï³å»É£ ÆÝãå¿ë ï»Õ»Ï³ó³Í »Ù, ëáñ³ ûñÇÝ³Ï Ïáõ ï³Ý Ù»½ Ê³ñμ»ñ¹áõ Åñ³ç³Ý ÁÝï³ÝÇù, áñ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ ÏÁ Ã³÷ÇÝ ³ñï»ñáõ Ù¿ç »õ áñáÙÇ ÷Ýç»ñ ³ÙμáÕç ¹áõñë ÏÁ ù³ß»Ý, áñáí óáñ»ÝÇ ³×áõÙÝ ³õ»ÉÇ »õë ÏÁ ½ûñ³Ý³Û, í³ëÝ½Ç ³Ù¿Ý ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï»ñ, áñã³÷ ß³ï μáõëÝÇÝ ÙÇ ³ñïÇ Ù¿ç ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ Ù»ñ ó³Ý³Í ë»ñÙÇ ³×áõÙÝ ÏÁ ×Ýß»Ý »õ ÏÁ çÉ³ï»Ý£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿, ÂáéÝÇÏ, áñ ³Û¹ ÇÝùÝ³μáÛë ³ÝÙß³Ï Ëáï»ñ ³õ»ÉÇ ÏÁ ½ûñ³Ý³Ý, »õ ÏÁ Ûûñ³Ý³Ý£ ²é³Ï ¿ ³Ûë, áñ ÏÁ ËûëÇÝ ÇÙ³ëïáõÝ Ù³ñ¹ÇÏ Ã¿ ÇÝùÝ³ÍÇÝ μáÛë»ñ Çμñ»õ Ñ³ñ³½³ï ½³õ³Ï ÏÁ Ñ³Ù³ñáõÇÝ Ù³Ûñ ÑáÕÇÝ, ½áñáÝù ³õ»ÉÇ ÏÁ ëÝáõó³Ý¿ Çõñ Ï³Ãáí »õ ÑÇõÃáí£ ÆëÏ Ù»ñ ó³Ý³Í ë»ñÙÝ Çμñ»õ ËáñÃ ½³õ³ÏÝ»ñ ÏÁ Ñ³Ù³ñáõÇÝ£ ´³Ûó Ù³Ûñ ÑáÕÇÝ μÝ³Ï³Ý ½ûñáõÃÇõÝ ³ÝËïÇñ »õ Ñ³õ³ë³ñ 72

¿ ³Ù¿Ý μáÛë»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, Ý³ ÑÝ³½³Ý¹ ¿ ³ëïáõ³Í³¹Çñ μÝ³Ï³Ý ûñ¿ÝùÇÝ, ³ßË³ñÑÇë Ù³ñ¹Ï³Ýó Ù³Ûñ»ñáõÝ ãÇ ÝÙ³ÝÇñ áñ Ñ³ñ³½³ï ½³õ³ÏÝ»ñ ÙÇ³ÛÝ ÏÁ ëÇñ»Ý »õ ËáñÃ»ñ ³ï»Éáí Ïþ³ï»Ý£ Ð»ï³ùñùÇñ ÏÁ ÉÇÝÇ±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ç±Ýã ¿ μÝ³Ï³Ý å³ï×³é »õ Ã¿ ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ Ïþáõ½»Ýù ûï³ñ³μáÛë Ëáï»ñÁ ù³ÕÑ³Ýù ³Ý»É Ù»ñ Ùß³Ï³Í »ñÏñ¿Ý£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ Ï³ñ»Ý³ÛÇ ·ÇïÝ³Ï³Ý³å¿ë μ³ó³ïñ»É ù»½ ¹áñ³ å³ï×³é, μ³Ûó ÅáÕáíáõñ¹ ÷áñÓáí Ñ³ëÏÁó³Í ¿, áñ ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï»ñÁ Ù»ñ ó³Ý³Í ë»ñÙÝ³μáÛë»ñáõÝ μéÝ³õáñ ÃßÝ³ÙÇ »Ý, í³ëÝ½Ç Çñ»Ýù ³õ»ÉÇ ³×»Éáí áõ ½ûñ³Ý³Éáí ÏÁ Ýáõ³×»Ý »õ ÏÁ Ë»Õ¹»Ý Ù»ñ μáÛë»ñÁ. ã»Ý ÃáÕáõñ áñ ³×»Ý »õ ½ûñ³Ý³Ý, áõëïÇ ù³ÕÑ³Ýù ³Ý»Éáí ³ñÙ³ïáí ¹áõñë Ïáõ ï³Ý, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ï»ëÝ³ë áñ ÁÝï³ÝÇ μáÛë»ñ ßáõïáí ÏÁ ëÏë»Ý ³×»É£ êáñíÇñ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÇÝãå¿±ë ¿ ëáñ³ Ý»ñùÇÝ »õ μÝ³Ï³Ý å³ï×³é, ÇÝÓ ÏÁ ÃáõÇ áñ μáÛë»ñÁ áñã³÷ ó³Ýó³é ÉÇÝÇÝ, ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ áõÅáí »õ ßáõïáí ÏÁ ½ûñ³Ý³Ý, áñáíÑ»ï»õ ³õ»ÉÇ ÑÇõÃ »õ ëÝáõÝ¹ ÏþÁÝ¹áõÝ»Ý Ù³Ûñ ÑáÕ¿Ý, »õ ù³ÕÑ³Ýù »Õ³Í μáÛë»ñáõÝ μ³ÅÇÝ ÑÇõÃÁ Çñ»Ýù ÏÁ ÍÍ»Ý »õ Ïþáõñ×³Ý³Ý£ ÄáÕáíáõñ¹ÇÝ ÙÇ Ëûë³Í ³é³ÍÁ å³ñ½³å¿ë ÏÁ Ñ³ëÏóáõÝ¿ ³Ûë ÙÇïùÁ. Ã¿ §ëáËÇÝ Ýûëñ ·ÉáõË ÏÁ Ó·¿¦£ ØÇÃ¿ ãáõÝÇ±Ùù ³õ»ÉÇ μÝ³Ï³Ý ûñÇÝ³Ï. Ù»ñ Ù³Ûñ »ñμ »ñÏáõáñ»³Ï ÍÝÇ, Ýáñ³ ëïÇÝùÝ»ñáõ Ï³ÃÁ μ³ÅÇÝ ÏÁ ÉÇÝÇ »ñÏáõ ½³õ³Ï³ó, ³ÛÉ »ñμ ÙÇ Ñ³ïÇÏ ½³õ³Ï ÍÝÇ, »ñÏáõ ëï»³Ýó Ï³ÃÁ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ μ³ÅÇÝ ÏÁ ÙÝ³Û Ýáñ³ÍÇÝ Ù³ÝÏ³Ý, áñáí Ï³ÃÝÏ»ñ Ù³ÝáõÏÝ ³õ»ÉÇ ³é³ï ÍÍ»Éáí ³õ»ÉÇ ÏÁ ½ûñ³Ý³Û£ ²Ûëã³÷ë Ñ»ñÇù ¿ ³ñï»ñáõ Ù³ùñáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, Ï³ñ·Ý ¿ ³ÛÅÙ, áñ ËûëÇÙ ÑáÕÇÝ å³ñ³ñïáõÃ»³Ý í»ñ³Û, áñ Ïþ³é³õ»Éáõ »ñÏñ³·áñÍÇÝ ß³ÑÝ áõ í³ë73

ï³Ï, »Ã¿ ·ÇïÝ³Û Ç ·áñÍ ¹Ý»É ³Ù¿Ý ³ÛÝ ÙÇçáóÝ»ñ áñ ÑáÕÇÝ áõÅÁ »õ å³ñ³ñïáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Ý£

²é³å³ñ- ù³ñáõï ï»Õ. ²é³õ»Éáõ- ³õ»ÉóÝ¿. ¾í»ÉÝ³É- ³õ»ÉÝ³É. Æ ¹Çå»É- Ñ³Ý¹ÇåÇÉ. ØáÉ³Ëáï- í³ÛñÇ Ëáï. æáÏ»É- ½³ï»É. êï»³ÝóëïÇÝùÝ»ñáõÝ.

Ä. Ø²Úð ÐàÔÆÜ îÎ²ðàôÂÆôÜ ºô ¼úðàôÂÆôÜ öáñÓ ÇÝùÝÇÝ Çμñ»õ í³ñÅ³å»ï Ïþáõëáõó³Ý¿ Ù»½, ÂáéÝÇÏ, »ñμ Û³×³Ë ³é³Ýó Ñ³Ý·Çëï ï³Éáõ ÙÇ ³ñï ÏÁ í³é»Ýù »õ ÏÁ ó³Ý»Ýù, ÏÁ ï»ëÝ³Ýù áñ ³é³çÇ ï³ñÇÝ Ù»Í ³ñ¹ÇõÝù Ïáõ ï³Û, Ñ»ï»õ»³É ï³ñÇÝ ÏÁ ëÏëÇ Ýáõ³½ÇÉ, »ññáñ¹ ï³ñÇ μáÉáñáíÇÝ ïÏ³ñ³Ý³Éáí ³å³ñ¹ÇõÝ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ Ç í³Õáõó ³ÝïÇ ÷áñÓ»Éáí ·Çï¿ ³Ûë μ³Ý. áõëïÇ »ñÏáõ Ï»ñå ÙÇçáóÝ»ñ Ç ·áñÍ ÏÁ ¹Ý¿ í»ñëïÇÝ ïÏ³ñ³ó³Í ÑáÕÇÝ áõÅ ï³É Ï³°Ù ÃáÕ Ïáõ ï³Û, ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñÇ, áñ ³ñïÁ ÇÝùÝÇÝ Ñ³Ý·ãÇ »õ áõÅ ëï³Ý³Éáí å³ñ³ñï³Ý³Û, Ï³°Ù ³Õμ ï³Éáí ³ñïÇÝ å³Ïë³Í áõÅÇÝ ï»Õ É»óÝ»Éáí ÏÁ Ùß³Ï¿, »õ ³Ûëå¿ë ³ñïÁ å³ñ³å ãÇ ÃáÕáõñ, ³Ù¿Ý ï³ñÇ ÏÁ í³ñ¿, ÏÁ ó³Ý¿ »õ ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ëï³Ý³Û, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ·ÇïÝ³Û ë»ñÙÝ ÷áË»É, ³ÛëÇÝùÝ »Ã¿ ³é³çÇ ï³ñÇÝ óáñ»Ý ó³Ý³Í ¿, Û³çáñ¹ ï³ñÇÝ å¿ïù ¿ Ëáï ó³Ý¿ »õ Ï³Ù ³ñïÝ ³Õμ»Éáí μ³Ýç³ñ»Õ¿Ý Ùß³Ï¿, »ñμ ³ßÝ³Ý í»ñç μ³Ýç³ñ»Õ¿Ýù ÏÁ í»ñÝ³Ý Ï³ñáÕ ¿ ³ñïÁ í³ñ»É »õ óáñ»Ý ó³Ý»É, áñáí ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ëï³Ý³Û Ñ»ï»õ»³É ï³ñÇÝ£ ì³Ý³Û ù³Õ³ù³óÇ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ß³ï É³õ ·Çï»Ý Ùß³ÏáõÃ»³Ý ³Ûë Ï»ñå£ ÆëÏ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ Çõñ ³ñï»ñáõÝ áõÅ ï³Éáõ Ñ³Ù³ñ Ù»Í ÙÇçáóÝ»ñ áõÝÇ Çõñ Ó»éù, ã»Ù ³ë»ñ áñ ³ÛÝã³÷ ï·¿ï ¿, áñ ã·Çï¿, ½Ç ù³Õ³ù³óÇ »ñÏñ³·áñÍ³ó ûñÇÝ³Ï Çõñ ³ãùÇÝ ³é³çÝ ¿. ³ÛÉ ³õ»ÉÇ å¿ïù ¿ ³ë»É Ã¿ ÍáÛÉ ¿ »õ ³õ»ÉÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ãÇ ëÇñ»ñ, »õ ÇÝãå¿ë Ý³Ëáñ¹ ¹³ë»ñáõë Ù¿ç Ëûë»ó³Û, ÙÇ Ù»Í å³ï×³éÝ »õë ³ÛÝ ¿, áñ ã³÷¿Ý ³õ»ÉÇ ÑáÕ»ñ áõÝÇ Çõñ Ó»éù ÏÁ ÃáÕáõ ³Ýí³ñ, áñ ÙÇ³ÛÝ Ïáñ¹ ÙÝ³Éáí áõÅáíÝ³Ý£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, ³Ñ³ Ù»ñ ·ÇõÕÁ ³ãùÇ¹ ³é³çÝ ¿, áñã³÷ ÙáËñ³ÏáÛï»ñ Ï³Ý, áñ ³Ù¿Ý ÙÇ ï³Ý 75

³é³ç Ù»Í-Ù»Í μÉáõñÝ»ñ Ï³½Ù»ñ »Ý. Ãá°Õ ÙáËñ³ÏáÛï»ñ, ß³ï ³õ»Éáñ¹ ÏáÛï»ñ Ï³Ý ³ëï-³Ý¹ ÷áÕáóÝ»ñáõ Ù¿ç, áïùÇ ï³Ï ÑáÕ ÏÁ ¹³éÝ³Ý, Ù»ñ ³åáõß »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ ã·Çï»Ý ·áñÍ³Í»É ³Û¹ åÇï³ÝÇ »õ å³ñ³ñï³óáõóÇã ³Õμ»ñáõ ÏáÛï»ñ£ ØÇÃ¿ ¹Åáõ³ñÇ±Ý ¿ Ç ·³ñÝ³Ý »õ ³ßÝ³Ý ÷áùñÇÏ ë³ÛÉ³ÏÝ»ñáí ³Õμ³ÏáÛï ÷áË³¹ñ»É ³ñï»ñÁ, áñáí ÑáÕÇÝ ëå³é³Í áõÅÁ í»ñëïÇÝ Çñ»Ý ï³Éáíª ÑáÕÝ ³Ý¹ñ¿Ý ÏÁ Ýáñá·Ç »õ ÏÁ ëÏëÇ ÝáÛÝ ³é³çÇÝ ³ñ¹ÇõÝù ï³É£ ¶Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, ³Ûë ÙÇ μÝ³Ï³Ý ûñ¿Ýù ¿. ÑáÕÝ »õë Ù³ñ¹áõÝ å¿ë Çõñ Ï»³ÝùÝ áõÝÇ, »Ã¿ ½³ÛÝ ß³ñáõÝ³Ï ·áñÍ³Í»Éáí í³ñ»ë, ó³Ý»ë, ³é³Ýó »ñμ»ù áõÅ ï³Éáõ, ·Çï»ë Ã¿ª ÏÁ Í»ñ³Ý³Û, ³ÙáõÉ ÏÁ ¹³éÝ³Û, »õ ÏÁ ¹³¹ñÇ Çõñ åïÕ³μ»ñáõÃ»Ý¿Ý£ Îþ³ë»Ý Ã¿, ºõñáåÇáÛ ³ßË³ñÑÇÝ ÑáÕ»ñÁ í»ñçÇÝ ³ëïÇ×³Ý Í»ñ³ó³Í »Ý£ ´³Ûó Ç±Ýã Ïþ³Ý¿ ³Û¹ Åñ³·áñÍ ³ñáõ»ëï³·¿ï ÅáÕáíáõñ¹Á. ³ÛÝã³÷ ÙÇçáóÝ»ñ ·ï»ñ ¿ ÑáÕÇÝ áõÅ ï³Éáõ, áñáí ³Û¹ Í»ñ³ó³Í ÑáÕÁ »ñÇï³ë³ñ¹ ÏÁ ¹³éÝ³Û »õ μ³½Ù³ÍÇÝ åïáõÕÝ»ñ Û³é³ç ÏÁ μ»ñ¿£ Ø³ñ¹ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û, »ñμ ÏÁ Éë»Ýù Ã¿ ²Ù»ñÇÏ³ÛÇ Ñ»é³õáñ ³ßË³ñÑ¿Ý Ý³õ»ñáí ³Õμ ÏÁ ÷áË³¹ñáõÇ Ûºõñáå³£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë ¹áõ, ³Û¹ Ù»ñ ³ãùÇÝ ³Ý³ñ·»³É ³ÕμÝ »õë í³×³é³Ï³ÝáõÃ»³Ý Ï³ñ·Ý ³Ýó³Í ¿, ½Ç »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ ß³ï åÇï³ÝÇ »õ Ã³ÝÏ³·ÇÝ ¿ ³Õμ, ù³Ý Ã¿ ³¹³Ù³Ý¹, áñ Ã¿å¿ï ³Û¹ å³ïáõ³Ï³Ý ù³ñÝ ³½Ýáõ³Ï³Ý³ó Ñ³Ù³ñ Ù»Í í³Û»ÉãáõÃÇõÝ ¿, ë³Ï³ÛÝ »ñμ ëáí³ÉÉáõÏ ÉÇÝÇ Ù³ñ¹ ³¹³Ù³Ý¹ ÏÁ Í³Ë¿ »õ Ñ³ó ÏÁ ×³ñ¿£ ²õ³¯Õ Ï³ñ¹³Ù Ù»ñ ÍáõÉáõÃ»³Ý, »õ ³é³õ»É Ù»ñ ³åáõßáõÃ»³Ý, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ ³Õμ ²Ù»ñÇÏ³Û¿Ý ãÇ ·³ñ, ³ÛÉ Ù»ñ ï³Ý ¹éÝ»ñáõ ³é³ç ¹Ç½áõ³Í ¿ É»éÝ³ã³÷, »õ Ù»Ýù ³ÝÓ»é ÉÇÝ»Éáí ÏÁ ¹Åáõ³ñÇÙù ÙÇÝã»õ ³ñï ÷áË³¹ñ»É£ àã ÙÇ³ÛÝ å¿ïù ¿ñ Ùï³Í¿ÇÝù Ù»ñ ³ñï»ñáõ åïÕ³μ»ñáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, ³ÛÉ»õ å¿ïù ¿ ËáñÑ¿ÇÝù 76

·ÇõÕÇ Ññ³å³ñ³ÏÇÝ »õ ÷áÕáóÝ»ñáõ Ù³ùñáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, Ï³ñÍ»Ù ùÇã ÙÁ ³õ»ÉÇ Ëûë»ó³Û »õ ¹³ï»óÇ, ÙÇÃ¿ ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³é³Ýó ÏñÃáõÃ»³Ý Ï³ñá±Õ ¿ Ù³ùñáõÃ»³Ý ·³Õ³÷³ñ »õ ×³ß³Ï áõÝ»Ý³É£ ²ñ¹³ñáõÃÇõÝ ã¿ ³é³Ýó ÏñÃáõÃ»³Ý Ù»Õ³¹ñ»É ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹, áñ Ãá°Õ ï·ÇïáõÃÇõÝ, Ï»³ÝùÇ μ³½Ù³¹ÇÙÇ ó³õ»ñáí å³ß³ñáõ³Í ¿, ÙÇ ÏáÕÙ¿Ý »õë Ëáñ Ý³Ë³å³ß³ñÙáõÝù Ï³ßÏ³Ý¹»ñ, Ï³å»ñ ¿ Ýáñ³ μÝ³Ï³Ý ÙÇïù£ ºÃ¿ ³ë»ë, ²Õμ¿ñ ÎÇñ³Ïáë, Ó»ñ ¹ñ³Ý ³é³ç ³ÛÝã³÷ ³Õμ»ñ ¹Ç½áõ³Í »Ý, ÇÝãá±õ ã»ë Ïñ»ñ Ã³÷»ñ ³ñï»ñáõ¹ Ù¿ç£ ¾¯, ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿, ¿¹ ÙÇ ³õ»ÉÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ¿, ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ ï³ñÇÝ ù³ÝÇ ÙÇ ³ñï å¿ïù ¿, ÏÁ í³ñ»Ù ÏÁ ó³Ý»Ù, ÙÝ³ó»³ÉÝ»ñÁ ÏÁ ÃáÕáõÙ Ïáñ¹, ÃáÕ »ñÃ³Ý ÇÝùÝÇÝ áõÅáíÝ³Ý, Ù»ñ Ý³ËÝÇù ³é³Ýó ³ÕμÇ ÏÁ Ùß³Ï¿ÇÝ ÙÇÃ¿ Ñ³ó ã¿Ç±Ý í³ëï³Ï»ñ, íÏ³Û ÏÁ μ»ñ»Ù μ³ÝÇë μáÉáñ Û³õÇï»Ý³Ï³Ý ÙáËñ³ÏáÛï»ñ, áñ Ç Ý³ËÝ»³Ýó ³ÝïÇ ¹Ç½áõ³Í »Ý, Ñû, Ù»Ýù ã¹Ç½»óÇÝù£ ²Ñ³ ù»½ ßÇÝ³Ï³ÝÇ ÷³ëï³μ³ÝáõÃÇõÝ, ³ÛÝå¿ë Ùï³Í»Éáí áõ Ëûë»Éáíª Ý³ ÏÁ ÙÝ³Û ³Ýß³ñÅ Çõñ Ùï³ó å³ß³ñÙ³Ý Ù¿ç, »õ ÙáËñ³ÏáÛïÝ »õë Çõñ ï»Õ ÏÁ ÙÝ³Û£ ¸»é ëå³ë»É å¿ïù ¿ áõñ»ÙÝ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ »õ ÏñÃáõÃ»³Ý áñ ·³Ý »õ ß³ñÅ»Ý ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÙÇïùÁ ¹¿å Û³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ, Ý³ Û³ÛÝÅ³Ù ÇÝùÝÇÝ ÏÁ ×³ÝãÝ³Û ³ÕμÇÝ åÇï³ÝáõÃÇõÝ »õ ³ÛÅÙ»³Ý ·ÇõÕÇ ³Õμ³ÏáÛï»ñÁª μáÉáñ åÇïÇ Ïñ»Ý ï³ÝÇÝ Ã³÷»Ý Çñ»Ýó ³ñï»ñáõ Ù¿ç, Ïéáõ»Éáí »õ Û³÷ßï³Ï»Éáí Çñ³ñáõ Ó»éù¿Ý£ ´³õ ¿, áñ Ýáñ³ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñáõÃÇõÝ ÙÇ³Ý·³Ù ÷áñÓáí ï»ëÝ³Ý, »õ Ñ³Ùá½áõÇÝ Ã¿ áñã³±÷ ß³Ñ»Ï³Ý ¿ ³ÕμÝ ³ñïÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ²ÛÅÙ å¿ïù ¿ ËûëÇÙ ³ÕμÇÝ å³ïñ³ëïáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, Ã¿ ÇÝãå¿ë å¿ïù ¿ ÅáÕí»É »õ å³ïñ³ëï»É ½³ÛÝ, áñ ³é³õ»É û·ï³Ï³ñ ÉÇÝÇ£ 77

ºÃ¿ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç Çõñ³ù³ÝãÇõñ ïÝ¿Ý ·áÛ³ó³Í ³Õμ»ñ Ñ³ë³Í ï»Õ Ã³÷áõ»Éáí ÙÝ³Ý ³ÛÝå¿ë, ÇÝãå¿ë ³ÛÅÙ »õ ÉÇÝÇÝ Ù¿Ï-Ù¿Ï ÑáÕ³μÉáõñ, áãÇÝã û·áõï ãáõÝÇÝ. Ý³Ëª áñ ³ñ»õáõÝ ç»ñÙáõÃÇõÝ ³Õμ»ñáõÝ ÑÇõÃ³Ï³Ý ½ûñáõÃÇõÝ ÏÁ ù³ß¿, »ñÏñáñ¹, ï»Õ³ï³ñ³÷ ³ÝÓñ»õÝ»ñ ·³Éáí ÏþáÕáÕ¿ ³Õμ³ÝáóÁ »õ ³ÝáÝó Ù¿ç »Õ³Í ÑÇõÃÝ »õ ½ûñáõÃÇõÝ Ïþ³éÝáõ ÏÁ ï³Ý¿, ³ÛÉ»õë ³Õμ³ÏáÛïÝ ó³Ùù»Éáí Çõñ ÑÇõÃ³Ï³Ý ½ûñáõÃ»Ý¿Ý, ³ÝåÇï³Ý »õ ³Ýß³Ñ»Ï³Ý ÏÁ ¹³éÝ³Û£ àõëïÇ ·ÇõÕ³óõáó Çõñ³ù³ÝãÇõñ ïÝ»ñ, å¿ïù ¿ ³é³ÝÓÇÝ-³é³ÝÓÇÝ Çñ»Ýó Ñ³Ù³ñ Û³ïáõÏ ³Õμ³ÝáóÝ»ñ å³ïñ³ëï»Ý áõñ áñ Û³ñÙ³ñ ¿, Ý³Ë³å¿ë ·ÇïÝ³Éáí Ã¿ áñã³÷ ³Õμ ÏÁ ·áÛ³Ý³Û ï³ñáõ³Ý Ù¿ç, ÝáÛÝ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ý Ñ³Ù»Ù³ï »ñÏ³ñ ù³é³ÏáõëÇ ÷áë»ñ å¿ïù ¿ μ³Ý³Ý, ·áÝ¿ »ñÏáõ Ï³Ý·áõÝ ËáñáõÃ»³Ùμ, ³ÛÝå¿ë áñ Ã¿ ³ÝÓñ»õÇ, »õ Ã¿ Ñ³É³Í ÓÇõÝ»ñáõÝ çñ»ñÁ »ñμ»ù ³Õμ³ÝáóÇ ÷áë»ñ¿Ý ¹áõñë ãí³½»Ý£ Î³ñ»õáñ ¿ ·ÇïÝ³É Ý³»õ Ã¿ ³Õμ³ÝáóÇ Ù¿ç Ã³÷áõ»ÉÇù ÝÇõÃ»ñ Ç°Ýã »Ý, »õ áñã³±÷ ½³Ý³½³Ý μ³Ý»ñ¿ ÏÁ μ³ÕÏ³Ý³Û ³Õμ£ ÂáÝñÇ ÙáËÇñ, ÏáÛ³ÝáóÝ»ñáõ ³õ»Éáñ¹Á, ÷ïï³Í Û³ñ¹»ñ »õ Ëáï»ñ, ï³Ý ³õ»ÉóáõùÝ»ñ, Ï³É³ï»Õ¿Ý í»ñó³Í Ëáßáñ Ë½áõ½Ç Û³ñ¹»ñ, áñ ³Ý³ëáõÝ ãþáõï»ñ, ÙëáõñÝ»ñáõ Ù¿çÇ Ïñ×áÝ ³õ»Éáõóù »õ ³ÛÉÝ£ ²Ñ³ ³Ûë ³Ù¿Ý μ³Ý»ñ ³Õμ³ÝáóÇÝ Ñ³Ù³ñ ÝÇõÃ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, Ùáé³ó³Û ÛÇß»Éáõ ³õñáõ³Í åïáõÏÇ Å³ÅÇÏÝ»ñ, »õ ÝÙ³Ý μ³Ý»ñ, áñù ³é Ñ³ë³ñ³Ï ³Õμ³ÝáóÇÝ ÝÇõÃ ÏÁ Ï³½Ù»Ý, áñù Ù¿Ï ï»Õ Ë³éÝáõ»Éáí ÏÁ ÷ïïÇÝ, ÏÁ ËÙáñÇÝ »õ ÏÁ ÃÃáõÇÝ, ÙÇ ½ûñ³õáñ ÝÇõÃ ÏÁ ¹³éÝ³Ý »ñÏñÇÝ å³ñ³ñïáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ÊûëÇÙ ³ñ¹, Ã¿ ÇÝã Å³Ù³Ý³Ï Û³ñÙ³ñ ¿ ³ñï»ñÝ ³Õμ»É£ Â¿° ëÏÇ½μÝ ·³ñÝ³Ý »õ Ã¿ ³ßÝ³Ý í»ñç ×Çß¹ Å³Ù³Ý³ÏÝ ¿£ ´³Ýç³ñ»ÕÇÝ³ó å³ñï¿½Ý»ñ ëáíáñ³μ³ñ ·³ñÝ³Ý ó³Ý»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï Ïþ³Õμ»Ý, ÝÙ³Ý³å¿ë ·³ñÝ³Ý³ó³Ý ë»ñÙ»ñáõ ³ñï»ñ Ã¿° óáñ»Ý ÉÇÝÇ, Ã¿ 78

·³ñÇ Ï³Ù áõñÇß ÑÝ¹»Õ¿Ý μ³Ý»ñ£ ´³Ûó ³õ»ÉÇ É³õ³·áÛÝ »õ û·ï³Ï³ñ ¿, ³ßÝ³Ý Å³Ù³Ý³Ï ³Õμ»É ³ÛÝ ³ñï»ñÁ, áñáÝù ³ßÝ³Ý Ñ»ñÏáõ³Í »Ý, »õ ·³ñÝ³Ý ¹³ñÓ»³É Ñ³ñûñ³í³ñ åÇïÇ ÉÇÝÇÝ ó³Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ. ·Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, »õ »ë ÷áñÓ³Í »Ù áñã³±÷ ß³Ñ»Ï³Ý »õ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ ÏÁ ÉÇÝÇ, »Ã¿ ³ßÝ³Ý ³ÕμáõÇÝ »õ Ñ³õ³ë³ñ ï³ñ³ÍáõÇÝ ³ñïÇÝ »ñ»ëÁ£ Ü³Ë ³ÝÓñ»õ »õ ³å³ ÓÇõÝÁ ·³Éáí ³ÕμÇÝ ½ûñáõÃÇõÝ ³ÙμáÕç³å¿ë ÏÁ Ã³÷³ÝóÇ ÑáÕÇÝ, »õ ÙÇÝã»õ Ç ·³ñÝ³Ý ÑáÕÝ ³ÕμÇÝ áõÅáí ÏÁ å³ñ³ñï³Ý³Û, ÙÇÝ¹ã¹»é ·³ñÝ³Ý ³Õμ ÝáÛÝ ³½¹»óáõÃÇõÝ ãáõÝÇ ÑáÕÇÝ í»ñ³Û, í³ëÝ½Ç »Ã¿ ³ÝÓñ»õ å³Ï³ë ÉÇÝÇ, ³ñ»õáõ ç»ñÙáõÃÇõÝ ³ÕμÇÝ Ï³½³ÛÇÝ ½ûñáõÃÇõÝ ÏÁ ù³ß¿ Ç í»ñ, áñáí ³ÛÝã³÷ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ãÇ ÉÇÝÇñ ³Õμáõ³Í ³ñïÁ£ Âá°Õ ³Ûë »ñÏñ³·áñÍÁ ³ßÝ³Ý ³õ»ÉÇ Å³Ù³Ý³Ï ÏþáõÝ»Ý³Û ³Õμ Ïñ»É ³ñïÁ, ù³Ý Ã¿ ·³ñÝ³Ý áñ ó³ÝùÇ »õ ³ÛÉ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ûñ»ñ »Ý£ ÜáÛÝÇëÏ ÓÙ»ñ³Ý ûñ»ñÁ »ñμ ï³Ï³õÇÝ ³ÛÝã³÷ ÓÇõÝ »õ óáõñï ³ñ·»Éù ãÇ ï³ñ, Åñ³·ûïÇ »ñÏñ³·áñÍ Ï³ñáÕ ¿ ³Õμ»ñ Ïñ»É ³ñïÁ »õ ³ÝÙÇçå¿ë óñáõ»É£ ²ÕμÇÝ åÇï³ÝáõÃ»³Ý í»ñ³Û, ³Ûëã³÷ë ÙÇ³ÛÝ Ëûë»Éáí, ù»½ ÏÁ ÃáÕáõÙ, ÂáéÝÇÏ, áñ ·áñÍÝ³Ï³Ý ÷áñÓáí ¹áõ ÇÝùÝÇÝ ÇÙ³Ý³ë Ýáñ³ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ß³Ñ»Ï³ÝáõÃÇõÝ »õ ãÃáÕáõë áñ ³Ù¿Ý ÙÇ ³Õμ³ÝÇõÃ μ³Ý»ñª ÁÝ¹áõÝ³ÛÝ ï»Õ í³ïÝáõÇÝ£

²ÝÓÙ»é- ³Ý×³ñ³Ï. ²õ»Éáõóù- ³õ»ÉóáõÏ. Ä³ÅÇÏ- ïÇÏÇ å³ÝÇñ. Äñ³·ûïÇ- ³ßËáÛÅ, »é³Ý¹áõÝ. Ê½áõ½- Ã³÷Ã÷áõù, Ï³ÉÇ ÙÝ³óáñ¹. Îñ×áÝ- ³õ»ÉóáõÏ. äïáõÏ, åáõïáõÏ- Ï³õ³Ù³Ý. êáí³ÉÉáõÏ- ³ÝûÃÇ.

Ä². ÐàôÜÒø ºñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ áñã³±÷ áõñ³ËáõÃÇõÝ ¿ ³ÛÝ ûñÁ, »ñμ Ý³ Ïþ»ñÃ³Û ï»ëÝ»É Çõñ ³ñïûñ³Ûù Ã¿ Ñ³ë³±Í »Ý, »õ »ñμ ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ Ñ³ëÏ³õáñ»³É óáñ»Ý³μáÛë»ñ ßÇÏ³Ï³ñÙÇñ ·áÛÝ»ñáí ÏÁ Í³Í³ÝÇÝ Ù»ÕÙ³ßáõÝã Ñáí»ñ¿Ý, í³¯ß, Ïþ³ë¿, ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ë³Í ¿, ÉÇ óÝÍáõÃ»³Ùμ Ç ïáõÝ ÏÁ ¹³éÝ³Û, ³õ»ïÇë Ïáõ ï³Û μáÉáñ ÁÝï³Ý»³ó. ÇëÏáÛÝ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇÝ, ï³Ý ³ßË³ï³õáñ ÏïñÇ× »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñ, »õ »Ã¿ μ³õ³Ï³Ý ãÉÇÝÇÝ »ñμ»ÙÝ ûñ³í³ñÓáí Ùß³ÏÝ»ñ »õë ÏÁ μéÝ»Ý, »õ ³Ûëå¿ë ³ñï»ñáõÝ ÑáõÝÓù ÏÁ ëÏëÇ£ ØÇ μ³ñÇ ëáíáñáõÃÇõÝ Ï³ñ Ç Ý³ËÝ»³ó ³ÝïÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, áñáõ ³ñï áñ ßáõï Ñ³ëÝ¿ñ, ¹ñ³óÇù »õ μ³ñ»Ï³Ùù Ïþ»ñÃ³ÛÇÝ Ûû·Ý, Ý³Ë Ýñ³ ³ñï ÏÁ ù³Õ¿ÇÝ »õ ³å³ ÷áË³¹³ñÓ³μ³ñ ÇÝùÝ »õë Ïþ»ñÃ³ñ ³ÝáÝó ³ñïÁ ÏÁ ù³Õ¿ñ, »õ ³Ûëå¿ë Çñ³ñáõ û·Ý»Éáí Ñ³Ù³ßË³ï Ï»ñåáí, μáí³Ý¹³Ï ·ÇõÕ³óõáó ³ñï»ñÁ ³ÙμáÕç³å¿ë ÏÁ ù³Õáõ¿ÇÝ, Ã¿å¿ï ³Ûë ·»Õ»óÇÏ ëáíáñáõÃÇõÝ ³ÛÅÙ ß³ï Ýáõ³½³Í ¿, ³ëïÇ Û³ÛïÝÇ ¿, áñ ÁÝÏ»ñ³Ï³Ý á·õáÛ »é³Ý¹Ý »õë å³Ïë³Í ¿£ ²ßË³ïÇñ, ÂáéÝÇÏ, áñ ¹áõ ùá ³ñï ùá Ó»éùáí ù³Õ»ë, áõñÇßÇ û·ÝáõÃ»³Ý ãÏ³ñûïÇë£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ »ë ù»½ ÙÇ ³é³Ï ËûëÇÙ, áñ ß³ï ï»Õ ·ñáõ³Í ¿£ ²ñïáõïÇÏ ÃéãáõÝ ÙÇ Ï³Û áñ μÝ³Ï³Ý¿Ý Ë»É³óÇ »õ ïÝï»ë ¿, Çõñ μáÛÝ ³ñï»ñáõÝ Ù¿ç ÏÁ ¹Ý¿, áõñ áñ Ïáõï »õ Ñ³ïÇÏÝ»ñ å³Ï³ë ã»Ý£ ê³ Çõñ Ó³·»ñáõÝ ³å³·³Û íï³Ý· ·ÇïÝ³Éáí ³é³çáõó Ëñ³ï Ïáõ ï³Û, áñ ÙïÇÏ ³Ý»Ý Ó³·»ñ »õ å³ïÙ»Ý Çñ»Ý, »ñμ ³ñïÇÝ ï¿ñ ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï Ùûï»Ý³Éáí Ïáõ ·³Û ï»ëÝ»É Ã¿ ³ñï Ñ³ë³Í ¿£ ²é³çÇÝ ³Ý·³Ù ·³Éáí Ïþ³ë¿, ïÕ³ë, ³ñï Ñ³ëÝ»Éáõ Ùûï ¿, ·Ý³ ËûëÇñ Ù»ñ μ³ñ»Ï³Ù³ó ÃáÕ Ù»½Ç Ûû·Ý ·³Ý ³ñïÁ ù³Õ»Ý£ Øï³¹Çñ Ó³·»ñ ³Ûë μ³Ý ÏÁ 80

å³ïÙ»Ý Çñ»Ýó Ùûñ. Ù³Ûñ Ïþ³ë¿, ³ÝÑá· »Õ¿ù Ó³·»ñ, ù³ÝÇ áñ ï³Ýáõï¿ñ μ³ñ»Ï³Ù³ó åÇïÇ ëå³ë¿, ³ñï ãÇ ù³ÕáõÇñ£ ØÇõë ³Ý·³Ù Ïáõ ·³Û ÑÝÓáó ï¿ñ ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ ³ñï Ñ³ë»ñ ¿ μáÉáñáíÇÝ, Ïþ³ë¿, ïÕ³ë μ³ñ»Ï³ÙÝ»ñ ã»Ï³Ý ·áÝ¿ Ù»ñ ¹ñ³óÇÝ»ñáõÝ Éáõñ ïáõñ ÃáÕ ·³Ý û·Ý»Ý Ù»½ ÷áË³¹³ñÓ³μ³ñ, Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ, Ù»Ýù ¿É Ïþ»ñÃ³Ýù ³ÝáÝó Ïþû·Ý»Ýù, áõßÇÙ Ó³·»ñÝ ³Ûë Ëûëù»ñ ÏÁ å³ïÙ»Ý Çñ»Ýó ÙûñÁ£ Ø³ÛñÁ ¹³ñÓ»³É ÝáÛÝ μ³Ý Ïþ³ë¿, ³å³Ñáí »Õ¿ù Ó³·»ñë, ³ñï ãÇ ù³ÕáõÇñ ù³ÝÇ áñ μ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõ û·ÝáõÃ»³Ý ÙÝ³ó»ñ ¿ μ³ÝÁ£ ºññáñ¹ ³Ý·³Ù Ïáõ ·³Û ï³Ýáõï¿ñ, ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï ³Ýó»¯ñ »õ óáñ»Ý³μáÛë»ñ ãáñó»ñ áõ ÏÕÍ»ñ »Ýª á¯Ñ, Ïþ³ë¿ ïÕ³ë, Ë³μáõ»ó³Ýù, ³ÛÉ»õë áã μ³ñ»Ï³ÙÝ»ñ¿Ý ÛáÛë Ï³Û »õ áã ¹ñ³óÇÝ»ñ¿Ý, ·Ý³ ßáõïáí ³é μ»ñ Ù³Ý·³ÕÝ»ñ, Ù»Ýù Ù»ñ ³ñï ù³Õ»Ýù£ ²ÛÅÙ ÏÁ Ñ³õ³ï³Ù Ó³·»ñë, áñ ³ñï åÇïÇ ù³ÕáõÇ, »É¿ù ½Ó»½ ÷áË³¹ñ»Ù áõñÇß ï»Õ£ ²Ûë ³é³Ï ÃáÕ ù»½ Ëñ³ï ÉÇÝÇ, ÂáéÝÇÏ, »ñμ»ù Ùïù¿¹ ãÑ³Ý»ë »õ Ûáõë³Ë³μ ãÉÇÝ»ë. ÅÇñ »ñÏñ³·áñÍ Çõñ í³ñ³Í, ó³Ý³Í ³ñïÁ å¿ïù ¿ Çõñ Ó»éùáí ù³Õ¿, í³ëÝ½Ç ·áõó¿ û·ÝáÕ ¹ñ³óõáÛÝ ³ñïÁ ùá ³ñïÇÝ Ñ»ï Ñ³ëÝÇ Ç ÑáõÝÓ, ÙÇÃ¿ Ï³ñ»ÉÇ± ¿, áñ Ý³ ÃáÕáõ Çõñ ÑáõÝÓù »õ ·³Û ùá ³ñïÁ ÑÝÓ¿£ ²ßË³ïÇñ áñ ÑÝÓáó Å³Ù³Ý³Ï ã³ÝóÝÇ, áñáí Ã¿° ¹Åáõ³ñ³õ ÏÁ ù³ÕáõÇÝ »õ Ã¿ Ñ³ëÏ»ñ Ã³÷áõ»Éáí Ù»Í íÝ³ë ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºõ »ñμ ÑÝÓáó Å³Ù³Ý³Ï ûñ³í³ñÓ ë³ñ³ÏÝ»ñ ÏÁ μéÝ»ë, É³õ ËÝ³Ù ï³ñ Ýáó³, Ã¿° Ñ³óáí, Ã¿ Ï»ñ³Ïáõñáí. Ï³Ý áÙ³Ýù áñ ã³ñ³ã³ñ ÏÁ í³ñáõÇÝ ³ßË³ïáÕ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ Ñ»ï, áñù áõÅ¿ Éùáõ³Í í³ëï³Ï³μ»Ï ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ºñμ Ï¿ë³õáõñ Ñ³ó Ïþáõï»Ý ÑÝÓáÕ Ùß³ÏÝ»ñ, á±ñã³÷ μ³ñ»ëÇñï ÏÁ ÉÇÝÇë ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ ÃáÕáõë ³ÛÝ Ï¿ë³õáõñ ßá·ÇÝ, ËáÝç³Í ³ßË³ï³õáñÝ»ñ ¹¿½»ñáõÝ Ñáí³Ý»³ó ï³Ï óáñ»ÝÇ ËáõñÓ»ñ μ³ñÓ ³Ý»Éáí ·áÝ¿ ÙÇ 81

Å³Ùáõ ã³÷ ³Ýáõß ùáõÝ ù³ß»Ý, Û»ïáÛ »ÉÝ»Ý Ù³Ý·³ÕÝ»ñ ëñ»Ý »õ ëÏë»Ý ù³Õ£ Þ³ï áõñÇß ·³õ³éÝ»ñ ³Ûë ëáíáñáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, ÙÇ³ÛÝ ì³Ý³Û ·³õ³éÝ ¿, áñ ³ÝËÇÕ× ÏÁ í³ñáõÇ Ùß³ÏÝ»ñáõ Ñ»ï£ ºõ ·Çï»±ë ¹áõ ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ ÑÝÓáÕÝ»ñ ß³ï ³ËáñÅ³Ïáí Ïáõßï Ñ³ó Ïþáõï»Ý. á±ñã³÷ íÝ³ë³Ï³ñ ¿ Ù³ñ¹áÛ ³éáÕçáõÃ»³Ý, »ñμ ³ÛÝå¿ë ³é³Ýó ÙÇçáó ï³Éáõ »ÉÝ»Ý »õ ÉÇù ÷áñáí ÍéÇÝ »õ Ù³Ý·³Õ ù³ß»Ý, Ãá°Õ ³Ûë, ïÝï»ë³å¿ë ¿É íÝ³ë ¿ ï³ÝáõïÇñáç, í³ëÝ½Ç ÑÝÓáÕ Ùß³ÏÝ ³ñ¹¿Ý ËáÝç³Í ¿, »õ Ñ³ó áõï»Éáí ³õ»ÉÇ »õë ÏÁ Í³Ýñ³Ý³Û£ ´Ý³Ï³Ý ¿ áñ Ý³ ³ÝÙÇç³å¿ë ·áñÍÇ ëÏë»Éáí, Ý³ ãÇ Ï³ñáÕ ç³Ýùáí ³ßË³ï»É£ ´³Ûó »ñμ Ý³ ÷áùñ ÇÝã ùÝáí Ï³½¹áõñáõ»Éáí ÏþáõÅ³õáñáõÇ, ëï³ÙáùëÇ Í³ÝñáõÃÇõÝ ÏÁ Ã»Ã»õÝ³Û, ï»ë ¹áõ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï á±ñã³÷ ³ßËáõÅáí Ù³Ý·³Õ ÏÁ ß³ñÅ¿, ³ÛÝå¿ë áñ, Ý³ ÙÇ Å³Ùáõ³Û ùÝáÛ ï»Õ ÏñÏÝ³ÏÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ ÏÁ É»óÝ¿£ Ü³Ëáñ¹ ¹³ë»ñáõë Ù¿ç ÏÁ ÛÇß»±ë, ÂáéÝÇÏ, Ñ³ñ»õ³ÝóÇ Ï»ñåáí Ëûë»ó³Û, áñ ·»ñ³Ý¹ÇÝª ß³ï Ù»Í ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇ Ù³Ý·³Õ¿Ý, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ Ï³ÝË»ë »õ óáñ»ÝÇ »Õ³Í Å³Ù³Ý³Ï ÑÝÓ»ë, áñ ³ÛÉ»õë Ñ³ïÇÏÝ»ñ ã»Ý Ã³÷Çñ, »õ ³õ»ÉÇ ³ÛÝ ³ñï»ñÁ ·»ñ³Ý¹Çáí ÑÝÓ»Éáõ ¿, áñ Ëáï³μáÛë, Ëáï³Ë³éÝ »õ μ³ñÓñ³Ñ³ë³Ï »Ý óûÕáõÝÝ»ñ£ ÆëÏ ³ÛÝ ³ñï»ñÝ, áñáó μáÛë ó³Ýó³é ¿ »õ Ï³ñ×, å¿ïù ¿ Ù³Ý·³Õáí ù³Õ»É£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿, ÂáéÝÇÏ, »ñÃ³ÛÇñ ï»ëÝ³ÛÇñ ØßáÛ, Ù³Ý³õ³Ý¹ Ð³ó»³ó ·³õ³éÇ ù³ç³μ³½áõÏ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ ÑÝÓ»Éáõ Ñ³Ý¹¿ë, Ýáù³ ã·Çï»Ý Ù³Ý·³Õ, ³Ù»Ý³ÛÝ ÇÝã ·»ïÝÇ »ñ»ë¿Ý μáõë³ÍÝ»ñÁ ·»ñ³Ý¹Çáí ÏÁ ëñμ»Ý, áãÇÝã ÷áÛÃ ãáõÝÇÝ Ã¿ Ñ³ïÇÏÝ»ñ ·»ïÇÝ ÏÁ Ã³÷ÇÝ. í³ëÝ½Ç ³ÛÝåÇëÇ ãÝ³ßË³ñÑÇÏ ÑáÕ»ñ áõÝÇ, áñ ÇÝÏ³Í Ñ³ïÇÏÝ»ñ Ù¿ç Ã³Õáõ»Éáí, »õ ³ßÝ³Ý ³ÝÓñ»õ íñ³Ý ·³Éáí ÏÁ ï»ëÝ³ë áñ ÑÝÓáõ³Í ³ñïÁ Ýáñ¿Ý Ï³Ý³ã»ñ ¿, áñáí ³é³Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý 82

ÏñÏÝ³ÏÇ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñ ÉÇÝ»Éáí Ñ»ï»õ»³É ï³ñÇÝ Ýáñ¿Ý ÏÁ ù³ÕáõÇÝ£ ÐÝÓ»Éáõ, »õ Ù»Í-Ù»Í ËáõñÓ»ñ Ï³å»Éáõ í³ñÅáõÃ»³Ý Ù¿ç ³ñ¹³ñ»õ Ùß»óÇ »ñÏñ³·áñÍ ·»ñ³½³Ýó ¿, Ã¿»õ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý áõñÇß Ù³ë»ñáõÙ ß³ï Û³çáÕ³Ï ã¿£ Ð³Ù³éûï Ï»ñåáí ³õ³ñï»Éáí ³ñïûñ¿Çó ÑÝÓ»Éáõ ¹³ëÁ, ÙÇïùë »Ï³õ ³ÛÝ μ³ÝÁ, ½áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í Øáíë¿ëÇÝ å³ïáõÇñ³Í ¿, ×é³ù³Õ ã³éÝ»É Ã¿° ³Û·ÇÝ »õ Ã¿ ³ñïÁ, ½Ç ÷áùñ ×Çé»ñ »õ Ã³÷áõ³Í Ñ³ëÏ»ñª áñμ»ñáõÝ »õ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ μ³ÅÇÝÝ ¿£ ²ëïáõÍáÛ ³Ûë ·ÃáõÃ»³Ý å³ïáõ¿ñ Í»ñáõÝÇ ä³åÇÏ, ÂáéÝÇÏÇ¹ Ïþ³õ³Ý¹¿ áñ μ³ñ»ëÇñï »õ ·Ã³ë¿ñ ÉÇÝÇë£ Ø»Ýù ³Û·Ç ãáõÝÇ°Ùù, ÑÝÓáó Å³Ù³Ý³Ï å¿ïù ¿ ÃáÕáõÙù áñ ·ÇõÕÇ ³Õù³ïÝ»ñ, ³ÛñÇÝ»ñ, áñμ»ñ ·³Ý ÅáÕí»Ý Ã³÷áõ³Í Ñ³ëÏ»ñ áõ Ñ³ÛÃ³ÛÃ»Ý Çñ»Ýó Ï»³ÝùÇ å³ñ¿Ý£ Üáù³ Ù»ñ ·ÇõÕÇ ãù³õáñ Ù³ëÝ »Ý, í³ñáõó³Ý ãáõÝÇÝ, Ñ³å³ ÇÝãá±í å¿ïù ¿ ³åñÇÝª å¿ïù ¿ ³ßË³ïáõÃ»³Ý μ³ÅÇÝ ï³É ³ÛÝåÇëÇÝ»ñáõÝ, áñ Ï³ñáÕ »Ý ³ßË³ï»É »õ ûñ³í³ñÓù ëï³Ý³É. ÇëÏ Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇÝ»ñ, áñ Í»ñ áõ å³é³õ »Ý Ï³Ù ÷áùñÇÏ ïÕ»ùÝ»ñ »Ý, áãÇÝã ³ßË³ïáõÃÇõÝ ã»Ýù Ï³ñáÕ å³Ñ³Ýç»É Çñ»ÝóÙ¿ Çμñ»õ ÷áË³ñÇÝáõÃÇõÝ£ øñÇëïáë Û³ïÏ³å¿ë ³ÛëåÇë»³ó Ñ³Ù³ñ Ëûë³Í ¿. §îáõù ÷áË ³ÛÝÙ, áõëïÇ áã ³ÏÝ áõÝÇóÇù ³éÝ»É¦£

²ñïáñ³Ûù- ³ñï»ñ. ¶»ñ³Ý¹Ç- Ù»Í Ù³Ý·³Õ. ÎÕÍ»É- ãáñÝ³É. Ð³Ù³ßË³ï- Ñ³Ù³ï»Õ ³ßË³ï³Ýù. Ð³ëÏ³õáñ»³É- Ñ³ëÏ Ï³å³Í. ÖÇé- Ë³ÕáÕÇ å½ïÇÏ áÕÏáÛ½. Öé³ù³Õ- ×Çé»ñÁ, Ñ³ëÏ»ñÁ Ñ³õ³ù»É. Ø³Ý·³Õ- ÑÝÓ»Éáõ ·áñÍÇù. Úû·Ý- û·ÝáõÃÇõÝ. à·õáÛ- Ñá·ÇÇ. âÝ³ßË³ñÑÇÏ- - μ³ó³éÇÏ, ãï»ëÝáõ³Í. ê³ñ³Ï- ûñ³í³ñÓùáí μ³Ýáõáñ. îáõù ÷áË ³ÛÝÙ, áõëïÇ áã ³ÏÝ áõÝÇóÇù ³éÝ»É- öáË ïáõ¿ù ³ÝáÝó, áñáÝóÙ¿ ³éÝ»Éáõ ³ÏÝÏ³ÉáõÃÇõÝ ãáõÝÇù.

Ä´. Î²È ºô Î²È²îºÔ ²ñïûñ³Ûù ÑÝÓ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï, »ñÏñ³·áñÍ Ù»Í ÷áõÃ³ç³ÝáõÃÇõÝ å¿ïù ¿ áõÝ»Ý³Û, ÙÇ ÏáÕÙ¿Ý ù³Õõ³Í óáñ»ÝÇ ¹¿½»ñÁ ë³ÛÉ»ñáí Ïñ»É Ï³É³ï»Õ£ ²Ûë ³ßË³ïáõÃÇõÝ ß³ï ÏÁ ¹Çõñ³Ý³Û, »Ã¿ Ï³ÝË³å¿ë ë³ÛÉÇ ×³Ùμ³Ý»ñ Ñ³ñÃáõ³Í áõ å³ïñ³ëïáõ³Í ÉÇÝÇÝ. Û³ÛïÝÇ ¿ ³Ù¿Ý ·³ñÝ³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ûáñ¹ ³ÝÓñ»õÝ»ñ¿Ý »õ çñ³í³½ ï»Õ»ñ¿Ý, ×³Ùμ³Ý»ñáõ í»ñ³Û Ñ»Õ»Õ³ïÝ»ñ ÏÁ μ³óáõÇÝ »õ Ù»Í ³ñ·»Éù ÏÁ ÉÇÝÇÝ ë³ÛÉ»ñáõ ÁÝÃ³óùÇÝ£ ÜÏ³ï¿ áõ ï»ë ÂáéÝÇÏ, Ã¿ á±ñã³÷ ³ÝÑá· ¿ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹, ½Ç »ñμ ³Û¹ μÝ³Ï³Ý ×³Ùμ³Ý»ñ ÏÁ Ë³Ý·³ñáõÇÝ, Ý³ ÏÁ Ùï³Í¿ Û³ÛÝÅ³Ù áõñÇß Ýáñ ×³Ùμáõ ·ÇÍ ÙÇ μ³Ý³É, áñáí ÑÇÝ μÝ³Ï³Ý ×³Ý³å³ñÑ Ïþ³Ù³Û³Ý³Û£ ÆëÏ Ýáñ ×³Ùμ³Ý Ã¿ »ñÏ³ñ ÉÇÝÇ »õ åïáÛïÝ»ñ áõÝ»Ý³Û, áãÇÝã ÷áÛÃ ¿ Çñ»Ý Ñ³Ù³ñ, ½Ç ·ÇõÕ³óÇÝ ã·Çï¿ Ñ³ßáõ»É Å³Ù³Ý³ÏÇ Ïáñáõëï, Ãá°Õ ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝÝ»ñ£ àõëïÇ, »ñÏñ³·áñÍÇÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù»Í ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ ÏÁ ÉÇÝÇ, »Ã¿ ï³ñáõ¿ ï³ñÇ ãÝáñá·õÇÝ ·áÝ¿ Ë³Ý·³ñáõ³Í ·ÉË³õáñ ×³Ùμ³Ý»ñ£ ¸»é ÑáõÝÓù»ñ Ç Ï³É³ï»Õ ãμ»ñáõ³Í ß³ï Ï³ñ»õáñ ¿ Ï³É³ï»ÕÇ å³ïñ³ëïáõÃÇõÝ, »õ Ï³ë»Éáõ Ñ³Ù³ñ å¿ïù »Õ³Í ·áñÍÇùÝ»ñ, Ï³ÙÝ³ë³ÛÉ, ç³éç³é »õ³ÛÉÝ£ ì³Ý³Û ³ñ»õ»É»³Ý »õ ÑÇõëÇë³ÏáÕÙÝ »Õ³Í ·³õ³éÝ»ñ ß³ï ·ÇõÕ»ñ Ï³Ý, áñ »ñμ»ù Ï³É³ï»ÕÇ å³ïñ³ëïáõÃ»³Ý å¿ïù ãáõÝÇÝ, í³ëÝ½Ç ·ÇõÕ»ñáõÝ Ùûï ËÇï »õ ÙÇ³μáÛë Ù³ñ·»ñ Ï³Ý, áñ ·»ïÝÇÝ »ñ»ë Í³ÍÏ³Í »Ý Çμñ ÙÇ Ï³Ý³ã³½³ñ¹ ÷éáó, ÇÝãå¿ë Ù»ñ ²ñ×³Ï ·ÇõÕÇÝ Ï³É³ï»Õ»ñ, áñù μÝ³Ï³Ý »Ý »õ å¿ïù ãáõÝÇÝ å³ïñ³ëïáõÃ»³Ý£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë ÂáéÝÇÏ, ûñ³ÝÝ Ï³ëáõ»É¿Ý Û»ïáÛ Ù»ñ óáñ»Ý³ß»Õç»ñ á±ñã³÷ Ù³ùáõñ »õ ³ÝË³éÝ »Ý, áã ÑáÕ, »õ áã ù³ñ áõÝÇÝ Çñ»Ýó Ù¿ç, ÇëÏ ³ÛÝ Ï³É³ï»Õ»ñ, áñ ³ÝμáÛë, É»ñÏ ÑáÕ »Ý, »ñÏñ³·áñÍ ÏÁ å³ñï³õáñÇ 84

³Ù¿Ý ï³ñÇ Ï³ÉÇ Å³Ù³Ý³Ï ßÇÝ»É »õ å³ïñ³ëï»É£ Î³ÉÇ ï»Õ »ñ»ë¿Ý ÷áñ»Éáí çáõñ ÏÁ ÃáÕáõ í»ñ³Û, »õ ³ÝÑ³ñÃ ï»Õ»ñ μ³Ñáí Ñ³ñÃ»Éáí ÏþáõÕÕ¿ ·»ïÝÇÝ Ù³Ï»ñ»õáÛÃ, çáõñÁ ó³Ùù»É¿Ý Û»ïáÛ Û³ñ¹ ÏÁ ó³Ý»Ý í»ñ³Û, »õ ÏÁ ëÏëÇÝ μ³ÑÇ ù³Ù³Ïáí Í»Í»É »õ Ñ³ñÃ»É£ ²Ûë Ï»ñå ßÇÝáõ³Í Ï³É³ï»Õ»ñ ¹³ñÓ»³É Ëáñ¹ áõ μáñ¹ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, »õ ³½³ï ãÇ ÙÝ³ñ óáñ»³ÝÝ ³õ³½³Ë³éÝ ÑáÕ»ñ¿£ È³õ³·áÛÝ Ï³É³ï»Õ ³ÛÝ ¿ áñ ÙÇ³Ý·³Ù ë³É³Û³ï³Ï ÉÇÝÇ, »õ Çõñ ßñç³å³ïÁ ·áÝ¿ Ï¿ë Ï³Ý·áõÝ μ³ñÓñáõÃ»³Ùμ ÃáõÙμ áõÝ»Ý³Ûª áñå¿ë½Ç ûñ³Ý ÏñáÕ ë³ÛÉ Ýáñ³ »½»ñù Ï»Ý³Û »õ ãÙïÝ³Û Ï³É³ï»Õ, ½Ç ë³ÛÉÇÝ ³ÝÇõÝ»ñÝ, Ï³É³ï»ÕÇÝ Û³ï³Ï ÏÁ Ë³Ý·³ñ»Ý£ Ø»ñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ»ñáõÝ ûñ³Ý Ï³ë»Éáõ Ï»ñå, »õ ·áñÍÇùÝ»ñ μ³õ³Ï³Ý Û³çáÕ »Ý, Ã¿° Ï³ÙÝ³ë³ÛÉ »õ Ã¿ ç³éç³é Ç ÙÇ³ëÇÝ μ³Ý»óÝ»Éáí Ù»Í ·áñÍ ÏÁ ï»ëÝ³Ý, ³õ»ÉÇ Ï³ëáÕ »õ Ù³ÝñáÕ ¿ ç³éç³é ·áñÍÇù, áñ ÷³Ûï¿ ÙÇ ·É³Ý³Ï ¿ »ñÏáõ Ï³Ý·áõÝ »ñÏ³ñ, áñáÛ í»ñ³Û ß³ñõ³Í »Ý áÉáñ Ó»õáí »ñÏ³Ã¿ ëáõñ áõñ³·Ý»ñ, áñ ³Ýõ³Ó»õ ¹³éÝ³Éáí ÏÁ Ïáïñï¿ Ï³ÉÇ ûñ³ÝÝ£ Ø³Ý³õ³Ý¹, »ñμ ÓÇ»ñ ÉÍáõ³Í ÉÇÝÇÝ ç³éç³éÇÝ ³ñ³·³å¿ë ¹³éÝ³Éáí Ï³ÙÝ³ë³ÛÉ¿Ý ß³ï ³õ»ÉÇ ·áñÍ ÏÁ ï»ëÝ³Ý£ Ð³ñóáõñ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³Õù³ï ·ÇõÕ³óÇù ÇÝãå¿±ë Ï³É Ïþ³Ý»Ý, »ñμ ³Û¹ ·áñÍÇùÝ»ñ ãáõÝÇÝ£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ³õ»Éáñ¹ ¿ ³Û¹ Ñ³ñóáõÙÝ, ù³ÝÇ áñ ³Õù³ïÝ ³ñ¹¿Ý ÑáÕ³ï¿ñ ã¿, ÙÇÃ¿ Ï³ñá±Õ ¿ í³ñáõó³Ý ³Ý»É£ ²Ñ³, ï»ë Ù»ñ ·ÇõÕÇ ³Õù³ï Ô³½³ñÇ Ï³É, áñ Å³Ù³Ý³Ï³õ ·»ÕÇÝ ³é³çÇÝ Ñ³ñáõëï Ñ³Ùμ³Ý ¿ñ, ³ÛÅÙ Ñ³½Çõ ÙÇ ù³ÝÇ ë³ÛÉ óáñ»Ý áõÝÇ Ï³ë»Éáõ£ ØÇ »½ »õ ÙÇ Ïáí áõÝÇ, ÉÍ³Í ¿ ÙÇ Ù³ß³Í ³Ý³ï³Ù Ï³ÙÝ³ë³ÛÉÇ, Çõñ ÷áùñÇÏ Ï³ÉÇÏ ³Ýáí ÏÁ Ï³ë¿£ ºë í³Õáõó ÏÁ ×³ÝãÝ³Ù ³Õù³ï Ô³½³ñ, áñ »ñμ»ÙÝ ï³Ýáõï¿ñ ¿ñ, ¹áõéÁ μ³ó, »õ ³ÛÅÙ ³Û¹ íÇ×³ÏÇÝ Ñ³ë³õ, Ã¿° ³ñï»ñ, Ã¿ Çõñ Í³é³ëï³ÝÝ»ñ å³ñï³ï¿ñ ·ñ³õ»ó, Ã¿ Çñ³õ Ã¿ ³ÝÇñ³õ, ³Û¹ 85

ã·Çï»Ù, ÙÇ³ÛÝ ³Ûë ·Çï»Ù, áñ å³ñï³ï¿ñ Ã¿° ³ßË³ñÑÇÝ ûñÇÝ³ó ³é³ç Ã¿ Çõñ ËÕ×ÇÝ ³é³ç ÇÝùÝ ãùÙ»Õë »Õ³õ »õ Ï³ñ¹³ó μ³Ý³ëï»ÕÍÇÝ ³Ûë ïáÕ»ñÁ. §Ð»ï»õ»Éáí ÙÇßï ûñÇÝ³ó ³ßË³ñÑÇ, ºë Ï»³ÝùáõÙë Ù³ñ¹áó íÝ³ë ãÇ ³éÇ¦£ ØÇç³ÝÏ»³É μ³Ý å³ïÙ»óÇ, ÂáéÝÇÏ, áñ å³ñïù ³Ý»É¿ ½·áõß³Ý³ë, ³å³ Ã¿ áã ¹áõ »õë ³Õù³ï Ô³½³ñ ÏÁ ¹³éÝ³ë£ ¸áõ ã»ë ï»ë»ñ, ÂáéÝÇÏ, μ³Ûó »ë ï»ë³Í »Ù Ç äáÉÇë, å³ïÙ»Ù ù»½£ ºõñáåÇáÛ ³ñáõ»ëï³·¿ï Ù³ñ¹ÇÏ ³ÛÅÙ Ï³É Ï³ë»Éáõ Ñ³Ù³ñ ÙÇ Ù»ù»Ý³Û ÑÝ³ñ³Í »Ý, áñ ³Ñ³·ÇÝ μ³Ý ¿. Ù»Í ë³ÛÉÇ å¿ë ãáñë ³ÝÇõÝ»ñáõ í»ñ³Û Ñ³ëï³ïáõ³Í, áñáõ Ù¿ç ½³Ý³½³Ý Ù³Ýñ áõ Ëáßáñ »ñÏ³Ã³Ã»É Ù³Õ»ñ, »õ ³ÛÉ Ï³ëáÕ »õ Ù³ÝñáÕ ëáõñ»ñ ½»ï»Õáõ³Í »Ý, áñ Ù»½ å¿ë ßÇÝ³Ï³ÝÇ Ë»Éù ãÇ Ñ³ëÝÇñ£ ²Ûë Ù»ù»Ý³ÛÝ Ïñ³Ïáí ÏÁ ¹³éÝ³Û, »ñÏáõ Ù³ñ¹ Ù»ù»Ý³ÛÇÝ ï³ÝÇë Ï»ó³Í ß³ñáõÝ³Ï ËáõñÓ»ñ ù³Ï»Éáí ÏÁ Ó·»Ý ÁÝ¹áõÝ³ñ³ÝÇ Í³Ï¿Ý Ý»ñë, áñáÝù ÷ßñáõ»Éáí, Ù»ù»Ý³ÛÇ »ñÏáõ Í³Ï»ñ¿Ý ¹áõñë ÏÁ í³ÝáõÇÝ Ã¿° óáñ»³Ý »õ Ã¿ Û³ñ¹£ ²Ûë Ù»ù»Ý³ÛÝ ÙÇßï ¹¿½»ñáõÝ ùáí ÏÁ Ñ³ëï³ïáõÇ, áñáíÑ»ï»õ ¹ÇõñáõÃÇõÝ áõÝÇ ë³ÛÉÇ å¿ë í³ñ»É ï³Ý»É áõñ áñ ÉÇÝÇ£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ·ÇïáõÃÇõÝ á±ñã³÷ ¹Çõñ³óáõó»ñ ¿ Ù³ñ¹áó ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ³ÛÝ ÇÝã Ù»Ýù ³ÙÇëÝ»ñáí Ï³É Ïþ³Ý»Ýù, »õ ß³ï ³Ý·³Ù ÓÇõÝ»ñáõ ï³Ï ÏÁ ÙÝ³Ý, Ý³»õ ÏÁ ëå³ë»Ýù Ù»ÕÙ³ßáõÝã Ñáí»ñáõÝ, áñå¿ë½Ç ¿ñ³Ý ³Ý»Éáí óáñ»Ý Û³ñ¹¿Ý Ñ³Ý»Ýù£ ºñÏáõ ³Ý·³Ù Ù³Õ»ñ¿ ³ÝóáõÝ»Ýù »õ³ÛÉÝ£ ²é³Ýó ³Ûë μáÉáñ ³ßË³ïáõÃ»³Ýó Ù»ñ ÙÇ ³Ùëáõ³Ý ·áñÍÁ, Ù»ù»Ý³ÛÝ ÙÇ ù³ÝÇ ³õáõñ Ù¿ç ÏÁ Éñ³óÝ¿£ ºõ ³ÛÝã³÷ Ù³ùáõñ ÏÁ ½ï¿ óáñ»³Ý, áñáõ í»ñ³Û Ù³ñ¹ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û Ã¿ ÇÝãå¿ë Ç ëå³é Ç ÙÇ ÏáÕÙ ³Ýç³ïáõ³Í »Ý ù³ñ»ñ, ÑáÕ»ñ, »õ û86

ï³ñ Ñ³ïÇÏÝ»ñ. áñáí ³ÛÉ»õë Ñ³ñÏ ãÇ ÙÝ³ñ óáñ»³Ý ÏñÏÇÝ Ù³Õ»Éáí Ù³ùñ»É, »õ ³å³ ï³Ý»É ç³Õ³ó ³Õ³É£ ¶Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³ßÝ³Ý Ï³É»ñáõ Å³Ù³Ý³Ï á±ñã³÷ Ïþ³×³å³ñ»Ý ·ÇõÕ³óÇù, áñ ³ÝÓñ»õ³Ï³ñ· ãëÏë³Í Ï³É»ñ ÅáÕí»Ý, ½Ç »ñÏñ³·áñÍÁ Ï³ÉÇ Å³Ù³Ý³Ï ³ÝÓñ»õ ãþáõ½»ñ, ³ÛÉ ÙÇ³ÛÝ ³ñ»õ »õ Û³çáÕ ù³ÙÇ£ ´³Ûó ³Ûë Ù»ù»Ý³ÛÇÝ Ù»Í û·ï³Ï³ñáõÃÇõÝ ³ÛÝ ¿ áñ ³Ù¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ï³ñáÕ ¿ μ³Ý»É£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ºõñáåÇáÛ Ù»Í ³·³ñ³Ï³ï¿ñ»ñ, óáñ»³Ý ³é³Ýó Ï³ë»Éáõ ß³ï Å³Ù³Ý³Ï ¹¿½»ñáí ÏÁ å³Ñ»Ý »õ »ñμ å¿ïù ÉÇÝÇ, Ù»ù»Ý³ÛÝ ¹¿½Ç ³é³ç ï³Ý»Éáí, ÏÁ Ï³ë»Ý£ ì³ëÝ½Ç ÷áñÓáõ³Í ¿, Ã¿ óáñ»³Ý ³õ»ÉÇ É³õ ÏÁ å³ÑáõÇ »ñÏ³ñ Å³Ù³Ý³Ï ¹¿½»ñáõÝ Ù¿ç Çñ»Ýó Ñ³ëÏ»ñáí áõ å³ï»³ÝÝ»ñáí, ù³Ý ßï»Ù³ñ³ÝÇÝ Ù¿ç, áñ ß³ï ³Ý·³Ù ÏÁ ï³ùÝ³Û, ÏþáçÉáïÇ »Ã¿ »ñμ»ÙÝ Ë³éÝ»Éáí ã¹³ñÓÝ»ë£ Ø»ñ ³Õù³ï Ï³É»ñ Ù»ù»Ý³ÛÇ å¿ïù ãáõÝÇÝ, Ù»ñ Ù»ù»Ý³Ý Åñ³·áñÍ ³ßË³ïáõÃ»³Ý μ³½áõÏÝ»ñ »Ý£ ØÇÃ¿ Ï³ñá±Õ »Ýù ³Û¹ Ã³ÝÏ³·ÇÝ Ù»ù»Ý³ÛÝ μ»ñ»É Ù»ñ ³ßË³ñÑ, áñ ÙÇ Ñ³ï Ñ³½³ñ ÉÇñ³ÛÇ ³ñÅ¿ù áõÝÇ, ÇÝãå¿ë ß³ï ³Ý·³Ù ÏñÏÝ³Í »Ù ºõñáåÇáÛ »ñÏñ³·áñÍ³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ß³ï ¹Çõñ³óáõó³Í »Ý, Ý³ å¿ïù ãáõÝÇ Ù»ù»Ý³Û ëï³Ý³É, í³ëÝ½Ç Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝÝ»ñ, áñ Û³ïÏ³å¿ë ³Û¹åÇëÇ Ù»ù»Ý³Ý»ñ ÏÁ ·áñÍ³Í»Ý. ·ÇõÕ³óÇÝ í³ñÓù ï³Éáí, ÙÇ³ÛÝ Çñ»Ýó ³ÙμáÕç áõÝ»ó³Í óáñ»Ý³¹¿½»ñ Ï³ë»É Ïáõ ï³Û£ ºõ ·Çï»±ë, á±ñã³÷ ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ³Û¹ ¹Åáõ³ñ³ß³ñÅ Ù»ù»Ý³Ý ·ÇõÕ¿ ·ÇõÕ ÏÁ ï³ñáõÇ, ÙÇ³ÛÝ »ñÏáõ ÓÇ ÉÍ»Éáí, Ñ³ñÃáõ³Í å³ïñ³ëïáõ³Í ×³Ùμ³Ý»ñáõÝ ßÝáñÑÇõ£ àí ·Çï¿, ³Ýßáõßï Ïáõ ·³Û Å³Ù³Ý³Ï »õ ÙÇ ûñ, áñ ³Û¹ Ù»ù»Ý³ÛÝ ù³É»Éáí Ïáõ ·³Û Ù»ñ ³ßË³ñÑ, »ë ÏÁ Ù»éÝÇÙ, »õ ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë áõ ÏÁ ÛÇß»ë ä³åÏ¿¹ ·áõß³ÏáõÃÇõÝ£ 87

Î³ÉÇ »õ Ï³É³ï»ÕÇ ¹³ëÝ ³õ³ñï»Éáí, ³ÛÅÙ å¿ïù ¿ ËûëÇÙ ßï»Ù³ñ³ÝÇ å³ïñ³ëïáõÃ»³Ý í»ñ³Û, áñ Ï³ñ»õáñ ¿ »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ£

¿ñ³Ý, ¿ñ³Ý ï³É- ¿ñÝ»É, ù³ÙÇÇÝ ï³É, óáñ»ÝÁ ½ï»Éáõ Ñ³Ù³ñ. Ð³Ùμ³ÛÑ³õ³Ý³μ³ñª »ñ»õ»ÉÇ. Ð»Õ»Õ³ï- çáõñÇ ³é³ïáõÃ»Ý¿Ý Ó»õ³ó³Í ·»ï. âùÙ»Õ- ³ÝÙ»Õ. î³ÝÇë- ï³ÝÇù. ø³Ù³Ï- ÏéÝ³Ï.

Ä¶. ÞîºØ²ð²Ü Ú³ÝÏ³ñÍ ÙÇïùë »Ï³õ ÂáéÝÇÏ, ÇÝã ½áõ·³¹¿å ÙÇ ûñ ¿ ³Ûë ûñ, í³ÕÁ Ù»ñ ì³ñ³·³Û Ê³ãÇ ïûÝÝ ¿£ Æ Ý³ËÝ»³ó ³ÝïÇ ëáíáñáõÃÇõÝ »Õ³Í ¿, μáÉáñ ì³ëåáõñ³Ï³Ý ³ßË³ñÑ í³ÕÁ Ñ³ñÇë³Û ÏÁ ¹Ý¿, ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ ³õ»ÉÇ óÝÍáõÃ»³Ý ûñ ¿, Ù»Ýù ³Ûë ³õáõñ Ï³ÉÇ ÏáñÏáï Ïþ³ë»Ýù, í³ëÝ½Ç Ï³É»ñ ÏÁ í»ñç³Ý³Ý. Ï³ÉÇ »ñ³Ë³ÛñÇù¿Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý ï³ÝïÇÏÇÝÝ»ñÁ Û³ïÏ³å¿ë ×»ñÙÏ³Ñ³ï óáñ»ÝÝ»ñ¿Ý ÏáñÏáï ÏÁ å³ïñ³ëï»Ý Ñ³ñÇë³ÛÇ Ñ³Ù³ñ, μáÉáñ ·ÇõÕÇ ïÝ»ñÁ ³Ù¿Ý Ù¿Ï Çñ»Ýó ã³÷áí Ñ³ñÇë³Û ÏÁ ¹Ý»Ý£ ¾ñ ÙÇ Å³Ù³Ý³Ï áñ ·ÇõÕÇ Ù»Í-Ù»Í Ñ³Ùμ³Ý»ñ Ù¿Ï-Ù¿Ï »½ ÏÁ ÙáñÃ¿ÇÝ Ñ³ñÇë³ÛÇ Ñ³Ù³ñ, Çñ»Ýó Ù»é»ÉÝ»ñÁ ÛÇß»Éáí Ñá·õáÛ Ñ³ó ÏÁ å³ïñ³ëï¿ÇÝ, μáÉáñ ·ÇõÕÇ ÅáÕáíáõñ¹, ³Õù³ïÝ»ñ Ïþáõï¿ÇÝ Ïáõßï-Ïáõßï »õ ÏþûñÑÝ¿ÇÝ ï³Ýáõï¿ñ£ ¶Ý³¯ó, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÝ ³é³ïáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï, Ãá°Õ »½Ý, μ³õ¿ Ã¿ Ï³ñ»Ý³Ý áõÉ ÙÇ ÙáñÃ»É£ Æ ÑÝáõó Ñ³ñÇë³ÛÇ Ñ³Ù³ñ ß³ï »ñ·»ñ Ï³Ý, μ³Ûó »ë Ýáñ¿Ý ÙÇ »ñ· ËûëÇÙ ù»½£ §¾ë ûñ, ·Çï¿±ù Ã¿ Ç±Ýã ûñ ¿ Ø»ñ ì³ñ³·³Û Ê³ãÇ ïûÝÝ ¿, ºõ Ù»Ýù Ïþ³ë»Ýù Ï³ÉÇ ÏáñÏáï, Ð³ñÇë³ÛÇ Ù»Í ïûÝÝ ¿£ ´áÉáñ ³ßË³ñÑ ì³ëåáõñ³Ï³Ý Ð³ñÇë³ÛÇ ïûÝ Ï³ï³ñ¿, ¾¯, ï³Ý ïÇÏÇÝ, ÃáÝÇñ í³ñ¿ ¸Çñ Ù»Í åÕÇÝÓ »õ åïáõÏÝ»ñ, Ø»Ýù ÙáñÃ»óÇÝù Ù»ñ å³ñ³ñï »½Ý, ØÇëÝ áõ ÏáñÏáï å³ïñ³ëï ¿, ï»¯ë£ ´áÉáñ»ó¿ù ßáõñç åÁÕÝÓÇÝ ´áÉáñ ·»ÕÇ ÏÁïñÇ× É³×»ñ, Ð³ñ¿ù Á½ë³ áõÅ·ÇÝ Ñ³ñ¿ù, 89

Îþ³ë¿ Ù»ñ Ñ³Ûñ Èáõë³õáñÇãÝ£ ¾Ýå¿ë Ñ³ñ¿ù ÙÇÝã»õ Ñ³ÉÇÝ àëÏáñÝ áõ ÙÇëÝ Ç ÙÇ³ëÇÝ, Ð³ÉÇÝ Ë³éÝÇÝ Ñ»ï ÏáñÏáïÇÝ ²ÛÝ ¿ Ýß³Ý É³õ Ñ³ñÇëÇÝ£ âáù¿ù, Ù³ÝÏïÇù, Ã³ËëÇÝ í»ñ³Û êÁ÷éáó ãþáõ½»ñ, ßÇÝ³Ï³Ý »Ýù, ÈÇó ï³Ý ïÇÏÇÝ Á½Ñ³ñÇë³Ý ÈÇ×-ÉÇ× ³ñ³ »ÕÝ Ç í»ñ³Û£ î³Ý Ñ³ñëÝ»ñ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ Þáõï-ßáõï μ»ñ¿ù Á½Ã³÷Ã³÷³Ý ÂáÝñ¿Ý »É³Í ï³ù-ï³ù Ñ³ó»ñ, Æ±Ýã ³Ýáõß ¿ Ñ³ñÇëÇ Ñ»ï£ ²é¿ù ³ÛÝ ÏáåÇï ³Ýï³ß Êáßáñ-Ëáßáñ Ù»Í ¹Á·³ÉÝ»ñ, Î»ñ¿ù-Ï»ñ¿ù ³Ýáõß ¿ÉÝÇ ì³ëï³Ï³õáñ Ùß³ÏÝ»ñ£ úñÑÝ»³É ÉÇÝÇ Ù»ñ ï³Ý ïÇÏÇÝ È³õ ¿ »÷»ñ Á½Ñ³ñÇë³Ý, úñÑÝ»³É ÉÇÝÇ Èáõë³õáñÇ¯ãÝ àñ ïáõ³õ Ù»½ ÉáÛë Ñ³õ³ï, Ð»ï Ñ³õ³ïÇÝ Ù»½ ³õ³Ý¹»ó Ð³ñÇë³ÛÇÝ ³Ûë ÛÇß³ï³Ï ä³Ñ»Ýù-å³Ñ»Ýù ³Ûë ÛÇß³ï³Ï, ØÇßï ÛÇß»Ýù áõ ãÙáéÝ³Ýù Ø»ñ ÷ñÏáõÃ»³Ý Ù»Í ûñÝ ¿ñ ³ÛÝ¦£ ä³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, Ñ³ñÇë³ÛÇÝ ³õ³Ý¹áõÃÇõÝ »õ ÛÇß³ï³Ï, áñ Ù»ñ Èáõë³õáñãÇ ûñ¿Ý »Ï»ñ »õ Ù»½ Ñ³ë»ñ ¿£ ºë ¿É ÇÙ ä³åÏ¿ë Éë³Í »Ù áñ ³Ûëå¿ë ÏÁ å³ïÙ¿ñ, Ã¿ »ñμ êáõñμ ¶ñÇ·áñ Èáõë³õáñÇã Ëáñ íÇñ³å¿Ý »É³õ, »Ï³õ ì³Õ³ñß³å³ï, í³ÃëáõÝ ûñÁ ³ÙμáÕç ù³ñá½ Ëûë»ó Ñ»Ã³Ýáë Ð³Û ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ. μÇõñ³õáñ 90

Ù³ñ¹ÇÏ ÙïÇÏ Ïþ³Ý¿ÇÝ£ ²Ýßáõßï ³ÝáÝó Ù¿ç ß³ï ³Õù³ïÝ»ñ Ï³ÛÇÝ£ Èáõë³õáñÇãÝ áõ½»ó ³Õù³ïÝ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ×³ß å³ïñ³ëï¿. μ³Ûó ³Ûë ×³ßÁ ÚÇëáõëÇ å¿ë Ññ³ßùáí ãå³ïñ³ëï»ó, Ññ³Ù³Ý ³ñ»ó Ñ³½³ñ³õáñ ·»Õ³óÇÝ»ñáõÝ áñ ß³ï »½ áõ áãË³ñ μ»ñÇÝ, ½³ÝáÝù ÙáñÃ»É ïáõ³õ, Ù»Í-Ù»Í Ï³Ãë³Ý»ñ Ïñ³ÏÇ í»ñ³Û ¹ñÇÝ, ÙÇë»ñ Ù¿ç É»óáõóÇÝ, ÏáñÏáïÝ »õë íñ³Ý, Ññ³Ù³Ý ³ñ³ó Ñ³ëï³μ³½áõÏ ÏïñÇ× »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñáõÝ »õ ³ë³ó Ñ³ñ¿ù ½ë³, áñáí ³Ûë Ï»ñ³ÏáõñÇ ³ÝáõÝ ÙÝ³ó Ñ»ñÇë³£ ²Ûë Ï»ñ³Ïáõñ Ñ³ÛÏ³Ï³Ý ÙÇ å³ïáõ³Ï³Ý Ï»ñ³Ïáõñ ¿, Ñ³ÛñÇÏ ß³ï ÏÁ ëÇñ¿ñ Ñ»ñÇë³Ý, ÙÇßï »÷»É Ïáõ ï³ñ ì³ñ³·³Û í³ÝùáõÙ£ ºõ »ñμ Ý³ Çõñ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý Ù¿ç Ï³ñûï ÏÁ ù³ß¿ñ Ñ»ñÇë³ÛÇÝ, ÙÇ³Ý·³Ù Ý³Ù³Ï ·ñ³Í ¿ñ ì³ñ³·³Û ÙÇ³μ³ÝáõÃ»³Ý, ¿¹ Ý³Ù³ÏÇÝ Ëûëù»ñ ÙÇïùë å³Ñ³Í »Ù£ ºñç³ÝÇ°Ï ÙÇ³μ³ÝáõÃÇõÝ ì³ñ³·³Û, áñ ÏÁ μÝ³ÏÇù ²õ³· êáõñμ Üß³ÝÇ Ã»õÇÝ ï³Ï, ³ñ¹»ûù ÏÁ ÛÇß¿±ù å³Ý¹áõËï Ð³ÛñÇÏ, ³°Ë, »ë ½Ó»½ ÏÁ ÛÇß»Ù. ÏÁ ÛÇß»Ù ì³ñ³·³Û Ê³ãÇÝ ïûÝ áñ Ùûï ¿. ÏÁ ÛÇß»Ù í³ÝùÇÝ ³ÛÝ å³ïáõ³Ï³Ý Ñ³ñÇë³Ý, »õ ¹áõù ³é³Ýó Ð³ÛñÇÏÇÝ Ïþáõï¿ù Ñ³Ûñ»Ý³õ³Ý¹ Ï»ñ³Ïáõñ£ Î»ñ¿°ù, ÃáÕ ³Ýáõß ÉÇÝÇ, »õ Ïßï³åÇÝ¹ Ï»ñ¿ù »õ ËÙ»ó¿ù ì³ñ³·³Û ë³ñÇ Íáó¿Ý μÕË³Í å³ÕáõÏ-å³ÕáõÏ ³ÕμÇõñÝ»ñáõÝ çáõñÁ£ ÆëÏ Ð³ÛñÇÏ Çõñ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý Ù¿ç ³¯Ë ÏÁ ù³ß¿ Ñ³ñÇë³ÛÇÝ ¹¿Ù£ Æ±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ, áñ ÛÇß¿ù Ð³ÛñÇÏÁ »õ ÙÇ ×Éûñ Ñ³ñÇë³Û ²Ùμ³ÏáõÙ³Û Ññ»ßï³ÏÇÝ Û³ÝÓÝ¿ù, áñ μ»ñÇ Ç ´³μÇÉáÝ, áõï»Ù »õ ûñÑÝ»Ù ½Ó»½£ àÕç »Õ¿ù£ ¾¯ ÂáéÝÇÏ, μ³°õ ¿, ÃáÕáõÝù ³Ûë ³õ³Ý¹³Ï³Ý Ñ³ñÇë³ÛÇ μ³Ý, ¹³éÝ³Ýù Ù»ñ ¹³ëÇÝ Ï³ñ·£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý ïÝï»ëáõÃ»³Ý Ù¿ç ßï»Ù³ñ³ÝÇ å³ïñ³ëïáõÃÇõÝ ß³ï å³ñ½ áõ Ý³ËÝ³Ï³Ý ¿£ êáíáñ³μ³ñ ·ÇõÕ³óÇù Çñ»Ýó óáñ»Ý, ·³ñÇ »õ ³ÛÉ Ñ³ï»Õ¿Ý μ³Ý»ñ ÙÇ Ù³ñ¹³ã³÷¿Ý ³õ»ÉÇ Ñáñ ÷áñ»Éáí ÏÁ Ñáñ»Ý Ç ·»91

ïÇÝ, Ã¿»õ ÑáñÇÝ ÏáÕ»ñÁ Ëáïáí Ï³Ù Û³ñ¹áí ÏÁ ßñç³å³ï»Ý, μ³Ûó ß³ï ³Ý·³Ù ÏÁ íÝ³ëÇÝ, ËáÝ³õáõÃÇõÝ ³éÝ»Éáíª Ñ³óÁ ·¿ß³Ñ³Ù ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºõ áñáíÑ»ï»õ ³Ûë óáñ»ÝÇ Ñáñ»ñ μ³óûÃ»³Û ï»Õ»ñ »Ý, ÏÁ å³ï³ÑÇ ß³ï ³Ý·³Ù ³ÝÓñ»õ¿Ý »õ ÓÇõÝ»ñ¿Ý çáõñ ³éÝ»Éáí ÏÁ ÷ïïÇ óáñ»Ý£ ²ÛÝå¿ë ÏÁ ÃáõÇ, ÂáéÝÇÏ, áñ ÑÇÝ-ÑÇÝ Å³Ù³Ý³ÏÝ»ñ ·ÇõÕ³óÇù Çñ»Ýó óáñ»Ý ³å³ÑáíáõÃ»³Ùμ å³Ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñª ·»ïÝÇ ï³Ï ÏÁ å³Ñ»Ý, ÇÝãå¿ë Ý³»õ áõñÇß ß³ï μ³Ý»ñ£ ¼³ñÙ³Ýù ¿ áñ ³Ûë ³å³Ñáí Å³Ù³Ý³ÏÇ Ù¿ç »õë ÝáÛÝ ëáíáñáõÃÇõÝ å³Ñ³Í »Ý£ ´³Ûó ³Ûë μ³Ý ³ÝÑá·áõÃ»³Ý »õ ÍáõÉáõÃ»³Ý ÙÇ ³ñ¹ÇõÝù ¿£ ºñμ ·ÇõÕ³óÇÝ Çñ»Ý Ñ³Ù³ñ ïáõÝ ÏÁ ßÇÝ¿, ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ ³Ëáé, áãË³ñÝ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ ·áÙ, ÙÇÃ¿ ¹Åáõ³ñÇ±Ý ¿ áñ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ïáõÝ Çñ»Ýó ³ñÙï»³ó ã³÷áí ßï»Ù³ñ³ÝÝ»ñ ßÇÝ»Ý£ Î³Ý áÙ³Ýù áñ ·³ÕçÇÝ ÑáÕ¿ Ù»Í-Ù»Í ÷»Ã³ÏÝ»ñ ÏÁ ßÇÝ»Ý, áñáÝó Ù¿ç Ù»Í ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ ³ñÙïÇù ÏÁ å³ñáõÝ³Ï»Ý, ÷»Ã³ÏÝ»ñ ß³ï É³õ ÏÁ å³Ñå³Ý»Ý Ñ³ï»Õ¿Ý μ³Ý»ñ, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ÷»Ã³ÏÝ»ñáõ ï³ÝÇù É³õ å³ïñ³ëï»Éáõ ¿, áñ Ï³ÃÇÉÝ»ñ ãÇçÝ³Ý ÷»Ã³ÏÇÝ Ù¿ç£ ´³Ûó ÙÇßï É³õ³·áÛÝ å¿ïù ¿ Ñ³Ù³ñ»Ýù ßï»Ù³ñ³Ý, áñ áñã³÷ áõ½»Ýù Ï³ñáÕ »Ýù ÁÝ¹³ñÓ³Ï ßÇÝ»É, áñå¿ë½Ç ³Ù¿Ý ï»ë³Ï ÑÝ¹»ÕÇÝ³ó áñáß ³Ýçñå»ïÝ»ñ áõÝ»Ý³Û Çõñ Ù¿ç£ òáñ»Ýª Å³Ù³Ý³ÏÇÝ Ë³éÝ»É ¹³ñÓÁÝ»É å¿ïù ¿ áñ û¹ ³éÝ»Éáí ãï³ùÝ³Û »õ áçÉáïÇ£ ²¯Ñ, ÂáéÝÇÏ, Ñá·Çë ÏÁ Ñ³é³ã¿, ÙÇÃ¿ å³ñï³å³Ý ·ÇõÕ³óÇ »ñÏñ³·áñÍÇÝ ßï»Ù³ñ³Ý å¿±ïù ¿£ ²Ñ³ Ù»ñ μ³ñ»Ï³Ù ÎÇñ³Ïáë ³Õμûñ Ï³É, ÏÁ ã³÷»Ý, ï»°ë ùë³Ý ùÇÉ³Ýáó ÙÇ óáñ»ÝÇ ß»Õç ¿. í³ßË³éáõ ù³ÕùóÇù »Ï»ñ å³ïñ³ëïáõ»ñ »Ý, ã³÷»óÇÝ ß»ÕçÁ, ùë³Ý ùÇÉ³ »Õ³õ£ Ü³Ë î¿ñáõÃ»³Ý ï³ë³Ýáñ¹ÇÝ ïáõñù ïñáõ»ó³õ, í³ßË³éáõÝ»ñ ³Ù¿Ý Ù¿Ï Çñ»Ýó ïáÏáëÝ»ñáõ Ñ³ßáõáí ã³÷»óÇÝ ³éÇÝ, Ç±Ýã ÙÝ³ó, ÙÇ³ÛÝ Ï³É³ï³ÏÝ, Ýáñ³ 92

í»ñ³Û »õë ³Õù³ïÝ»ñ Ã³÷»ó³Ý Ï³É»Ù³ëÝ ³éÇÝ ëñμ»óÇÝ Ï³É³ï»Õ£ ¸áõ ï»ë ³ÛÅÙ ÎÇñ³ÏáëÇÝ Ë»Õ× íÇ×³ÏÁ, Ý³ ïËáõñ »ñ»ë Ï³Ë³Í, ³é³õ Ï³ÉÇÝ ó³Ë³õ»É, ÃÇ³Ï, Ñ»Í³Ýáó »õ³ÛÉÝ, ·Ý³ó ïáõÝ, ï³ÝïÇÏÇÝ Ñ³ñóáõó, Íû Ù³¯ñ¹, ³Û¹ ³Ñ³·ÇÝ Ï³É¿Ý Ù»½ μ³ÅÇÝ ãÙÝ³±ó, Ç±Ýã åÇïÇ áõï»Ý Ù»ñ ×Å»ñ áõ åÅ»ñ£ î³Ýáõï¿ñ å³ï³ëË³Ý»ó, ï³ñ»Ï³¯Ý, ï³ñ»Ï³¯Ý (Ñ³×³ñ), ·³ñÇÝ ³ñ¹¿Ý ·Ý³óáÕ »ÏáÕ ÑÇõñ»ñáõÝ Ñ³½Çõ μ³õ¿£ î³ÝïÇÏÇÝ Ó»éù»ñ Ïó»ó áõ É³ó³õ, ³¯Ñ, ²ëïáõ³Í, ¹áõ ï»ë³ñ, μ³ñÏ ÃáÝñÇÝ ¹ÇÙ³ó ï³ñÇÝ μáÉáñ Ñ³ó ÃË»óÇ, Ï»ñ³Ïáõñ »÷»óÇ, Ùß³ÏÝ»ñ Ñá·³óÇ, Ç±Ýã ¹³ï³ëï³Ý ¿ ³Ûë î¿¯ñ, »ë »õ ÇÙ ×Å»ñë Ï³ñû±ï åÇïÇ ÙÝ³Ýù óáñ»Ý Ñ³óÇÝ£ ¾¯, ï³ÝïÇÏÇÝ ¹áõ ã·Çï»±ë, óáñ»Ý ù³Õùóáó, ·¿ñ-·¿ñ Ùë³óáõÝ»ñ ¹³ñÓ»³É ù³Õùóáó, ÇëÏ ·»Õ³óõáÛÝ μ³ÅÇÝÝ ¿, ï³ñ»Ï³Ý, Ïáñ»Ï, »õ Ã³Ý³åáõñ£ ²Ûë »õë μ³õ³Ï³Ý ¿, ¹áõ ÷³éù ïáõñ ²ëïáõÍáÛ, ÏÝÇÏ, Ù»½Ù¿ ³õ»ÉÇ ½ñÏ»³ÉÝ»ñ Ï³Ý, ½Ç ØßáÛ ·ÇõÕ³óÇÝ ÏÉÏÉáí ÙÇ³ÛÝ Ïþ³åñÇ, áñ ï³ñ»Ï³Ý¿Ý »õ Ïáñ»Ï¿Ý ß³ï ãÝãÇÝ ¿£ ¸áõ Ñ³ñóá°õñ, ÂáéÝÇÏ, ³Ûë ³ÝËÇÕ× »õ ³ÝÇñ³õ í³ßË³éáõÝ»ñáõ Ó»éù¿Ý Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹Ý »±ñμ åÇïÇ ³½³ïáõÇ, áñ Ãá°Õ Ï³ÉÇ óáñ»Ý, Ù»ñ ³ñï»ñÝ »õë ÏÁ ·ñ³õ»Ý, áñ Ù»ñ Ï»³ÝùÝ áõ ³å³õ¿Ý ¿, »õ Ù»ñ ²ñ×³Ï ·ÇõÕÇ ·ÇõÕ³óõáó ë»åÑ³Ï³Ý ÑáÕ»ñáõ ·ñ»Ã¿ μ³õ³Ï³Ý Ù³ëÝ ·ñ³õ³Í »Ý£ ²Ûë μ³Ý »ñÏñ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÙÇ ëå³ÝÙ³Ý ËÝ¹Çñ ¿£ ºõ ëáñ³ ÙÇ³Ï ×³ñÝ áõ ¹³ñÙ³Ý Ñá·³óáÕª î¿ñáõÃ»³Ý ³ñ¹³ñ ûñ¿Ýù, »õ ÇßË³Ý³Ï³Ý Ó»éù ÙÇ³ÛÝ Ï³ñáÕ »Ý Ï³ñ×»É í³ßË³éáõÝ»ñáõ Ó»éù, áñ Í³Ýñ³ó³Í ¿ »ñÏñ³·áñÍ å³ñï³å³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ í»ñ³Û£ ²ñ¹¿Ý ù³ÝÇ ï³ñÇÝ»ñ Û³é³ç î¿ñáõÃ»³Ý Ñá·³ÍáõÃÇõÝ ¹³ñÓ³õ ³Ûë μ³ÝÇÝ í»ñ³Û£ àõëïÇ ·³õ³é³·ÉáõË ù³Õ³ùÝ»ñáõ Ù¿ç ÷áË³ïáõáõÃ»³Ý ëÝïáõÏÝ»ñ Ñ³ëï³ï»É ïáõ³õ ËÇëï ã³÷³õáñ ïáÏáëáí£ àñ93

å¿ë½Ç »ñÏñ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ ÃáÕÉáí í³ßË³éáõÝ»ñ, ÷áË³ïáõáõÃ»³Ý Ï»¹ñáÝÇÝ ¹ÇÙ¿£ ØÇ³ÛÝ Ã¿ ³Û¹ ëÝïáõÏÝ»ñ μ³õ³Ï³Ý åÇïÇ ÉÇÝÇ±Ý ³ÛÝ ³Ñ³·ÇÝ ³ÝÑ³ßÇõ μ³ñ¹áõ³Í ·áõÙ³ñÝ»ñáõÝ ¹¿Ù, áñ ³Ûëûñ μ»éÝ³õáñáõ³Í ¿ î¿ñáõÃ»³Ý »ñÏñÇÝ ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÃÇÏ³Ýó í»ñ³Û£ Î³ÉÝ áõ ßï»Ù³ñ³Ý ³éÇÃ ïáõÇÝ ÇÝÓ, ÂáéÝÇÏ, ³Ûëù³Ý ÙÇ³ÛÝ Ñ³ñ»õ³ÝóÇ Ï»ñåáí Ëûë»ó³Û »õ μ³õ ¿, ÃáÕáõÝù ³Ûë ËÝ¹ÇñÁ Ù»Í ïÝï»ë³·¿ïÝ»ñáõÝ, ÃáÕ Ù»Í-Ù»Í Ñ³ïáñ ·ñù»ñ ß³ñ³¹ñ»Ý »ñÏñÇÝ ïÝï»ëáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, áñ »ñÏñÇÝ μ³ñ·³õ³×Ù³Ý Ï»³ÝùÝ ¿, ½Ç Ñ³óáí Ïþ³åñÇ î¿ñáõÃÇõÝ »õ î¿ñáõÃ»³Ý Ñå³ï³Ï Ñ³Ù³ÛÝ ÅáÕáíáõñ¹£

¶³ÕçÇÝ- ï³ù. ºñ³Ë³ÛñÇù- ³é³çÇÝ åïáõÕ. ¾ÉÝÇ- ÁÉÉ³Û. Â³ËÃ- ·³ÑáÛù. Â³÷Ã³÷³- Ñ³ó. ÎÉÏÇÉ- ·³ñÇ. ÎáñÏáï- Ïïñïáõ³Í óáñ»Ý. ÖÅ»ñ áõ åÅ»ñ- »ñ»Ë³Ý»ñ. ÖÉûñ- Ï×áõ×, Ï³õ³Ù³Ý. ê÷éáó- Í³ÍÏáó, ÷éáó.

Ä¸. ÒØºèÜ ºô ²Ü²êÜàò ¸²ðØ²Ü ºñμ ÏÁ í»ñç³Ý³Ý Ï³É»ñ, ³ßáõÝ Ïþ»ñÃ³Û, ÓÙ»éÁ Ïáõ ·³Û, ÓÇõÝ»ñ ÏÁ å³ï»Ý ¹³ßï»ñ áõ É»éÝ»ñ. ³ÛÝáõÑ»ï»õ ÏÁ ¹³¹ñÇÝ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ¹³ßï³ÛÇÝ ·áñÍ»ñ, μáÉáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ³ËáéÝ»ñáõ Ù¿ç ÏÁ Ï³åáõÇÝ ÙëáõñÝ»ñáõ ³é³çª »ñμ»ÙÝ »ñ»ù ³ÙÇë, »õ »ñμ»ÙÝ ÙÇÝã»õ ãáñë ³ÙÇë »õ ³õ»ÉÇ »õë ³ÛÝå¿ë Ï³åáõ³Í ÏÁ ÙÝ³Ý »õ å¿ïù ¿ ¹³ñÙ³Ý»Ýù ½Çñ»Ýù Û³ñ¹áí »õ Ëáïáí, áñ Çñ»Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý ¹áõ½Ý³ù»³Û μ³ÅÇÝÝ ¿, ÇëÏ å³ïáõ³Ï³Ý Ù³ëÝ Ù»½ ÏÁ ÙÝ³Û, óáñ»³Ý, Ï³Ã, Ù³ÍáõÝ, å³ÝÇñ, ÇõÕ »õ³ÛÉÝ£ ´³Ûó ·Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, ÓÙ»éÁ Ý³Ë³å¿ë É»éÝ»ñáõÝ ·ÉáõËÝ»ñ¿Ý ÏÁ ëÏëÇ, ÙÇ ³éïáõÝ »ñμ í»ñ Ïþ»ÉÉ»Ýù, ÏÁ ï»ëÝ³Ýù, áñ É»éÝ»ñáõ ·³·³ÃÝ»ñ ÓÇõÝáí Í³ÍÏáõ³Í »Ý, »õ ³Û¹ ÙÇ Ýß³Ý ¿, óáÛó Ïáõ ï³Û Ù»½ Ã¿ ÓÙ»éÁ Ùûï ¿. É»éÝ¿Ý åÇïÇ ÇçÝ³Û ¹³ßï, å¿ïù ¿ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ Çõñ ÓÙ»ñ³Ý å³ïñ³ëïáõÃÇõÝÝ»ñ ï»ëÝ³Û£ ¸áõ ·Çï»ë, Ù»ñ ·ÇõÕ³óõáó ïÝ»ñ »õ ³ËáéÝ»ñ, Ë³Ëáõï »õ ³ÝÑ³ëï³ï ß¿Ýù»ñ »Ý, ³Ù¿Ý ï³ñÇ ³ßÝ³Ý å¿ïù ¿ Ýáñá·áõÇÝ£ ÎÁ Ï³ñÍ»±ë, ÂáéÝÇÏ, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ É³õ Ñ³ëÏó³Í ¿ ³ßË³ñÑÇë áõÝ³ÛÝáõÃ»³Ý Ï»³Ýù, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ »ñμ»ù ãþáõ½»ñ Ñ³ëï³ïáõÝ μ³Ý ßÇÝ»É£ à°ã, ³Û¹å¿ë ÙÇ ¹³ï»ñ, Ý³Ë áñ Çõñ ïÝÏ³Í áõ Ùß³Ï³Í ÷³Ûï ãáõÝÇ, »Ã¿ ·ïÝ¿ª ¹ñ³Ù ãáõÝÇ, »Ã¿ ßÇÝ¿ª ßÇÝ»Éáõ Ï»ñå ãÇ ·Çï»ñ, »õ ³Ûë ³Ù»ÝáõÝ Ù³ëÇÝ ¹³ñÓ»³É åÇïÇ ËûëÇÙ Çõñ ï»ÕÁ£ Ø»ñ μÝ³Ï³Í »ñÏñÇ ÓÙ»ñ³Ý ë³ëïÇÏ ÏÉÇÙ³Ý ¿, áñ å³ï×³é ïáõ³Í ¿ ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ ³ËáéÝ»ñ ßÇÝ»É£ ²Ûë Ù³ëÇÝ ³Ý³ßË³ï »õ ³½³ï »Ý Ñ³ñ³õ³ÛÇÝ ç»ñÙÇÝ ·³õ³éÝ»ñ, áõñ áã óáõñï Ï³Û, »õ áã ÓÇõÝ. »ñÏñ³·áñÍ 95

ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ß³ï å³Ï³ë ¿, ÓÙ»ñ³Ý ³Ý³ëÝáó ¹³ñÙ³ÝÇÝ Ñ³Ù³ñ áãÇÝã Ñá· áõ Ùï³ÍáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝ, ï³ñÇÝ ï³ëÝ »ñÏáõ ³ÙÇë ³ÝáÝó ³Ý³ëáõÝÝÝ»ñ Ïþ³ñ³ÍÇÝ£ àõëïÇ »ñμ»ù å¿ïù ãáõÝÇÝ, áã ³Ëáé ßÇÝ»Éáõ »õ áã ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ ¹³ñÙ³Ý å³ïñ³ëï»Éáõ, áã Ëáï »õ áã Û³ñ¹. áõëïÇ Ëáï Ùß³Ï»Éáõ, ù³Õ»Éáõ »õ ¹Ç½»Éáõ »ñμ»ù å¿ïù ãáõÝÇÝ. ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï ³ÛÝã³÷ ³é³ï ÏÁ μáõëÝÇ, Ù³Ý³õ³Ý¹ ÎÇÉÇÏÇáÛ É³ÛÝ³Í³õ³É Ëáñ¹³ß³ï (ãáõ·áõñ ûí³Û) áñ ³ßÝ³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ïñ³Ï ï³Éáí ÏÁ í³é»Ý, áñáí ³õ»ÉÇ ÏþáõÅáíÝ³Û ÑáÕÁ, »õ Ñ»ï»õ»³É ï³ñÇÝ Ëáï³μáÛëÝ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ÏÁ ½ûñ³Ý³Û£ ´³Ûó Ù»ñ »ñÏñÇ ÓÙ»ñ³Ý óáõñï »Õ³Ý³ÏÝ ÏÁ ëïÇå¿ Ù»½, ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ ³Ëáé »õ ¹³ñÙ³Ý å³ïñ³ëï»É£ ¸áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, Ç±Ýã »Ý Ù»ñ ³ËáéÝ»ñ »õ Ç±Ýã åÇïÇ ÉÇÝÇ ³ÝáÝó å³ïñ³ëïáõÃÇõÝ, »Ã¿ ³éÇùÇ ÙÇ ù³ÝÇ ·»ñ³ÝÝ»ñ ÷ïï³Í »Ýª åÇïÇ ÷áËáõÇÝ, »Ã¿ ÙëáõñÝ»ñ ù³Ý¹áõ³Í »Ýª å¿ïù ¿ ßÇÝáõÇÝ, ÝáÛÝå¿ë »Ã¿ ³ËáéÇÝ Û³ï³ÏÝ»ñ ¹³ñáõ÷áë »Õ³Í »Ý, å¿ïù ¿ ë³É³ñëáí Ñ³ñÃ»É »õ³ÛÉÝ£ ÞÇÝ³Ï³Ý »ñÏñ³·áñÍ ÙÇ³ÛÝ ³Ûëù³Ý Ï³ñáÕ ¿ å³ïñ³ëï»É Çõñ ³Ý³ëÝáó ³Ëáé, Ý³ áñ Çõñ μÝ³Ï³Ý Ëñ×ÇÃÇÝ Ñ³Ù³ñ Ñá· ãáõÝÇ, ÙÇÃ¿ ³ÝÉ»½áõ Ë»Õ× ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³±ñ åÇïÇ Ùï³Í¿. »õ Çñ³õáõÝù áõÝÇ, ½Ç Ù³ñ¹ Çõñ Ï»³ÝùÇ ã³÷áí ÏÁ ã³÷¿ ³Ù¿Ý μ³Ý£ ÂáÕáõÝù ³Ëáé, ÂáéÝÇÏ, Ëûë»Ýù ³Ý³ëÝáó ¹³ñÙ³ÝÇÝ í»ñ³Û, »õ ·Çï»ë Ã¿, Ù»ñ Ë»Õ× ³Ý³ëÝáó ¹³ñÙ³Ýª ãáñ Û³ñ¹Ý ¿, Ëáï ÙÇ³ÛÝ áãË³ñÝ»ñáõÝ ÏÁ å³Ñ»Ý, Ã»ñ»õë »ñμ»ÙÝ ·³ñÝ³Ý Ùûï ·áÙ¿ßÝ»ñáõÝ »õ »½Ý»ñáõÝ ³é³ÝÓÇÝª ûñÁ ÙÇ³Ý·³Ù Ëáï ï³Ý£ ÆëÏ Ù³ï³Ï ·áÙ¿ßÝ»ñ, Ï³ÃÝïáõ »õ ÛÕÇ Ïáí»ñ, ÑáñÃ»ñ ³ñÅ³ÝÇ ã»Ý Ëáï áõï»Éáõ, ³Ñ³ ù»½ ÙÇ ½ñÏ³Ýù. Ïáí»ñÝ, áñ Ï³Ã »õ ÇõÕ Ïáõ ï³Ý Ù³ñ¹áó ëÝáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, 96

ÑáñÃ»ñ Ïáõ ï³Ý, áñ »½ ÏÁ ÉÇÝÇÝ »ñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ, áãÇÝã Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ áõÝÇÝ Ù»ñ ì³Ý³Û ·ÇõÕ³óõáó Ùûï. ·áõó¿ áõñÇß ·³õ³éÇ ·ÇõÕ³óÇù ³Ûëå¿ë ã»Ý í³ñáõÇñ£ ¸áõ ï»ë»ñ »ë, ÂáéÝÇÏ, ·³ñÝ³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ù»ñ ½ñÏ»³É Ïáí»ñ ³ÛÝ íÇ×³ÏÇÝ ÏÁ Ñ³ëÝÇÝ, áñ ã»Ý Ï³ñáÕ Ýëï³Í ï»Õ»ñ¿Ý í»ñ Ï»Ý³É ³ÛÉ åáã»ñ¿Ý μéÝ»Éáí í»ñ ÏÁ Ñ³Ý»Ý, ÛÕÇ Ïáí»ñ ß³ï ³Ý·³Ù ÍÝ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï ¹Åáõ³ñ³ÍÇÝ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ¸áõ ï»ëÝ³ë ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï ï³ÝïÇÏÇÝ ËÕ×Ùï³ÝùÇ Ïáõ ·³Û »õ ÙÇ ³Ù³Ýáí É³Ï å³ïñ³ëï»Éáí ÏÁ μ»ñ¿ ÍÝÝ¹³μ»ñ ÏáíáõÝ£ êïáÛ· ¿ áñ ÏÇÝ»ñ ³õ»ÉÇ Ïþáõ½»Ý ß³Ñ»É áõ ¹³ñÙ³Ý»É Ïáí»ñÁ, áñå¿ë½Ç ³õ»ÉÇ Ï³Ã ³éÝ»Ý, Ù³ÍáõÝ ßÇÝ»Ý, Ã³Ý³åáõñ »÷»Ý, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»ñ³ÏáõñÝ ¿£ Ê»Õ× Ïáí»ñ Ç±Ýã Ïþáõï»Ý áñ Ï³Ã ï³Ý£ âáñ Û³ñ¹ áõï»Éáí ÙÇ³ÛÝ Ï³ñá±Õ »Ý Ï³Ã ï³É£ ØÇ ë³Ï³é Û³ñ¹ ÙÇ ù³ß Ï³ÃÇ ÑÇõÃÁ Ñ³½Çõ áõÝÇ, »õ ³Ûë ÷áñÓ³Í »Ý í»ñÉáõÍ»Éáí μÝ³·¿ï »ñÏñ³·áñÍù£ Î³ñ·Ý »Ï³õ, å³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, »ë Éë³Í »Ù áñ ºõñáåÇáÛ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ Û³ñ¹ ã»Ý Ï»ñóáõÝ»ñ ï³õ³ñÝ»ñáõÝ, ³ÛÉ ³õ»ÉÇ Ëáï »õ áõñÇß μáõë³Ï³Ý μ³Ý»ñ£ ÐÝ³ñ³ÙÇï ÷áñÓ»ñáí ³ÛÝåÇëÇ ·Çõï»ñ ·ï³Í »Ý ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ·»ñóÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, Ù³ñ¹ »ñμ Éë¿ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û »õ ãÇ Ñ³õ³ï³ñ, Ã¿ ÙÇ »½ Ï³Ù Ïáí ÙÇÝã»õ »ûÃ³Ý³ëáõÝ, áõÃëáõÝ ÉÇïñ Ïßé¿, ³ÛÝ ÇÝã Ù»ñ ·»ñó³Í »½Ý»ñ »õ Ïáí»ñ ß³ï-ß³ï Ñ³½Çõ ùë³Ý Ï³Ù ùë³ÝÑÇÝ· ù³ß Ï³Ã Ïáõ ï³Û, ¹áõ Ùï³Í¿, Ã¿ ÇÝã Ïþáõï»Ý, »õ ûñÁ á±ñã³÷ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ μ³Ý Ïþáõï»Ý, áõñÏÇó ùë³Ý ù³ß ÙÇ³ÛÝ Ï³ÃÇ ÑÇõÃ ÏÁ ·áÛ³Ý³Û£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇÝ ³ÛÝ ¿, áñ ³Û¹ Ïáí»ñ Ã¿° ³Ù³é, Ã¿ ÓÙ»é ³ËáéÇÝ Ù¿ç Ï³åáõ³Í ÏÁ ¹³ñÙ³ÝáõÇÝ, ÏÁ ÃáõÇ Ã¿ ³Û¹ ³ßË³ñÑ ³ÙμáÕç Ùß³Ïáõ³Í »ñÏÇñ ¿, ³ñûï³í³Ûñ»ñ ãÏ³Ý£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, áõñ»ÙÝ Ù»ñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ·áÝ¿ ³Ù³ñ³Ý ß³ï »ñç³ÝÇÏ »Ý, áñ Ñáí³ëáõÝ É»éÝ»ñáõÝ í»ñ³Û, Í³ÕÏ³ÉÇó 97

ÑáíÇïÝ»ñáõÝ Ù¿ç, Ï³Ý³ã³½³ñ¹ Ù³ñ·»ñáõÝ í»ñ³Û ×»Ù»Éáí ÏÁ Ï³ÛïéÇÝ, Ñ³å³ ³ÛÝ å³ÕáõÏ-å³ÕáõÏ çáõñ»ñ, áñ ÏÁ ËÙ»Ý, ÇñÇÏáõÝ ÏÁ ÉÇÝÇ ·»ÕÇ Ý³ËÇñ ¹³ßï¿Ý ïáõÝ ÏÁ ¹³éÝ³Û, Ïáí»ñ ÍÇÍ»ñÝÇÝ Éó³Í Í³ÝñÍ³Ýñ, Ñå³ñï-Ñå³ñï ßáñáÉ³Éáí, åé³Éáí ÏÁ ù³É»Ý. ³Ù¿Ý Ù¿Ï Çñ»Ý ïÇñáç ïáõÝÁ Ïþ»ñÃ³Û. ï³ÝïÇÏÇÝ, Ñ³ñëÝ»ñ ÏÃáó Ïþ³éÝ»Ý, ÏÁ í³½»Ý, ÏáíÁ Ñ³Ý¹³ñï ÏÁ Ï»Ý³Û, »õ ÏÁ ëÏëÇÝ ÏÃ»É, ËÕ×Ùï³Ýùáí ï³ÝïÇÏÇÝ ·Çï¿ ÏÃ»ÉáõÝ ã³÷Á, μ³õ³Ï³Ý μ³ÅÇÝ ÏÁ ÃáÕáõ ÑáñÃÏ³Ý Ñ³Ù³ñ. μ³Ûó Ï³Ý ³ÝËÕ×Ùï³Ýù ÏÇÝ»ñ, áñ ËÇëï ×ÙÉ»Éáí ÏÁ ù³Ù»Ý ÏáíáõÝ åïáõÏÝ»ñ ³ÛÝå¿ë, áñ Ë»Õ× ÑáñÃÏ³Ý ß³ï Ýáõ³½ μ³ÅÇÝ ÏÁ ÃáÕáõÝ£ ºñμ»ÙÝ, Íáõé Ï³ñÙÇñ Ïáí»ñ Ï³Ý, áñ ß³ï áõÕÇÕ ¹³ï³ëï³Ý Ïþ³Ý»Ý »ñμ ï³ÝïÇÏÇÝ ËëïáõÃ»³Ùμ ÏÁ ×ÙÉ¿ åïáõÏÝ»ñ. ÏáíÁ ÏÁ ½³Ûñ³Ý³Û, ÏÁ ½³ñÝ¿ ÏÁ Ã³÷¿ Ï³ÃÝ, ÏÃáóÝ ¿É Ñ»ïÁ ÏÁ Ïáïñ¿, »õ ³Ûëå¿ë ÏÁ ï»ëÝ³Û Çõñ ½ñÏáõ³Í ÑáñÃÇÝ ¹³ï³ëï³Ý£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ Ù³ñ¹ÇÏ ûñÇÝ³Ï ³éÝ»Éáí Íáõé Ïáíáõ ã³÷ ¹³ï³ëï³Ý ï»ëÝ³ÛÇÝ£ ¸áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë »õ ·Çï»ë, ÂáéÝÇÏ, ³Ûëã³÷ ³é³ï-³é³ï ³ñûïÝ»ñáõ Ù¿ç ³ñ³Í»ÉáõÝ, áñã³÷ Ï³Ã Ïáõ ï³Ý, Ñ³½Çõ ûñ³Ï³Ý ÙÇ ù³ß, Ï³Ù ß³ïß³ï »ñÏáõ ù³ß£ ÆëÏ ÓÙ»ñ³Ý »ñμ ëáëÏ Û³ñ¹áí Ïþ³åñÇÝ, ËÇëï ÏÁ Ýáõ³½Ç Çñ»Ýó Ï³ÃÁ, ½áñáí ×áñáí ÑáñÃ»ñ ÏÁ Ïßïáõó³Ý»Ý£ ²Ýßáõßï, ÂáéÝÇÏ, Ñ»ï³ùñùÇñ ÏÁ ÉÇÝÇë ÇÙ³Ý³É, Ã¿ »ñμ Ù»ñ Ïáí»ñ ¹ñ³ËïÇ »ñÏñÇÝ Ù¿ç ³Ù»Ý³½³Ý Í³ÕÇÏÝ»ñáí »õ Ëáï»ñáí ÏÁ å³ñ³ñïÇÝ, ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ ºõñáå³ÛÇ Ïáí»ñáõÝ å¿ë Ï³ÃÝ³μ»ñ ã»Ý, »õ Ï³Ù ³ÝáÝó ã³÷ ÙÇë ã»Ý Ï³å»ñ£ ÊûëÇÙ ù»½, ÂáéÝÇÏ, Ý³Ë áñ Ù»ñ Ïáí»ñ ³½ÝÇõ ó»Õ»ñ¿ ã»Ý, ÏÁ ï»ëÝ³ë ¹áõ, ÷áùñÇÏ »õ ·³×³× μ³Ý»ñ »Ý, ÙÇÝã¹»é ºõñáåÇáÛ ³Ý³ëÝ³å³Ñ ³Ù¿Ý ç³Ýù »õ ÑÝ³ñ³ÙÇï ÷áñÓ»ñ Ç ·áñÍ ÏÁ ¹Ý¿, áã ÙÇ³ÛÝ Ïáí»98

ñáõÝ, ³ÛÉ»õ ³Ù¿Ý ï»ë³Ï ³Ý³ëÝáó ó»Õ»ñÁ ³½Ýáõ³óÝ»É. Ù»Ýù áã ³Û¹ Ë»Éù áõÝÇÝù »õ áã ³ÛÝã³÷ Ñá·. Ù»Ýù ³ÛÝå¿ë ÏÁ Ñ³õ³ï³Ýù Ã¿ ³Û¹ ÙÇ μÝ³Ï³Ý μ³Ý ¿ áñ Ù»ñ »ñÏñÇ Ïáí»ñ ·³×³× ÉÇÝÇÝ£ ºñÏñáñ¹ª ³ñáõ»ëï³·¿ï¿ Éë³Í »Ù Ã¿ ³ñûï³Ï³Ý ßñçáÕ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ÇÝãå¿ë »Ý Ï³ÃÝïáõ Ïáí»ñÁ ³Ý¹³¹³ñ ßñç»Éáí, ÍÇÍ»ñáõÝ ³õ»Éáñ¹ Ï³ÃÁ áõñÇß áñ³ÏáõÃ»³Ý ÏÁ ÷áËáõÇ Ï³Ù çáõñ ÏÁ ¹³éÝ³Û£ ²ñ¹»ûù, »Ã¿ ëáíáñáõÃÇõÝ ÉÇÝ¿ñ, ÇÝãå¿ë áãË³ñÝ»ñ Ï¿ë ³õáõñ å¿ñ³ï»Õ Ïáõ ·³Ý »õ ÏÁ ÏÃáõÇÝ, ÝáÛÝå¿ë Ïáí»ñÝ ¿É ÏÃáõÇÝ, ·áõó¿ ÍÇÍ»ñáõÝ Ù¿ç Éóáõ³Í Ï³Ã å³ñå»Éáí ÙÇÝã»õ ÇñÇÏáõÝ ÏñÏÇÝ ³Ý·³Ù É»óáõ¿ñ »õ Ýáñ¿Ý ÏÃáõ¿ñ£ êáñ³ ÷áñÓ ß³ï ¹ÇõñÇÝ ¿, μ³Ûó Ù»ñ ³Ý¹³¹³ñ ³ßË³ï³õáñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝï³Ý»³ó í»ñ³Û ³Ûë Ýáñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õë ÏñÝ³±Ýù μ³ñ¹»É£ ÂáÕáõÝù ³Ûë, »Ã¿ ³ë»Ýù Ù»ñ ·ÇõÕ³óõáó, áñ ÏÃ³Ý Ïáí»ñÝ ³ËáéÇÝ Ù¿ç å³Ñ»Ý, ·³ñÝ³Ý Ï³Ý³ã Ëáï ù³Õ»Éáí Ï»ñóáõÝ»Ý »õ ³Ù³éÝ ãáñ Ëáï£ Èáõé Ï³ó, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ ³ÛëåÇëÇ ÙÇ μ³Ý Ëûë»Ýù μáÉáñ ·ÇõÕ³óÇù ÏÁ ËÝ¹³Ý Ù»ñ í»ñ³Û, ù³ÝÇ áñ ³ÛÝã³÷ ÁÝ¹³ñÓ³Ï Ëáï³õ¿ï É»éÝ»ñ, ÑáíÇïÝ»ñ áõÝÇÝù, áñ ³ÝÙß³Ï ÙÝ³Éáí ÙÇ³ÛÝ ³ñûï³Ï³Ý ï»Õ»ñ »Ý, ÛÇÙ³ñáõÃÇõÝ ã¿± ³Û¹ å³ïáõ³Ï³Ý ³ñûïÝ»ñÁ ÃáÕÝ»É, ½áñë ³Ý³ëáõÝ ÇÝùÝÇÝ Çõñ μ»ñÝáí Ïþ³ñ³ÍÇ ³é³Ýó Ù»ñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý, »ÉÝ»É ·³ñÝ³Ý¿ Ëáï Ï»ñóáõÝ»É ÏÃ³Ý Ïáí»ñáõÝ, ù³Ý½Ç Ëáï ÙÇ³ÛÝ ÓÙ»ñ³Ý å³ß³ñ ¿£ ¶ÇõÕ³óõáó ³Ûë ¹³ï³ëï³Ý ß³ï Çñ³õ³óÇ ¿, »Ã¿ »õñáå³óÇ ³Ý³ëÝ³å³Ñ Çõñ Ïáí»ñ ³Û¹ »Õ³Ý³Ï³õ ÏÁ å³Ñ¿, Ý³ å³ï×³éÝ»ñ áõÝÇ, Ý³Ë áñ ³ñûï³ï»Õ ãáõÝÇ, »ñÏñáñ¹ª Ïáí»ñáõ ³é³ï Ï³Ã¿Ý Ù»Í ß³Ñ³í³×³éáõÃÇõÝ áõÝÇ, ³Ù¿Ý ûñ ³Ñ³·ÇÝ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ùμ Ï³Ã ÏÁ í³×³é¿, ÇëÏ Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù »Ã¿ áõÝ»Ý³Ý ³é³ï Ï³Ãª á±õÙ åÇïÇ í³×³é»Ý, Ã¿»õ Ï³ñáÕ »Ý ÇõÕ ßÇÝ»Éáí ù³Õ³ù³óõáó 99

í³×³é»É, μ³Ûó ³Û¹ Çñ»Ýó Ñ³Ù³ñ ÙÇ ãÝÇãÇÝ ß³Ñ ¿, »õ ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, ßÇÝ³Ï³ÝÇÝ Ë»ÉùÝ áõ Ñ³ßÇõ, ³ÛÝ ÇÝã åïÁïáõñ »õ ÷ÃÇñ, ·ÇõÕ¿Ý μ³éÝ³Éáí ÏÁ ï³ÝÇ ù³Õ³ù ÏÁ Í³Ë¿ »õ Ù»Í ß³Ñ ÏÁ Ñ³Ù³ñÇ£ ¸³éÝ³Ýù Ù»ñ ³é³çÇ ÝÇõÃÇÝ í»ñ³Û, ÂáéÝÇÏ, Ï³ÃÝïáõ Ïáí»ñáõ í»ñ³Û μ³õ³Ï³Ý ß³ï Ëûë»ó³Û, »õ ÙÇïùë ³ÛÝ ¿ áñ óáÛó ï³Ù ù»½, Ã¿ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³Ý³ëÝ³å³ÑáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ ß³ï »ï ÙÝ³ó³Í ¿. Ý³ ãÇ ·Çï»ñ, áñ ³Ý³ëÝ³μáõÍáõÃÇõÝ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ÙÇ Ï³ñ»õáñ ×ÇõÕÝ ¿. ³õ»ÉÇ ß³Ñ³õáñ »õ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ, áñáó ÷ïï»ÉáÛÝ »õ ¹³ñÙ³ÝÇÝ Ñ³Ù³ñ ³ÛÝã³÷ ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ å¿ïù ã¿ ÇÝãå¿ë ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý, Çõñ ß³ÑÝ »õë Ã»ñ»õë ÑáÕ³·áñÍáõÃ»Ý¿Ý ³õ»ÉÇ ¿£ ²Ñ³õ³ëÇÏ ù»½ ÙÇ Ï³ñ× Ñ³ßÇõ ï³Ù ÂáéÝÇÏ, áñ ³õ»ÉÇ É³õ Ñ³Ùá½áõÇë£ ºÃ¿ áõÝ»Ý³Ýù ÑÇÝ· Ïáí, ÑÇÝ· Ù³ï³Ï ·áÙ¿ß, ÑÇÝ· ÓÇ »õ ÑÇÝ· ¿ß Ù³ï³Ï, ³ÙμáÕç ÏÁ ÉÇÝÇÝ ùë³Ý Ñ³ï ãáñë ï»ë³Ï¿Ý, Ñ³õ³Ý³Ï³Ý ¿ ÙÇßï áñ ùë³Ý¿Ý ï³ëÝ »õ ÑÇÝ· Ñ³ï ÍÝÇ, »õ »ñ»ù ï³ñÇ¿Ý Û»ïáÛª ·áñÍ³Í»Éáõ Ï³Ù Í³Ë»Éáõ íÇ×³ÏÇÝ ÏÁ Ñ³ëÝÇÝ, »õ ³Ù¿Ý ï³ñÇ »ï»õ¿ »ï»õ ÍÝ»Éáí á±ñã³÷ ÏÁ μ³½Ù³Ý³Ý, ÝáÛÝã³÷ ß³ÑÝ »õë ÏÁ μ³½Ù³å³ïÏÇ£ êïáÛ· ¿ áñ ³éçÇ ï³ñÇÝ»ñ ³ÛÝã³÷ Ù»Í ß³Ñ óáÛó ãÇ ï³ñ ³Ûë ÷áùñ ¹ñ³Ù³·ÉáõË, μ³Ûó ³ÛÝåÇëÇ ÇÝùÝ³×áõÝ ¹ñ³Ù³·ÉáõË ÙÇ ¿ áñ »ñÃ³Éáí Ïþ³×Ç, »õ ù³ÝÇ ³×Ç Çõñ ß³Ñ ÏÁ μ³½Ù³å³ïÏ¿£ âÏ³Û μÝ³õ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û áõñÇß Ï»ñå ß³Ñ³í³×³éáõÃ»³Ý ³ÛÝåÇëÇ ß³Ñ, áñ Ñ³õ³ë³ñÇ ï³õ³ñ³μáõÍáõÃ»³Ý ß³ÑáõÝ£ úñÇÝ³Ï »õ ³å³óáÛó Ïþáõ½»±ë, ÂáéÝÇÏ, ï»ë Ù»ñ ¹ñ³óÇ ùÇõñ¹»ñ, áñ ù³Ý ½Ù»½ ëñ³ÙÇï »Ý ³Ûë Ù³ëÇÝ, »õ ³õ»ÉÇ ³Ý³ëÝ³å³ÑáõÃ»³Ý áõÅ Ïáõ ï³Ý ù³Ý ëáëÏ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý, ½Ç ÷áñÓáí Ñ³ëÏó³Í »Ý ³Ýáñ ³ñ¹ÇõÝù£ î»°ë, Ñ³½³ñÝ»ñáí áãË³ñ ÏÁ å³Ñ»Ý, Ñ³ñÇõñÝ»ñáí ë»õ³ï³õ³ñ, μ³½Ù³ÃÇõ »ÉËÇ 100

Áëáõ³Í ÓÇ»ñ »õ³ÛÉÝ£ Ø»Ýù ÏÁ ï»ëÝ³Ýù, á°ã ÏÁ ½·³Ýù »õ áã ÏÁ Ñ³ßáõ»Ýù Ã¿ Ï³ñ· ÙÇ ó»Õ³å»ï ùÇõñ¹»ñáõÝ Ñ³ñëïáõÃÇõÝª ³Ý³ëÝ³å³ÑáõÃ»³Ý »ñ»ë¿Ý ¿£ ²ë³, ÂáéÝÇÏ, Ýáù³ Ñáí³ëáõÝ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ³ñûï³ï»Õ»ñ áõÝÇÝ, å³ï»ÑáõÃÇõÝ áõÝÇÝ »õ Ç ëïÇå»É Ñ³ñÏÇÝ Ï³ñáÕ »Ý å³ßïå³Ý»É Çñ»Ýó ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ÃßÝ³ÙÇ Ññáë³ÏÝ»ñ¿Ý, ³Ûá°, ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ »õë ÙÇ Ï³ñ»õáñ ¹ÇïáÕáõÃÇõÝ ¿, μ³Ûó »ë ÏÁ ËûëÇÙ ëÏ½μáõÝùÇ í»ñ³Û ÙÇ³ÛÝ, Ã¿ ³Ý³ëÝáó μáõñ¹ ³õ»ÉÇ ß³Ñ³õáñ ¿£ ²Û¹ Ó»ñ Ý»ñÏ³ÛÇ ¹ÇïáÕáõÃÇõÝ ·áõó¿ ³Ûëûñ Ï³Û »õ í³ÕÁ ÏÁ í»ñç³Ý³Û. ½Ç Å³Ù³Ý³Ï Ïþ»ñÃ³Û »õ Å³Ù³Ý³Ï Ïáõ ·³Û, »õ ÏÁ μ»ñ¿ Çõñ Ñ»ï Ë³Õ³ÕáõÃÇõÝ »õ ³å³ÑáíáõÃÇõÝ ßÝáñÑÇõ ³ßË³ñÑ³ß¿Ý î¿ñáõÃ»³Ý£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ³Ûë ¹³ëÁ ß³ï »ñÏ³ñ »Õ³õ, »õ ß³ï ï»Õ»ñ áñáß ÝÇõÃ»ñ Çñ³ñ Ë³éÝáõ»ó³Ý, ³ÛÅÙ åÇïÇ ËûëÇÙ ù»½ áãË³ñÇ ß³Ñ³μ»ñáõÃ»³Ý »õ ¹³ñÙ³ÝÇ Ù³ëÇÝ£

²Ù»Ý³½³Ý- ï»ë³Ï-ï»ë³Ï. ²éÇù- ³é³ëï³Õ. ¸³ñáõ÷áë- ³ÝÑ³ñÃ. ¸³ñÙ³Ý- ×³ñ, Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñáõ Ï»ñ. ¸áõ½Ý³ù»³Û- ãÝãÇÝ, Ã»Ã»õ. È³ÏÏ»ñ, É³÷. Êáñ¹³ß³ï- Ù³ñ·³·»ïÇÝ. Î³ÛïéÇÉ- Ï³Ûï³é³Ý³É, íËï³É. ÐáñÃÏ³Ý- ÑáñÃáõÏÇÝ. Ðñáë³Ï- ³ëå³ï³Ï, ·áÕ. Öáñáí- μéÝÇ. Ø³ï³Ï- ¿·. à±õÙ- áñá±õÝ. ä¿ñ³ï»Õ- μ»ÕÙÝ³õáñáõÙÇ, ÏÃ»Éáõ ï»Õ. äïÁïáõñ »õ ÷ÃÇñ- ÃñÇù. äïáõÏ- ëïÇÝùÇÝ Í³ÛñÁ. ê³Ï³é- ÏáÕáí, ê³É³ñë- ë³É³Û³ï³Ï. ø³ß- Í³ÝñáõÃÇõÝ.

101

Äº. àâÊ²ð ºô Æôð ²ØºÜ²Þ²Ð ²ð¸ÆôÜø ²ßË³ñÑÇ μáÉáñ ÁÝï³ÝÇ Ï»Ý¹³Ý»³ó ï»ë³ÏÇÝ Ù¿ç, ³Ù»Ý¿Ý ß³Ñ³õáñ Ï»Ý¹³ÝÇÝ áãË³ñÝ ¿, áñ ÙÇ ï³ñõ³Ý ßñç³ÝÇÝ Ù¿ç ·ñ»Ã¿ Çõñ ·ÝáÛÝ Ñ³õ³ë³ñ ³ñ¹ÇõÝù Ïáõ ï³Ûª ÙÇ Ù³ùÇÝ Ù»ñ »ñÏñÇ ÙÇçÇÝ ·Ýáí Ïþ³ñÅ¿ ÛÇëáõÝ ¹³Ñ»Ï³Ý£ Ø³ùÇÝ Ïáõ ï³Û ï³ñÇÝ ÙÇ ·³éÝ, áñ Ïþ³ñÅ¿ ùë³Ý¿Ý ÙÇÝã»õ ùë³Ý »õ ÑÇÝ· ¹³Ñ»Ï³Ý, »ñÏáõ ù³ß å³ÝÇñ, »ñÏáõ ù³ß ÇõÕ Ïáõ ï³Û, ³ÛÝ »õë Ïþ³ñÅ¿ ï³ëÝ »õ í»ó¿Ý ÙÇÝã»õ ùë³Ý ¹³Ñ»Ï³Ý, ÙÇ ù³ß »õë μáõñ¹ Ïáõ ï³Û, ¿Ý ¿É ÑÇÝ· ¹³Ñ»Ï³Ý Ñ³ßáõ»Éáí ³ÙμáÕçÁ Ç ÙÇ³ëÇÝ ÏÁ ÉÇÝÇ ù³é³ëáõÝ »õ Ù¿Ï ¹³Ñ»Ï³Ý, Ã¿ áñ Å³ÅÇÏÝ ¿É Ñ³ßáõ»Ù ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÙÇÝã»õ ù³é³ëáõÝ ÑÇÝ· ¹³Ñ»Ï³Ý£ àãË³ñ, ß³ï ûñÑÝ»³É, Ñ»½, ÁÝ¹³ëáõÝ »õ ³ÝÙ»Õ Ï»Ý¹³ÝÇ ¿. ³Ý³å³ïÇ ×·Ý³õáñ ÚáíÑ³ÝÝ¿ë ØÏñïÇã, »ñμ ï»ë³õ ½ÚÇëáõëª ²ëïáõÍáÛ ·³éÝ Ïáã»ó ½ÇÝùÝ£ Ð³Ûñ ²μñ³Ñ³Ù Æë³Ñ³Ï Ï³å»Éáí ¹ñ³õ ë»Õ³ÝÇÝ í»ñ³Û, áñ åÇïÇ ÙáñÃ¿ñ, Ññ»ßï³Ï Ï³Ýã»ó ½ÇÝùÝ, ²μñ³Ñ³Ù ¹¿åÇ í»ñ Ý³Û»ó³õ, ï»ë³õ áñ å³ïáõ³Ï³Ý ÙÇ ËáÛ Ï³Ëáõ³Í ¿ ê³μ»Ï³Û Í³é¿Ý, ²ëïáõ³Í ÕñÏ»ñ ¿ñ ³Û¹ ËáÛ áñ Æë³Ñ³ÏÇ ÷áË³Ýª ½áÑ ÉÇÝÇ »õ Æë³Ñ³ÏÝ ³½³ïáõÇ£ àãË³ñ ß³ï ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ³×áõÝ Ï»Ý¹³ÝÇ ¿, áñáíÑ»ï»õ ÷áùñ »õ Ñ³Ý¹³ñï μÝ³õáñáõÃÇõÝ áõÝÇ. Ñ³½³ñÝ»ñáí Ï³ñáÕ »ë å³Ñ»É Ù¿Ï ï»Õ£ àãË³ñ Ã¿° ÷³÷áõÏ »õ Ã¿ ¹ÇÙ³óÏáõÝ ÙÇ Ï»Ý¹³ÝÇ ¿, ³Ù³éÝ ßá·¿Ý ß³ï ÏÁ Ý»ÕáõÇ, Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ Çõñ ³ñûï³ï»Õ ¹³ßï³í³Ûñ ÉÇÝÇ, ÇëÏ Ñáí³ëáõÝ É»éÝ»ñ »õ É»éÝ³¹³ßï»ñª áãË³ñÇ Ñ³Ù³ñ ³ñù³ÛáõÃÇõÝ ¿£ ²ÛÝ ·ÇõÕ»ñ áñ ¹³ßï³í³ÛñÇ Ù¿ç ßÇÝáõ³Í »Ý, »õ ÁÝ¹³ñÓ³Ï Ù³ñ·³·»ïÇÝ áõÝÇÝ, ÇÝãå¿ë Ù»ñ ·ÇõÕ, ß³ï Û³ñÙ³ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝ áãË³ñ å³Ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ. Ù³Ý³õ³Ý¹ çñáï Ù³ñ·³·»102

ïÇÝÝ»ñ ÙÇ ï»ë³Ï ÑÇõ³Ý¹áõÃÇõÝ ÏÁ å³ï×³é»Ý ³ñ³ÍáÕ áãË³ñÝ»ñáõÝ »õ ³Ûë ï»ë³Ï ÑÇõ³Ý¹áõÃ»³Ý §ù»³÷³Ý³Ï¦ Ïþ³ë»Ý, áñ Ï³ñÍ»Ù ùÇõñ¹»ñ¿Ý å¿ïù ¿ ÉÇÝÇ£ ÆëÏ É»éÝ³ÛÇÝ ·ÇõÕ»ñÝ, áñ ÁÝ¹Ñ³Ýñ³å¿ë ùÇõñ¹»ñáõÝ μÝ³Ï³í³ÛñÝ ¿, áãË³ñ å³Ñ»Éáõ ß³Ñ»Ï³Ý, ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ïáõ³Í ¿, í³ëÝ½Ç ùÇõñ¹»ñ ³Ûë Ù³ëÇÝ Ù»½Ù¿ ³õ»ÉÇ Ë»É³óÇ »Ý »õ ß³Ñ³¹¿ï£ Ð³½³ñÝ»ñáí áãË³ñ ÏÁ å³Ñ»Ý »õ ·Çï»Ý ù³ç ¹³ñÙ³Ý»É£ Ü³Ë áñ Çñ»Ýó ³ñûï³í³Ûñ ï»Õ»ñ ß³ï É³ÛÝ³Í³õ³É »Ý, Ëáï³õ¿ï É»éÝ»ñ, Í³ÕÏ³μáÛë ÑáíÇïÝ»ñ, ³ÕμÇõñ³ß³ï Óáñ»ñª Ù»Í μ³ÅÇÝ »Õ³Í »Ý Çñ»Ýó, áõñ ³Ùñ³Ý Ïþ³ñ³Í»Ý áãË³ñÝ»ñ, »õ ÓÙ»ñ³Ý Ñ³Ù³ñ, áñã³÷ áõ½»Ý Ï³ñáÕ »Ý Ëáï ù³Õ»É å³ïñ³ëï»É Ù»Í³Ù»Í ¹¿½»ñáí, »õ ÙÇ³ÛÝ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï Ëáï Ïáõ ï³Ý áãË³ñÇÝ »ñμ ÓÇõÝ ë³ëïÇÏ Ïáõ ·³Û, »õ ÏÁ Í³ÍÏ¿ μáÉáñ É»éÝ»ñ »õ ³ñ»·¹¿Ù å³é»ÏÝ»ñ, ÇëÏ »ñμ ÓÇõÝ ³ÛÝã³÷ ß³ï ãÇ ÉÇÝÇñ »õ ù³ÙÇÝ ³ñ»·¹¿Ù É»éÝ»ñáõ ÓÇõÝ»ñ ÏÁ ï³ÝÇ, áãË³ñ Ï³ñáÕ ¿ ³ñ³Í»É »õ Ïßï³Ý³É, ·Çß»ñÝ »õë áãË³ñÝ»ñ É»éÝ»ñáõÝ Íáó³õáñ ï»Õ»ñ ÏÁ ÙÝ³Ý, áõñ Ñáí ãÇ μ³ÝÇñ »õ ³ñ»·¹¿Ù ¿£ ²Ûë μ³óûÃ»³Û ç»ñÙÇÝ ï»Õ»ñáõÝ ùÇõñ¹»ñ Ñ³õßÇ Ïþ³ë»Ý£ Ä³Ù³Ý³Ï ÏÁ ÉÇÝÇ áñ áãË³ñÇ Ñûï»ñ, ÙÇÝã»õ »ñ»ù ûñ Ï³ñáÕ »Ý ³ÝûÃÇ ÙÝ³É Ñ³õßÇÝ»ñáõÝ Ù¿ç ÙÇÝã»õ áñ ÓÇõÝ³μáõù ù³ÙÇÝ ³ÝóÝÇ£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ³ëÇ ù»½ Ã¿ áãË³ñ ³Ùñ³Ý ßá·ÇÝ ãÇ ¹ÇÙ³Ý³ñ, μ³Ûó ÓÙñ³Ý óáõñï»ñáõÝ ¹¿Ù ÏÁ ÙñóÇ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í Ñá·³Éáí ³Û¹ Ë»Õ× Ï»Ý¹³ÝÇÝª Ã³ÝÓñ μáõñ¹áí Ýáñ³ ù³Ù³Ï å³ïëå³ñ»ñ ¿. ÙÇÃ¿ ³Û¹ ûñÑÝ»³É Ï»Ý¹³ÝõáÛÝ μáõñ¹áí Ù»ñ ÃÇÏáõÝù ãÇ± ï³ùÝ³ñ£ ÆëÏ Ù»Ýù ·ÇõÕ³óÇùë, áñ Ù¿Ý ÙÇ ï³Ý ë³Ï³õ³ÃÇõ áãË³ñÝ»ñ áõÝÇÝù, ÓÙ»ñ³Ý ·áÙÇ Ù¿ç ÏÁ å³Ñ»Ýù, »õ óáñ»ÏÝ»ñ ¹áõñë Ñ³Ý»Éáí Ó»³Ý í»ñ³Û Ëáï Ïáõ ï³Ýù »õ Ýáñ¿Ý ÏÁ ·áÙ»Ýù£ 103

àãË³ñÇ ·áÙ Çõñ ù³Ý³ÏáõÃ»³Ý ã³÷áí å¿ïù ¿ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ÉÇÝÇ, ³ÛÝå¿ë áñ ³é³Ýó Ý»Õáõ»Éáõ Ýëï»Ý, Ï³Ý·ÝÇÝ, ï³ÝÇù¿Ý »õ å³ï»ñ¿Ý å¿ïù ¿ »ñ¹Çù áõÝ»Ý³Û, í³ëÝ½Ç áãË³ñÇÝ Ñ³Ù³ñ ß³ï å¿ïù ¿ Ù³ùáõñ û¹, Ý³ ëáíáñ³Í ¿ É»éÝ»ñáõÝ Ñáí³ëáõÝ û¹ ÍÍ»É ÙÇßï£ àãË³ñ Ù³ùñáõÃÇõÝ »õ ãáñáõÃÇõÝ ÏÁ ëÇñ¿, å¿ïù ¿ ÙÇßï ·áÙÇÝ Û³ï³Ï ãáñ »õ Ù³Ýñ ÷³Û»Ý å³ñ½»É, ½áñ å¿ïù ¿ ³Ùñ³Ý Ñ³õ³ù»É áõ å³Ñ»É£ ÜÙ³Ý³å¿ë Ù»Í Ñá·³ï³ñáõÃÇõÝ å¿ïù ¿ ·áÙÇÝ ï³ÝÇùÇÝ Ñ³Ù³ñ, ½Ç Ï³ÃÇÉù ß³ï íÝ³ë³Ï³ñ »Ý áãË³ñÇÝ£ ¶³ñÝ³Ý, ²åñÇÉ ³ÙëáÛ ÏÇëáõÝ, ÏÁ ëÏëÇÝ áãË³ñÝ»ñ Ñ»ï½Ñ»ï¿ ÍÝÇÉ, »ñμ ¹áõñë »É³Í Ïþ³ñ³ÍÇÝ Ýáñ³μáõëÇÏ »õ ÑÇÝ Ëáï»ñáí£ Üáñ ÍÝ³Í ·³éÝ»ñ »õ áõÉÇÏÝ»ñ ÑáíÇõ Çõñ ÇßáõÏÇÝ μ³éÝ³Éáí ÇñÇÏáõ³Ý ·ÇõÕ ÏÁ μ»ñ¿£ Ø³ÛÇë ³Ùëáõ³Ý Ù¿ç »ñμ ³ñûïÝ»ñ ÏÁ ½ûñ³Ý³Ý, ÏÁ ëÏëÇÝ áãË³ñÝ»ñ ÏÃ»É£ Î¿ëûñÇÝ ÑáíÇõ áãË³ñÝ»ñ ÏÁ μ»ñ¿ å¿ñ³ï»Õ ÏÁ ï»ëÝ³ë áñ ·ÇõÕÇ Ñ³ñëÝ»ñ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ Ï³ÃÇ ÏÅ»ñ »õ ÏÃáóÝ»ñ ³éÝ»Éáí Ïáõ ·³Ý å¿ñ³ï»Õ, ³Ù¿Ý Ù¿Ï Çõñ áãË³ñÝ»ñ ÏÁ ÏÃ¿£ ¾¹ »ñç³ÝÇÏ ÏÃáõáñÝ»ñ ·³ñÝ³Ý ·áÛÝ½·áÛÝ Í³ÕÇÏÝ»ñáí ÏÁ ½³ñ¹³ñ»Ý Çñ»Ýó ·ÉáõË »õ Ï³ÃÇ ÏÅ»ñáõÝ μ»ñ³Ý, ÏÁ ß³ÉÏ»Ý, áõñ³Ë-áõñ³Ë »ñ·»Éáí ·ÇõÕ ÏÁ ¹³éÝ³Ý£ ºõ »ñμ ÏÇÃÝ ÏÁ ÉÙÝ³Û, ·³éÝ³ñ³ÍÝ áñ ·³éÝáõÏÝ»ñ »õ áõÉ»ñ ³é³ÝÓÇÝ ï»Õ å³Ñ³Í ¿ ÃáÕ Ïáõ ï³Û, ¹áõ ï»ë ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÙÇ ½áõ³ñ×³ÉÇ ï»ë³ñ³Ý, áãË³ñÝ»ñ ÏÁ μ³é³ã»Ý, ·³éÝ»ñ ÏÁ Ù³Û»Ý, ÏÁ ÃáõÇ Ã¿ Ù³Ûñ áãË³ñ Çõñ ·³éÝáõÏÇÝ Ñ»ï ÏÁ ËûëÇ »õ ·³éÝáõÏ Ùûñ Ñ»ï. Ñ³ñÇõñ³õáñ áãË³ñÝ»ñ »õ ·³éÝ»ñ ÏÁ Ë³éÝáõÇÝ Çñ³ñáõ Ñ»ï. ÙÇÝã»õ ·ïÝ»Ý ·³éÝ»ñÝ Çñ»Ýó μáõÝ Ù³Ûñ»ñ, μáõÝ Ù³ÛñÁ »ñμ»ù ûï³ñ ·³éÝ ãþÁÝ¹áõÝÇñ Çõñ ï³ÏÁ£ ²Ûëï»Õ ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿ ÑáíáõÇÝ ×³ñï³ñáõÃÇõÝ, »ñμ ·³éÝ ÏÁ ÙáÉáñÇ, ãÇ ÏñÝ³ñ ·ïÝ»É Çõñ Ù³ÛñÝ, ÑáíÇõÝ ÇëÏáÛÝ ÏÁ μéÝ¿ ·³éÝáõÏÝ »õ ÏÁ Û³ÝÓÝ¿ Çõñ Ùûñ£ ºõ ÇÝãå¿ë 104

ÏÁ ×³ÝãÝ³Û ·Çï»±ë, μ³õ³Ï³Ý ¿ áñ Ý³ ÍÝ³Í Å³Ù³Ý³Ï ï»ëÝ³Û ÙÇ ³Ý·³Ù, ·Çï»ë Ã¿ Éáõë³ÝÏ³ñÇ å¿ë Ýáñ³ÍÇÝ ·³é³Ý »õ Ùûñ å³ïÏ»ñ ¿Ýå¿ë ÏÁ ïå³õáñÇ Ýáñ³ ³ÝÙß³Ï ÙïùÇ Ù¿ç, áñ Ý³ Ï³ñáÕ ÏÁ ÉÇÝÇ Ñ³ñÇõñ³õáñ áãË³ñÝ»ñáõ ·³éÝ»ñÝª ³é³ç »õ »ïùÁ ÍÝ³Í ·áÛÝáí Çñ³ñáõ ÝÙ³Ý ëñ³ï»ë ³ãùáí áñáß»É Çñ³ñÙ¿£ ²ÛëåÇëÇ ÑáíÇõÝ»ñ ß³ï Ñ³½áõ³·Çõï »Ý, »õ åëåûñ ÏÁ Ïáãáõ»Ý, áñ ëñ³ï»ë »õ ×³ñåÇÏ ³ë»É ¿£ âÙáéÝ³Ýù ³Ûë ï»Õ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÑáíáõÇÝ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ï³ñ»õáñ »Ý ·³Ùμé, ÑáõÅÏáõ ·³ÛÉ³Ë»Õ¹ ßÝ»ñ, ß³ï ×Çß¹ ¿ Ã¿ áñ ³ë»Ýù ÑáíáõÇÝ ÃÇÏÝ³å³Ñ »õ Û³é³ç³å³Ñ ½ÇÝáõáñÝ»ñ »Ý, áñ ÑûïÇÝ ³é³ç »ñÃ³Éáí ÏÁ ¹Çï»Ý ãáñë ÏáÕÙÝ£ ºÃ¿ ÙÇ ·³ÛÉ ï»ëÝ»Ý Ñ»éáõëï, ï»ë ¹áõ ÇÝãå¿±ë ËÙμáíÇÝ ÏÁ Û³ñÓ³ÏÇÝ, ÙÇÝã»õ Ñ³É³Í»Ý£ ÎÁ å³ï³ÑÇ »ñμ»ÙÝ »Ã¿ Ñ³ëÝ»Ý μéÝ»Ý ·³ÛÉ »õ Ë»Õ¹»Ý, ³ÛÝ ûñ ÑáíÇõÝ Çõñ ù³ç³ñÇ ßÝ»ñáõÝ Ù»Í ×³ß Ïáõ ï³Û, áñ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇ Ñ³óáí »õ ÇõÕáí, áñáõÝ ×Ùáõé Ïþ³ë»Ý£ ÆëÏ ßÝ»ñáõ ëáíáñ³Ï³Ý Ï»ñ³ÏáõñÝ ¿ Ï³Ã, áñ ÙÇ Ù»Í ÷³Ûï¿ ÏûïÇ Ù¿ç ÏÁ É»óÝ¿ ÑáíÇõÝ ³½³ïûñ¿Ý, ·³ñ¿ Ñ³óÝ ³É Ù¿ç ÏÁ μñ¹¿, ¿¹ ù³Õ³ù³í³ñ ßÝ»ñ ßáõñç ÏÁ μáÉáñÇÝ »õ Ïþáõï»Ý ³é³Ýó ÏéáõÇ£ ØÇÃ¿ ù³Õ³ùÇ ÷áÕáóÇ ³ÝûÃÇ ßÝ»±ñ »Ý, áñ áëÏáñÇ í»ñ³Û Ïéáõ»Ý£ ÐáíáõÇ ßÝ»ñ ·Çï»ë Ã¿ ÙÇ í»Ñ³ÝÓÝ μÝ³õáñáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, áãÇÝã ï»Õ ã»Ý Ñ³ç»ñ, μ³Ûó »ñμ ÑûïÇÝ Ùûï ³ÝÍ³ÝûÃ Ù³ñ¹ ï»ëÝ³Ý ÇëÏáÛÝ ÏÁ Û³ñÓ³ÏÇÝ£ ì»ñç³å¿ë, ÂáéÝÇÏ, ·³Ùμé ßÝ»ñ ß³ï åÇï³ÝÇ »Ý áãË³ñÇ ÑûïÇÝ Ñ³Ù³ñ, »Ã¿ ãÉÇÝÇÝ, ·³ÛÉ»ñ¿Ý ß³ï íÝ³ë ÏÁ Ñ³ëÝÇ áãË³ñÝ»ñáõÝ »õ ÑáíÇõ ÙÇ³ÛÝ Ï³ñáÕ ã¿ å³ßïå³Ý»É ÑûïÝ£ Ø³Ý³õ³Ý¹ Ùßáõß »Õ³Í Å³Ù³Ý³ÏÝ. ã·Çï»Ù, ·ñù»ñ ÑáíáõÇÝ ³ÝáõÝ ß³ï Ïáõ ï³Ý, ßÝ»ñÝ ÇÝãá±õ ã»Ý ÛÇß»ñ, áñ ÑáíáõÇÝ û·Ý³Ï³Ý ½ûñ³íÇ·Ý »Ý£ Ø»ñ áãË³ñÇ ßÝ»ñáõÝ É³õ Ý³Û¿, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ ïÏ³ñ³Ý³Ý, áõÅ³Ã³÷ ÉÇÝÇÝ, ³ÛÉ»õë Ï³ñáÕ ã»Ý ·³Û105

É»ñ Ñ³É³Í»É, ÝÙ³Ý³å¿ë ÑáíáõÇÝ »õë ÉÇáíÇÝ í×³ñ¿ »õ ³õ»ÉÇ Ñá·³Û áõ »ñμ»ÙÝ å³ñ·»õÝ»ñ ïáõñ åëåûñ ÑáíõÇÝ£ ¶Çï»±ë ¹áõ, áãË³ñÇ ÑáíÇõ ÅáÕáíáõñ¹Ç ÑáíáõÇÝ ãÇ ÝÙ³ÝÇñ, áñ ³é³Ýó í³ñÓùÇ ÅáÕáíáõñ¹ Ñáíáõ¿ áõ Ñ³Ùμ»ñ¿, ÇÝãå¿ë Ù»ñ ·ÇõÕ»ñáõ ù³Ñ³Ý³Ý»ñ£ Øáéó³Û Ëûë»É, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ áãË³ñÝ»ñáõÝ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ ³Õ ï³Éáõ ¿, áãË³ñÝ»ñ ã³÷³½³Ýó ³Õ ÏÁ ëÇñ»Ý, »Ã¿ ³Õ ãáõï»Ý, Çñ»Ýó á°ã Ï³ÃÇÝ »õ áã ÙëÇÝ Ù¿ç Ñ³Ù ÏÁ ÉÇÝÇ£ Â¿å¿ï ³ÛÝ ·ÇõÕ»ñ áñ ì³Ý³Û Ï³Ù ²ñ×³Ïáõ ÍáíáõÝ ÙûïÇÏ »Ýª ³ÕÇ ï»Õ Íáíáõ çáõñ ÏÁ ËÙóáõÝ»Ý, áñ íÝ³ë³Ï³ñ ¿, í³ëÝ½Ç ³Û¹ Íáí»ñáõ çñ»ñ ³õ»ÉÇ μáñ³Ï áõÝÇÝ Çñ»Ýó Ù¿ç, »õ áã Ã¿ ½áõï ³Õ, Ãá°Õ ³Ûë, »ñμ»ÙÝ »õë ã³÷³½³Ýó ËÙ»Éáí ÏÁ íÝ³ëáõÇÝ, áõëïÇ ³õ»ÉÇ É³õ³·áÛÝ »õ û·ï³Ï³ñ Ñ³Ù³ñáõ³Í ¿ ³ÕÝ£ Ðáíáõ³Ï³Ý Ï»³Ýù ß³ï ³ÝÙ»Õ »õ »ñç³ÝÇÏ Ï»³Ýù ¿, ÂáéÝÇÏ, Ã¿»õ Ù³ñ¹ÇÏ ÏÁ Ï³ñÍ»Ý, Ã¿ ÑáíÇõÝ»ñ ³å»ñç³ÝÇÏ Ù³ñ¹ÇÏ »Ý, Ù³ñ¹áó ÁÝÏ»ñ³Ï³Ý Ï»³Ýù¿Ý ½ñÏáõ³Í, ³Ýμ³Ý ³Ý³ëÝáó Ñ»ï Ïþ³åñÇÝ, ÙÇßï ³Ù³ÛÇ É»éÝ»ñáõÝ í»ñ³Û ÏÁ ßñçÇÝ, ß³ï ïËÙ³ñ áõ μÃ³ÙÇï ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ²Ûë Ï³ñÍÇù ß³ï ëË³É ¿, ÑáíÇõÝ»ñ Çñ»Ýó ³ñáõ»ëïÇÝ ÑÙïáõÃÇõÝ ù³ç ·Çï»Ý, áãË³ñÝ»ñáõ ³Ù¿Ý Ï»ñå ÑÇõ³Ý¹áõÃÇÝÝ»ñ ÏÁ ×³ÝãÝ³Ý, ·Çï»Ý ¹»ÕÝ áõ ¹³ñÙ³Ý, É»éÝ»ñáõ Ù¿ç ¹»é ³ÝÍ³ÝûÃ ÙÝ³ó³Í ³Ù¿Ý Í³ÕÇÏÝ»ñáõ, μáÛë»ñáõ ³ñÙ³ïÝ»ñáõÝ ½ûñáõÃÇõÝ ÷áñÓáí ·Çï»Ý£ Ðáíáõ³Ï³Ý Ï»³Ýù ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ï³ó Ï»³ÝùÇ ÙÇ å³ïÏ»ñÝ ¿, áõñ ÏÁ ï»ëÝ³Ýù áã ÙÇ³ÛÝ ³Ûñ Ù³ñ¹, ³ÛÉ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ áãË³ñ Ïþ³ñ³Í¿ÇÝª ÇÝãå¿ë è»μ»Ï³, è³ù»É »õ³ÛÉÝ£ ²Û¹ É»éÝ³ëáõÝ ÑáíÇõÝ»ñ, ³Ûá°, ÙÇßï »ñç³ÝÇÏ »Ý, »ñμ»ù ÑÇõ³Ý¹áõÃÇõÝ ã·Çï»Ý, ½Ç Ýáù³ ³Ù»Ý³Ù³ùáõñ û¹ ÏÁ ÍÍ»Ý, »õ Ç±Ýã ¿ Çñ»Ýó μÝ³Ï³Ý áõ ëáíáñ³Ï³Ý Ï»106

ñ³Ïáõñ, ·Çï»±ëª Ù³ùÇÝ»ñ ÏÁ ÏÃ»Ý, ³ÛÝ ÷ñ÷ñáõÝ, ³ÝË³ñ¹³Ë Ï³ÃÇÝ Ù¿ç ÏÁ μñ¹»Ý Ñ³ó, å³Õ ³ÕμÇõñÇ Ù¿ç ÏÁ ¹Ý»Ý, ¹·³Éáí Ïþáõï»Ý. Ýáù³ áõï»Éáõ Å³Ù »õ Å³Ù³Ý³Ï ã»Ý áñáß»ñ. »ñμ»ÙÝ ·Çß»ñ³å³ÑáõÝ Ï³Ã ÏÃ»Éáí ÏÁ ¹Ý»Ý å³Õáó ÙÇÝã»õ ³é³õûï, ÏÁ Ý³Û»ë áñ ³Û¹ Ï³ÃÇÝ »ñ»ë ÙÇ Ù³ï ë»ñ Ï³å³Í ¿, ¿¹ ¿É ÑáíáõÇÝ ³éïáõ³Ý Ý³Ë³×³ßÇÏÝ ¿£ ÐáíáõÇÝ ËÙ³Í çáõñÝ, ³ÛÝ ë³éÝ, ëï³Ï ³ÕμÇõñÝ»ñáõ ½áõÉ³É çñ»ñÝ »Ý. ÑáíáõÇÝ ßáõÝã ³Ù»Ý³½³Ý Í³ÕÇÏÝ»ñáõ μáõñáõÙÝ ¿ »õ Çõñ éÝ·áõÝù Ýáó³ Ñáïáí ÏÁ ½Ù³ÛÉÇÝ£ ÐáíáõÇÝ ·Çß»ñáõ³Ý ùáõÝ ß³ï ³Ý¹áññ »õ ³Ýáõß ¿. Ý³ ãáõÝÇ Ï³ÏáõÕ ³ÝÏáÕÇÝ, Ý³ ÏÁ å³éÏÇ ·»ïÝ³ËßïÇ, ÙÇ ù³ÝÇ ù³ñ ·ÉËáõÝ μ³ñÓ ÏÁ ¹Ý¿, »õ Çõñ Ã³Ëë¿ Ï³÷³Ý³Ï í»ñ³Ý ÏÁ ù³ß¿, Ý³ ÏÁ ùÝ³Ý³Û »õ ßÝ»ñ å³Ñ³å³Ý ÏÁ ÉÇÝÇÝ ÑûïÇÝ£ ÐáíáõÇ ùáõÝ ß³ï Ã»Ã»õ áõ Ï³ñ× ¿. Ý³ ·ñ»Ã¿ ÏÇë³ñÃáõÝ ÏÁ ÝÝç¿, ½Ç ÙÇßï Çõñ ëñïÇÝ Ù¿ç Ï³ëÏ³Í »õ »ñÏÇõÕ áõÝÇ, Ã¿ ·³ÛÉ»ñ ·Çß»ñáõ³Ý å³ÑáõÝ Û³ÝÏ³ñÍ ÏÁ Û³ñÓ³ÏÇÝ ÑûïÇÝ í»ñ³Û£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿ »ñμ»ÙÝª ÑáíÇõ »ñ³½ÇÝ Ù¿ç ·³ÛÉáó íáÑÙ³ÏÝ»ñ ÏÁ ï»ëÝ³Û, Ý³ ÏÁ ëÏëÇ ùáõÝÇÝ Ù¿ç ÇÝùÝ³Ëûë ÉÇÝÇÉ »õ ßÝ»ñ ùßùß»É »õ Ù»ñÃ »õë ÇëÏáÛÝ í»ñ ÏÁ ó³ïÏ¿ ß÷áÃáõ³Í£ ÐáíÇõ ·»Õ³ñáõ»ëïÇ ¹åñáó¿Ý »É³Í ã¿, ÂáéÝÇÏ, μ³Ûó ÇÝùÝ μÝ³Ï³Ý »ñ³ÅÇßï ¿. Ý³ Çõñ Ñáíáõ³Ï³Ý ÷áÕÝ ³éÝ»Éáí ÏÁ ÝëïÇ μ³ñÓñ ù³ñÇ í»ñ³Ûª ÏÁ ëÏëÇ ÷ã»É, »õ ·Çï»±ë, áñã³÷ ù³Õóñ »õ ³Ýáõß ¿ ³Û¹ Ñáíõ³Ï³Ý ÷áÕ£ Ø»ñÃ »õë ÑáíÇõÝ Çõñ ÷áÕáí Çμñ»õ ½ûñ³í³ñ ÙÇ Ññ³Ù³Ý³ï³ñáõÃÇõÝ Ïþ³Ý¿ Çõñ ÑûïÇÝ, óÁñõ³ÍÝ»ñ ÏÁ ÅáÕí¿ »õ Çõñ Ùûï ÏÁ Ï³Ýã¿. Ù³Ý³õ³Ý¹ ³Õ ï³Éáõ Å³Ù³Ý³Ï, Ç±Ýãå¿ë ÑûïÝ ÙÇ³Ñ³Ùáõé ÏÁ ¹ÇÙ¿ ¹¿åÇ ³ÕÝ, áñáÛ Ï³ñûïáõÃ»³Ý ¹¿Ù Ñá·Ç Ïáõ ï³Ý áãË³ñÝ»ñ£ ²Ñ³ ÑáíáõÇÝ Ï»³ÝùÝ áõ ·áñÍÝ, ß³ï Ñ³Ù³éûï ÝÏ³ñ³·ñ»óÇ ù»½, ÂáéÝÇÏ, μ³Ûó ËÝ¹Çñ ÙÇ Ï³Û, Ù»Ýù 107

ÑáíáõÇÝ Ï»³Ýù »ñç³ÝÇÏ ÏÁ Ñ³Ù³ñÇÝù, μáÉáñáíÇÝ ³½³ï ³ßË³ñÑÇ ³ÕÙáõÏÝ»ñ¿Ý, μ³Ûó ï»ëÝ³Ýù, Ã¿ ÑáíÇõÝ ¿É ÇÝù½ÇÝù »ñç³ÝÇÏ ÏÁ Ñ³Ù³ñÇ± »õ Çõñ Ï»³Ýù¿Ý ·á±Ñ ¿£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ë»É³óÇ Ù³ñ¹áó ÙÇ ³é³Ï ÙÇïùë Ïáõ ·³Û, ËûëÇÙ ù»½, áõß³¹ñáõÃ»³Ùμ ÙïÇÏ ³ñ³£ ØÇ Ñ³ñáõëï ÑáíÇõ áñ ß³ï áãË³ñÝ»ñáõ »õ ï³õ³ñÝ»ñáõ ï¿ñ »Õ³Í ¿, ÙÇ ûñ ÍáíáõÝ ÙûïÇÏ Ù³ñ·³·»ïÝÇ í»ñ³Û, »ñμ Çõñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ Ïþ³ñ³Í¿, ³ãùÝ ¹¿åÇ Íáí ÏÁ ¹³ñÓáõÝ¿, ÏÁ ï»ëÝ³Û Íáí ÙÇ Ù»ÕÙ³ßáõÝã ½»÷Çõé¿Ý Í³Í³Ý»Éáí ÏÁ ÍÇÍ³ÕÇ, í³×³é³Ï³Ý³ó Ý³õ»ñ ³é³·³ëïÝ»ñ å³ñ½³Í áõ Éóáõ³Í ¹¿åÇ Ý³õ³Ñ³Ý·Çëï Ïáõ ·³Ý£ Ø»ñ ³Ý÷áñÓ ÑáíÇõÝ Ññ³åáõñáõ»Éáí ³Ûë μ³ËïÇ ï»ë³ñ³Ý¿Ý, ÙÇ ³¯Ë ÏÁ ù³ß¿ »õ ÏÁ ëÏëÇ Çõñ μ³Ëï¿Ý ¹Å·áÑ»É. »ñ³ÝÇ¯ »ë ¿É ÙÇ í³×³é³Ï³Ý ÉÇÝ¿Ç, Íáíáí áõ ó³Ù³ùáí ³ßË³ñÑ¿-³ßË³ñÑ ×³Ùμáñ¹¿Ç, Éë¿Ç, ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ Ñ³ëÏÝ³ÛÇ, å³ïáõ³õáñ í³×³é³Ï³Ý ÉÇÝ»Éáí ³ÝáõÝ Ñ³Ý¿Ç£ Æ±Ýã ¿ ³Ûë ÇÙ Ï»³Ýù. ·Çß»ñ ó»ñ»Ï ³Ý³ëÝáó Ñ»ï Ï»³Ýù ÏÁ í³ñ»Ù, ³ßË³ñÑ μáÉáñ ù³Õ³ù³ÏñÃáõÃ»³Ý »ï»õ ÏÁ í³½¿. »ë ¹áñ³ Ñ³Ù áõ Ñáï ã·Çï»Ù, Çñ³õ ¿ áñ ïáõÝë ³Ù»Ý³ÛÝ μ³ñáõÃ»³Ùμ ÉÇ ¿, ÏÁ í³Û»É»Ù ²ëïáõÍáÛ ïáõ³Í μ³ñÇùÝ»ñ, áãÇÝã Ï³ñûïáõÃÇõÝ ãáõÝÇÙ£ ´³Ûó ÙÇÃ¿ Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ ÙÇ³ÛÝ áõï»É-ËÙ»É μ³õ³Ï³±Ý ¿, Ñ³ñáõëï »Ùª ³ÛÉ ÇÝã û·áõï, áñ ³ÝÍ³ÝûÃ ÙÝ³ó»ñ »Ù, Çμñ»õ ÙÇ ëáëÏ³Ï³Ý ÑáíÇõ, Ã¿ Ù»éÝÇÙª ÛÇß³ï³Ïë ¿É ÏÁ ÏáñÝãÇ. á°í ¿ ï»ë»ñ áñ ÑáíáõÇ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û ÏáÃáÕ ÙÇ Ï³Ý·Ý»Ý. »ë Ïþáõ½»Ù áñ ³ÝáõÝë ³ñÓ³Ý³·ñáõÇ ³ßË³ñÑÇ Ù»Í³·áñÍ Ù³ñ¹áó Ñ»ï, ³å³·³Û ë»ñáõÝ¹ Ï³ñ¹³Û »õ ÛÇß¿ ½Çë£ ²Ûë Ë³μáõëÇÏ »ñ»õ³Ï³ÛáõÃ»Ý¿Ý Ë³μáõ»ó³õ Ù»ñ ÑáíÇõ. ·Ý³ó í³×³é»ó Çõñ μáÉáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ, Ù»Í ·áõÙ³ñ ÙÇ »Õ³õ. ïáõ³õ, ·Ý»ó μ³½áõÙ ³åñ³ÝùÝ»ñ, 108

ï³ñ³õ Ý³õ, áñ »ñÃ³Û ûï³ñ ³ßË³ñÑ í³×³é¿£ ²Ûë Ù»ñ ³Ý·Çñ, ³ÝÑ³ßÇõ ÑáíÇõÝ áõñ³Ë-½áõ³ñÃ Ýëï»Éáí Ý³õáõÝ í»ñ³Ûª ÇÝùÝÇÝ Ùï³õáñ³Ï³Ý Ñ³ßÇõ Ïþ³Ý¿ñ, ³Ûëå¿ë ³éÇ »õ ³ÛÝå¿ë μ³ñÓñ ·Ýáí åÇïÇ Í³Ë»Ù, »õ ³Ûë ³é³çÇÝ ³Ý·³ÙÇÝ ³Ûëù³Ý åÇïÇ ß³ÑÇÙ£ ØÇÝã¹»é ÑáíÇõÝ Çõñ ³Ûë Ñ³ßáõáí ÏÁ ½áõ³ñ×³Ý³ñ, ÍáíÝ ¿É Çõñ μÝáõÃ»³Ý Ñ³ßÇõÝ ëÏë»ó. ëáëÏ³ÉÇ ÷áÃáñÇÏ Ñ³Ý»ó, Ý³õÝ ï³ñ³õ ½³ñÏ³õ ÙÇ ó³Ù³ùÇ ³å³é³ÅÝ»ñáõÝ, Ëáñï³Ï»ó³õ Ý³õ »õ μáÉáñ ³åñ³ÝùÝ»ñ Ã³÷»ó³Ý Ç Íáí, Ë»Õ× ÑáíÇõÝ ÙÇ ÷ñÏáõÃ»³Ý ï³Ëï³Ï ·ñÏ»Éáí Ñ³½Çõ ³½³ï»ó³õ, »É³õ ó³Ù³ù, »õ Û»ïáÛ ÙÇ áõñÇß Ý³õáí ¹³ñÓ³õ »Ï³õ ïáõÝª Ù»ñÏ ÏáÕáåáõï£ ²é³ç ï¿ñ ¿ñ, Û»ïáÛ í³ñÓÏ³Ý Í³é³Û ¹³ñÓ³õ, »õ Ñ»ï½Ñ»ï¿ ³Ý³ëÝáó ï¿ñ »Õ³õ, Ñ³ë³õ Çõñ ³é³çÇÝ íÇ×³ÏÇÝ£ ØÇ ûñ ·Ý³ó ¹³ñÓ»³É ³Û¹ Íáí»½ñÇ ³ñûï³ï»ÕÝª ï»ë³õ áñ ÍáíÝ ³é³çáõ³Ý å¿ë ¹³ñÓ»³É ÏÁ ÍÇÍ³ÕÇ Çõñ ¹¿ÙÁ »õ Ý³õ»ñ μ³ñÓáõ³Í Ïáõ ·³Ý£ Ø»ñ ÑáíÇõ Ë»É³μ»ñ»Éáí Ïþ³ë¿. ¿¯, ³ÝÇñ³õ Íáí, ³ÛÉ»õë ùá ÍÇÍ³ÕÇÝ ã»Ù Ñ³õ³ï³ñ, ïáõÝë ù³Ý¹»óÇñ£ ´³Ûó »ë ¿É μ³Ý Ñ³ëÏó³Û ùá ÷áñÓ³Ýù¿Ý, Ã¿ ÑáíÇõ í³×³é³Ï³Ý ãÇ ÏñÝ³ñ ÉÇÝ»É, »õ å¿ïù ¿ ³ÛëáõÑ»ï»õ ÇÙ íÇ×³Ïáíë ·áÑ ÉÇÝÇÙ »õ ÷³éù ï³Ù ²ëïáõÍáÛ£ î»ë³±ñ, ÂáéÝÇÏ, ³Ûë ³é³Ï ÃáÕ ù»½ Ëñ³ï ÉÇÝÇ, ãÉÇÝÇ ¹áõ ¿É ÙÇ ûñ áõÝ³ÛÝ »ñ»õ³Ï³ÛáõÃ»Ý¿Ý Ë³μáõ»Éáí ³ë»ë. áãË³ñÝ»ñë Í³Ë»Ù, ·áõÃ³Ý ï³õ³ñÝ»ñáí Í³Ë»Ù, μáÉáñ ³ñï»ñë Í³Ë»Ù, áñ ÏÁ ÉÇÝÇ Ù»Í ·áõÙ³ñ, »ñÃ³Ù Ç ì³Ý í³×³é³Ï³Ý ÉÇÝÇÙ, ÃáÕÝ»Ù ·»Õ³óÇáõÃÇõÝ, »ÕÝÇÙ ù³ÕùóÇ. ·»Õ»óÇÏ ïáõÝ»ñ ßÇÝ»Ù, »ñμ»ÙÝ »õë »ñÃ³Ù êï³ÙåûÉª ·³Ù, Ù»Í í³×³é³Ï³ÝÇ í³ñÏ áõ Ñ³Ùμ³õ ëï³Ý³Ù »õ³ÛÉÝ£ ¸áõ ã·Çï»ë, ÂáéÝÇÏ, ¹»é ³Ý÷áñÓ »ë, Ã¿ ù³Õ³ù³ÛÇÝ Ï»³ÝùÇ ÷áñÓ³Ýù Íáíáõ ÷áñÓ³Ýù¿Ý ¿É ³õ»ÉÇ ÏáñÍ³ÝÇã ¿, Ã¿° ÝÇõÃ³å¿ë »õ Ã¿ μ³ñáÛ³å¿ë£ Ð»éá¯õ, Ñ»éáõ ù³Õ³ù¿Ý »õ 109

ù³Õ³ù³óõáó Ï»Ýó³Õ³í³ñáõÃ»Ý¿Ý£ ²å³Ñáí Ï»³Ýù ·ÇõÕÝ ¿, »õ ³ñ¹³ñ í³ëï³Ï Ùß³ÏáõÃÇõÝ ¿, ÑáÕ³·áñÍ í³×³é³Ï³Ý ãÇ ÉÇÝÇ, Ù³×Ï³ÉÝ ¿Éª Íáíáõ Ý³õ³å»ï Ï³Ù Õ»Ï³í³ñ£ ÊÝ³Ù³Ï³É ²ëïáõ³Í ³Ù¿Ý Ù³ñ¹ Çõñ ï»Õ ¹ñ³Í ¿, áñ ³ßË³ï»Ý, ù³ÕùóÇÝ Ç ù³Õ³ù, ·ÇõÕ³óÇÝ Ç ·ÇõÕ, Ý³õ³å»ïÝ Ç Íáí, Ù³×Ï³ÉÝ Ç ¹³ßï£ Ø³ñ¹ÇÏ »ñç³ÝÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, »Ã¿ ·áÑ ÉÇÝÇÝ Çñ»Ýó ·ïÝáõ³Í íÇ×³Ï¿Ý »õ ãÓ·ïÇÝ ³ÛÝ μ³ÝÇÝ, áñ Çñ»Ýó áõÅ¿Ý »õ ã³÷¿Ý í»ñ ¿, »õ ã»Ý ÏñÝ³ñ Ñ³ëÝ»É£ ²ÛÝå¿ë ãÑ³ëÏ³Ý³ë, ÂáéÝÇÏ, »ñμ ¹áõ Û³é³ç¹ÇÙ»É Ïþáõ½»ë, »ë ù³ñ ÏÁ ¹Ý»Ù áïùÇ¹ ³é³ç, áñ ³Ýß³ñÅ ÙÝ³ë áõñ áñ »ë£ à°ã, ÇÙ ÙÇïùë ³ÛÝ ¿, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ Ù¿ç Û³é³ç¹ÇÙ»ë, ï³Ýáõï¿ñ ÉÇÝÇë, ³·³ñ³ÏÇ ï¿ñ ÉÇÝÇë, Ñ³½³ñ-Ñ³½³ñ áãË³ñÝ»ñ áõÝ»Ý³ë, μ³Ûó ãÃáÕáõë ·ÇõÕÝ áõ ¹³ßï »õ ÙÇßï ÛÇß»Éáí Ù»ñ ³é³Ïª Íáí»½ñÇÝ ãÙûï³Ý³ë£ ²õ³ñï»Éáí ³Ûë »ñÏ³ñ ¹³ë, ½áñ Ëûë»ó³Û ù»½Ç, áãË³ñÝ»ñÇ ËÝ³Ùáó »õ ¹³ñÙ³ÝÇ í»ñ³Û, ³ÛÅÙ åÇïÇ ËûëÇÙ ³Ý³ëÝáó Ñ»ï ·ÃáõÃ»³Ùμ í³ñáõ»Éáõ Ù³ëÇÝ£

²é³·³ëï- ³Ùáõñ Ïï³õ, áñ ÑáíÇ ÙÇçáó³õ Ý³õÁ ß³ñÅÙ³Ý Ù¿ç ÏÁ ¹Ý¿. ²ñ»·¹¿Ù- ³ñ»õ³ÏáÕÙ. ´áñ³Ï- Ñ³Ýù³ÛÇÝ ÝÇõÃ ÙÁ. ¶»ïÝ³ËßïÇ- ³é³Ýó ³ÝÏáÕÇÝÇ. ¶ÝáÛÝ- ·ÇÝÇÝ, ³ñÅ¿ùÇÝ. ¼»÷Çõé- Ù»ÕÙ Ñáí. ÀÝ¹³ëáõÝ- ÁÝ¹»Õ¿Ýáí ëÝ³ÝáÕ. Ì³Í³ÝÇÉ- Í÷³É, ß³ñÅÇÉ. Ìáó³õáñ- ÍáóÇ å¿ë. Î³÷³Ý³Ï- Í³ÍÏáó. Ê»É³μ»ñÇÉ- ëÃ³÷ÇÉ, ³Ý¹ñ³¹³éÝ³É. ÎÇÃ- ÏÃ»É. ÎáñÝãÇÉ- ÏáñëáõÇÉ. Îûï- ÷³Ûï¿ ³Ù³Ý. Ð³õßÇ- Ù³Ï³ñ¹áõ³Í Ã³Ý. ØÇ³Ñ³Ùáõé- Ù¿Ï ï»Õ, ÙÇ³ëÇÝ. Ø³ùÇ- ¿· áãË³ñ. Øï³õáñ³Ï³Ý- ÙïáíÇ. Üáó³- ³ÝáÝó. àõÝ³ÛÝ- ëÇÝ, å³ñ³å. ä³Õáó- å³Õ ï»Õ. ä³é»ÏÉ»éÝ³É³Ýç. èÝ·áõÝù- éáõÝ·»ñ, ùÇÃ. êï³Ï- Ûëï³Ï. ö³Û»Ý- Ñ³õ³Ý³μ³ñ ÷áßÇ ÙÁ Ï³Ù Û³ñ¹Ç å¿ë μ³Ý ÙÁ.

110

Ä¼. ¶Â²êÆðàôÂÆôÜ ÀÜî²ÜÆ ²Ü²êÜàÚ ìºð²Ú ¶Çï»Ýù, ÂáéÝÇÏ, »õ êáõñμ ¶Çñù ÏÁ å³ïÙ¿ Ù»½, Ã¿ î¿ñ ²ëïáõ³Í »ñμ ëï»ÕÍ»ó μáÉáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ, ÙÇ Ñ³Ý¹¿ë Ï³½Ù»ó, μáÉáñ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñÝ μ»ñ³õ ²¹³Ù Ã³·³õáñÇÝ ³éç»õ¿Ý Ï³ñ·-Ï³ñ· ³Ýóáõó, óáÛó ï³Éáí Ã¿ ³Ûë ³Ù¿Ý ùá ÇßË³ÝáõÃ»³Ý áïùÇ ï³Ï ¹ñ³Í »Ù£ ÆÝãå¿ë ¸³õÇÃÝ ¿É ÏÁ ËûëÇ. §¼³Ù»Ý³ÛÝ ÇÝã ÑÝ³½³Ý¹

³ñ³ñ Ç Ý»ñùáÛ áïÇó Ýáñ³, ½Ë³ßÝª »õ ½³ñç³é »õ ½³Ù»Ý³ÛÝ ÇÝã¦£ ²Ûë ³Ý³ëÝáó ÙÇ Ù³ëÝ ÁÝï³Ý»ó³Í »Ý Ù»½, »õ Ù»ñ μáÉáñ ³ßË³ïáõÃ»³Ýó Ù¿ç ÏÁ Í³é³Û»Ý, ÏÁ ÑÝ³½³Ý¹ÇÝ ÇÝãå¿ë áñ áõ½»Ýù£ ØÇ Ù³ëÝ ¿É Ï³Û, áñ ³½³ï »õ ³åëï³Ùμ »Ý Ù³ñ¹áÛÝ ¹¿Ù. ½Ç Ù³ñ¹¿Ý ³õ»ÉÇ Ñ½ûñ »õ å³ï³éáÕ ·³½³Ý »Ý, áñ Ñ»é³õáñ ³Ý³å³ïÝ»ñ »õ ³õ»ÉÇ ³Ýï³éÝ»ñáõ Ù¿ç ÏÁ μÝ³ÏÇÝª »õ ëï»ÕÍáÕ ²ëïõ³Í ãÇ ÙáéÝ³ñ ³ÝáÝù, Ï»ñ³Ïáõñ Ïáõ ï³Û£ ²éÇõÍÇ ÏáñÇõÝÝ»ñ ÏÁ ÙéÝã»Ý, ²ëïáõÍÙ¿ Çñ»Ýó Ï»ñ³Ïáõñ ÏÁ ËÝ¹ñ»Ý£ ºõ Ç±Ýã ¿ Çñ»Ýó Ï»ñ³Ïáõñ. ïÏ³ñ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñÁ, ½áñë å¿ïù ¿ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ áñë³Ý, áõï»Ý »õ ³åñ»Ý£ ²Ûë ³ßË³ñÑÇ ÙÇ μÝ³Ï³Ý ûñ¿ÝùÝ ¿, áñ ïÏ³ñÝ»ñ áõÅáíÝ»ñáõÝ Ï»ñ³Ïáõñ ÉÇÝ»Ý£ ÂáÕáõÝù ó³Ù³ùÇ ³ßË³ñÑ, Íáíáõ ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿çÝ ¿É ³Û¹ ûñ¿Ýù ÏÁ ïÇñ¿, ÏÁ ï»ëÝ³ë áñ ÷áùñÇÏ ÓÏÝ»ñ, Ù»Í ÓÏÝ»ñáõÝ ÙÇßï Ï»ñ³Ïáõñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ´³Ûó ãÏ³ñÍ»ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³Û¹ ³ÝÁÝï»É »õ ³Ý½áõëå ·³½³ÝÝ»ñ μáÉáñáíÇÝ ³½³ï »Ý Ù³ñ¹áÛÝ ïÇñ³å»ïáõÃ»Ý¿Ý. á°ã, Ù³ñ¹ Çõñ ×³ñï³ñ ÑÝ³ñ³ÙïáõÃ»³Ùμ Ï³ñáÕ ÏÁ ÉÇÝÇ áñë³É ³Û¹ Ï³ï³ÕÇ ·³½³ÝÝ»ñ »õ í³Ý¹³ÏÝ»ñáõ Ù¿ç ÷³Ï»É, »õ ³ÛÝ ³ëïÇ×³Ý ÏñÃ»É ½³ÝáÝù áñù Çμñ»õ Ù³ÝáõÏ ÙÇ ÏÁ ÑÝ³½³Ý¹ÇÝ Çñ»Ýó ÏñÃáÕ ïÇñáç£ 111

ÆëÏ Ù»ñ ÁÝï³ÝÇ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ³ÛÝã³÷ ÁÝï»É³ó³Í »Ý Ù»½, áñ Ù»½ Ñ»ï Ïþ³åñÇÝ, ·ñ»Ã¿ ÁÝï³Ý»ÏÇó ÏÁ Ñ³Ù³ñáõÇÝ, »õ Ù»ñ μáÉáñ Ã¿° Ùßï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý »õ Ã¿ áõñÇß μ³Ý»ñáõ Ù¿ç ³ßË³ï³ÏÇó »Ý£ Â¿å¿ï Ù»Ýù Ù»ñ ³Ý³ëÝáó ï¿ñ »õ ÇßË³Ý »Ýù, ÏÁ Í»Í»Ýù, ÏÁ ã³ñã³ñ»Ýù »õ ³Ýå³ïÇÅ ÏÁ ÙÝ³Ýù, Ã¿»õ »ñÏñÇÝ ûñ¿Ýù ³Ý³ëÝáó ã³ñã³ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ ë³ÑÙ³Ý»³É å³ïÇÅ áõÝÇ£ Âá°Õ ûñ¿Ýùª ºõñáå³ÛÇ Ù¿ç Û³ïÏ³å¿ë ³Ý³ëÝáó å³ßïå³Ý ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝ Ï³Û, áñ Ï³ñ·áõ³Í å³ßïûÝ»³Ý»ñ áõÝÇ, áëïÇÏ³Ý³ó å¿ë ÏÁ ÑëÏ»Ý, »Ã¿ ï»ëÝ³Ý Ù¿ÏÝ áñ ³Ý·ÃáõÃ»³Ùμ ÏÁ í³ñõÇ á°»õÇó¿ ³Ý³ëÝáó ¹¿Ùª ÇëÏáÛÝ ÏÁ μéÝáõÇ »õ Çõñ å³ïÇÅ ÏÁ Ïñ¿£ ºÃ¿ ï»ëÝ³Ý áñ Ï³é³í³ñ ÙÇ Çõñ ÓÇ»ñáõÝ ¹³ñÙ³Ý ËÝ³Û»Éáí í³ïáõÅ »õ ïÏ³ñ å³Ñ³Í ¿, ³ÛÝåÇëÇÝ ÇëÏáÛÝ å³ïÇÅ ÏÁ Ïñ¿ »õ ÏÁ ïáõÅ¿, ÇëÏ ³ÛÝ áñ Çõñ μ»éÝ³ï³ñ ÓÇÝ ³ÛÝã³÷ É³õ ¹³ñÙ³Ý³Í ¿, áñ ³Ñ³·ÇÝ å³ÉÇ³ÛÝ»ñ μ³ñÓáõ³Í ÙÇ ë³ÛÉÇª ÙÇ³ÛÝ ÏÁ ù³ß¿, å³ßïå³Ý ÁÝÏ»ñáõÃÇõÝª ³ÛÝåÇëÇ Ï³é³å³Ý³ó å³ñ·»õ »õ Ùñó³Ý³Ï Ïáõ ï³Û£ Ø»½ Ñ³Ù³ñ ³Û¹ μ³Ý ãÏ³Ûª áã å³ïÇÅ »õ áã Ùñó³Ý³Ï, μ³Ûó Ù»ñ Ùñó³Ý³Ï Ï³Ù å³ñ·»õ Ù»ñ ß³ÑÝ ¿, í³ëÝ½Ç Ù»Ýù Ù»ñ ³ßË³ï³õáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ áñã³÷ É³õ ¹³ñÙ³Ý»Ýù, ³éáÛ· »õ áõÅ»Õ å³Ñ»Ýù, ³ÛÝã³÷ ³õ»ÉÇ ß³Ñ ÏÁ ÉÇÝÇ Ù»½ Ýáó³ ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý£ ÆëÏ »ñμ Ù»ñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ïÏ³ñ »õ ³ÝáõÅ ÉÇÝÇÝ, Ù»ñ í³ñáõó³Ý »õ ³Ù¿Ý ÇÝã ïÏ³ñ ÏÁ ÉÇÝÇ, ³Û¹ ß³ï Û³ÛïÝÇ μ³Ý ¿, »ñμ ·áñÍÇãÝ»ñ ïÏ³ñ ÉÇÝÇÝ, ·áñÍÝ ¿É Ñ»ï»õ³å¿ë ïÏ³ñ ÏÁ ÉÇÝÇ£ úñÇÝ³Ï ³ãùÇ¹ ³é³ç ¿, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÝ ·áõÃ³ÝÝ»ñ, áñ áõÅ»Õ ·áÙ¿ßÝ»ñáí áõ »½Ý»ñáí ÉÍáõ³Í »Ý, áñã³÷ ³õ»ÉÇ ï»Õ ÏÁ í³ñ»Ý, ù³Ý ³ÛÝ ·áõÃ³Ý, áñáÛ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ÝÇÑ³ñ »õ áõÅ³Ã³÷ ÉÇÝ»Éáí, Ùñ ûñ³í³ñ ï»ÕÝ Ñ³½Çõ »ñÏáõ ûñ ÏÁ í³ñ»Ý£ 112

ºÃ¿ ÙÇ³ÛÝ Ù»ñ ß³Ñ ÝÏ³ï»Éáí ¹³ñÙ³Ý»Ýù ³Ý³ëáõÝÝ»ñ, ³Û¹ ÙÇ ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ ã¿, ³ÛÉ ³ñ¹³ñáõÃÇõÝ ÏÁ å³Ñ³Ýç¿ áñ μÝ³Ï³Ý³å¿ë ·áõÃ áõÝ»Ý³Ýù ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û, í³ëÝ½Ç ³Ý³ëáõÝÝ»ñÝ ¿É ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û Ù»½Ç å¿ë ó³õ³ÏóáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, Ï³ñûï »Ý Ù»ñ û·ÝáõÃ»³Ý£ §²ñ¹³ñÝ áÕáñÙÇ ³Ý³ëÝáÛ ÇõñáõÙ, ³ÕÇù ³Ùμ³ñßï³ó ³ÝáÕáñÙ »Ý¦, ÏÁ ËûëÇ êáõñμ ¶Çñù£ î¿ñ ²ëïáõ³Í ëáõñμ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ïáõ³õ Ù³ñ¹áó, áñ ÙáñÃ»Ý, »÷»Ý áõï»Ý, μ³Ûó ûñ¿Ýùáí Ïþ³ñ·ÇÉ¿, áñ ã½»ÝáõÝ ½·³éÝ Ç Ï³ÃÝ Ùûñ£ ºñμ Ýáñ³ Ù³Ûñ Çõñ Ýáñ³ÍÇÝ ·³éÝáõÏÇÝ í»ñ³Û ÏÁ ·áñáíÇ, á±ñã³÷ ³Ý·ÃáõÃÇõÝ ¿ Ï³ÃÝÏ»ñ ·³éÝáõÏÇÝ ³ñÇõÝÝ Ï³ÃÇÝ Ñ»ï Ë³éÝ»É, áñáí Ë»Õ× Ù³Ûñ μÝ³Ï³Ý ·Ãáí ÙáñÙáù»Éáí ÏÁ μ³é³ã¿ »õ ·³éÝáõÏ ÏÁ Ï³Ýã¿£ ²Ý³ëÝáó μÝ³Ï³Ý ·áõÃ Å³Ù³Ý³Ï³õáñ ¿. ³ÛÝã³÷ ÏÁ ï»õ¿ª ÙÇÝã»õ Ýáñ³ÍÇÝ ·³éÝáõÏÝ»ñ »õ ÑáñÃÇÏÝ»ñ Ï³Ã¿Ý ÏïñáõÇÝ, ÇëÏ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÍÝáÕ³Ï³Ý ·áõÃ ÙÇÝã»õ Ç ·»ñ»½Ù³Ý ÏÁ ï»õ¿£ ºõñáåÇáÛ ù³Õ³ù³ÏÇñÃ ³ßË³ñÑ ³Û¹ Ñ³ßÇõ ãáõÝÇ, Ï³ÃÝÏ»ñ ·³éÝ ¿É, ÑáñÃÝ ¿É, Ç ÙÇ³ëÇÝ Ïþáõï¿. áã Øáíë¿ëÇÝ ÙïÇÏ Ïáõ ï³Û »õ áã μÝ³Ï³Ý ·ÃáÛÝ£ ´³Ûó ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿, »ñμ ûñ¿Ýù ÏÁ ¹Ý¿ áñëáñ¹Ý»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, áñ ÃéãáõÝÝ»ñáõÝ Ó³· Ñ³Ý³Í Å³Ù³Ý³Ï áñëáñ¹áõÃÇõÝ ã³Ý»Ý£ ²Û¹ ÇÝÍÇ ¿Ýå¿ë ÏÁ ÃáõÇ, ³ÛÝã³÷ ·ÃáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ ã¿, áñã³÷ ³ÛÝ Ñá·³ÍáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ Ã¿ í³ÕÇõÝ ½ÇÝã Ï»ñÇóáõù, ÙÇ ·áõó¿ ³Û¹ Ñ³Ù³¹³Ù ÃéãÝáó Ï»ñ³Ïáõñ å³ÏëÇ ³½Ýáõ³Ï³Ý³ó ë»Õ³Ý¿Ý£ ¶ÃáõÃÇõÝ ³ÛÝã³÷ Ù»Í ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ ¿, ÂáéÝÇÏ, áñ áã ÙÇ³ÛÝ ½·³É Ïáõ ï³Û Ù»½ ËÝ³Û»É »õ ·Ã³É Ù»ñ ÁÝï³ÝÇ ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û ³ÛÉ»õ ÝáÛÝÇëÏ å³ï³éáÕ ·³½³Ý³ó í»ñ³Û ³Ý·³Ù ÏÁ ß³ñÅ¿ Ù³ñ¹áÛÝ ëÇñï£ ²Û¹ ÙïùÇÝ Û³ñÙ³ñ ÙÇ ëÇñáõÝ ³é³Ï ËûëÇÙ ù»½, áñ ·Ã³ëÇñáõÃ»³Ý ÙÇ ×Çß¹ ûñÇÝ³Ï ¿£ 113

ØÇ Ù³ï³Õ »ÕÝÇÏ, Çõñ μÝ³Ï³Í ³ÛñÇÝ Ù¿ç ÍÝ³Í Å³Ù³Ý³Ï, ã·Çï»Ù ÇÝãå¿ë ÏÁ ÉÇÝÇª Çõñ Ó³·»ñ ÏÁ Ù»éÝÇÝ, Ë»Õ× »ÕÝÇÏ ÏÁ ÃáÕáõ Çõñ Ù»é³Í Ó³·»ñÝ, Ïþ»ÉÝ¿ ÏÁ ßñçÇ É»ñ³Ý ³Ýï³éÇÝ Ù¿ç, ÙÇ áñçÇ å³ï³Ñ»Éáíª ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ »ñÏáõ Ñ³ï ·³ÛÉáõ Ýáñ³ÍÇÝ É³ÏáïÝ»ñ ³ÝûÃÇ Ýáõ³Õ³Í, ÇÝÏ³Í »Ý£ ¶áõó¿ Çñ»Ýó Ù³Ûñ áãË³ñ áõï»Éáõ »ñÃ³Éáíª ßÝ»ñ¿Ý Ë»Õ¹áõ³Í ¿ñ, É³ÏáïÝ»ñ ³ÝÙ³Ûñ ÙÝ³ó»ñ ¿ÇÝ£ ¶Ã³ëÇñï »ÕÝÇÏ Ù³Ûñ»ÝÇ ·áñáíáí ËÕ×³Éáí ·³ÛÉáõ É³ÏáïÝ»ñáõÝ í»ñ³Û, Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ ³ë³ó, áñ »ë ³Ûë ³Ýï¿ñ É³ÏáïÝ»ñ ëÝáõó³Ý»Ù, ù³ÝÇ áñ ÍÍ»ñë Ï³Ãáí É»óáõ³Í »Ý, ÙÇÝã»õ áñ Ù»ÍÝ³Ý£ ¾¹ ³Ýï³éÇ Ù¿ç ÙÇ ¹ñ³óÇ ×·Ý³õáñ Ï³ñ, ·Çï»ë, ÂáéÝÇÏ, ×·Ý³õáñÝ»ñ ³ßË³ñÑ¿ Ñ»é³ó³Í ³ÕûÃ³ë¿ñ Ù³ñ¹ÇÏ »Ý, μ³Ûó ÍÝáÕ³Ï³Ý ·ÃáÛ ù³ÕóñáõÃ»³Ý ß³ï ×³ß³Ï ãáõÝÇÝ£ ¾¯, ³ÝË»Éù »ÕÝÇÏ, Ïþ³ë¿ ×·Ý³õáñ, ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Ù,- ¹áõ Ç±Ýãå¿ë ³Û¹ ·³ÛÉáÛÝ É³ÏáïÝ»ñ ÏÁ ëÝáõó³Ý»ë, ã»±ë ·Çï»ñ, áñ ¹áù³ Ù»ÍÝ³Ý ·³ÛÉ ÏÁ ÉÇÝÇÝ »õ ·áõó¿ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù Ó»ñ ³ñÇõÝ ÍÍ»Ý£ ¾¹ μ³Ý »ë ã»Ù Ùï³Í»ñ, ³ÛÉ ÏÁ Ùï³Í»Ù ÙÇ³ÛÝ μ³ñÇù ÙÇ ³Ý»É, ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿ μ³ñ»ëÇñï »ÕÝÇÏ, Ç±Ýã ³Ý»Ù, »ë Ï³Ã áõÝÇÙ Ó³· ãáõÝÇÙ, ³Ûë Ë»Õ×»ñ Ù³Ûñ ãáõÝÇÝ, Ï³ÃÇ Ï³ñûï »Ý, å¿ïù ¿ Ù³Ûñ ÉÇÝÇÙ, Ñá·³Ù ½Çñ»Ýù£ ¾°, ×·Ý³õáñ »Õμ³Ûñ, ÙÇÃ¿± Ù³ñ¹áÛ ÍÝ³ÍÝ»ñÝ ³Ù¿Ýù μ³ñÇ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, »õ »ñμ Ù»ÍÝ³Ý ·³ÛÉ¿Ý ³õ»ÉÇ ã³ñ³·áÛÝ ã»±Ý£ ²Ûë ÙÇ ³é³Ï ¿, ÂáéÝÇÏ, áõñÇß ÙÇ »Õ³Í μ³Ý å³ïÙ»Ù ù»½, ½áñ »ë ³ãùáíë ï»ë³Û, »õ ¹áõ ï»ë Ã¿ ÇÝãå¿ë ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ »ñμ»ÙÝ ½Ù³ñ¹ Í³Ûñ³Û»ÕáõÃ»³Ý ÏÁ ï³ÝÇ. ·Çï»Ýù, Ã¿ Ù³ñ¹ Ù³ñ¹áÛ í»ñ³Û Ï³Ù ÁÝï³ÝÇ ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û ·Ã³É ëáíáñ³Í ¿, μ³Ûó ã»Ýù ï»ëÝ»ñ Ã¿ Ù³ñ¹ ·³ÛÉáÛÝ ·ÃáõÃÇõÝ ³Ý¿, áñ ÙÇßï áãË³ñÝ»ñ ÏÁ ·Çß³ï¿£ Ð³ÛñÇÏ, »ñμ ÐáíÇõ ÁÝïñáõ»ó³õ ØßáÛ íÇ×³ÏÇÝ, ì³ñ³·¿Ý ê. Î³ñ³å»ï »ñÃ³Éáõ Å³Ù³Ý³Ï, »ë ¿É 114

Ñ»ïÝ ¿Ç, ·Ý³óÇÝù Ñ³ë³Ýù ¼Ç³ñ¿Ã ·ÇõÕ, áñ ùÇã Ñ»éáõ ¿ ¶É³Ï³Û í³Ýù¿Ý£ ¾¹ ·ÇõÕÇ Ù³ñ¹ÇÏ ß³ï å³ïÇõ ³ñÇÝ Ð³ÛñÇÏÇÝ, Ù»Õñáí ë»ñ, Ù»Õñáí Ï³ñ³·, Ëáñáí³Í ·³éÝ Ï»ñ³Ýù áõ Ï»ñ³Ýù, ¾ñÝ¿°Ï ¿Ý ³õáõñ£ Ö³ß¿Ý Û»ïáÛ ï»ë³Ýù ¿¹ ·ÇõÕÇ ÏïñÇ× »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñ, ÙÇ áÕç ·³ÛÉ μéÝ³Í »Ý, μ»ñÝÇÝ áõ áïù»ñáõÝ Ù¿ç ÷³Ûï ¹Ý»Éáí åÇñÏ Ï³å³Íª ¿Ýå¿ë μ»ñÇÝ Ó·»óÇÝ Ð³ÛñÇÏÇÝ ³é³ç£ ¾¯, Ð³ÛñÇÏ ³ëÇÝ, Ù»ñ μ³ËßÇß ïáõñ, ³Ûë ÙÇçáóÇÝ ¿¹ Ë»Õ× ·³ÛÉ ³ãù»ñ ¹³ñÓáõó ¹¿åÇ Ð³ÛñÇÏÝ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï »ë ï»ë³Û áñ Ð³ÛñÇÏÇÝ ß³ï ¹ÁÅõ³ñ »Ï³õ, »õ ß³ï ½·³óáõ»ó³õ, Ñ³ñóáõó Ã¿ á±õñ ï»Õ μéÝ»óÇù ³Û¹ ·³ÛÉ, ³ëÇÝ Ã¿ ·»ÕÇÝ Ùûï»ñ, »Ï»ñ ¿ñ, å³ÑáõÁï»ñ ¿ñ ·áÙÇÝ å³ïÇ ÙÇ ùáõÝç, áñ ·Çß»ñ »ÉÝ¿ñ áãË³ñ ·áÕÝ³ñ áõï¿ñ£ Ð³ÛñÇÏÝ ³ë³ó. ÙÇÃ¿± áãË³ñ Ó»½Ç Ñ³Ù³ñ Ñ³É³É ¿, ·³ÛÉáõ Ñ³Ù³ñ Ñ³ñ³±Ù ¿. ²ëïõ³Í ·³ÛÉÝ ¿É áãË³ñÇÝ Ñ»ï ëï»ÕÍ»ñ ¿ »õ Çõñ ·ÁëÙ³Ã ïáõ»ñ ¿. ¹áõù ³½³ï Ï»ñåáí áãË³ñÝ»ñ ÏÁ ÙáñÃ¿ù Ïþáõï¿ù, Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ áñ ³Û¹ Ë»Õ× É»ñ³Ý ³Õù³ïÇÝ ¿É μ³ÅÇÝ ï³ù, ¹áõù ½ñå³ñïáõÃÇõÝ Ïþ³Ý¿ù ³Ûë ·³ÛÉáõÝ í»ñ³Û, Ý³ ã¿ñ »Ï»ñ áãË³ñ ·áÕÝ³É, ³ÛÉ Éë»ñ ¿ñ Ã¿ ·»Õ Ë³ã û·Ý»³ Ù³ï³Õ ·³Û, »Ï»ñ ¿ñ Ù³ï³Õ áõï»Éáõ. á°í ·Çï¿ ù³ÝÇ± ûñ ³ÝûÃÇ ÙÝ³Éáí áõÅ¿ ÇÝÏ³Í, Ñ³½Çõ ÇÝù½ÇÝù Ó·»ñ ¿ ·»ÕÝ, ¹áõù í»ñ³Ý Ñ³ëÝ»Éáí μéÝ»ñ ¿ù, »õ áñå¿ë Ã¿ Ù»Í ù³çáõÃÇõÝ ³ñ³Í ¿ù, μ³ËßÇß Ïþáõ½¿ù£ Ø»Í μ³ËßÇß Ïáõ ï³Ù Ó»½, ï³ñ¿ù ·»Õ¿Ý ¹áõñë ³ñÓ³Ï»ó¿ù Ë»Õ× ·³ÛÉ, ÃáÕ »ñÃ³Û Çõñ μ³ÝÇÝ£ ²Ûë áñ Éë»óÇÝ ·»Õ³óÇù, ëÏë»óÇÝ ÙéÙé³É Çñ³ñáõ Ñ»ï, Íû Ù³ñ¹ÇÏ, ¿¹ Ð³ÛñÇÏ ÑáíÇõ »Ï³Í ¿ Ù»ñ »ñÏñÇÝª Ù»ñ áãË³ñÝ»ñ ·³ÛÉ»ñá±õÝ åÇïÇ ï³Û, Ù»Ýù Ñ³½³ñ ×áñáí ·³ÛÉ ÙÇ μéÝ»óÇÝù, Ý³ Ïþ³ë¿ ³ñÓ³Ï»ó¿ù£ Ð³ÛñÇÏÝ ³Ûë ïñïáõÝçÝ Éë»Éáíª ëÏë»ó Çõñ ·³ÛÉáõ ³é³ÏÝ»ñ£ ØïÇÏ ³ñ¿ù ·ÇõÕ³óÇù, Ó»½ ÙÇ ³é³Ï ËûëÇÙ£ ØÇ ·³ÛÉ »ûÃÝ ûñ, »ûÃ ·Çß»ñ ë³ñ»ñ, Óáñ»ñ ßñç»115

Éáí μ³Ý ÙÇ ãÇÝÏ³õ Ó»éù, ï»ë³õ áñ ³ÝûÃÇ åÇïÇ Ù»éÝÇ, ³ë³ó áõßÇÏ-áõßÇÏ »ñÃ³Ù ÙûïÇ ·»ÕÝ, ·áõó¿ ²ëïõ³Í ÙÇ ·ÁëÙ³Ã ï³Û ÇÝÓ£ Ê»Õ× ·³ÛÉ Ë»É³Ù³Õ ÇñÇÏáõÝ ÙáõÃÇÝ ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÙÇ ·»Õ, ÙÇ ·áÙÇ å³ïÇ ï³Ï ÏÁ ÏÍÏáõÇ£ ¾¹ ·áÙÇ å³ïÇ ×»Õù¿Ý ·³ÛÉ ¹¿åÇ Ý»ñë ÏÁ Ý³ÛÇ, áñ ×ñ³·Ý»ñ ÏÁ í³éáõÇÝ, áãË³ñÝ»ñ ÏÁ ÙáñÃÁõÇÝ, ßÝ»ñÝ ¿É ÙÇ ÏáÕÙ ßÝÃéÏ³Í »õ ³ãù»ñÝÇÝ ïÝÏ³Í Çñ»Ýó μ³ÅÝÇÝ ÏÁ ëå³ë»Ý£ ²Ûëï»Õ ·³ÛÉáõÝ ëÇñï ¹³éÝ³ó³õ »õ ëÏë»ó ÇÝùÝÇÝ ³ë»É, ¿¯, ³ÝÇñ³õÝ»ñ, ³Û¹ μ³Ý »Ã¿ ·³ÛÉÝ ³Ý¿ñ, Ç±Ýã í³ÛÝ³ëáõÝ ÏÁ Ñ³Ý¿Çù. ¹áõù, ÑáíÇõÝ»ñª ßÝ»ñáí, μñ»ñáí ½³ÛÝ åÇïÇ Ñ³É³Í¿Çù, »ë ³ñ¹ ½ñÏáõ³Í áõ Ýáõ³Õ³Í ³ãùáí ÏÁ ¹Çï»Ù Ó»ñ ³Û¹ ³ñ³ÍÝ»ñÝ, ·³ÛÉáõ ³ÝáõÝ »É³Í ¿, áãË³ñÝ»ñ ¹áõù Ïþáõï¿ù, ¹áõù ÛÇñ³õÇ Ï»ñå³ñ³Ýùáí Ù³ñ¹ ¿ù, ³ÛÉ μ³ñùáí Ù³ñ¹³·»É ¿ù, ¹áõù ã¿ù ï»ëÝ³ñ ³ÛÝ Ù»ñ ¹ñ³óÇ Ù³ñ¹³·»É»ñ, áñáÝù ËáõÙμáí ÏÁ Û³ñÓ³ÏÇÝ »õ Ó»ñ áãË³ñÇ Ñûï»ñ åé³Ý»Éáí ÏÁ ï³Ý»Ý, Ó»ñ »õ Ó»ñ ßÝ»ñáõ ù³çáõÃÇõÝ ÙÇ³ÛÝ Ë»Õ× ·³ÛÉ»ñáõ í»ñ³Û ÏÁ ÷áñÓ¿ù, áñáÝù ß³ï ë³Ï³õ³å¿ï »õ Ó»½Ù¿ ³õ»ÉÇ ËÕ×Ùï³Ýù áõÝÇÝ£ ¶³ÛÉáõ ³Ûë ·³Ý·³ïÝ áõ ¹³ï³ëï³Ý ß³ï Çñ³õ³óÇ ¿, ëÇñ»ÉÇ ·ÇõÕ³óÇù, ·³ÛÉ»ñÝ ¿É åÇïÇ ³åñ»Ý ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û, ¹áõù Ïþáõ½¿ù Ýáó³ ë»ñáõÝ¹ Ñ³ïóáõÝ»É, å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ù áñ ·³ÛÉ»ñ Ó»½ Ñ³Ù³ñ ß³ï û·ï³Ï³ñ »Ý, »Ã¿ ·³ÛÉ»ñáõÝ ³Ñ ãÉÇÝÇ, ¹áõù »ñμ»ù Ó»ñ áãË³ñÝ»ñ ã¿ù å³ßïå³Ý»ñ£ Ð³ÛñÇÏÇÝ ³é³Ï »õ ³Ûë Ëûëù»ñ μ³õ³Ï³Ý ¹å³õ ·»Õ³óõáó ëñïÇÝ£ ºñÇï³ë³ñ¹Ý»ñ ³ëÇÝ, Ð³ÛñÇÏ, ÇÝãå¿ë Ïþ»ñ»õ³Ûª ¹áõù ß³ï ÏÁ ·Ã³ù ³Ûë Ï³åáõ³Í ·³ÛÉáõÝ í»ñ³Û. Ù»Ýù ùá Ë³Ã»ñ Ñ³Ù³ñ Ïþ³ñÓ³Ï»Ýù, ³½³ï ÏÁ ÃáÕáõÝù, Ù»ñ μ³ËßÇß ïáõñ£ ²éÇÝ ½μ³ËßÇß, Ë³μ»óÇÝ ½Ð³ÛñÇÏ, Ë»Õ× Ï³åáõ³Í ·³ÛÉÝ ï³ñÇÝ ·»Õ¿Ý ¹áõñë, ßÝ»ñ ÃáÕ ïáõÇÝ í»ñ³Ý Ë»Õ¹»óÇÝ, ·³ÛÉáõ 116

÷áëïÇÏ Ñ³ÝÇÝ£ Þ³ï É³õ ³ñÇÝ ·ÇõÕ³óÇù, Ð³ÛñÇÏ »É»ñ ¿ Ý»ñáÕáõÃ»³Ý ×³é ÏÁ Ï³ñ¹³Û ·ÇõÕÇ áãË³ñ áõïáÕ ·³ÛÉáõÝ£ ²Ûë å³ïÙáõÃÇõÝ ³ñÇ ù»½, ÂáéÝÇÏ, μ³Ûó ¹áõ ½·áÛß Ï³ó, ×Çß¹ Ëñ³ï ³éÝ»Éáõ ûñÇÝ³Ï ã¿. ÙÇ³ÛÝ å³ïÙ»óÇ ù»½, áñ É³õ Ñ³ëÏÝ³ë Ã¿ ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ á±ñã³÷ ÏÁ ïÇñ¿ Ù³ñ¹áÛÝ ëñïÇÝ í»ñ³Û, áñ å³ï³éáÕ ·³½³Ý ³Ý·³Ù ËÝ³Û»É Ïþáõ½¿£ Ð³å³ Ù»ñ ÁÝï³ÝÇ ³ßË³ï³õáñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ á±ñã³÷ ³ñÅ³ÝÇ »Ý Ù»ñ ·Ã³ëÇñáõÃ»³Ý£ Êëï³ëÇñï »õ ³ÝáÕáñÙ »Ý ³ÛÝ »ñÏñ³·áñÍÝ»ñ, áñ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ã³ñã³ñ»Éáí, ï³Ýç»Éáí Ñ³ó ÏÁ í³ëïÏÇÝ. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ¿ áñ ³ÛÝåÇëÇÝ»ñ Ïáõßï Ñ³ó ã»Ý áõï»ñ, ÙÇÃ¿ ³Ý³ëÝáó ³Õ³Õ³ÏÝ áõ Ñ»Í»Í³Ýù ãÇ± Ñ³ëÝÇñ »ñÏÇÝù, ¹áõ ÙÇ Ï³ñÍ»ñ Ã¿ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ Çμñ»õ áãÇÝã »õ ãùáïÇ ·áõÙ³ñáõ³Í »Ý ²ëïáõÍáÛ ³é³ç£ ¸áõ ã»±ë Ï³ñ¹³ó»ñ ÚáíÝ³Ý Ù³ñ·³ñ¿Ç ·Çñù. î¿ñ ²ëïáõ³Í ³Ùμ³ñÇßï ÝÇÝõ¿³óõáó ËÝ³Û³Í Å³Ù³Ý³Ï ³Ý³ëÝáó ¿É ËÝ³Û»ó Ñ³õ³ë³ñ ³ÛÝã³÷ ïÕ³Ûáó, áñ ã·Çï¿ÇÝ ³çÝ áõ Ó³ËÝ£ ÊÇëï ÏÁ ·áñáíÇÙ, ÂáéÝÇÏ, ·áõÃë ÏÁ ß³ñÅÇ, »ñμ ÏÁ ï»ëÝ³Ù, áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ß³ï ³ÝËÇÕ× »õ ³ÝËÝ³Û ÏÁ í³ñáõÇ Çõñ ÁÝï³ÝÇ ÉÍÏ³Ý ³Ý³ëÝáó Ñ»ï, ÙÇßï Ë³ñ³½³Ý³ÏáÍ ÏÁ ï³Ýç¿, ³ÛÝå¿ë áñ ³ÝÙéáõÝã ³Ý³ëÝáó ù³Ù³ÏÝ»ñáõ í»ñ³Û Ñ³ñáõ³Íáó ·Í»ñ ß»ñï-ß»ñï Ïþ»ñ»õ³Ý£ ºÃ¿ ´³Õ³Ùáõ ËûëáõÝ Çßáõ å¿ë ²ëïáõ³Í Ññ³ßùáí μ³Ý³ñ ³Ý³ëÝáó É»½áõÝ, Ç±Ýã ³Õ³Õ³Ï »õ ·³Ý·³ï åÇïÇ μ³éÝ³ÛÇÝ Ù³ñ¹áó ³Ý·ÃáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ²ÛÉ ÙÇÃ¿ Ýáñ³ ³ÝÙéáõÝã Ñ»ÍáõÃÇõÝ áõ μ³é³ãÝ ÙÇ ³Õ³Õ³Ï ã¿±£ ÐÝÓáÕ Ùß³ÏÇÝ ½ñÏ³Ý³ó μáÕáùÝ ÏÁ Ñ³ëÝÇ »ñÏÇÝù, Ùß³ÏÇÝ ³ßË³ï³ÏÇó ½ñÏ»³É, Ñ³ñáõ³Í»³É ³Ý³ëÝáó μáÕáù »ñÏÇÝù ãÇ± Ñ³ëÝÇñ£ 117

ºñμ»ÙÝ ÏÁ ï»ëÝ³Ù, Ë»Õ× ³Ý³ëáõÝ áõÅ³Ã³÷ ÉÇÝ»Éáí ÉáõÍÝ Ç í½ÇÝ ³ÛÝå¿ë ³ÏûëÇÝ Ù¿ç ÏÁ Ã³õ³ÉÇ, ï»ë ¹áõ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï á±ñã³÷ Ë³ñ³½³Ý åÇïÇ áõï¿, Ñ³ñõ³ÍÇÝ ãïáÏ³Éáíª ×³ñ³Ñ³ï ÏÁ Ï³Ý·ÝÇ, ùÇã ÙÇ ï»Õ Ïþ»ñÃ³Û »õ ¹³ñÓ»³É ÏÁ Ã³õ³ÉÇ£ ²Ý·áõÃ Ñ»ñÏ³·áñÍ ãÇ Ùï³Í»ñª å³Ñ ÙÇ ÃáÕáõÙ ³Û¹ Ë»Õ× ³Ý³ëáõÝ, ÃáÕ »ñÃ³Û ³ñ³ÍÇ, Ñ³Ý·ëï³Ý³Û »õ ³å³ μ»ñ»Ù ÉÍ»Ù£ ²Ý·áõÃ Ù³ñ¹ÇÏ ¿É Ï³Ý, áñ Ë³ñ³½³ÝÇ Ï³Ù ¹³É³ñ ×ÇåáïÇ ï»Õ, ãáñ ÷³Ûï ÏÁ ·áñÍ³Í»Ý. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï áã ÙÇ³ÛÝ Ï³ßÇÝ áõ ÙÇë ³ÛÉ»õ áëÏáñÝ»ñ ³Ý·³Ù ÏÁ ç³Ëç³ËáõÇÝ ³ÝÉ»½áõ ³Ý³ëÝáó£ ÒÇ³å³Ý Ï³Ù Çß³å³Ý Ù³ñ¹ÇÏ »õë ß³ï ã³ñ³ã³ñ ÏÁ í³ñáõÇÝ ³Û¹ μ»éÝ³ï³ñ ³Ý³ëÝáó Ñ»ï, »ñμ»ÙÝ Í³Ýñ μ»éÝ»ñ ÏÁ μ³éÝ³Ý Çñ»Ýó áõÅ¿Ý í»ñ£ ºÃ¿ å³ï³ÑÇ áñ Ë»Õ× ³Ý³ëáõÝ μ»é³Ý ï³Ï ×³ñ³Ñ³ï ÉÇÝ»Éáí ÝëïÇ, Ï³Ù ¹Çåáõ³Íáí ÇÛÝ³Û, Ç±Ýã Ïþ³Ý»Ý, ·Çï»±ë. ³Ý·Ã³μ³ñ ÏÁ Í»Í»Ý μ»é³Ý ï³Ï, áñ Í³ÝñáõÃ»³Ý ï³Ï ×Ýßáõ³Í ³Ý³ëáõÝ ÇÝùÝÇÝ Ï³Ý·ÝÇ, ³Ûë å³ï×³é³õ Ãßáõ³é ³Ý³ëáõÝ ÏÁ íï³Ý·áõÇ Ï³Ù Ù¿çù¿Ý »õ Ï³Ù áïù¿Ý£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ù³ñ¹áó ³Ý·ÃáõÃÇõÝ á±ñã³÷ ÏÁ Í³Ýñ³Ý³Û Ë»Õ× ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û, å³ßïå³Ý áõ ÷³ëï³μ³Ý ãáõÝÇ, ÙÇ³ÛÝ ËÇÕ× áõ ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ ¿ ³Ý³ëÝáó å³ßïå³Ý, ³Û¹ »õë ß³ï Ñ³½áõ³·Çõï ¿ Ù³ñ¹áó ëñïÇÝ Ù¿ç£ Ð³Ûñë ÏÁ å³ïÙ¿ñ ÇÝÓ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Å³Ù³Ý³Ï³õ ÙÇ Ï³é³í³ñÇã »Õ»ñ ¿ Ç ì³Ý. ¿¹ Ù³ñ¹ μÝ³Ï³Ý³å¿ë Ù»Í ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ áõÝ¿ñ ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û. »Ã¿ ï»ëÝ³ñ ÙÇ Ù³ñ¹ áñ ã³ñ³ã³ñ ÏÁ í³ñáõ¿ñ ³Ý³ëÝáó Ñ»ïª ÇëÏáÛÝ ÏÁ å³ïÅ¿ñ ½³ÛÝ »õ Û³Ýó³ÝùÇÝ Ñ³Ù»Ù³ï ½Áõ³ñ×³ÉÇ å³ïÇÅÝ»ñ Ïáõ ï³ñ£ ØÇ ûñ ù³Õ³ù¿Ý »ÉÉ»Éáí ¹¿åÇ ²ñï³Ù»ïáõ ³õ³Ý Ïþ»Ã³Û, ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ »ñÏáõ ÓÇ³å³ÝÝ»ñ ÙÇ ³ÕμÇõñÇ 118

·ÉáõË Ñ³Ý·Çëï Ýëï³Í Ñ³ó Ïþáõï»Ý, Çñ»Ýó ÓÇ»ñ ¿Ýå¿ë μ»é³Ý ï³Ï Ï»ó³Í »Ý, ÇëÏáÛÝ Ññ³Ù³Ý Ïþ³Ý¿ áñ ÓÇ»ñáõ μ»éÝ»ñ í³ñ Çç»óÝ»Ý, ¿¹ μ»éÝ»ñÝ ¿É ·³ñÇ »Ý »Õ»ñ, ÓÇ»ñáõ ïáåñ³ÏÝ»ñ μ³õ³Ï³ÝÇÝ É»óÝ»Éáí, Ï³Ë»É Ïáõ ï³Û ÓÇ»ñáõ ·ÉË¿Ý, ¿¹ μ»éÝ»ñÝ ¿É Ù¿Ï-Ù¿Ï Ã³Ï Ù³ñ¹áó ÏéÝ³Ï ÏÁ ¹Ý¿ »õ Ïþ³ë¿. ÙÇÝã»õ ÓÇ»ñ Çñ»Ýó ·³ñÇÝ áõï»Ý, ¹áõù ¿É å¿ïù ¿ áïùÇ í»ñ³Û Ï»Ý³ù ¿¹å¿ë£ ØÇ ûñ »õë ù³Õ³ùÇ ¹éÝ¿Ý ¹áõñë »É³Í Å³Ù³Ý³Ï, ÏÁ ï»ëÝ³Û áñ »ñÏáõ Ù³ñ¹ÇÏ Ù¿Ï ÓÇáõ í»ñ³Û Ýëï³Í ¹¿åÇ ²Û·»ëï³Ý Ïþ»ñÃ³Ý, ³Ûë μ³Ý Ï³é³í³ñãÇ ³ãùÇÝ ß³ï ³ñï³éáó Ïþ»ñ»õ³Û, Ññ³Ù³Ý Ïþ³Ý¿ áñ »ñÏáõù¿Ý Ù¿ÏÝ ÓÇ¿Ý í³ñ ÇçÝ³Û »õ ÇëÏáÛÝ ÏÁ ÕñÏ¿ μ³Ýï. ÙÇõëÇÝ Ïþ³ë¿, ¹áõ Í»ñ »ë, ù»½ ËÝ³Û»óÇ, ·Ý³ Éáõñ ïáõñ ÁÝÏ»ñÇ¹ Ñ³Ù³ñ Ã¿ μ³Ýï ï³ñÇÝ »õ ï³ëÝ ûñ Çõñ å³ïÇÅ åÇïÇ Ïñ¿£ ØÇ ûñ ¹³ñÓ»³É ù³Õ³ù¿Ý ¹áõñë ßñç³Í Å³Ù³Ý³Ï, ÏÁ ï»ëÝ³Û ÙÇ Ù³ñ¹, ÙÇ ïáåñ³Ï Ã»õÇÝ í»ñ³Û Ó·³Íª Ïþ»ñÃ³Û, μ³Ûó ß³ï ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û »ñμ ³Û¹ ïáåñ³Ï¿Ý Ï³ïáõÝ»ñáõ Ó³ÛÝ»ñ ÏÁ Éë¿. Ùûï»Ý³Éáí ÏÁ Ñ³ñóÝ¿, Ç±Ýã Ï³Û ³Û¹ ïáåñ³ÏÇÝ Ù¿ç, Ù³ñ¹Ý ÏÁ ßáõ³ñÇ ÅËï»É, áñáíÑ»ï»õ Ï³ïáõÝ»ñáõ Ó³ÛÝ»ñ ÏÁ ÉëáõÇÝ£ ²Õ³, Ïþ³ë¿, ·áÕ Ï³ïáõÝ»ñ »Ý, åÇïÇ ï³Ý»Ù Ó·»Ù ù³Õ³ù£ ²°Û ³ÝåÇï³Ý Ù³ñ¹, Ïþ³ë¿ Ï³é³í³ñÇã, »ë ·áÕ»ñ ù³Õ³ù¿Ý ¹áõñë ÏÁ Ñ³É³Í»Ù, ¹áõ Ï³ïáõÝ»ñ ù³Õ³ù ÏÁ ï³Ý»ë£ Ðñ³Ù³Ý Ïþ³Ý¿ Ë»Õ× Ï³ïáõÝ»ñ ïáåñ³Ï¿Ý ¹áõñë ÏÁ Ñ³Ý»Ý »õ ³Û¹ ïáåñ³Ï ³ÝóáõÝ»É Ïáõ ï³Û Ù³ñ¹áõÝ ·ÉáõË, ÙÇ áëïÇÏ³Ý Ó»éù¿Ý μéÝ»Éáí ¹¿åÇ μ³Ýï Ïþ³é³çÝáñ¹¿. ¿ë Ë³Ûï³é³ÏáõÃÇõÝ ÏÁ ï»ëÝ³Ý ³ÝóÝáÕ ¹³ñÓáÕ Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ. ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ·ÉËáõÝ ïáåñ³ÏÇ ßÝáñÑÇõ ã»Ý Ï³ñáÕ ×³ÝãÝ³É£ ÆëÏ ³½³ïáõ³Í Ï³ïáõÝ»ñ áõÕÕ³ÏÇ ¹¿åÇ ïáõÝ ÏÁ ¹³éÝ³Ý, Éáõñ ÏÁ ï³ÝÇÝ ïÝ»óõáó, Ã¿ Çñ»Ýó ï¿ñ μ³Ýï ï³ñÇÝ£ 119

´³Ûó ¹áõ Ñ³ñóá°õñ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³Û¹ ·Ã³ë¿ñ Ù³ñ¹ ÙÇ³±ÛÝ ã³ñã³ñáõ³Í ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û ·áõÃ áõÝ¿ñ »õ ³Û¹å¿ë ³Ý³ã³é ¹³ï³ëï³Ý ÏÁ ï»ëÝ³ñ, ã¿± ÝáÛÝ ·áõÃ »õ ³ÝËïÇñ ¹³ï³ëï³Ý ½ñÏ»³É Ù³ñ¹áó Ñ³Ù³ñ ¿É Ç ·áñÍ ÏÁ ¹Ý¿ñ£ ²Ûá°, ÂáéÝÇÏ, »ñμ Ù³ñ¹ ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û ·áõÃ áõÝ»Ý³Û, ß³ï μÝ³Ï³Ý ¿, áñ Çõñ Ñ³Ù³ó»Õ ÁÝÏ»ñÇÝ í»ñ³Û ³õ»ÉÇ »õë ÏÁ ½·³Û »õ ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ ÏÁ ß³ñÅÇ£ ²ÛÉ áí ·Çï¿, ³ßË³ñÑ ¿, ·áõó¿ Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ù³ñ¹ÇÏ ¿É, áñ ³ñï³ùáõëï μ³ñ»ëÇñï Ó»õ³Ý³Éáí, Ï³ïáõÇ ¹³ï³ëï³Ý ÏÁ ï»ëÝ³Ý, áñå¿ë½Ç óáÛó ï³Ý Ã¿ ³ñ¹³ñ³ë¿ñ »Ý, ÇëÏ μáÕáùáÕ ½ñÏ»³É Ù³ñ¹áõ ¹³ï³ëï³Ý Ç μ³ó ÏÁ ÃáÕáõÝ£ ÆÝãå¿ë øñÇëïáëÇ Å³Ù³Ý³Ï Ï»ÕÍ³õáñ ÷³ñÇë»óÇÝ»ñ áõÕïÝ ÏáõÉ Ïáõ ï³ÛÇÝ »õ ÙÅÕáõÏÝ»ñ ·ÇÝáõ »ñ»ë¿Ý ÏÁ ù³Ù¿ÇÝ. ³ÛëÇÝùÝ ²ëïáõÍáÛ ûñÇÝ³ó ³ñ¹³ñáõÃÇõÝ ½³Ýó Ïþ³Ý¿ÇÝ »õ ÷áùñÇÏ, ³ÝÝß³Ý μ³Ý»ñÝ ³ñ¹³ñáõÃÇõÝ ÏÁ Ñ³Ù³ñ¿ÇÝ£ Ø³ñ¹ÇÏ ÏÁ Ï³ñÍ»Ý, ÂáéÝÇÏ, áñ ¹³ï³õáñ ²ëïõ³Í ÙÇ³ÛÝ ½ñÏ»³É Ù³ñ¹áó Ñ³Ù³ñ íñ¿ÅËÝ¹Çñ ÏÁ ÉÇÝÇ£ à°ã, »ë Éë³Í »Ù, »õ ·Çñù»ñáõ Ù¿ç »õë Ï³ñ¹³ó»ñ »Ù, Ã¿ ³ÝËûë ³Ý³ëÝáó μáÕáùÝ »õë ÏÁ Ñ³ëÝÇ ²ëïáõÍáÛ ³é³ç »õ ²ëïáõ³Í ¹³ï³ëï³Ý ï»ëÝ³Éáí íñ¿ÅËÝ¹Çñ ÏÁ ÉÇÝ£ ²ëáñÇ êáõñμ º÷ñ»Ù ÊáõñÇÝ ÇÝùÝÇÝ ÏÁ Ëáëïáí³ÝÇ Çõñ ïÕ³ÛáõÃ»³Ý Û³Ýó³Ýù, áñ ·ñáõ³Í ¿ Çõñ í³ñáõó å³ïÙáõÃ»³Ý Ù¿ç£ Îþ³ë¿ Ã¿ »ë å³ï³Ý»ÏáõÃ»³Ýë Å³Ù³Ý³Ï ß³ï ëï³Ñ³Ï, ³ÝÑ³Ý¹³ñï »õ ã³ñ³××Ç ÙÇ å³ï³Ý»³Ï ¿Ç, ÙÇ ûñ ¹³ßïÇ Ù¿ç ÙÇ ÛÕÇ Ïáí ï»ë³Û, áñ Ýëï³Í ¿ñ, åÇïÇ ÍÝ¿ñ. »ë ù³ñ³Ó·áõÃ»³Ùμ Ñ³É³Í»óÇ Ë»Õ× Ïáí, ãÃáÕÇ áñ Ý³ Ñ³Ý·Çëï ÍÝ¿ñ Çõñ ÑáñÃÇÏ. ³ÛÝã³÷ í³½»óÇ »ï»õ¿Ý ÙÇÝã»õ ï³ñÇ ³Ýï³éÇÝ Ù¿ç£ ÎáíÝ Çõñ ÑáñÃ Ý»ï»ó »õ ßÝã³ëå³é ÁÝÏ³õ ·»ïÇÝ. ÙÝ³ó ³ÛÝ120

å¿ë, ·³½³ÝÝ»ñ ·Çß»ñ ÏáíÝ ¿É, ÑáñÃÝ ¿É Ï»ñ³Ý, ¿¹ Ïáí ÙÇ ³Õù³ïÇ Ïáí ¿ñ. μ³ÝÁ Í³ÍáõÏ ãÙÝ³ó, ÇÙ³óõ»ó³õ, ½Çë ï³ñÇÝ μ³Ýï ¹ñÇÝ. ¿¹ μ³ÝïÇÝ Ù¿ç áõñÇß Û³Ýó³õáñÝ»ñ ¿É Ï³ÛÇÝ, áñ Çñ»Ýó Ù»Õù»ñ Çñ³ñáõ ÏÁ å³ïÙ¿ÇÝ. Ù¿ÏÝ Ïþ³ë¿ñ, »ë ÙÇ ³ÝÙ»Õ Ù³ñ¹ ëå³ÝÝ»óÇ. ÙÇõëÝ Ïþ³ë¿ñ, »ë Ù»Í í³×³é³Ï³Ý ÙÇ ÏáÕáåï»óÇ »õ ½ÇÝùÝ ëå³ÝÝ»óÇ »õ³ÛÉÝ£ ¼Çë ¿É Ñ³ñóáõóÇÝ, ïÕ³°Û, ùá Ù»ÕùÝ Ç±Ýã ¿. »ë å³ïÙ»óÇ Ïáíáõ ³ÝóùÁ. û¯, ³ëÇÝ, ¿¹ ¿É Ù»±Õù ¿£ ì»ñç³å¿ë á×ñ³·áñÍ Ù³ñ¹áó ¹³ï³ëï³Ý ï»ëÝáõ»ó³õ. ï³ñÇÝ Ï³Ë»óÇÝ£ ÆëÏ ÇÙ ïÕ³ÛáõÃ»³Ýë ËÝ³Û»Éáí ½Çë Ù³Ñ³å³ñï ã¹³ï»óÇÝ, μ³Ûó É³õ ÙÇ Í»Í»Éáí ³ñÓ³Ï»óÇÝ μ³Ýï¿Ý. ÛÇñ³õÇ ù³ÝÇ ³ÙÇëÝ»ñ μ³ÝïÇÝ Ù¿ç ã³ñã³ñáõ»ó³Û£ ºñμ»ù ùáõÝ ãáõÝ¿Ç, ÙÇßï Ñ³É³Í»³É Ïáíáõ å³ïÏ»ñ ³ãùÇë ³é³ç Ïáõ ·³ñ£ Øï³Í»óÇ áñ ³Õù³ïÇ Ïáíáõ Ñ³Ù³ñ å¿ïù ¿ Û³õÇï»³Ý ³å³ßË³ñ»Ù. áõëïÇ ÃáÕÇ ïáõÝ, Ñ³Ûñ, Ù³Ûñ »õ ³Ù¿Ý ÇÝã, ³ëÇ, »ñÃ³Ù ë³ñ ×·Ý³õáñ ÉÇÝ»Ù, ³Ý·ÃáõÃ»³Ý áõ ½ñÏ³Ý³ó Ù»Õù»ñë ù³õ»Ù£ ºõ »ë ³Ûë ÷áñÓ³Ýùáí ½·³ëï³ó³Û »õ Ë»É³Ùáõï »Õ³Û ²ëïáõÍáÛ ¹³ï³ëï³ÝÇÝ, áñ ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ ¿É íñ¿ÅËÝ¹Çñ ÏÁ ÉÇÝÇ, »ñμ Ù»Ýù ³Ý·ÃáõÃ»³Ùμ í³ñáõÇÝù ³ÝËûëáõÝ Ï»Ý¹³Ý»³ó Ñ»ï£ ²Ûë å³ïÙáõÃÇõÝ ÃáÕ Ëñ³ï ÉÇÝÇ ù»½, ÂáéÝÇÏ, »ñμ»ù Ùïù¿¹ ÙÇ Ñ³Ý»ñ, »õ ÙÇßï ÛÇß¿ êáõñμ º÷ñ»ÙÇ å³ïÙáõÃÇõÝ »õ Ñ³É³Í»³É Ïáíáõ ¹³ï³ëï³Ý, ·ÇïÝ³Éáí »õ Ñ³õ³ï³Éáí Ã¿ ²ñ¹³ñ ²ëïáõ³Í Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ¹³ï³õáñ ¿ ÇÝãå¿ë Ù³ñ¹áÛÝª ÝáÛÝå¿ë »õ ½ñÏ»³É ³Ý³ëÝáó£

121

²Ùμ³ñßï³ó- ³Ùμ³ñÇßïÝ»ñáõ, ³ÝÇñ³õÝ»ñáõ. ²ÝáÕáñÙ- ³Ý·áõÃ. ´³ËßÇß- Ýáõ¿ñ. ¶³ÛÉáõ, ¶³ÛÉáÛ- ·³ÛÉÇ. ¼³Ù»Ý³ÛÝ ÇÝã ÑÝ³½³Ý¹ ³ñ³ñ Ç Ý»ñùáÛ áïÇó Ýáñ³- ³Ù¿ÝùÁ Çñ áïù»ñáõÝ ³éç»õ ÑÝ³½³Ý¹»óáõó. ¼·³éÝ Ç Ï³ÃÝ Ùûñ- ¹»é ÙûñÁ Ï³ÃÁ áõïáÕ ·³éÝáõÏ. Ê³ßÝ- áãË³ñÝ»ñáõ ËáõÙμ. ²ñç³é- »½Ý»ñáõ, Ïáí»ñáõ ËáõÙμ. ¾ñÝ¿Ï ¿Ý ³õáõñ- »ñ³ÝÇ ³ÛÝ ûñáõ³Ý. Ê³Ã»ñ- ëÇñáÛÝ. Ê»É³Ù³Õ-³åáõß. Î³é³í³ñ- Ï³é³í³ñÇã. Ð³ïóáõÝ»É- í»ñç³óÝ»É. Ø³ï³Õ- ¹»é³ïÇ. ä³ï³ÑÇÉ- Ñ³Ý¹ÇåÇÉ. ä³ï³éáÕ- μ½ÏïáÕ. ì³ÕÇõÝ ½ÇÝã Ï»ñÇóáõù- ³éïáõ Ç±Ýã åÇïÇ áõï»Ýù. öáëïÇÏ- ÙáñÃ. øáõÝç- ³ÝÏÇõÝ, Ëáñß.

122

Ä¾. ØÞ²ÎàôÂÆôÜ Ì²è²îÜÎàò êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ ³ëïÇ Ñ³½³ñ-Ñ³½³ñ ï³ñÇÝ»ñ ³é³ç ÍÝ³Í ÉÇÝ¿ÇÝù, åÇïÇ ï»ëÝ³ÛÇÝù ³Ûë Ù»ñ μÝ³Ï³Í »ñÏñ³·áõÝ¹ μáí³Ý¹³Ï ³Ýï³éÝ»ñáí ½³ñ¹³ñáõ³Í£ ºõ á°í ¿ñ ïÝÏ»ñ. ²ñ³ñÇã ²ëïáõ³Í, áñ ³ë³ó »õ »Õ»õ, áã ÙÇ³ÛÝ Í³é»ñ, ³ÛÉ»õ ³Ù»Ý³½³Ý μáÛë»ñ ÇÝùÝÇÝ »ñÏñÇ Íáó¿Ý í»ñ μáõë³Ý£ î»ë ³ÛÝ ÙÃÝ³·áÛÝ É»éÝ»ñ »õ ³Ûë ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¹³ßï»ñ, ÑáíÇïÝ»ñ, Óáñ»ñ, ·áõó¿ Å³Ù³Ý³Ïáí ËÇï ³Ýï³éÝ»ñáí Éóáõ³Í ¿ÇÝ£ ÎÁ ÃáõÇ Ã¿, ÑÇÝ Ý³Ë³¹³ñáõ Ù³ñ¹ÇÏ, áñ ÙÇ³ÛÝ í³Ûñ»ÝÇ áñëáñ¹áõÃ»³Ùμ Ïþ³åñ¿ÇÝ, ·áõó¿ Ùáéó³Í ¿ÇÝ Ù»ñ Ü³Ë³Ñûñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëï, áñáõÝ ³ë³ó î¿ñ ²ëïáõ³Í ·áñÍ»É ½»ñÏÇñ áõ å³Ñ»É£ ¾Ý Å³Ù³Ý³Ïáõ³Ý í³Ûñ»ÝÇ Ù³ñ¹ÇÏ, áñ í³Õáõ³Ý Ñ³Ù³ñ Ñá·³É ã·Çï¿ÇÝ, ëÏë»óÇÝ ³ÝËÝ³Û Ï»ñåáí ç³ñ¹»É, í³é»É ³Ýï³éÝ»ñÁ£ ´³Ûó Ý³Ë³å¿ë Ñá·³óáÕ ²ëïáõ³Í ³Ûë Ù»ñ »ñÏñ³·Ý¹ÇÝ ß³ï ï»Õ»ñ »ñÏñ³ß³ñÅáí í»ñ Ç í³ñ ßñç»ó, ³ÝÃÇõ, ³ÝÑ³Ù³ñ ³Ýï³éÝ»ñ ·»ïÝÇ ËáñáõÃ»³Ý ï³Ï å³Ñ»ó ÇÝãå¿ë ÙÇ ³Ýëå³é ·³ÝÓª Ù³ñ¹áó ³å³·³Û ë»ñáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ£ Ü»ñÏ³Û Ë»É³óÇ ë»ñáõÝ¹ »ñÏñ³·áõÝ¹ ùñùñ»Éáí »õ »ñÏñÇÝ Ëáñ Íáó»ñ μ³Ý³Éáíª ·³ÝÓÁ ·ï³õ, »õ Ç±Ýã ¿ ³Û¹ ·³ÝÓÁ. ·Çï»±ë ÂáéÝÇÏ, áã áëÏÇ ¿ »õ áã ³ñÍ³Ã, ³ÛÉ ë»õ³ó»³É ù³ñ³ÍáõË, áñ áëÏÇ¿Ý ³õ»ÉÇ å³ïáõ³Ï³Ý »õ ß³Ñ»Ï³Ý ¿£ ì³ëÝ½Ç ³ßË³ñÑÇë Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý Ù»ù»Ý³Ý»ñ ßá·ÇÇ ½ûñáõÃ»³Ùμ ÏÁ ·áñÍ»Ý, »õ ßá·ÇÝ çñ¿Ý ÏÁ ·áÛ³Ý³Ûª í³éõ³Í ù³ñ ³ÍáõËÇ μáñμáùáÕ Ïñ³Ï¿Ý£ ²Ûëå¿ë »ñμ ï»ë³Ý Ù³ñ¹ÇÏ, áñ ²ëïáõÍáÛ ïÝÏ³Í ÑÝ³¹³ñ»³Ý ³Ýï³éÝ»ñ Ñ»ï½Ñ»ï¿ ÏÁ ëå³éÇÝ, ³ÛÝáõÑ»ï»õ ëÏë»óÇÝ ³Ù»Ý³ÛÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Ó»é³ïáõÝÏ ³Ýï³éÝ»ñ Ñ³ëóáõÝ»É »õ ³Ûëûñ ³ñ»õÙï»³Ý ºõñáåÇáÛ 123

³ßË³ñÑ Ùß³Ïáõ³Í ³Ýï³éÝ»ñáí Éóáõ³Í ¿, áñ ÉÇáíÇÝ ÷³Ûï ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ¿ª Ã¿° ßÇÝáõ³Íáó Ñ³Ù³ñ, Ã¿ ³Ýã³÷, ³ÝÑ³Ù³ñ ÷³Ûï³ß¿Ý Ý³õ»ñáõ Ñ³Ù³ñ, »õ Ã¿ ßá·»Ï³éù»ñáõ Ñ³ñÃáõ³Í ×³Ùμ³Ý»ñáõ å³ïñ³ëïáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ÆëÏ Ù»ñ ³ñ»õ»É»³Ý ³ßË³ñÑ ³Ýï³éÝ»ñáõ Ñ³ñÁëïáõÃ»Ý¿Ý ß³ï ³Õù³ï ¿. »Ã¿ Ï³Ý ³ÛÅÙ ë³Ï³õ ÇÝã μÝ³Ï³Ý ³Ýï³éÝ»ñ, ³ÛÝ »õë ³ÝÏ³ÝáÝ »õ ³ÝËÝ³Û Ïïñáõ»Éáí ëå³é»Éáõ í»ñ³Û »Ý£ àõëïÇ å¿ïù ¿ ³ßË³ïÇÝù Ù»ñ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý Ñ»ï Ý³»õ Í³é³ïáõÝÏ ³Ýï³éÝ»ñ Ñ³ëóáõÝ»É£ ºõ ·Çï»±ë Ã¿ áñã³÷ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ë³ÑÙ³ÝÝ»ñ áõÝÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³Ýï³éÇ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, Ã¿° ¹³ßï³·»ïÇÝ »õ Ã¿ ÷Ëñ³ÑáÕ μÉáõñÝ»ñ£ ºñÏñ³·áñÍÇÝ Ñ³Ù³ñ ÷³ÛïÇÝ åÇï³ÝáõÃÇõÝ ³ÛÝã³÷ Ï³ñ»õáñ ¿, áñã³÷ Ñ³ó Çõñ Ï»³Ýù å³Ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ£ ºÃ¿ ³Ýßáõù Ëñ×ÇÃ ÙÇ ßÇÝ¿, áñå¿ë½Ç Çõñ ÁÝï³ÝÇù Íáõ³ñÇÝ Ýáñ³ Ù¿çª ÷³Ûï å¿ïù ¿. Ñ³å³ ³ÛÝ Ù»Í Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ÁÝï³ÝÇù, áñáó ÃÇõ ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÙÇÝã»õ ù³é³ëáõÝ »õ ÛÇëáõÝ, á±ñã³÷ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ß¿Ýù»ñáõ å¿ïù ÏþáõÝ»Ý³Û£ ÂáÕáõÝù Ù»ñ ïáõÝ»ñáõ ßÇÝáõÃÇõÝ, áñáó Ñ³Ù³ñ μ³ñïÇ, Ï³Õ³Ù³ËÇ »õ áõéÇ ÷³Ûï»ñ å¿ïù »Ý£ ÆëÏ Ù»ñ Ùß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ áõñÇß ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ï»ë³Ï ³Ùáõñ ÷³Ûï»ñ å¿ïù »Ý£ Ð³óÇ ÷³Ûï å¿ïù ¿ ·áõÃ³ÝÇ Ïáñ ¿ßÇÝ »õ ³é³ï³ÙÇ Ñ³Ù³ñ. Ã»½Ç ÷³Ûï å¿ïù ¿ ë³ÛÉ»ñáõ Ù³Í³Ý Ï³½Ù»Éáõ »õ ëéÝ³ÏÇ Ñ³Ù³ñ. ÃáÕáõÝù ³ÛÉ »õ ³ÛÉ ÷áùñ ·áñÍÇùÝ»ñ, áñ ³éÑ³ë³ñ³Ï åÇÝ¹ ÷³Ûï»ñ¿ ÏÁ ßÇÝõÇÝ£ ºõ ÇÝãå¿ë ·ñ»óÇ Û³é³ç, »ñÏñ³·áñÍ ·ÇõÕ³óÇÝ ³Ûë ï»ë³Ï ÷³Ûï»ñ Ó»éù μ»ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ á±ñã³÷ å³ñ³å Å³Ù³Ý³Ï Ïþ³ÝóáõÝ¿, ÙÇÝã»õ Ñ»é³õáñ ï»Õ»ñ »ñÃ³Éáí ·ïÝ¿, μ»ñ¿, ßÇÝ¿ »õ ·áñÍÇ ëÏëÇ£ ÂáÕáõÝù ³Ûë ³Ù¿Ý ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë Ã¿ Í³é³ïáõÝÏ áõÝ»óáÕ ·ÇõÕ»ñ á±ñã³÷ ·»Õ»óÇÏ »õ ½Á124

õ³ñ×³ÉÇ »Ý, »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ·ÇõÕÇÝ ï»ë³ñ³ÝÇÝ Ù»Í ßáõù Ïáõ ï³Ý£ ¸áõ ·Ý³ó»±ñ »ë ²ñï³Ù»ïáõ ³ÛÝ ×áË³·áÛÝ Í³é³ëï³Ý »õ Ùñ·³ëï³Ý, áõñ Ãá°Õ ³Ýï³é³ÛÇÝ ³ÝåïáõÕ Í³é»ñ, á±ñã³÷ ½³Ý³½³Ý åïÕ³ïáõ Ùñ·³μ»ñ Í³é»ñ Ï³Ý Ã¿° ËÝÓáñ, Ã¿° ï³ÝÓ, »õ Ã¿ ³ÛÉ μ³½Ù³ï»ë³Ï ³Ýáõß³Ñ³Ù åïáõÕÝ»ñ, áñáó Ù¿ç ³Ù»Ý¿Ý ³½Ýáõ³·áÛÝ ÏÁ Ñ³Ù³ñáõÇ Ñ³Ùáí, Ñáïáí »õ ·áõÝáí ãÝ³ßË³ñÑÇÏ Ï³ñÙÇñ ËÝÓáñ, »õ ³ÛÝã³÷ ³é³ï, áñ μáí³Ý¹³Ï ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏñÇÝ μ³õ³Ï³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ£ ¶ÇõÕÇ Ñ³Ù³ñ Í³é³ïáõÝÏ áõñÇß û·ï³Ï³ñáõÃÇõÝ »õ Ñ³×áÛ³Ï³Ý ù³ÕóñáõÃÇõÝÝ»ñ áõÝÇ£ Ú³Ù³ñ³Ý ³ñ»õáõ ïûÃ³·ÇÝ Ñáí³ÝÇÝ ï³ñ³Í»Éáí, ÇëÏ Ç ÓÙ»ñ³Ý ÑÇõëÇëÇ ë³ëïÏ³ßáõÝã ù³ÙÇ¿Ý ÏÁ å³ïëå³ñ¿£ Ð³å³ á±ñã³÷ ù³Õóñ ÏÁ ÉÇÝÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝï³Ý»³ó Ñ³Ù³ñ, áñù å³ñ³åáÛ Å³Ù»ñª Çñ»Ýó Ù³ÝÏÇÏÝ»ñáí Í³é»ñáõ ßáõù»ñáõÝ ï³Ï Ýëï»Éáíª Ó»é³·áñÍÝ»ñáí ³ßË³ïÇÝ »õ ½μûëÝáõÝ£ êáË³ÏÝ áõ ë³ñ»³Ï Í³é³ëï³Ý¿Ý »ñ·»Ý, Ù³ÝÏÇÏÝ»ñ í³ñ¿Ý Ë³Õ³Éáí ×ÉíÉ³Ý, »õ »ñμ ·³éÝáõÏÝ»ñÝ »õë Ï³ÛïéÇÝ áõ Ù³ÛÇÝ, í³¯ß, ù³ÝÇ± ³Ýáõß³Ï Ó³ÛÝ³ÏÇóÝ»ñ Ý»ñ¹³ßÝ³ÏáõÃÇõÝ ÏÁ Ï³½Ù»Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý å³ñ½ Ï»³ÝùáõÙ£ Ì³é³ëï³Ýù áã ÙÇ³ÛÝ Ù³ñ¹áó Ñ³Ù³ñ Çμñ»õ í³Û»Éù »õ û·áõï »Ý Ï»³ÝùÇ åÇïáÛùÝ»ñáõ Ù³ëÇÝ, ³ÛÉ »õ ß³ï Ï³ñ»õáñ »Ý ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ, í³ëÝ½Ç Í³é»ñáõ ï³Ï ÙÇßï Ã³ñÙ Ï³Ý³ãÝ»ñ ÏÁ μáõëÝÇÝ, áõñ ÙÇ³ÛÝ å¿ïù ¿ ³ñ³Í»Ý Ýáñ³ÍÇÝ Ïáí»ñáõ ÑáñÃ»ñ »õ Ù³ï³ÏÇ Ó³·»ñ »õ ³Ù³ñ³Ý ïûÃ³Å³ÙáõÝ ³Û¹ Ù³ï³Õ³ÍÇÝ ³Ý³ëÝÇÏÝ»ñ Ñáí³ëáõÝ Í³é»ñáõ ï³Ï ÏÁ Ñ³Ý·ãÇÝ Ï³Ý³ãÝ»ñáõ í»ñ³Û£ ´³Ûó, ÂáéÝÇÏ, μ³õ³Ï³Ý ã¿ áñ Í³é³ëï³Ýù ÙÇ³ÛÝ ·ÇõÕÇ ßñç³å³ï»ñ ½³ñ¹³ñ»Ý, »ñ³ÝÇ¯ Ã¿ Ù»ñ ¹³ßï»ñ, ³Ý¹³ëï³ÝÝ»ñÝ »õë Í³é³ïáõÝÏ»ñáí ½³ñ¹³ñ125

õÇÝ, áõñ áñ çñÇ ·Ý³óùÝ»ñ Ï³Ý »õ ³ÕμÇõñÝ»ñ ÏÁ μÕËÇÝ. û¯ß, ù³ÝÇ ¹Çõñ »õ Ñ³Ý·ëï³õ¿ï ÏÁ ÉÇÝÇÝ Ã¿° ³ßË³ï³õáñ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ »õ Ã¿ ÉÍ³ï³ñ ËáÝç³Í ³Ý³ëáõÝÝ»ñáõÝ, áñ ³ÛÝ ÇÝã Ï¿ë³õáõñ ïûÃ³Å³ÙáõÝ ÉÍ»ñ¿Ý ÏÁ ù³ÏáõÇÝ, ÇëÏáÛÝ ³Û¹ Ñáí³Ýáõï Í³é»ñáõÝ ï³Ï ÏÁ ëÏëÇÝ ³ñ³Í»É »õ Û»ïáÛ ÏÁ ÝëïÇÝ »õ Ïþáñá×³Ý, ÇëÏ çñ³ë¿ñ ·áÙßáõÏÝ»ñ, áñ ³Ýã³÷ ï³ùáõÃ»³Ý ã»Ý ¹ÇÙ³Ý³ñ, ÉÍ¿Ý ³ñÓ³Ïáõ»ÉáõÝ å¿ë ¹¿åÇ çáõñ ÏÁ í³½»Ý, »õ »Ã¿ çáõñÝ ³é³ï ¿ª Ù¿ç ÏÁ ÝëïÇÝ, Ñûï³Õ É³õ ÙÇ ÏÁ Éáõ³Ý³Û »õ ³å³ ÏÁ μ»ñ¿ ³ñûï³ï»Õ£ ²Û¹ å³ÑáõÝ ËáÝç³Í Ùß³ÏÝ»ñ ÏÁ ÝëïÇÝ ³ÕμÇõñÇ ·ÉáõË Í³éÇ ÑáíÇ ï³Ï, »õ ÏÁ ëÏëÇÝ Ñ³ñóÝ»É Çñ³ñáõ, ³ñ¹»ûù ¿ë ûñ ï³ÝïÇÏÇÝ Ç±Ýã ¿ »÷»ñ Ù»½ Ñ³Ù³ñ. ¹áõ ·Çï»ë Ù»ñ Ùß³ÏÝ»ñ ß³ï ëÇñ³Ñ³ñ »Ý ÇõÕ³ÉÇ ×³ßÇÝ »õ ÷ÇÉ³õÇÝ, »õ ïáåñ³Ïáí ù³Ù³Í Ù³ÍáõÝÇÝ£ ÎÁ ï»ëÝ³Ý, áñ Ñ³óμ»ñ ÏïñÇ× ³ÕçÇÏ ß³ÉÏáõáñ»ñ Ïáõ ·³Û ß³É³Ï í³ñ ÏÁ ¹Ý¿, ÏÁ μ³Ý³Ý, ÏÁ ï»ëÝ³Ý, áñ ×Çß¹ Çñ»Ýó áõ½³ÍÇÝ å¿ë ¿ Ï»ñ³ÏáõñÝ»ñ£ Øß³ÏÇÝ ë»Õ³Ý Ï³Ý³ã³½³ñ¹ ·»ïÇÝÝ ¿, áõñ ÏÁ ÷é»Ý Ù¿½³ñ, ÏÁ ß³ñ»Ý í»ñ³Ý Ã³½¿ Ñ³ó»ñ, ÏÁ μ³Ý³Ý Ù³ÍÝÇ ïáåñ³Ï, ÑáÕ¿ Ï³Ù ÷³Ûï¿ ÏûïÇÝ Ù¿ç ÏÁ Ñ³ñÇÝ ½Ù³ÍáõÝ ³ÕμÇõñÇ å³ÕáõÏ çñáí, Û»ïáÛ Ïþ³éÝ»Ý ¹·³ÉÝ»ñ, ÙÇ ¹·³É ÷ÇÉ³õ, ÙÇ ¹·³É Ù³ÍÝ¿ Ã³Ý. û¯Ë, ÂáéÝÇÏ, Ï»ñ»ñ »ë, ¹áõ ·Çï»ë Ã¿ á±ñã³÷ ³ËáñÅ³Ýûù Ïþáõï»Ý ³Û¹ ³ÝûÃÇ Ùß³ÏÝ»ñ, Ïþáõï»Ý »õ ÏþûñÑÝ»Ý ½ï³ÝïÇÏÇÝ£ Î¿ë³õáõñ ×³ß¿Ý Û»ïáÛ, ·ÉáõËÝÇÝ ÏÁ ¹Ý»Ý Ñáí Í³éÇÝ ï³Ï, ³Ýáõß ùáõÝ ÏÁ ù³ß»Ý, ³ÛÝå¿ë áñ ÇßË³Ý Çõñ ³å³ñ³ÝùÇÝ Ù¿ç ÷»ïñ³ÉÇó ³ÝÏáÕÝáÛ í»ñ³Û Ï³ñáÕ ã¿ ³ÛÝ Ñ³Ý·Çëï »õ ³Ý¹áññ ùáõÝ áõÝ»Ý³É. ¹áñ³ å³ï×³éÝ»ñ ³ÛÅÙ ã·Çï»ë ¹áõ, ÂáéÝÇÏ, μ³Ûó Û»ïáÛ ÏþÇÙ³Ý³ë, »ñμ ï³Ï³õ ½³ñ·³Ý³Éáí ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñáõÝ Ñ»ï³ùñùÇñ ÉÇÝÇë£ 126

²Ûëå¿ë, Ùï³óÇ ÂáéÝÇÏ, É³õ áõß³¹Çñ »Õ³ñ, Ã¿ Í³é³ïáõÝÏ»ñ á±ñã³÷ åÇï³ÝÇ »õ ß³Ñ³μ»ñ »Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ£ àõñ»ÙÝ ³ßË³ïÇñ áñ ï³ñáõ¿ ï³ñÇ ÙÇßï ïÝÏ»Éáí »õ ËÝ³Ù»Éáíª Ù»ñ ï³Ý ë»åÑ³Ï³Ý Í³é³ïáõÝÏ»ñ ß³ïóáõÝ»ë£ ºë ³ñ¹¿Ý Ç í³Õáõó ÙÇ ¹ñ³Ý ³ñï ó³ÝÏ³å³ï»Éáí ·»Õ»óÇÏ Í³é³ëï³Ý ÙÇ Ñ³ëáõó³Í »Ù, ¹áõ å¿ïù ¿ áñ ÇÙ ïÝÏ³Í Í³é»ñáí ãå³ñÍ»Ý³ë, ³ÛÉ ³õ»ÉÇ ù³Õóñ ¿, áñ ¹áõ »õë Ýáñ Ó»é³ïáõÝÏ»ñ ïÝÏ»Éáíª Ùß³Ï»Éáí ³Ýáí å³ñÍ»Ý³ë£ ¶Çï»°ë, Í³é³ïáõÝÏÝ »õë Çñ»Ýó ³é³ÝÓÇÝ-³é³ÝÓÇÝ ËÝ³ÙùÝ»ñ áõÝÇÝ ïÝÏ»Éáõ, ùßï»Éáõ, Ïïñ»Éáõ »õ ³ÛÉÝ£ Ì³é»ñ ¹³ñÙ³Ý»Éáõ Ù³ëÇÝ ß³ï »ñÏ³ñ ¹³ë»ñ å¿ïù ã»Ý ù»½, ¹áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë Ã¿ ÇÝãå¿ë ä³åÇÏ¹ ÙÇ ëÕáó »õ ÙÇ Ïûé ¹³Ý³Ï ³éÝ»Éáí ÏÁ ÙÝ³Û Í³é³ëï³Ý, ÙÇßï ãáñó³Í »õ ³õ»Éáñ¹ ×ÇõÕ»ñ ÏÁ Ïïñ¿, áñå¿ë½Ç ÙÝ³ó»³É ×ÇõÕ»ñ ³õ»ÉÇ ³×»Ý£ ä¿ïù ¿ Ùñ·³μ»ñ Í³é»ñáõÝ ï³ÏÝ »ñÏáõ Ï³Ù »ñ»ù ³Ý·³Ù ï³ñÇÝ ÷áñõÇÝ. ³Ûë ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õë Çõñ ß³ÑÝ áõÝÇ, Ý³Ë áñ ·»ïÇÝÝ ËñËáõ»Éáí Í³é»ñáõÝ ³ñÙ³ïÝ»ñ ³õ»ÉÇ ÏÁ ½ûñ³Ý³Ý, »ñÏñáñ¹ª ·³ñÇ Ï³Ù ÑÝ¹»Õ¿Ý μ³Ý»ñ ó³Ý»Éáíª Í³é¿Ý »õ Í³é³ïÝÏ¿Ý ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ëï³Ý³ë£ ÎÁ ÛÇß»±ë, ÂáéÝÇÏ, ù³ÝÇ ï³ñÇÝ»ñ ³é³ç í³Ý»óÇù ÃÃ»ÝÇÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ëÏë»óÇÝ, ëÏ½μ³Ý ß³ï Û³çáÕáõÃ»³Ùμ Û³é³ç ï³ñÇÝ£ ²Ûëå¿ë í»ñ³Ñ³ë ¹Çåáõ³Í ÙÇ »Õ³õ áñ í³Ý»óÇù ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñÇ ÙÇ³ÛÝ ß»ñ³ÙÇ ÑáõÝï Í³Ë»Éáí Ù»Í ß³Ñ»ñ áõÝ»ó³Ý, ³ÛÝã³÷ μ³ñÓñ³ó³õ ì³Ý³Û ÑáõÝïÇ ·ÇÝ, áñ áëÏÇÇÝ Ñ»ï Ñ³õ³ë³ñ Ïßé»Éáí Ïþ³éÝ¿ÇÝ, í³ëÝ½Ç áõñÇß »ñÏÇñÝ»ñáõ ÑáõÝï»ñ μáÉáñ ³õñáõ»ó³Ý ß»ñ³ÙÇ áñ¹»ñáõÝ ÙÇ Ï»ñå ÑÇõ³Ý¹áõÃ»Ý¿Ý£ ò³õ³ÉÇ ¿, »Ã¿ å³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ÇÝãå¿ë í³Ý»óÇù ³Û¹ ß³Ñ³μ»ñ Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝ μáÉáñáíÇÝ Ç 127

μ³ó ÃáÕÇÝ, ù³Ý½Ç Ýáù³ Ç ëÏ½μ³Ý ³ÛÝå¿ë Ï³ñÍ»óÇÝ áõ å³ß³ñáõ»ó³Ý, Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ß»ñ³ÙÇ ÑáõÝï Í³Ë»Éáí åÇïÇ ß³ÑÇÝ, ãÏñó³Ý ·áõß³Ï»É Ã¿ ³Û¹ ÙÇ μ³ËïÇ ¹Çåáõ³Í ¿ñ »õ ³Ýó³õ, ãÏñó³Ý Ý³»õ ÁÙμéÝ»É Ã¿ ß»ñ³ÙÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ëáëÏ ë»ñÙÇ íñ³Û ã¿, ³ÛÉ ³é³õ»É Ëá½³ÏÝ»ñáõ í»ñ³Û ¿, í³ëÝ½Ç ÃÃ»ÝÇÇ Ùß³ÏáõÃ»³Ý μáõÝ ³ñ¹ÇõÝù Ëá½³ÏÝ ¿, Ï³°Ù å¿ïù ¿ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ Ëá½³Ï Í³Ë»É »õ Ï³Ù Ëá½³ÏÝ»ñ¿Ý Ã»É ù³ß»Éáí ³åñßáõÙ Í³Ë»É£ ºõ áñáíÑ»ï»õ ³åñßáõÙ ÇÝùÝÇÝ Ã»Ã»õ μ³Ý ¿, μ³Ûó ·ÇÝ Í³Ýñ, ³Ûë μ³Ý ß³ï Ó»éÝïáõ ¿ñ í³Ý»óõáó ß³Ñ³í³×³éáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, Ñ»éÇ ÉÇÝ»Éáí Íáí»½»ñ»³Û Ý³õ³Ñ³Ý·ÇëïÝ»ñ¿Ý£ ÎÁ ÃáõÇ ÇÝÓ, ÂáéÝÇÏ, áñ í³Ý»óÇù μ³ñ³Ï, Ó³ÝÓñ³ÉÇ »õ ËÝ³Ùáï ³ßË³ïáõÃÇõÝÝ»ñ ã»Ý ëÇñ»ñ, ÙÇ Ï³Ý·áõÝ ËáñáõÃ»³Ùμ ÑáÕÁ ßñç»Éáí ÃÃ»ÝÇ ïÝÏ»É, ³Ù¿Ý ï³ñÇ Í³é³ïáõÝÏ»ñ ÷áñ»É, ß»ñ³Ù³ïáõÝ ßÇÝ»É, áñ¹»ñáõÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ý å³ïß³× ë»Õ³ÝÝ»ñ å³ïñ³ëï»É, ³Ù¿Ý ûñ ÃÃ»ÝÇÇ ï»ñ»õÝ»ñ μ»ñ»Éáí áñ¹»ñ Ï»ñ³Ïñ»É, Çμñ»õ μÅÇßÏ ëáõñ ³ãùáí áñ¹»ñáõÝ íÇ×³Ï ùÝÝ»Éáíª ÑÇõ³Ý¹Ý»ñ ³éáÕçÝ»ñ¿Ý ½³ï»É, »õ »ñμ ÏÁ ëÏëÇÝ áñ¹»ñ Ëá½³Ý³ÏÝ»ñ ÑÇõë»É, ¹áó³ ÷áùñÇÏ-÷áùñÇÏ Í³éÇ ×ÕÇÏÝ»ñ å³ïñ³ëï»É »õ³ÛÉÝ, »õ³ÛÉÝ. Ñ³å³ Ëá½³ÏÝ»ñ Ï³å»É¿Ý Û»ïáÛª å¿ïù »Õ³Í ë»ñÙÝ ³éÝ»É, ÙÝ³ó»³É Ëá½³ÏÝ»ñ Ï³°Ù ³ÛÝå¿ë í³×³é³Ï³ÝÇÝ Í³Ë»É »õ Ï³Ù Ã»É ù³ß»É »õ Ï³Å-Ï³Å ³Ý»Éáí ½áõï ³åñßáõÙ Ñ³Ý»É »õ Ï³å»É. û¯Ë, Ç±Ýã Ó³ÝÓñ³ÉÇ »ñÏ³ñ³ï»õ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ïñïÝç³É ÏÁ ëÏëÇ ÍáÛÉ, ³ÝÓÙ»é í³Ý»óÇÝ£ î»°ë, ÂáéÝÇÏ, ß»ñ³Ù³ï³ÍáõÃÇõÝ Ó³ÝÓñ³ÉÇ »õ »ñÏ³ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ÏÁ Ñ³Ù³ñÇ í³Ý»óÇÝ, áñ ß³ïß³ï »ñ»ù ³ÙÇë Ñ³½Çõ ï»õ¿ μáÉáñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ »õ ³ñ¹ÇõÝù ÏÁ ëï³Ý³Û, ³ÛÝ ÇÝã ³Û·Ç ïÝÏ»Éáí »ûÃÁ ï³ñÇ ³ÙμáÕç ÏÁ ëå³ë¿ »õ ³å³ ïÝÏ³Í ³Û·õáÛÝ »ñ³128

Ë³ÛñÇù ÏþÁÝ¹áõÝÇ£ ´³Ûó ÙÇÃ¿ ì³Ý³Û ëáÛÝ μ³½Ù³ß³ï áõ ÑÝ³ïáõÝÏ ³Û·ÇÝ»ñ ³ñ¹Ç ë»ñá±õÝ¹ ïÝÏ³Í ¿. á°ã, ÜáÛ Ü³Ñ³å»ïÇÝ Ñ³ñ³½³ï ³Û·»ë¿ñ ½³õ³ÏÝ»ñª Ù»ñ Ý³ËÝÇ å³åÇÏÝ»ñ ïÝÏ³Í »Ý »õ Ù»Ýù ³Ûëûñ ÏÁ í³Û»É»Ýù, ÇÝãå¿ë »ë ÙÇ ³Û·Ç ïÝÏ³Í »Ù, »ë Ù»éÝÇÙ ¹áõ Å³é³Ý·»ë áõ í³Û»É»ë. ¿¯, ·áõó¿ Û»ïáÛ å³ñÍ»Ý³ë áõ ³ë»ë Ã¿ ³Ûë ³Û·ÇÝ »ë ïÝÏ»óÇ£ ²ÛÅÙ¿Ý å³ïáõ¿ñ Ïáõ ï³Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, áñ áõñÇß Í³é³ïáõÝÏ»ñáõ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ñ»ï ãÙáé³Ý³ë Ý³»õ ÃÃ»ÝÇÇ Ùß³ÏáõÃÇõÝ, áñáÛ Ñ³Ù³ñ ß³ï Ýå³ëï³õáñ »Ý Ù»ñ ·ÇõÕÇ ßñç³å³ïÇ ÑáÕ»ñ, ½Ç ÃÃ»ÝÇÇ ïáõÝÏ ³õ³½³Ë³éÝ ÑáÕÇ Ù¿ç ß³ï ÏÁ Û³çáÕÇ£ ´³Ûó å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, áñ Ù»ñ »ñÏñ³·áñÍáõÃ»³Ý ëáíáñ³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ ß³ï μ³½Ù½μ³Õ ¿£ àõëïÇ ¹áõ »ñμ Í³é³ïÝÏáó Ùß³ÏáõÃÇõÝ Û³é³ç ï³ÝÇÉ Ïþáõ½»ë, É³õ ¿ áñ μáõÝ ÑáÕ³·áñÍ³Ï³Ý Ï³Ù ë»ñÙÝ³ó³ÝáõÃ»³Ý Ùß³ÏáõÃÇõÝ, ½áñ ûñÇÝ³Ï óáñ»Ý, ·³ñÇ »õ³ÛÉÝ, ã³÷³õáñ»ë, áñå¿ë½Ç Ï³ñ»Ý³ë Í³é³ïÝÏáó Ùß³ÏáõÃÇõÝ ³õ»ÉÇ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ»É£ ´³õ³Ï³Ý ÁÝ¹³ñÓ³Ï Ëûë»ó³Û, ÂáéÝÇÏ, Í³é³ëï³ÝÇ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ù³ëÇÝ, ¹áõ ·Çï»ë ä³åÇÏ¹ Í³éÝ áõ ³ÕμÇõñ ß³ï ÏÁ ëÇñ¿£ ºñμ»ÙÝ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý Ûá·Ý³Í Ïþ»ñÃ³Ù ÏÁ ÝëïÇÙ ÙÇ Í³éÇ Ñáí³Ý»³ó ï³Ï. ÏéÝ³Ïë Í³éÇ μÝÇÝ Ïáõ ï³Ù ÏÁ Ñ³Ý·ãÇÙ, Í»ñ³ó³Í »Ù, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÉ»õë ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ Í»ñáõÃ»³Ý óáõå »õ Û»Ý³ñ³Ý å¿ïù ¿£ Ú³Ïáμ Ü³Ñ³å»ï Çõñ Ù¿Ï ëÇñ³Í áñ¹ÇÝ óáõå Í»ñáõÃ»³Ý ÏÁ Ïáã¿ñ, »ë ¿É Ïþ³ë»Ù ù»½ Ã¿ ÇÙ Í»ñáõÃ»³Ý óáõåÝ »ë, ÙÇÝã»õ Ñ³ëÝÇÙ í»ñçÇÝ Ñ³Ý·ëï³ñ³Ý£ ²åñßáõÙ- Ù»ï³ùë. ¸Çõñ- ï³÷³ñ³Ï. Â³½¿- Ã³ñÙ. Êá½³Ï- ß»ñ³ÙÇ μáÅáÅ. Ìáõ³ñÇÉ- å³ÑáõÁïÇÉ. Î³Å-Ï³Å- ½³éÇí»ñ ³ÝÏÇõÝ. Î¿ë³õáõñÏ¿ë ûñ. Îáñ- Íáõé. ÎûéÇ- Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñáí Ï³ÙÝ»Éáõ Ó»õ. Îûï- ³Ù³Ý. Ð³ñ»É- ½³ñÝ»É. Ø³Í³Ý- ÏåãáõÝ. Ð³ëáõó³Í »Ù- Ñ³ëóáõó³Í »Ù. Ø¿½³ñ·á·Ýáó. Ú³Ù³ñ³Ý- ³Ù³éÁ. ì»ñ³Ñ³ë ¹Çåáõ³Í- å³ï³Ñ³ñ. øßï»ÉÑ»éáõ ùß»É.

129

ÄÀ. ¶ÆôÔ²Î²Ü ÄàÔàìàôð¸Æ îàôÜ ºô Îº²Üø êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, ¹áõ Ï³ñ¹³ó»ñ »ë ²ëïáõ³Í³ßáõÝã, »õ ·Çï»ë áñ ÑÇÝ-ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ïÝ»ñ Ñ³ëï³ï ïáõÝ »õ μÝ³Ï³ñ³Ý ãáõÝ¿ÇÝ, ³ÛÉ Ýáó³ ïáõÝ ß³ñÅ³Ï³Ý ÙÇ íñ³Ý ¿ñ, ³Ûëûñ ³Ûëï»Õ, í³ÕÝ áõñÇß ï»Õ£ ºõ ¹»é ³Ûëûñ ³ñ³μ³Ï³Ý ó»Õ»ñ ÝáÛÝ Ï»³Ýùáí Ïþ³åñÇÝ£ Ø»½Ù¿ ß³ï Ñ»éáõ ã¿, Ñ³ñ³õ³ÛÇÝ ÏáÕÙÝ Ï³Ý ß³ï íñ³Ý³μÝ³Ï ó»Õ»ñ, áñ ³½·³õ ùÇõñ¹ »Ý »õ Ï¿ûã³ñ ÏþÁëáõÇÝ, áñáó ÓÙ»ñ³Ý μÝ³ÏáõÃ»³Ý ï»Õ»ñ ÜÇÝáõ¿Ç »õ ´³μÇÉáÝÇ ë³ÑÙ³ÝÇÝ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ç»ñÙÇÝ ¹³ßï»ñÝ »Ý, áõñ áã ³ÛÝù³Ý ÓÇõÝ ÏÁ ï»Õ³Û »õ áã ë³ëïÇÏ ÓÙ»é ÏÁ ÉÇÝÇ£ Æñ»Ýù íñ³ÝÇÝ ï³Ï ÏÁ μÝ³Ï»Ý »õ Çñ»Ýó ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ÙÇßï μ³óûÃ»³Û Ïþ³ñ³Í»Ý£ ÆëÏ ³Ù³éÝ »ñμ ç»ñÙáõÃÇõÝ ÏÁ ½³Ûñ³Ý³Û, ³Û¹ μáÉáñ íñ³Ý³μÝ³Ï ó»Õ»ñ, Çñ»Ýó áãË³ñÝ»ñáõ μ³½Ù³ÃÇõ Ñûï»ñáí ÏÁ ãáõ»Ý ¹¿åÇ ÑÇõëÇë³ÏáÕÙ Îáñ¹áõ³ó »õ î³õñáëÇ Ñáí³ëáõÝ É»éÝ³ßÕÃ³Ý»ñ, áõñ ß³ï ³ÕμÇõñÝ»ñ »õ ³Ýμ³õ ³ñûï³í³Ûñ»ñ Ï³Ý£ ºñ»ù ãáñë ³ÙÇë ³Û¹ É»éÝ³ëáõÝ »õ ³½³ï Ï»³ÝùÁ í³Û»É»Éáí, Û³ßÝ³Ý í»ñç ¹³ñÓ»³É ÏÁ ãáõ»Ý ¹¿å Ñ³ñ³õ ç»ñÙ³·áÛÝ Ëáñ³¹³ßï»ñ£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ³Û¹ íñ³Ý³μÝ³Ï, ³ëï³Ý¹³Ï³Ý ó»Õ»ñÝ μ³½Ù³ÃÇõ áãË³ñ³ó Ñûï»ñ »õ ³ÛÉ ³Ý³ëÝáó çáÉÇñÝ»ñ áõÝÇÝ, áñáó Ñ³Ù³ñ áãÇÝã Ñá·³ÍáõÃÇõÝ å¿ïù ãÏ³Û, áã ³Ëáé, áã ·áÙ, »õ áã ÓÙ»ñ³Ý ¹³ñÙ³ÝÇ å³ïñ³ëïáõÃÇõÝ, Ñ»ï»õ»Éáí ÙÇ³ÛÝ ï³õ³ñ³μáõÍáõÃ»³Ý, ³Ûë Ù³ëÇÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹¿Ý ³õ»ÉÇ ÏÁ Ñ³ñëï³Ý³Ý£ ºõ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ÏÁ í³Û»É»Ý μÝ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ ³Ù»Ý³ù³Õóñ ³Ý¹áññáõÃÇõÝ£ Ð»ï³ùñùÇñ ÏÁ ÉÇÝÇ±ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ý³Ë³¹³ñ»ñáõ Ù³ñ¹ÇÏ ïáõÝ, μÝ³Ï³ñ³Ý ßÇÝ»É »õ Ýáñ³ Ù¿ç μÝ³Ï»É, 130

ÓÙ»éÁ óáõñï¿Ý »õ ³Ù³é ³ñ»õáõ ï³ùáõÃ»Ý¿Ý å³ïëå³ñáõ»É áõëïÇ± áõë³Ý Ï³Ù ûñÇÝ³Ï ³éÇÝ£ Îþ³ë»Ý Ã¿ Ù³ñ¹ÇÏ ÃéãáõÝÝ»ñ¿Ý »õ ³Ý³ëáõÝÝ»ñ¿Ý ëáñí»ó³Ý ïáõÝ ßÇÝ»Éáõ ³ñáõ»ëï »õ ×³ñï³ñ³å»ïáõÃÇõÝ, ï»ë³Ý áñ ÃéãáõÝÝ»ñ Í³é»ñáõ í»ñ³Û μáÛÝ ÏÁ ¹Ý»Ý, ÍÇÍ³éÝ Çõñ Ï³õ³Ï»ñï μáÛÝ ÏÁ ßÇÝ¿ ï³Ý Ñ»Í³ÝÇ ÏáÕÙÇ í»ñ³Û, ³ñÍÇõ áñ μ³ñÓñ ë³ñ»ñ ÏÁ ëÇñ¿, Çõñ áñçÝ áõÝÇ, »õ ÏáÛñ ËÉáõñ¹, áñ ·»ïÝÇ ï³Ï Çõñ μáÛÝ ßÇÝ»Éáí ¹áõñë ïáõ³Í ÑáÕÁ μÉáõñÇÏ ÙÇ ÏÁ Ó»õ³óÝ¿. Ñ³å³ ÙñçÇõÝ, ³ÛÝ Ý³Ë³Ñá· ãùáïÇ Ï»Ý¹³ÝÇÝ, áñ áã ÙÇ³ÛÝ ïáõÝ, ³ÛÉ»õ Ñ³Ùμ³ñ³Ýáó ÏÁ ßÇÝ¿ Çõñ μáõÝÇÏÇÝ ÏÇó, áõñ ÏÁ ÅáÕí¿ ÓÙ»ñ³Ý å³ß³ñ£ ÆëÏ ½³ñÙ³Ý³·áñÍ Ù»ÕáõÝ ÇÝãå¿ë Ñ³Ù³ã³÷ μçÇçÝ»ñ ÏÁ ïáÕ¿ ÙáÙÇ ÑÇõÃáí, ã·Çï»Ýù Çõñ Ñ³Ù³ñ μá±ÛÝ, Ã¿ Ù»Õñ³ïáõÝ ÏÁ ßÇÝ¿, ³ÛÝã³÷ ËÝ³Ùáí, ³é áñ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Û Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÇÙ³ëïáõÃÇõÝ£ ²Ûá°, ÂáéÝÇÏ, μ³Ý³õáñ Ù³ñ¹ÇÏ ãùáïÇ ³Ýμ³ÝÝ»ñ¿Ý Ïþáõë³ÝÇÝ ß³ï μ³Ý. ³Û¹ Ç μÝáõÃ»Ý¿ ³ñáõ»ëï³õáñÝ»ñ Ù»½ í³ñÅ³å»ï ÏÁ ÉÇÝÇÝ, ÏÁ ï»ëÝ³±ë ³ÛÝ ã³ñ³××Ç ë³ñ¹, áñ Ïéáõ³Ý ³Ý»Éáí å³ïÇÝ ³ÝÏÇõÝª ³Ý¹³¹³ñ ÏÁ ×·ÝÇ, μ³ñ³Ï³Ù³Ý Ã»É»ñ ÏÁ Ñ³Ý¿ Çõñ μ»ñÝ¿Ý »õ áõéÏ³Ý ÏÁ ÑÇõë¿ ×³Ý×»ñ μéÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ³ëïÇ Ù³ñ¹ÇÏ ëáñí»ó³Ý áëï³ÛÝ³ÝÏáõÃ»³Ý Ï³Ù Ïï³õ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëï£ ØÇÃ¿ ëáË³ÏÇ ¹³ÛÉ³ÛÉÇÏ¿Ý »õ ³ÛÉ ù³Õóñ³Ëûë ÃéãáõÝÝ»ñáõÝ Ó³ÛÝ¿Ý, Íáíáõ ÙéÝãáÕ ³ÉÇùÝ»ñ¿Ý, çñ»ñáõ Ñáë³Ý³ó Ó³ÛÝ¿Ý, ³Ýï³éÝ»ñáõ Ñ³Ù³ßáõÝã ëûë³÷¿Ý, μ³Ý ÙÇ ³ëïÇ, μ³Ý ÙÇ ³ÝïÇ ³éÝ»Éáíª »ñ·³Ñ³Ý Ù³ñ¹ÇÏ ãËÙμ³·ñ»óÇ±Ý »ñ³ÅßïáõÃ»³Ý ³ÛÝã³÷ ÑÇ³Ý³ÉÇ »Õ³Ý³ÏÝ»ñ »õ ¹³ë»ñ£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ³Ù¿Ý ÙÇ Ï³ñ· ÅáÕáíáõñ¹ Çõñ ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ³Ù»Ù³ï Ïþ³åñÇ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û£ ø³Õ³ù³óÇ ÅáÕáíáõñ¹, áñ Ù»½Ù¿ ³õ»ÉÇ ½³ñ·³ó³Í ¿ »õ ½³ñ·³Ý³Éáí ×³ß³Ï μ³óáõ³Í ¿, ·Çï¿ Ã¿ ÇÝãå¿ë 131

å¿ïù ¿ μ³ñ»Ï»óÇÏ Ï»³Ýù í³Û»É»É, áõëïÇ Çõñ ×³ß³ÏÇÝ Ñ³Ù»Ù³ï, ã³÷áí ÏÁ ßÇÝ¿£ ÆëÏ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹, áñ ½³ñ·³óáõÙÝ ãáõÝÇ, ×³ß³Ï ÷³Ïáõ³Í ¿, Ýáñ³ Ñ³Ù³ñ μ³õ »õ ß³ï »Ý Çõñ ïÝ³ÏÝ»ñ£ ´³Ûó ÙÇÃ¿ ³ÛÝù³Ý μÃ³ó³±Í ¿ ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ×³ß³Ï, áñ Ý³ ã¿ Ï³ñáÕ ·áÝ¿ ÙÇ ÷áùñ ÇÝã Çõñ ïÝ³ÏÝ»ñ Ï³ÝáÝ³õáñáõÃ»³Ùμ ßÇÝ»É, μ³Ûó ï»ë ¹áõª Ã¿ Ý³ ÇÝÓ ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿, ³Ûá°, »ë ¿É Ù³ñ¹ »Ù, ÷áùñ Ç ß³ï¿ ×³ß³Ï áõÝÇÙ, ÏÁ ï»ëÝ³Ù ù³Õ³ù³óõáó ·»Õ»óÇÏ ïÝ»ñ, Ñá·Çë ãþáõ½»±ñ áñ »ë ¿É ·»Õ»óÇÏ ïáõÝ áõÝ»Ý³Ù. ³ÛÉ »ñμ ÏÁ Ùï³Í»Ù Ã¿ ³Õù³ï »Ù, å³ñï³å³Ý »õ ³Õù³ïÇÝ Ñ³Ù³ñ Ëñ×ÇÃ ß³ï ¿ »õ³ÛÉÝ£ ÆëÏ Ñ³ñáõëï ï³Ýáõï¿ñ Ë»É³óÇ ïÝï»ëáõÃ»³Ùμ ÏÁ Ùï³Í¿, »Ã¿ ÁÝ¹³ñÓ³Ï»Ù ïáõÝë, ÑÇõñ»ñ ÏÁ ß³ïÝ³Ý, Í³Ëù»ñë ÏñÏÝ³å³ïÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇÝ »õ³ÛÉÝ£ ÞÇÝ³Ï³Ý ï³Ýáõï¿ñáç ³Ûë ³é³ñÏáõÃÇõÝ Çñ³õ³óÇ ¿. μ³Ûó Ï³Û ¹³ñÓ»³É ÑÇÙÝ³Ï³Ý å³ï×³é, ÇÝãå¿ë áñ í»ñÁ μ³ó³ïñ»óÇ, ³Õù³ïáõÃ»³Ùμ Ñ³Ý¹»ñÓ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ï·¿ï »õ ³Ý×³ß³Ï ¿, í³ëÝ½Ç Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ã»Ã»õ Ï³ñ·³¹ñ»ÉÇ μ³Ý»ñ, áñ »ñμ»ù Í³Ëë ã»Ý å³Ñ³Ýç»ñ, ³ÛÉ ÙÇ³ÛÝ ÷áùñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ£ àñå¿ë½Ç ½·³ÉÇ »õ ßûß³÷»ÉÇ Ï»ñåáí óáÛó ï³Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, áñ ³ãùáí ï»ëÝ³ë áõ ÝÏ³ï»ë Ã¿ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝï³ÝÇù Ç°Ýã ¹³éÝ »õ ã³ñ³ã³ñ ¹Åáõ³ñáõÃ»³Ùμ ÏÁ ï³é³åÇÝ ³éïÝÇÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿çª ÙÇ ûñÇÝ³Ï μ»ñ»Ù£ ¸áõÝ ÏÁ ï»ëÝ³ë ÙÇßï »õ ã»ë ½·³ñ. ³ãù¹ ëáíáñ³Í ¿. ·áõó¿ ÏÁ Ï³ñÍ»ë, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝï³Ý»³ó íÇ×³Ï å¿ïù ¿ ³Û¹å¿ë ÉÇÝÇ Ï³Ù Ýáñ³ ×³Ï³ï³·ÇñÝ ¿ ³Û¹£ º°É áõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, »ñÃ³Ýù ÙÇ³ëÇÝ Ù»ñ μ³ñ»Ï³Ù ÎÇñ³Ïáë ³Õμûñ ïáõÝÁ£ ÖÇß¹ ·ÇõÕÇ ÃáÝÇñÝ»ñáõ í³éõ³Í Å³Ù³Ý³ÏÝ ¿, ï»ë ³Ñ³ ÃáÝñÇ ïáõÝ ÙËáí, ÍáõËáí É»óáõ³Í ¿, ÃáÝÇñ ÏÁ í³éáõÇ, Ë³ã»ñÏ³ÃÇÝ í»ñ³Û 132

¹ñáõ³Í »Ý Ã³Ý³åáõñÇ »õ ×³ßÇ åáõïáõÏÝ»ñ, ï³Ý ÙÇ ÏáÕÙ »ñÏáõ ûñûñáó ¹ñáõ³Í »Ý, Ë»Õ× »ñ»Ë³Ý»ñ ÍáõË¿Ý Ë»Õ¹áõ³Í Ïáõ É³Ý, Ù³Ûñ»ñ ÏÁ Ï³ñÍ»Ý Ã¿ Ï³Ã Ïþáõ½»Ý, ï³Ý ÙÇ ³ÝÏÇõÝ »õë ¹áÕ-ï³ùóáó¿Ý μéÝáõ³Í å³éÏ³Í ¿ ÙÇ å³é³õ ÏÇÝ£ ÂáÝÇñÝ Çç³õ, ÍáõË ù³ßõ»ó³õ. ï³Ý ïÇÏÇÝ Ó·»ó ¹ÁÝÃ»Ï, Ýëï³õ ÃáÝñÇÝ ßáõñç, ï³Ý ÙÇ Ñ³ñëÝ »õë ÃáÝñÇ ë³ÉÇ í»ñ³Û ËÙáñÇ ·Ý¹»ñ μ³Ý³Éáíª ï³ÝïÇÏÝáç Ïáõ ï³Û, Ý³ ¿É Ù³çñ³Ï³Ûáí ÃáÝñÇÝ ÏáÕÁ ÏÁ ÷³ÏóáõÝ¿£ ²Û¹ ÙÇçáóÇÝ ï³Ý å³Ñ³å³Ý ·³Ùμé ßáõÝ ¹ñ³Ý Ù¿ç Ã³ÃÇÏ å³ñ½»Éáí ßÝÃéÏ»ñ ¿, ³ãùÝ ¹¿åÇ ï³ÝïÇÏÇÝ ÏÁ ëå³ë¿, áñ ÃáÝñ¿Ý »É³Í ÏáõïÝ Çñ»Ý ï³Û£ Î¿ëûñ ¿, Ïþ³ë¿ ³ÕçÇÏ Ùûñ. Å³Ù³Ý³Ï »Ï³õ Ù³ÛñÇÏ, Ùß³ÏÝ»ñáõÝ Ñ³ó åÇïÇ ï³Ý»Ù, Ñ³óÝ »õ Ï»ñ³Ïáõñ ÏÁ å³ïñ³ëïáõÇ, ÅÇñ ³ÕçÇÏ ß³É³Ïáõáñ³Í Ïþ»ñÃ³Û ¹³ßï£ ²Ñ³ Ý»ñë ÏÁ ÙïÝ³Û ·»ÕÇ ·½Çñ, ï³ÝïÇÏÇÝ ÑÇõñ »Ï³õ Ý³ ÙÇ ûý ù³ß»Éáí Ññ³Ù³Ý Ïþ³Ý¿ Ñ³ñëÇÝ, áñ ÙÇ ù³ÝÇ Ñ³õÏÇÃ Ïáïñ¿ Óáõ³½»Õ »÷¿ ÑÇõñÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ÎÁ ï»ëÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, ·»Õ³óÇÇ ïáõÝÁ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ÙÇ íñ³Ý ¿, ¹áõéÁ ÙÇßï μ³ó ¿. ÏÁ ëÏë»Ý »ï»õ¿ »ï»õ ·ÇõÕÇ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ ß³ñùÁ, »Ï³õ óáõå Ç Ó»éÇÝ ¹áÕ¹áãáõÝ ÙÇ å³é³õ, ï³ÝïÇÏÇÝ, Ñá·õáÛ¹ Ù»éÝÇÙ, Ã³½³ Ñ³óÇ ÑáïÝ ³éÇ »Ï³Û, áñμÇÏ ÃáéÝÇÏÝ»ñë ³ÝûÃÇ Ïáõ É³Ý, ÙÇ Ñ³ó, ùÇã ÙÇ ³åáõñ ïáõñ ï³Ý»Ù ×ÅÏÝ»ñáõë, å³é³õÝ ³é³õ ÇÝã áñ áõ½»ó, ûñÑÝ»Éáí ·Ý³ó£ ºÏ³õ áõñÇß ÙÇ, ¿Ý ¿É ³é³õ ·Ý³ó, ³Ûëå¿ë ß³ï»ñ »Ï³Ý ³é³Ý áõ ·Ý³óÇÝ£ ì»ñçÇÝ ³Ý·³Ù »Ï³õ ÙÇ ³Ý»ñ»ë ³Õù³ï, áñ ÙÇ Ñ³óáí ·áÑ ã¿ñ ÉÇÝ»É. μ³ñÏ³ó³õ ï³ÝïÇÏÇÝ, ³é³õ Ãáñí³Ý ë»õ ³ÝÃñáó ïáõ³õ ³ëáñ ÏéÝ³ÏÇÝ, ïÝ¿Ý ¹áõñë Ñ³Ý»ó£ î»ë³±ñ, ÂáéÝÇÏ, Ñ³ó³ñ³ñ ï³ÝïÇÏÇÝ ÙÇÝã»õ Ñ³ó Éñ³óáõóª Ñ³óÇÝ Ï¿ëÝ ·Ý³ó£ 133

²ÛÅÙ ¹³éÝ³Ù ËûëÇÙ ³Ûë Ãáñí³Ý ï³Ý í»ñ³Û, ½áñ ß³ï ¹ÇõñÇÝ ¿ μ³ñ»÷áË»É, ÏÁ ï»ëÝ³±ë, ÃáÝÇñ ï³Ý Ù¿çï»Õ ßÇÝáõ³Í ¿. ³éÇù ÙÇ³ÛÝ Ù¿Ï »ñ¹Çù Ï³Û ÙáõË »ÉÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, Ã¿å¿ï ï³Ý ¹áõéÁ μ³ó ÉÇÝ»Éáí ÙáõËÝ ³ÝÏÇó ¿É ¹áõñë Ïþ»ÉÝ¿£ ºÃ¿ ³Ûë Ãáñí³Ý ï»ÕÁ ÷áË»Ýù »õ ï³Ý Û³ñÙ³ñ ³ÝÏÇõÝÇ ÏáÕÙÝ ¹Ý»Ýù, ¿Ý ³ÝÏÇõÝÇ í»ñ³Û É³ÛÝ åáõÑ³ñÇÏ ÏÁ Ï³å»Ýù, »õ ³Ûë åáõÑ³ñÇÏ ß³ï ¹ÇõñÇÝ ÏÁ ÉÇÝÇ »Ã¿ »ñÏáõ ëÇõÝ»³ÏÝ»ñ ïÝÏ»Ý. Ï³ÏáõÕ áõé»ÝÇáí ÑÇõë»Ýù »õ ÙÇçáóÝ»ñÝ Û³ñ¹³Ï³õáí Í»÷»Ýù, ÝÙ³Ý³å¿ë ï³ÝÇùÇ í»ñ³Û »õë ÝáÛÝ áõÕÕáõÃ»³Ùμ åáõÑ³ñÇÏ ÙÇ ÉÇÝ»Éáí ·áÝ¿ Ï³Ý·áõÝ Ï¿ë μ³ñÓñáõÃ»³Ùμ, ï»ë ¹áõ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÙáõËÝ ÇÝãå¿ë í»ñ ÏÁ ù³ßáõÇ »õ ïáõÝ μáÉáñáíÇÝ ³½³ï ÏÁ ÙÝ³Û ÍáõË¿Ý£ ¾¯, ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ³ë³, ¹³ï³ëï³Ýáí ËûëÇñ, ³Ûë ÷áùñ μ³ñ»÷áËáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ Ç±Ýã ¹Åáõ³ñáõÃÇõÝ »õ Í³Ëù ÏÁ ÉÇÝÇ£ ´³Ûó ÇÝãá±õ ãÇ Ùï³Í»ñ ·ÇõÕ³óÇÝ, ã·Çï»±ë ÙÇÃ¿ ¹áõ ¹áñ³ å³ï×³é, ÇÝãå¿ë ß³ï ³Ý·³Ù ³ë³Í »Ù, ¹³ñÓ»³É ÝáÛÝ ÏÁ ÏñÏÝ»Ù, ·Çñ áõ Ï³ñ¹³É ã·ÇïÝ³ÉÝ ¿, ·ÇñÝ áõ ·ÇñùÝ ¿, áñ ÏÁ μ³Ý³Û Ù³ñ¹áÛÝ ÙÇïù »õ Ùï³Í»É ÏÁ ëáñí»óÝ¿£ ê³Ï³ÛÝ ¹áõ ÙÇ ½³ñÙ³Ý³ñ, ÙÇ Ù»Õ³¹ñ»ñ ³Ý·Çñ ·ÇõÕ³óÇÝ, »ñÃ³Ýù ù³Õ³ù, ï»ë ³Ñ³ μáí³Ý¹³Ï í³Ý»óõáó ï³ÝïáõÝ»ñ, áñáó ³Ù»ÝáõÝ ¿É ÃáÝÇñ ï³Ý Ù¿çï»Õ ßÇÝ³Í »Ý, ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ï³ñμ»ñáõÃÇõÝ Ï³Û, áñ ù³Õ³ù³óõáó ï³ÝïáõÝ»ñ μ³õ³Ï³Ý μ³ñÓñ »Ý, áã ÙÇ³ÛÝ ³éÇù¿Ý, ³ÛÉ»õ å³ï»ñ¿Ý ß³ï »ñ¹ÇùÝ»ñ áõÝÇ, ï³Ý ÙáõË ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ¹áõñë ÏÁ ù³ßáõÇ£ ´³Ûó ¹³ñÓ»³É ³éÇù ë»õ áõ Ùñçáï³Í ¿. »õ »ñμ ³ÝÓñ»õ¿Ý ï³Ý Ï³ÃÇÉ ëÏëÇ, ÏÁ ï»ëÝ³ë áñ ë»õ Ï³ÃÇÉÝ»ñáí ï³Ý Û³ï³Ï »õ ÷éáõ³ÍùÝ»ñ Ïþ³å³Ï³Ý¿£ ºñμ»ÙÝ »õë ³õ»ÉÇ ÑÇÝ-ÑÇÝ ïáõÝ»ñ ·³ñÝ³Ý ÙÇçáóÇÝ ³é³Ýó ³ÝÓñ»õÇ ÙáõÝçÏ³Ã Ïþ³Ý»Ýª áñ ³õ»ÉÇ ·¿ß ¿, ½Ç ·»ïÝÇ ÷éáóÝ»ñ, Ãáñí³Û 134

Í³ÍÏáó »õ ÁÝï³Ý»³ó Ñ³·áõëïÝ»ñ ³éÑ³ë³ñ³Ï ÏÁ ÙñçáïÇÝ »õ á±ñã³÷ ¹Åáõ³ñÇÝ ¿ ³Û¹ Ù³ÍáõóÇÏ ³Ûë Ùñ³Ý»ñÏ É³ÃÇ íñ³Û¿Ý Ñ³Ý»É áõ çÝç»É£ àõñ»ÙÝ ã³ë»ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ù³Õ³ù³óÇÝ, áñ Ï³ñ¹³É ·ñ»É ·Çï¿, ½³ñ·³ó³Í ¿ äáÉëáÛ Ù³Ûñ³ù³Õ³ù ï»ëÝ»Éáí, Ù³ùñáõÃ»³Ý ûñÇÝ³Ï ³é³Í ¿, ÇÝãå¿±ë ¹³ñÓ»³É ã·Çï¿ μ³Ý ÙÇ Ùï³Í»É áõ μ³ñ»÷áË»É Çõñ ïáõÝÝ£ ºÃ¿ ³Ûëå¿ë, Ç±Ýã ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ Ï³Û ·ñÇÝ »õ ³Ý·ñÇÝ Ù¿ç, »ñμ Ï»³ÝùÇ ÁÝÃ³óù »õ ïÝï»ëáõÃÇõÝ ÝáÛÝ ÏÁ ÙÝ³Ý£ ä³ï³ëË³Ý»Ù ù»½£ ÂáéÝÇÏ, Ý³Ë å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, áñ ³Ù¿Ý ·ñ»É-Ï³ñ¹³É ·ÇïóáÕ, ïÝï»ë³·¿ï ãÇ ÉÇÝÇñ, »ñÏñáñ¹, ù³Õ³ù³óõáó Ýáñ ë»ñáõÝ¹ Ã¿»õ ³ñ¹Ç ¹åñáóÝ»ñáõÙ ³ÝÏ³ï³ñ áõëáõÙÝ ÁÝ¹áõÝ³Í ¿, ³Û¹ »ñμ»ù μ³õ³Ï³Ý ã¿ Ù»ñ Ï»³ÝùÇ μ³ñõáù ïÝï»ëáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ, í³ëÝ½Ç ³Û¹ ÏÇë³Ï³ï³ñ Ñ³ñ»õ³ÝóÇ áõëáõÙáí Ù»Ýù Ï³ñáÕ ã»Ýù Ù»ñ ÙÇïùÁ ³ÛÝå¿ë Ùß³Ï»É, áñ ÑÇÝ ³ñÙ³ï³ó³Í Ý³Ë³å³ß³ñáõÙÝ»ñ Ç μ³ó ËÉáõÇÝ£ î³Ï³õÇÝ ÇÝãå¿ë ·ÇõÕ³óÇÝ, ÝáÛÝå¿ë »õ ù³Õ³ù³óÇÝ åÇïÇ μÝ³ÏÇÝ Ùñçáï³Í ïáõÝ»ñáõ Ù¿ç »õ åÇïÇ ³ë»Ý Ù»ñ Ñ³Ûñ»ñ, Ù»ñ å³å»ñ ³Ûë ïáõÝ»ñáõ Ù¿ç μÝ³Ï³Í »Ý, Ù»Ýù ¿É ÏÁ μÝ³ÏÇÝù, Ýáó³ Ñ³Ù³ñ ÷áÛÃ ã¿ Ã¿ ÁÝï³ÝÇù ÏÁ ï³é³åÇÝ ÙáõËÇÝ áõ ÍáõËÇÝ Ù¿ç »õ Ù»ñÃ »õë ³ãù»ñÝÇÝ ³÷³Ë³õ³ñ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºë »ñμ Ïþ³ë»Ù Ã¿ ù³Õ³ù³óÇù ½³ñ·³ó³Í »Ý, ¹áõ ³ÛÝå¿ë ÙÇ Ñ³ëÏÝ³ñ Ã¿ Çñûù »õ ïÇñ³å¿ë ½³ñ·³ó³Í »õ Éáõë³õáñáõ³Í »Ý, ¹áó³ Ùï³õáñ³Ï³Ý ÉáÛë »Ã¿ ³Ù÷á÷»ë ÙÇ ³Õûï ×ñ³·Ç ã³÷ ÉáÛë ãáõÝÇ, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ·ÇõÕ³Ï³Ý ³Ý·Çñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ»ï Ñ³Ù»Ù³ï»Éáí ÷áùñ ÇÝã ³é³õ»ÉáõÃÇõÝ áõÝÇÝ£ ÂáéÝÇÏ, Ã¿° ù³Õ³ù³óõáó »õ Ã¿ ·ÇõÕ³óõáó Ùï³õáñ³Ï³Ý ³ãù ¹»é μÅÅáï³Í »õ ÙÃ³ñùáí Í³ÍÏáõ³Í ¿, Ù»Ýù ³ßË³ñÑÇÝ μ³Ý»ñ ×Çß¹ »õ áõÕÇÕ ã»Ýù ï»ëÝ³ñ, 135

ÚÇëáõëÇ ÏáÛñÇÝ å¿ë Ù»Ýù ¿É ßñçáÕ Ù³ñ¹ÇÏ Í³éÇ å¿ë ÏÁ ï»ëÝ»Ýù£ àõëïÇ Í³éÝ áõ Ù³ñ¹ áñáß»Éáõ Ñ³Ù³ñ ÉáÛë »õ å³ÛÍ³é ï»ëáõÃÇõÝ å¿ïù ¿, áñ ÙÇ³ÛÝ ÏñÃáõÃ»³Ùμ ÏÁ ëï³óáõÇ, »õ ù³ÝÇ áñ Ù»Ýù ÏñÃáõÃ»³Ý »õ ·ÇïáõÃ»³Ý Éáõë³ïáõ ßÝáñÑù ãáõÝÇÝù, Ù»ñ ïÝï»ë³Ï³Ý Ï»³Ýù ³Ûëå¿ë ÏÁ ÙÝ³Û£ ¶ÇïáõÃÇõÝ Ù»½Ç Ñ³Ù³ñ ³ñÅ³Ý ï»ë»ñ ¿ Ë³õ³ñïãÇÝ áõ Ùñçáï³Í ïáõÝ»ñ, ÙÇÝã»õ ·³Û Å³Ù³Ý³Ï ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ùï³õáñ³Ï³Ý ³ãùÁ μ³óáõÇ, ÉáÛë ï»ëÝ¿, Ï³ñ»Ý³Û ×³ÝãÝ³É áõ áñáß»É Ù³ñ¹Ý áõ Í³é£ ¾Ý Å³Ù³Ý³Ï ³Ñ³ »Ã¿ áÕç ÙÝ³óÇÝù ³Ûë Ùñçáï³Í ïÝ»ñ¿Ý ¹áõñë Ïþ»ÉÉ»Ýù ¹¿åÇ ÉáÛë »õ Û³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ, áõ Ïþ³½³ïáõÇÝù ï·ÇïáõÃ»³Ý ³ÛÝ Ë»Õ¹Çã ÙáõË¿Ý áõ ÍáõË¿Ý£ ²Ûëã³÷ ÙÇ³ÛÝ, ÂáéÝÇÏ, ·ÇõÕ³Ï³Ý ³Ýßáõù ß¿Ýù»ñáõ í»ñ³Û Ëûë»ó³Û, μ³Ûó ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³éïÝÇÝ Ï»³Ýù ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¿ »õ áõñÇß μ³½Ù³½³Ý μ³Ý»ñ áõÝÇ£ ²ñ¹¿Ý ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ Ù¿ç ÍÝ³Í »ë, ù»½ª ÏÁ ÃáÕáõÙ Ýáñ³ Ï»³ÝùÇ ÝÏ³ñ³·Çñ, ¹áõ ÇÝùÝÇÝ ÷áñÓ³éáõÃ»³Ùμ áõëáõÙÝ³ëÇñ»ë, ³ÛÅÙ åÇïÇ ËûëÇÙ ·ÇõÕ³Ï³Ý »Ï»Õ»óõáÛ, ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ »õ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ í»ñ³Û, áñ ù»½ Ñ³Ù³ñ ÙÇ Ñá·»õáñ³Ï³Ý ¹³ë ¿£

²ÝÃñáó- ÃáÝÇñÇ Ïñ³ÏÁ Ë³éÝ»Éáõ ÷³Ûï. ²é áñ- ³Ýáñ áñ. ²ëï³Ý¹³Ï³Ý- Ã³÷³é³Ï³Ý. ²éïÝÇÝ- ïÝ³ÛÇÝ. ²÷³Ë³õ³ñ- Ë³õ³ñÇÉ. ´ÅÅáïå×éáï. ¸ÁÝÃ»Ï- μ³½Ùáó. ¸áÕ ï³ùóáó- ï³ùáõÃ»Ý¿Ý ¹áÕ³É. Âáñí³ÛÏñ³Ï³ñ³Ý. Ê³ã»ñÏ³Ã- ÃáÝÇñÇ íñ³Û Ë³ã³Ó»õ »ñÏ³Ã. Ê³õ³ñïãÇÝÙáõÃ, Ùßáõß. ÎáõïÝ- ÙÝ³óáñ¹ Ïïáñ. Îéáõ³Ý- áïù ¹Ý»Éáõ ï»Õ. Ð³Ùμ³ñ- ³Ùμ³ñ, ßï»Ù³ñ³Ý. Ø³ÍáõóÇÏ- ÏåãáõÝ. ØÃ³ñù- ÙáõÃ. ØáõÝçÏ³Ã ³Ý»É- ËáÝ³õáõÃ»Ý¿Ý ³ÕïáïÇÉ. Øñ³Ý»ñÏ- Ùáõñáí Ý»ñÏáõ³Í. Øñçáï³Í- Ùñáï³Í. àõéÏ³Ý- ó³Ýó. âùáïÇ- ãÝãÇÝ, å³ñ³å. äáõÑ³ñÇÏ- μáõË»ñÇÏ. æ»ñÙÇÝ- ï³ù. æáÉÇñ- Ñûï, μ³½ÙáõÃÇõÝ. î³ÝïáõÝ- ÃáÝÇñÇ ï»ÕÁ. îáÕ»É- ß³ñ»É. î³õ³ñ³μáõÍáõÃÇõÝ- ³Ý³ëÝ³å³ÑáõÃÇõÝ.

136

ÄÂ. ¶ÆôÔ²Î²Ü ÄàÔàìàôð¸Æ ºÎºÔºòÆ ºô ø²Ð²Ü²Ú Ø»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ³Ýßáõù Ï»³ÝùÇ Ñ³Ù»Ù³ï, Ù»ñ »Ï»Õ»óÇ áõ ï³×³ñÝ »õë ÝáÛÝ ³Ýßáõù, ³Ý½³ñ¹ áõ ËñÃÝ³ó³Í å³ïÏ»ñÝ áõÝÇ£ ºÃ¿ Ç ÑÇÝ Ý³ËÝÇùÝ»ñ¿Ý ÙÝ³ó³Í ¿ ÙÇ ·»Õ»óÇÏ ï³×³ñ ù³ñ³ß¿Ý »õ Ñ³ëï³ïáõÝ, ³Û¹ ÙÇ μ³Ëï ¿ ·ÇõÕ³óõáó Ñ³Ù³ñ£ Î³Ý ³ÛÝåÇëÇ ·ÇõÕ»ñ, áñáó ÏÇó ¿ í³ÝùÁ, ÇÝãå¿ë èßïáõÝ»³ó ·³õ³éÇÝ Ù¿ç Ü³ñ»Ï³Û í³Ýù, ÂÇÙ³ñ³Û ·ÇõÕ»ñáõÝ Ù¿ç ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û Ñéã³Ï³õáñ í³Ýù »õ ³ÛÉ áõñÇß ï»Õ»ñ£ ²ÛëåÇëÇ í³Ýù»ñ Çμñ»õ »Ï»Õ»óÇ »õ ³ÕûÃ³ï»ÕÇ ÏÁ Ñ³Ù³ñõÇÝ Ù»ñÓ³Ï³Û ·ÇõÕ»ñáõÝ, áñ ³Û¹ »õë Çñ»Ýó Ñ³Ù³ñ Ù»Í ÙËÇÃ³ñáõÃÇõÝ ¿£ ÆëÏ ÁÝ¹Ñ³Ýñ³å¿ë ì³ëåáõñ³Ï³Ý »ñÏñÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý »Ï»Õ»óÇÝ»ñ ÑáÕ³Ï»ñï áõ ÷³Ûï³ß¿Ý »Ý. å³ï»ñ ËáõÙ ³ÕÇõëáí ßÇÝáõ³Í, ³éÇù áõ ï³ÝÇù ÑáÕáí Í³ÍÏáõ³Í, ÙÇ³ÛÝ Ëáñ³Ý »õ ë»Õ³Ý Ù»Í μ³Ý ¿ª »Ã¿ ù³ñ áõ Ïñáí ßÇÝáõ³Í ÉÇÝÇ£ ¸áõ ÙÇ ½³ñÙ³Ý³ñ, »Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ·ÇõÕ³óõáó »Ï»Õ»óÇÝ»ñ ÷³Ûï³ß¿Ý »Ý, ³ÛÉ ³õ»ÉÇ å¿ïù ¿ ½³ñÙ³Ý³ë, áñ ì³Ý³Û ÝÙ³Ý Ñéã³Ï áõÝ»óáÕ ÙÇ ù³Õ³ùÇ »Ï»Õ»óÇÝ»ñ ·ñ»Ã¿ ³ÙμáÕç ÷³Ûï³ß¿Ý »Ý. ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ù³ÝÇ »Ï»Õ»óÇÝ»ñ Ï³Ýª áñáó ï³×³ñÝ»ñ μ³õ³Ï³Ý ÑÝ³ß¿Ý »õ ÑáÛ³Ï³å »Ý, ÇÝãå¿ë ù³Õ³ù³ÙÇçÇ êáõñμ äûÕáë »Ï»Õ»óÇÝ£ ²Û·»ëï³Ý»³Ûó Ù¿ç ²Ûñ-Û³Ûñáó »Ï»Õ»óÇÝ ÙÇ ÑÝ³ß¿Ý »õ å³ïáõ³Ï³Ý ï³×³ñ áõÝ¿ñ. ³Û¹ »Ï»Õ»óõáÛ ÷³Ûï³ß¿Ý ·³õÇÃ ù³ÝÇ ï³ñÇ ³é³ç Ýáñá·»Éáí, ÑÝ³ß¿Ý ï³×³ñ ·³õÃÇÝ Ñ»ï Ë³éÝ»óÇÝ, áõ½»Éáí áñ Çñ»Ýó »Ï»Õ»óÇÝ äáÉëáÛ »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõ ÝÙ³ÝóÝ»Ý, Ï³ñÍ»Éáí Ã¿ äáÉëáÛ »Ï»Õ»óÇù μáõÝ Ñ³ÛÏ³Ï³Ý ï³×³ñÝ»ñáõÝ ÑÝáõÃ»³Ý Ó»õÝ áõ å³ïÏ»ñÝ áõÝÇÝ£ ²÷ëá¯ë, Ñ³½³¯ñ ³÷ëáë, áñ ³Û¹ ÑÝáõÃ»³Ý ï³×³ñÝ»ñáõÝ ÙÝ³óáñ¹Ý»ñ 137

Ñ»ï½Ñ»ï¿ ÏÁ ù³Ý¹áõÇÝ »õ ûï³ñ Ó»õ»ñáí »Ï»Õ»óÇÝ»ñ ÏÁ ßÇÝáõÇÝ »õ ë»Õ³ÝÝ»ñ ÏÁ Ï³½ÙáõÇÝ ³Ýí³Û»Éáõã áõ ³Ý×³ß³Ï Ë³ãÏ³ÉÝ»ñáí£ ÂáÕáõÝù ³Ûë, ÂáéÝÇÏ, ¹³éÝ³Ýù ÙÇ³ÛÝ Ù»ñ ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óõáÛ ÝÏ³ñ³·Çñ Ñ³Ý»Ýù. μ³õ³Ï³Ý ¿ª ¹áõ ³Û¹ ÝÏ³ñ³·ñáí Çμñ»õ ÙÇ å³ïÏ»ñ ³ãùÇ¹ ³é³ç ï»ëÝ³ë£ Ø»ñ ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óÇÝ ¹³ñÓ»³É ÑáÕ³Ï»ñï áõ ÷³Ûï³ß¿Ý ¿, áñ ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñÇ Û³é³ç Ñ³½Çõ Ñ³½ Ýáñá·õ»ó³õ. ï»°ë, ë»Õ³Ý å³ñ½, ³Ýå³×áÛ×, ÷³Ûï³Ï»ñï, ÏáåÇï ßÇÝáõ³Í ÙÇ Ë³ãÏ³É áõÝÇ. í¿Ù-ù³ñ áõ ÙáÙ³Ï³É, ³ëïÇ×³ÝÝ»ñ ³Ýßáõù, Ùñçáï³Í Ïï³õáí Í³ÍÏÁõ³Í »Ý. å³ï³ñ³·Ç Å³Ù³Ý³Ï Ñ³½Çõ Ã¿ »ñÏáõ ÙáÙ í³éáõÇÝ, áõñÇß Å³Ù³Ý³Ï μ³õ³Ï³Ý ¿ ÙÇ ÷³Ûï¿ »éáï³ÝÇ ×ñ³·³Ï³É »õ íñ³Ý ×ñ³· μáÉáñáíÇÝ ÓÇÃáï³Í áõ Ùñçáï³Í. ë»Õ³ÝÇ ï¿ñáõÝ³Ï³Ý å³ïÏ»ñ ï»ë Ç±Ýã ³ÝÓ»õ »õ ³Ý³ñáõ»ëï ¿£ ºÏ»Õ»óõáÛ Û³ï³Ï »õ ë»Õ³ÝÇ í»ñ³Û ÙÇ³ÛÝ ÷ëÇ³ÃÝ»ñ ÷éáõ³Í »Ý£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý »Ï»Õ»óÇÝ»ñ Ù»Í Ù³ë³Ùμ í»ñÝ³ïáõÝ ãáõÝÇÝ, ³Ûñ Ù³ñ¹ÇÏ ³é³ç ÏÁ Ï³Ý·ÝÇÝª ÏÇÝ»ñ »ï»õÇ ÏáÕÙ£ ÂáÕáõÝù ³Ûë ÝÇõÃ³Ï³Ý ³ÝßùáõÃÇõÝ, áñ ²ëïáõÍáÛ ïÇ»½»ñ³Ï³Ý ÷³é³ó ³é³ç Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ ãáõÝÇ, áñáÛ ³Ãáé »ñÏÇÝù ¿ »õ áïùÇÝ å³ïáõ³Ý¹³Ý »ñÏÇñ£ ¶³Ýù μ³ñáÛ³Ï³Ý Ù³ëÇ ÝÏ³ñ³·Çñ Ñ³Ý»É£ ØÇ Í»ñáõÏ ù³Ñ³Ý³Û áõÝÇÝù óáõå Ç Ó»éÇÝ ¹áÕ¹áç»Éáí Ñ³½Çõ »Ï»Õ»óÇ Ïáõ ·³Û, ³ãù»ñ Æë³Ñ³Ï³Û Ý³Ñ³å»ïÇÝ å¿ë í³ï³ï»ë »Õ³Í ¿ Ç í³Õáõó, μ³Ûó ÇÝùÝ »Ï»Õ»óõáÛ Å³Ù»ñ·áõÃ»³Ý ß³ï μ³Ý»ñ μ»ñ³Ý »Õ³Í ¿ »õ ÏÁ Ï³ñ¹³Û. ÇÝùÝ »ñÏÇõÕ³Í, μ³ñÇ »õ ÅáÕáíñ¹³ë¿ñ ÙÇ ù³Ñ³Ý³Û ¿£ ØÇ ù³Ñ³Ý³Û ¿É áõÝ¿ÇÝù, μ³õ³Ï³Ý ÏñÃáõÃÇõÝ áõÝ¿ñ. ÅÇñ áõ ·áñÍáõÝ»³Û ¿ñ, μ³Ûó Ý³ Ñ³ñëï³ó³õ, ÃáÕ»ó ·»Õ áõ ù³Õ³ù ·Ý³ó£ ÎÁ ÃáõÇ áñ, ·ÇõÕ³Ï³Ý »ñ¿óÝ»ñáõÝ Ñ³ñëï³Ý³É ß³ï É³õ μ³Ý ã¿. í³ëÝ½Ç Ñ³ñëïáõÃÇõÝ ½Çñ»Ýù ¹¿åÇ ¹Çõñ³Ï»óáõÃÇõÝ ÏÁ ÙÕ¿. Ã¿å¿ï 138

áõËï³¹Çñ ¿ ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óõáÛÝ í»ñ³Û ù³Ñ³Ý³Û Ó»éÝ³¹ñáõ»Éáí, μ³Ûó ÏÁ Û³çáÕÇÝ ³ÛÝåÇëÇÝ»ñ Çñ»Ýó áõËïÇÝ ¹¿Ù ¹ñÅ»É, áãÇÝã »õ ³ÝÑÇÙÝ ³éÇÃÝ»ñ Û³é³ç μ»ñ»Éáí£ ²ÛÉ áõÕÇÕ Ëûë»Éáí »õ ¹³ï»Éáíª ß³ï ³Ý·³Ù »õë Çñ³õáõÝù áõÝÇÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ù³Ñ³Ý³Ý»ñ, »ñμ ÅáÕáíáõñ¹ ÏÁ ½É³Ý³Û Çõñ Ñá·»õáñ å³ßïûÝ¿ÇÝ Ñá·»õáñ Ù³ï³Ï³ñ³ñáõÃ»³Ýó Çñ³õáõÝùÝ»ñ ï³Éáõª ÇÝã áñ Ý³ËÝÇ »Ï»Õ»óõáÛ ëáõñμ Ñ³Ûñ»ñ¿Ý ë³ÑÙ³Ýáõ³Í ¿£ êáñ³ ³å³óáÛó ³Ñ³ Ù»ñ Å³Ù³Ý³ÏÇ Ù¿ç ÏÁ ï»ëÝ³Ýù, áñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ å¿ë ù³Ñ³Ý³Ý»ñÝ »õë å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý ÏÁ ¹ÇÙ»Ý, ÃáÕÉáí ·ÇõÕÝ áõ »Ï»Õ»óÇÝ, áñμª ï³ñÇÝ»ñáí ÏÁ ¹»·»ñÇÝ ûï³ñáõÃ»³Ý Ù¿ç£ à¯Ñ, ï»ëÝ³ë ¹áõ, ÂáéÝÇÏ, äáÉëáÛ ·»ñ»½Ù³ÝáóÝ»ñáõ Ù¿ç Ã³÷³é»Éáí ÏÁ ëå³ë»Ý, áñ ÙÇ Ù»é»É³Ã³Õ ÉÇÝÇ, Ï³Ù å³Ý¹áõËï ÅáÕáíáõñ¹¿Ý Ù¿Ï ·³Û, »õ Çõñ ÝÝç»ó»Éáó ·»ñ»½Ù³Ý ûñÑÝ»É ï³Û£ ²Ûëå¿ë, ù³Ñ³Ý³ÛÝ ÏÁ ÃáÕáõ ·ÇõÕÇ Ï»Ý¹³ÝÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÑáíõáõÃÇõÝ Ûáñáó ãÏñÝ³Éáí Çõñ ³åñáõëï Ñ³ÛÃ³ÛÃ»É, Ïþ»ñÃ³Û Ù»é»Éáó ·»ñ»½Ù³Ý¿Ý ·ïÝ»É Çõñ ÁÝï³Ý»³ó Ñ³óÝ áõ ×³ñ³Ï£ úñÑÝ»¯³É ÉÇÝÇÝ ³Û¹ ÝÝç»ó»Éáó ÛÇß³ï³Ï, áñù Çõñ»³Ýó ·»ñ»½Ù³Ý¿Ý ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ Ñ³ó ÏÁ Ñá·³Ý£ Ø»é»Éáó ·»ñ»½Ù³ÝÝ »õë Çõñ åïÕ³μ»ñáõÃÇõÝ áõÝÇ, áõñ Ñ³õ³ïáí áõ øñÇëïáëÇ ³ÝáõÝáí ÝÝç»ñ »Ý Ç î¿ñ£ ²ÛÝå¿ë ÏÁ ÃáõÇ ÇÝÓ, ÂáéÝÇÏ, áñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ý ãÅáÕáíáõñ¹ Ñ³Ù³ñáõ³Í ¿ ³½·Ç í³ñÇãÝ»ñáõ ³é³ç. Ý³ ³ñÅ³ÝÇ ã¿, áñ μ³ñ»½³ñ¹ »Ï»Õ»óÇ áõÝ»Ý³Û, ³ñÅ³ÝÇ ã¿, áñ áõë»³É, μ³ñ»½·»³ó ù³Ñ³Ý³Û ÉÇÝÇ Çõñ ÑáíÇõ, Ýáñ³ Ñ³Ù³ñ ³õ»Éáñ¹ Ñ³Ù³ñáõ³Í »Ý ¹åñáó, áõëáõÙÝ »õ ÏñÃáõÃÇõÝ. Ý³ ãáõÝÇ μ³Ëï, áñ ï³ñÇÝ ·áÝ¿ ÙÇ ³Ý·³Ù í³ñ¹³å»ïÇ ù³ñá½ Éë¿. ·ÇõÕ³Ï³Ý »Ï»Õ»óõáÛ ß»Ù ³Ûó»ÉáõÃ»³Ý áïù¿Ý ß³ï Ñ»éáõ ¿. í»ñç³å¿ë Ý³ ³Ù¿Ý Ñá·»õáñ ÙËÇÃ³ñáõÃ»Ý¿Ý ½ñÏáõ³Í ¿£ 139

Ø³ñ¹ Ï³ñáÕ ã¿ Ýáñ³ ³Ý·Ý³Ñ³ï»ÉÇ íÇ×³ÏÇÝ ÝÏ³ñ³·Çñ Ñ³Ý»É£ ²Ù¿Ý μ³Ý Ï»¹ñáÝ³ó³Í ¿ ù³Õ³ùÝ»ñáõ Ù¿ç, áõñ ¹ñáõ³Í ¿ ³ÃáéÁ ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ íÇ×³ÏÇ ²é³çÝáñ¹ÇÝ£ ²é³çÝáñ¹ ù³Õ³ù³óõáó Ñ³Ù³ñ ·Çï»ë Ã¿ Ù»Ý³í³×³é ¿ Ï³Ù í³ñÓ»³É ÙÇ ÑáíÇõ, áñ ÙÇ³ÛÝ ù³Õ³ù³óõáó ÏÁ í»ñ³μ»ñÇ, ÙÇ³ÛÝ ù³Õ³ù³óÇ áãË³ñÝ»ñ å¿ïù ¿ ³ñ³Í¿, ¹³ßïÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý áãË³ñÝ»ñ ÃáÕ ·³ÛÉ»ñ ï³ÝÇÝ£ ²é³çÝáñ¹ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ï»ëÝ³Û ·ÇõÕ³óõáÛÝ »ñ»ë, »ñμ Ý³ ÙÇ ËÝ¹ñáÛ Ñ³Ù³ñ ³Õ»ñë³¹¿Ù ÏÁ Ý»ñÏ³Û³Ý³Û Çñ»Ý£ ²ÝÓÝÇõñ Ï»³ÝùÁ »õ ÷³é³ëÇñáõÃÇõÝ Ù»ñ Ñá·»õáñ ÑáíÇõÝ»ñáõ ÷áÛÃ áõ »é³Ý¹ ßÇçáõó»ñ »Ý, »ë ÏÁ Ï³ñÍ»Ù ¹áñ³ å³ï×³é ù³Õ³ù³óÇù »Ý »õ ù³Õ³ù³ÛÇÝ Ï»³Ýù£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ÙÇ ¹áõ½Ý³ù»³Û ÙËÇÃ³ñáõÃÇõÝ ÙÝ³ó³Í »Ý í³Ýù»ñ, Ù³Ý³õ³Ý¹ ì³ëåáõñ³Ï³Ý ·³õ³éÇÝ Ù¿ç. í³Ý³Ï³Ý í³ñ¹³å»ïÝ»ñ Ù»ñÃ ÁÝ¹ Ù»ñÃ Ïþ³Ûó»É»Ý Ã»Ù³Ï³Ý ·ÇõÕ»ñÝ, Ã¿»õ í³ÝùÇÝ Çñ³õáõÝù »õ åïÕÇÝ ÅáÕí»Éáõ Ñ³Ù³ñ ¿ ³Û¹, μ³Ûó Ï³Ý Ýáó³ Ù¿ç ³ÛÝåÇëÇ Åñ³·áñÍ í³Ý³Ï³ÝÝ»ñ, áñù áã ÙÇ³ÛÝ Çñ»Ýó ³Ûó»ÉáõÃ»³Ý å³ñï Ï³ï³ñ»Éáí Ñá·»õáñ³å¿ë ÏÁ ÙËÇÃ³ñ»Ý ÅáÕáíáõñ¹Á, ³ÛÉ»õ ·ÇõÕ³Ï³Ý ß³ï ³ÛÉ »õ ³ÛÉ å³ï³Ñ³Ï³Ý ·áñÍ»ñ ÏÁ Ï³ñ·³¹ñ»Ý »õ Ù»ñÃ »õë ÏéÇõÝ»ñáõ »õ í¿×»ñáõ Ñ³Ù³ñ Ñ³ßï³ñ³ñ ¹³ï³õáñ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ²÷ëá¯ë, áñ ³ÛëåÇëÇ å³ñï³×³Ý³ã í³Ý³Ï³ÝÝ»ñáõ ûñÇÝ³Ï ß³ï Ñ³½áõ³·Çõï ¿£ ²Ûë ¹³ë ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ï ÝÇõÃ Ïáõ ï³ñ ÇÝÍÇ, μ³Ûó ä³åÇÏ ÙÇ ³ßË³ñÑ³Ï³Ý ÑáÕ³·áñÍ Ùß³Ï ÉÇÝ»Éáíª Ñ³Ù³ñÓ³ÏáõÃÇõÝ ãáõÝÇÙ ÇÙ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ¹³ë»ñáõ ßñç³Ý¿Ý ¹áõñë »ÉÝ»É, å¿ïù ¿ Ñá·»õáñ³Ï³Ý μ³Ý Ñá·»õáñ³Ï³ÝÇÝ ÃáÕáõÉ, Ýáù³ ÅáÕáíáõñ¹Ç μÅÇßÏÝ»ñÝ »Ý. ÙÇÃ¿ Ï³ñáÕ ã»±Ý Çñ»Ýó ÑÇõ³Ý¹áõÃÇõÝ μÅßÏ»É, Ñá·³Ý, ËûëÇÝ, ·ñ»Ý áõ óáÛó ï³Ý ¹»ÕÝ áõ ¹³ñÙ³Ý£ 140

²ÛÅÙ Ïþ³ÝóÝÇÙ ËûëÇÉ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ç±Ýã »Ý ³ÛÝ ÙÇçáóÝ»ñ, áñáí ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ·áÝ¿ ÷áùñ Ç ß³ï¿ Ï³ñ»Ý³Û Û³é³ç¹ÇÙ»É, Çõñ Ý»ñÏ³Û íÇ×³ÏÝ μ³ñõáù»É Å³Ù³Ý³ÏÇ ÁÝÃ³óùÇÝ Ñ³Ù»Ù³ï£

²ÝÓÝÇõñ- Çñ³ù³ÝãÇõñ. ²Ýå³×áÛ×- ³Ý½³ñ¹. ´»ñ³Ý »Õ³Í- ·áó Áñ³Í. Æ í³Õáõó- ß³ïáÝó, ÑÇÝ¿Ý. Ê³ãÏ³É- Ëáñ³Ý. Öñ³·³Ï³É- ³ßï³Ý³Ï. Ø»Ý³í³×³é- Ù»Ý³ßÝáñÑ. ÊáõÙ- ³ÝÙß³Ï. ÊñÃÝ³ó³Í- í³Û»ÉãáõÃÇõÝÁ ÏáñëÝóáõó³Í. ÞÇçáõó³Ý»É- Ù³ñ»É. âÅáÕáíáõñ¹- áã ÅáÕáíáõñ¹. ä³ñïå³ñï³Ï³ÝáõÃÇõÝ. äïÕÇÉ-åïáõÕ ï³É. ì¿Ù-ù³ñ- ûñÑÝáõ³Í ù³ñ.

141

Æ. ¶ÆôÔ²Î²Ü ÄàÔàìð¸Æ ìÆÖ²ÎÆ ´²ðôàøàôØÜ Ø³ñ¹ Ûáõë³Ñ³ï ÏÁ ÉÇÝÇ, ÂáéÝÇÏ, »ñμ ÏÁ ï»ëÝ³Û ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç íÇ×³Ï, »õ Ýáñ³ í³ñ³Í ¹³éÝ³ßË³ï Ï»³Ýù. ÇÝùÝÇÝ Ùï³Í»Éáí Ïþ³ë¿.- ÙÇÃ¿ Ï³ñ»ÉÇ± ¿, áñ Ù»ñ ¹³ßï³μÝ³Ï, »ñÏñ³·áñÍ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ íÇ×³Ï ÷áËáõÇ, Ï»³ÝùÝ μ³ñõáùÇ »õ ÇÝùÝ »õë ëÏë¿, áïÝ ³é áïÝ Û³é³ç¹ÇÙ»É£ ä¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, áñ ³ßË³ñÑÇë ³½·»ñáõ »õ ÅáÕáíñ¹áó íÇ×³ÏÁ Û³ÝÏ³ñÍ ãÇ ÷áËáõÇñ, ³ÛÉ μÝ³Ï³Ý Ï³ñ·áí áõ ³ëïÇ×³Ý³õ ÏÁ ÉÇÝÇ£ Ú³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ ³ñ»õÙáõïù¿Ý ëÏë»ó, ¹»é Ýáñ Ùï³Í ¿ ³ñ»õ»É»³Ý ¹áõéÁ. ß³ï Å³Ù³Ý³Ï å¿ïù ¿, áñ ³Û¹ ¹éÝ¿Ý Ý»ñë ÙïÝ»Éáí ·³Û Ñ³ëÝÇ Ù»ñ ³ßË³ñÑÝ£ Ú³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ Ý³Ë ù³Õ³ùÝ»ñ¿Ý ÏÁ ëÏëÇ »õ ³å³ ÏÁ Ùûï»Ý³Û ·ÇõÕ»ñáõÝ£ ´³Ûó ù³Õ³ùÝ»ñ ¹»é Ýáñ ëÏë³Í »Ý ³Ûμ áõ μ»Ý. μáÉáñ Ý³Ë³ÏñÃ³ñ³ÝÝ»ñ μ³óáõ³Í »Ý Ù³ï³Õ Ù³ÝáõÏÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ, áñ ¹»é Ï³ñ¹³É-·ñ»É ÏÁ ëáñíÇÝ. ùÇã ÙÇ »õë ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý ¹³ë»ñ, ùÇã ÙÇ Ñ³ßáõ»É, »õ ùÇã ÙÇ »õë ³ßË³ñÑ³·ñáõÃ»³Ý Ë³ñÃ³ÛÇ í»ñ³Û ÏÁ Ý³ÛÇÝ. Ù³ÝáõÏ ¹»é Çõñ ßñç³å³ïÇ ï»Õ»ñ ã·Çïó³Í, ¹¿¯, ²Ù»ñÇÏ³ »õ âÇÝ³ëï³Ý Ù³Ûñ³ù³Õ³ù ÏÁ Ñ³ëÝÇ£ ì³ëåáõñ³Ï³ÝÇ Ù¿ç ·ïÝáõ³Í ·ÉË³õáñ ·ÇõÕ»ñáõ Ù¿ç ³ñ¹¿Ý Ó»éÝ³ñÏáõ³Í ¿ Ý³Ë³ÏñÃ³ñ³ÝÝ»ñ μ³Ý³É. ÷áùñ Ç ß³ï¿ ëÏë³Í »Ý ·»Õ³óÇ Ù³ÝáõÏÝ»ñ Ï³ñ¹³É áõ ·ñ»É ëáñí»É£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý ¹åñáóÝ»ñ ÙÇ³ÛÝ ÓÙñ³Ý ÏñÝ³Ý å³ñ³åÇÉ, ÇëÏ ³Ùñ³Ý ·ÇõÕ³óÇÇ ï³ë ï³ñ»Ï³Ý Ù³ÝáõÏ Çñ»Ý Ñ³Ù³ñ ß³ï åÇï³ÝÇ ¿. ÑáñÃÇÏÝ»ñ áõ ·³éÝ»ñ á±í åÇïÇ ³ñ³Í¿, Ãá°Õ ³Û¹ª ÷áùñ ïÕ»ñù Ñûï³ÕáõÃÇõÝ Ïþ³Ý»Ý, Ùß³ÏáõÃ»³Ý ³Ù¿Ý μ³Ý»ñáõ Ù¿ç ·³ñáõÝ¿Ý ÙÇÝã»õ ³ßáõÝ Ýáñ³ Áñ³Í Í³é³142

ÛáõÃÇõÝ ãáñë Ñ³ñÇõñ ¹³Ñ»Ï³ÝÇ í³ñÓáõó Ñ³õ³ë³ñ ¿£ Ø»ñ ³ßË³ñÑÇ Ù¿ç Û³é³ç¹ÇÙáõÃÇõÝ, ¹»é Ýáñ ÍÝ³Í ÙÇ »ñ»Ë³Û ¿, ï³Ï³õÇÝ ß³ï »õ ß³ï Å³Ù³Ý³Ï å¿ïù ¿, áñ Ý³ ¹åñáóÇ Éáõë³õáñáõÃ»³Ý ³õ³½³ÝÇÝ Ù¿ç ÙÏñïáõÇ, ûñÁëïûñ¿ ½³ñ·³Ý³Û »õ Ù³ñ¹ ÉÇÝÇ£ âÏ³ñÍ»ë, ÂáéÝÇÏ, áñ ÏñÃáõÃ»³Ý »ñ»Ë³Ý ³ÛÝå¿ë ßáõï ÏÁ Ù»ÍÝ³Û, ÇÝãå¿ë Ù³Ûñ»ñáõ ÍÝ³Í ½³õ³Ï. μÝ³Ï³Ý ÍÝáõÝ¹Ç ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ³Ù³ñ »Ã¿ ÙÇ³ÛÝ ùë³Ý ï³ñÇ μ³õ³Ï³Ý ¿, ÇëÏ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý »õ ÏñÃáõÃ»³Ý ½³ñ·³óáõÙÝ »ñÏ³ñ ¹³ñ»ñáõ ÏÁ Ï³ñûïÇ£ ºõ ·Çï»ë ¹áõ Ã¿ ù³ÝÇ± ¹³ñ»ñ¿ Û³é³ç ºõñáå³Ý ëÏë»ó »õ ³Ûëûñ Ñ³½Çõ Ñ³ë³õ ³Ûë ³ëïÇ×³ÝÇÝ£ ê³Ï³ÛÝ Ù»ñ Å³Ù³Ý³ÏÇ ë»ñáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ Ù»Í μ³Ëï ¿, í³ëÝ½Ç ºõñáå³Ý ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ, Ù»Í³Ù»Í ½áÑáÕáõÃ»³Ùμ ³Û¹ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý ×³Ùμ³Ý Ñ³ñÃ»ó áõ μ³ó³õ, μáí³Ý¹³Ï áõëÙ³Ý »õ ·ÇïáõÃ»³Ý ï³ñ»ñù å³ïñ³ëï»ó, ÇÝãå¿ë ë»Õ³Ý ÙÇ ¹ñ³õ Ù»ñ ³é³ç£ ²õ»ï³ñ³ÝÇÝ Ëûëù ß³ï Û³ñÙ³ñ ¿ ³Ûë μ³ËïÇÝ. §²ÛÉù í³ëï³Ï»óÇÝ »õ ¹áõù Ç í³ëï³Ïë Ýáó³ ÙïÇù¦£ â³ë»±ë áõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÉ»õë Ç±Ýã å¿ïù ¿ Ù»½ ³ßË³ïáõÃÇõÝ, í³ëï³Ï, ÝëïÇÝù ³Û¹ å³ïñ³ëïáõ³Í ë»Õ³ÝÇÝ í»ñ³Û »õ ×³ß³Ï»Ýù£ ²Û¹ ß³ï ëË³É ¹³ïáÕáõÃÇõÝ ¿. ¹áõ Ï³ñÍ»óÇñ áñ Ù»ñ ï³ÝïÇÏÝáç »÷³Í Ã³Ý³åáõñ »õ ×³±ßÝ ¿ ³Û¹ ë»Õ³Ý, áñ ¹·³ÉÝ ³éÝ»Éáí ÝëïÇÝù áõï»Ýù£ à°ã, μ³½áõÙ ç³Ýù, μ³½áõÙ í³ëï³Ï, μ³½áõÙ ïùÝáõÃÇõÝ »õ ×·ÝáõÃÇõÝ å¿ïù ¿, áñ Ù»Ýù Ï³ñ»Ý³Ýù ºõñáå³ÛÇÝ å³ïñ³ëï³Í ë»Õ³ÝÇÝ Ñ³óÝ áõï»É. ½Ç ³Û¹ Ñ³óÁª ¹åñáóÇ ³Ý¹³ëï³ÝÇÝ Ù¿ç ÏÁ Ùß³ÏáõÇÝ£ ¸áõ Ç±Ýã Ïþ³ë»ë ÂáéÝÇÏ, ãí³ñ»Ýù, ãó³Ý»Ýù, ã¹³ñÙ³Ý»Ýù, ãÑÝÓ»Ýù, ãÏ³ë»Ýù, óáñ»Ý ã³Õ³Ýù, ³ÉÇõñ ãß³Õ»Ýù, ÃáÝÇñ ãí³é»Ýù, Ñ³ó ãÃË»Ýù, ³é³Ýó ³Ûëã³÷ ùñïÝ³Ã³÷ ³ßË³ïáõ143

Ã»³Ýª ÝëïÇÝù ³ÛÝå¿ë ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ áõ Ñ³Ý·Çëï Ñ³±ó áõï»Ýù£ ¸áõ Éë»ñ »ë ²õ»ï³ñ³Ý¿Ý, áñ ×Ý×ÕáõÏÝ»ñ ³é³Ýó í³ñ»ÉáÛ, í³ëï³Ï»ÉáÛ ÏÁ Ï»ñ³ÏñáõÇÝ£ ¾¯, ³åá°õß ÂáéÝÇÏ, ¹áõ »ñμ»ù ã»±ë ÝÏ³ï»ñ ×Ý×ÕÏ³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ³Û¹ ÝÏáõÝ ÃéãÝÇÏ ÙÇÃ¿ Çõñ ã³÷áí ×·ÝáõÃÇõÝ ãáõÝÇ±. ã»±ë ï»ëÝ³ñ, áñ Ý³ Çõñ ë»ñáõÝ¹ å³Ñå³Ý»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ñ³½³ñ ³Ý·³Ù Ïþ»ñÃ³Û, ÏÁ ¹³éÝ³Û ßÕÇÏÝ»ñ μ»ñ»Éáí Çõñ μáÛÝ ÏÁ ßÇÝ¿, Óáõ Ïþ³Í¿, Ó³·»ñ ÏÁ Ñ³Ý¿, ³Ý¹³¹³ñ Ïþ»ñÃ³Û, Ïáõ ·³Û, ÷áùñÇÏ áñ¹»ñ ·ïÝ»Éáíª Ó³·»ñáõÝ ÏÁ μ»ñ¿, ÙÇÝã»õ Ã»õÇÏÝ»ñ μáõëÝÇÝ. ¹áõ ï»ë ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ã¿ á±ñã³÷ Ïþ³ßË³ïÇ ÏñÃáõÃÇõÝ ï³É Çõñ Ó³·»ñáõÝ, áñ ÃéãïÇÉ ëáñíÇÝ£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, μÝáõÃ»³Ý Ù¿ç μ³Ý ÙÇ ãÏ³Û, áñ ãþ³ßË³ïÇñ, ÃéãáõÝ, ³Ý³ëáõÝ, ëáÕáõÝ, ÇÝã áñ Ï»Ý¹³ÝÇ »õ ß³ñÅáõÝ ¿, Ïþ³ßË³ïÇ, Çõñ Ï»³Ýù å³Ñå³Ý»É. Ãá°Õ ó³Ù³ù³ÛÇÝ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñ, Íáíáõ ÓÏÝ»ñ, »õ μÇõñ ï»ë³Ï ÉáÕ³Ï³Ý Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñ ³Û¹ Íáí³ÛÇÝ ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç Ïþ³ßË³ïÇÝ áõ ÏÁ ïùÝÇÝ ¹³ñÓ»³É Çñ»Ýó Ï»³Ýù å³Ñå³Ý»Éáõ£ îÇ»½»ñùÇ Ù¿ç ³ÝËûëáõÝ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñ Ç μÝáõÃ»Ý¿ ÙÇ ³Ý·³Ù ëáñí³Í »Ý, ëï»ÕÍáÕ ²ëïáõ³Í Çõñ ³ñ³ñã³·áñÍáõÃ»³Ý ¹åñáó¿Ý ³ÛÝå¿ë ¹áõñë Ñ³Ý»ó, áñ ³Û¹ ³Ýμ³Ý Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñ ³é³Ýó áõë³Ý»Éáõ »õ ÏñÃáõ»Éáõ Ï³ñ»Ý³Ý Çñ»Ýó Ï»ñ³Ïáõñ ×³ñ»É áõ ³åñ»É£ ´³Ûó Ù³ñ¹ª áñ μ³Ý³õáñ Ï»Ý¹³ÝÇ ëï»ÕÍáõ³Í ¿, »õ ÏþÇßË¿ μáÉáñ Ï»Ý¹³Ý»³ó í»ñ³Û, Ý³ ³é³Ýó ¹åñáóÇ, ³é³Ýó ÏñÃáõÃ»³Ý Ï³ñáÕ ã¿ Çõñ Ñ³ó Ñ³ÛÃ³ÛÃ»É£ Â¿å¿ï Ù»ñ ³ßË³ñÑÇ ÅáÕáíáõñ¹, áñ ³Ù»Ý³Ù»Í Ù³ëáí ï·¿ï »õ ³Ýáõë ¿, ¹³éÝ áõ ï³Å³Ý»ÉÇ Ï»ñåáí Çñ ûñ³Ï³Ý å³ñ¿Ý ÏÁ Ñ³ÛÃ³ÛÃ¿, ï³é³å³Ýûù »õ Ý»ÕáõÃ»³Ùμ Ïþáõï¿ Çõñ Ñ³ó, μ³Ûó »ñμ»ù Ï³ñ»ÉÇ ã¿, áñ Ý³ ·áÝ¿ ÷áùñ Ç ß³ï¿ μ³ñ»Ï»óÇÏ Ï»³Ýù áõÝ»Ý³Û, ·ÇïÝ³Û Çõñ Ï»³ÝùÇ ïÝï»ëáõÃÇõÝ, ïáõÝ »õ ÁÝï³ÝÇù 144

Ï³ñ·áí-Ï³ÝáÝáí Ï³é³í³ñ»É. ·ÇïÝ³É ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ, Ù³ñ¹áó Ï»Ýó³Õ³í³ñáõÃ»³Ý å³ÛÙ³ÝÝ»ñ, ·ÇïÝ³É ïÇñ³å¿ë É³õÝ áõ í³ï, μ³ñÇÝ áõ ã³ñ, ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ »õ ÙáÉáõÃÇõÝ£ ¶ÇïÝ³É ëïáõ·³å¿ë, áñáß»É ×ßÙ³ñïáõÃÇõÝÝ »õ ëïáõÃÇõÝ, ³ñ¹³ñáõÃÇõÝ »õ ³ÝÇñ³õáõÃÇõÝ, å³ïÇõ »õ ³Ý³ñ·³Ýù£ ºõ áñ Ù»ÍÝ ¿ª ·ÇïÝ³É Ý³»õ Çõñ å³ßï³Í ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý ÏñûÝ, ê. ¶ñáó »õ ²õ»ï³ñ³ÝÇ ·»ñ³·áÛÝ å³ïáõ¿ñÝ»ñÁ, Ã¿ Ç±Ýã »Ý ùñÇëïáÝ¿Ç å³ñïÇÝùÝ»ñ Ã¿° ³é ²ëïáõ³Í, Ã¿ ³é ÁÝÏ»ñë »õ Ã¿ ³é ÁÝï³ÝÇë, ³é »Ï»Õ»óÇÝ, ³é ³½·Ý, ³é ï¿ñáõÃÇõÝ£ ²Ñ³ ³Ûë ³Ù¿Ý, ³Ù»Ý³Ï³ñ»õáñ ÑÙïáõÃÇõÝÝ»ñ ¹åñáóÇ ÏñÃ³ñ³Ý Ïþáõëáõó³Ý¿ Ù»½£ àõëïÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç ³Û¹ íÇ×³Ï ÷áË»Éáõ Ñ³Ù³ñª ³é³çÇÝ áõ ÑÇÙÝ³Ï³Ý å³ÛÙ³ÝÝ ¹åñáó »õ ÏñÃáõÃÇõÝ ¿. ²ë³ ¹áõ, ÂáéÝÇÏ, ÏñÃ³ñ³Ý Ñ³ëï³ï»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ù³ñ¹ å¿ïù ¿, »õ Ù³ñ¹áÛÝ Ñ»ï ¹ñ³Ù. á±õñ Ù³ñ¹, á±õñ ¹ñ³Ù »õ á±õñ ÏñÃÇã Ù³ÝÏ³í³ñÅ, Ç Ï³Éá±Û Ã¿ Ç ÑÝÓ³Ý¿£ ²ñ¹¿Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç íÇ×³Ï Û³ÛïÝÇ ¿. Ý³ ÙÇïù ãáõÝÇ, áñ Ùï³Í¿ »õ áã ÇëÏ ÏñÃáõÃÇõÝ μ³é Ï³ñáÕ ¿ Ñ³ëÏÝ³É. »Ã¿ ³ë»ë ÃáÕ ù³Õ³ù³óÇÝ û·Ý¿, ½Ç ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç ßÝáñÑÇõ ÏÁ ÉÇÝÇ Çõñ ³Ù¿Ý ³é»õïáõñ »õ ß³Ñ£ ²Ûá°, ù³Õ³ù³óÇÝ áã Ã¿ ÝÇõÃ³å¿ë Ï³ñáÕ ¿ Ó»éÝ ï³É, û·Ý»É Ùß³Ï ÅáÕáíáõñ¹Ç ÏñÃáõÃ»³Ý, ³ÛÉ μ³ñáÛ³å¿ë »õë Ýñ³ á·ÇÝ óáõñï »õ ³Ýï³ñμ»ñ ¿ ÝáÛÝÇëÏ Çõñ ½³õ³ÏÝ»ñáõ ÏñÃáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ²Ñ³ ûñÇÝ³Ï Ù»½ Ùûï ³Ýáõ³ÝÇ ì³Ý ù³Õ³ù, Ñ³ñóáõñ Ã¿ í³Ý»óÇÝ ï³ñ»Ï³Ý á±ñã³÷ ·áõÙ³ñ ÏÁ Í³Ëë¿ Çõñ ¹åñáóÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ, ³Û¹ ã»Ù ËûëÇñ, ÏÁ ËÝ³Û»Ù, ÙÇ³ÛÝ ³Ûëã³÷ Ïþ³ë»Ù, áñ í³Ý»óÇÝ Ù»Í Ù³ë³Ùμ Çõñ Ù³ÝáõÏÝ»ñ »õ ³ÕçÇÏÝ»ñ »Ï»Õ»óõáÛ ÝáõÇñáõ³Í ¹áõ½Ý³ù»³Û ÙáÙ³·Ýáí »õ ÇõÕ³·Ýáí ÏÁ ÏñÃ¿. ÏñÃáõÃ»³Ý 145

Ñ³Ù³ñ Ãáß³Ï ï³Éáõ ëáñí³Í ã¿, »õ Ã¿ áõ½»ëª ÏÁ ËáÅáñÇ, »Ã¿ ëïÇå»ëª ïÕ³Ý ¹åñáó¿Ý ÏÁ Ñ³Ý¿£ ´³Ûó ÂáéÝÇÏ, Ù»½ ã¿ åÇïáÛ ù³Õùóáó û·ÝáõÃÇõÝ, ß¿Ý ÙÝ³Û ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹, Ý³ î¿ñáõÃ»³Ý å³ñïù»ñ Ïáõ ï³Û, ³ÛÝã³÷ »ñÃ»õ»ÏáÕ ÑÇõñ»ñ ÏÁ Ñá·³Û, ÙÇÃ¿ Ï³ñáÕ ã¿± ÙÇ å³ñ½ Ù³ÝÏ³í³ñÅ å³Ñ»É, áñ ß³ï ùÇã Ãáß³Ïáí ÏÁ μ³õ³Ï³Ý³Ý³Û£ Ø»Ýù Ñ³ó áõÝÇÝù, ÇõÕ áõÝÇÝù, å³ÝÇñ áõÝÇÝù »õ ³ÛÉ Ï³ÃÝ»Õ¿Ý μ³Ý»ñ. Ù»ñ í³ñÅ³å»ïÝ»ñ ß³ï ë³Ï³õ³å¿ï »Ý, Å³ÅÏáí ³Ý·³Ù ·áÑ ÏÁ ÉÇÝÇÝ£ ØÇ³ÛÝ Ã¿ Ñá·³óáÕ, Ï³ñ·³¹ñáÕ Ñ»ÕÇÝ³Ï å¿ïù ¿, áñ Ûáñ¹áñ¿, ³é³çÝáñ¹¿ é³ÙÇÏ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ¹¿åÇ ÏñÃáõÃ»³Ý ×³Ý³å³ñÑ£ à±õñ ¿ ³Û¹ ë»åáõÑ å³ñïÇù, Ý³Ë íÇ×³Ï³õáñ ²é³çÝáñ¹ÇÝ »õ »ñÏñáñ¹ í³Ý³Ï³Ý í³ñ¹³å»ïÝ»ñÇÝ£ ²ÛÉ ³õ³¯Õ, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ ³ñ¹Ç ²é³çÝáñ¹Ý»ñª ·Çï»ë Ã¿ ÙÇ ù³Õ³ù³Ï³Ý å³ßïûÝ»³Û ¹³ñÓ³Í »Ý. μáõÝ »Ï»Õ»óõáÛ å³ßïûÝ¿áõÃÇõÝª ¹åñáó, ÏñÃáõÃÇõÝ, áõëáõÙÝ »õ ³ÛÉù μ³ñÓÇ ÃáÕÇ »Õ³Í »Ý£ ²Ûë μ³ÝÇë Ñ³Ù³ñ, á±í ¿ Ù»Õ³õáñ, ÅáÕáíá±õñ¹ Ã¿ ²é³çÝáñ¹£ Ø»Ýù ³ÛÝå¿ë ÏÁ ¹³ï»Ýù, áñ ²é³çÝáñ¹Ý ¿ Ù»Õ³õáñ, í³ëÝ½Çª Ý³ ÙÇ ÑáíÇõ ¿, ²õ»ï³ñ³ÝÇ å³ßïûÝ»³Û ¿, »õ ëáëÏ ÙÇ Ñá·»õáñ³Ï³Ý ëå³ë³õáñ ¿ øñÇëïáëÇ »Ï»Õ»óõáÛÝ£ ´³Ûó ï»ë ¹áõ, ÅáÕáíáõñ¹Ý Çõñ ²é³çÝáñ¹ÇÝ Ñá·»õáñ³Ï³Ý å³ßïûÝ Ù³ñÙÝ³óáõó³Í ¿£ Ü³ ãÇ å³Ñ³Ýç»ñ ²é³çÝáñ¹¿Ý, áñ Çõñ ÷³Ïáõ³Í ³ãù»ñ Ññ³ßùáí μ³Ý³Û »õ ï»ëÝ³Û, Ã¿ Ç±Ýã μ³Ý»ñ Ï³Ý ³ßË³ñÑÇ í»ñ³Û, Ï³Ù Çõñ Ñá·»Ï³Ý ÑÇõ³Ý¹áõÃÇõÝÝ»ñ μÅßÏ¿. ³ÛÉ ÙÇ ÙÇ³ÛÝ ÙÇ Ññ³ßù ÏÁ ËÝ¹ñ¿, áñ ²é³çÝáñ¹ ÚÇëáõëÇ å¿ëª ÑÇÝ· ÝÏ³Ý³ÏÝ ûñÑÝ¿ »õ ÑÇÝ· Ñ³½³ñÝ Ï»ñ³Ïñ¿£ ºõ ³Ûëå¿ë, ù³Õó³Í ÅáÕáíáõñ¹Ç Ñ³óÇ ËÝ¹ÇñÝ Û³ÕÃ³Ñ³ñ³Í ¿ ²ëïáõÍáÛ Ï»Ý³ó μ³ÝÇÝ, áñáÛ ù³ñá½Çã Ù³ï³Ï³ñ³ñ ²é³çÝáñ¹Ý ¿, áñã³¯÷ áÕμ³ÉÇ ¿, ÂáéÝÇÏ, ÅáÕáíáõñ146

¹Ç ³Ý·Çï³ÏóáõÃ»³Ý íÇ×³Ï, áñáí ³ÛÝå¿ë ÏÁ ÃáõÇ, áñ ÇÝùÝ ³õ»ÉÇ Ù»Õ³õáñ ¿ ù³Ý ²é³çÝáñ¹£ ²ÛÉ á±í Ï³ñáÕ ¿ ¹³ï»É ½ÇÝùÁ, »ñμ ÅáÕáíáõñ¹ Çõñ Ï»³ÝùÇÝ ËÝ¹ÇñÝ»ñáí Ë»Õ¹áõ³Í »õ ³ÝÓÏáõÃ»³Ý Ù¿ç å³ß³ñõ³Í, ³Ù¿Ý ×³ñ ²é³çÝáñ¹¿Ý ÏÁ Ûáõë³Û£ ²Ûá°, åÇïÇ Ûáõë³Û, ù³ÝÇ áñ ÅáÕáíáõñ¹ ï·¿ï ¿, áõëáõÙÝ ãáõÝÇ, Ëûë»É ã·Çï¿, »ñÏñÇë ûñ¿Ýù ã·Çï¿, ³Ýßáõßï Ý³ Çõñ ¹³ïÇÝ ÙÇçÝáñ¹, ÷³ëï³μ³Ýª ²é³çÝáñ¹ ÏÁ ×³ÝãÝ³Û£ àõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, μ³Ý ÏÁ ÙÝ³Û ¹³ñÓ»³É í³Ý³Ï³Ý í³ñ¹³å»ïÝ»ñáõÝ í»ñ³Û, áñáÝù ³½³ï íÇ×³Ï áõÝÇÝ£ Ø»Í å³ñï³Ï³ÝáõÃÇõÝ áõÝÇÝ Ýáù³ »õ »ñ³Ëï³å³ñï »Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ ³Ù»Ý³ÛÝ ³ÝÓÝáõÇñáõÃ»³Ùμ ³ßË³ï»É, ³Ûó»É»É ·ÇõÕ¿ Ç ·ÇõÕ, ù³ñá½»É, áõëáõó³Ý»É, å³ñ½ áõ ÁÝï³Ý»Ï³Ý á×áí Ëûë»É ³ÛÝå¿ë, áñ Ñ³ëÏÝ³Û ÅáÕáíáõñ¹ »õ Ï³ñ»Ý³Û ÁÙμéÝ»É ¹åñáóÇ Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ, Ù³ÝáõÏÝ»ñáõ ÏñÃáõÃÇõÝ£ ²Ûë Ï»ñåáí, ³Ûó»Éáõ í³ñ¹³å»ï á°ã ÙÇ³ÛÝ ÏÁ Û³çáÕÇ ·ÇõÕ³Ï³Ý ¹åñáóÝ»ñ Ñ³ëï³ï»É, ³ÛÉ Ý³ ÏÁ Û³çáÕÇ Ý³»õ ·ÇõÕÇ »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñ, ³Ûñ³Ï³Ý Ñ³ë³Ïáí Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ »õ ÝáÛÝÇëÏ ÑÝ³ó³Í Í»ñáõÏÝ»ñ ÏñÃ»É, áñáó ÏñÃ³ñ³Ý »Ï»Õ»óÇÝ ¿£ ºÃ¿ í³ñ¹³å»ï Û³×³Ë¿ Çõñ ³Ûó»ÉáõÃÇõÝ, ËûëÇ, ÏñÏÝ¿ Çõñ ù³ñá½Ý»ñ, Ï³ñ¹³ó³Í ²õ»ï³ñ³ÝÇ ÙÇïù»ñ μ³ó³ïñ¿, óáÛó ï³Û ²ëïáõÍáÛ å³ïáõ¿ñÝ»ñ, Ï»Ý³ó μ³ÝÇÝ áõ Ñ³óÇÝ ë»Õ³Ý ³ÛÝå¿ë å³ïñ³ëï»É áõ ¹Ý»É ù³Õó³Í ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³é³ç, áñ Ý³ áõï¿ áõ ÉÇ³Ý³Û£ ¶ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ Ã¿å¿ï ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ Ù¿ç ß³ï Í»ñ ¿, μ³Ûó Çõñ ³ñ¹Ç Ï»³ÝùÁ ÝÏ³ï»Éáí, Ý³ ÙÇ Ýáñ³ÍÇÝ Ï³ÃÝÏ»ñ »ñ»Ë³Û ¹³ñÓ³Í ¿, Ýáñ³ Ï»³ÝùÇ å³ïÏ»ñ ï·ÇïáõÃÇõÝ »õ é³ÙÏáõÃÇõÝ ¿£ Üáñ³ ³ï³ÙÝ»ñ ¹»é μáõë³Í ã»Ý »õ å¿ïù ã»Ý Ýáñ³ Ñ³Ù³ñ Ñ³ëï³ïáõÝ Ï»ñ³ÏáõñÝ»ñ, ³ÛëÇÝùÝ Ýáõñμ ¹³ë»ñ »õ ù³ñá½Ý»ñ. Ýáñ³ Ñ³Ù³ñ ÙÇ³ÛÝ Ï³ÃÝ»Õ¿Ý 147

ëÝáõÝ¹ å¿ïù ¿, áñ Ý³ Ï³ñ»Ý³Û ù³ÕóñáõÃ»³Ùμ ×³ß³Ï»É áõ Ù³ñë»É£ Æñ³õ ¿, áñ Ù³ÝÏáõÃ»³Ý áõëáõÙÝ ß³ï ÑÇÙÝ³õáñ áõ Ñ³ëï³ïáõÝ ¿£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ »ë ¿É μ³Ëï áõÝ»Ý³ÛÇª Ù³ÝáõÏ Ñ³ë³Ïáí ¹åñáó ÙïÝ³ÛÇ áõ Ï³ÝáÝ³õáñ ÏñÃáõÃÇõÝ ëï³Ý³ÛÇ, ÇÝã áñ ·Çï»Ù »õ ÇÝã áñ ÏÁ Ëûë»Ù ù»½ ³Ûë ¹³ë»ñÁ, ã³÷³Ñ³ë Ñ³ë³Ï¿ë ëÏë»³É ëáñí³Í »Ù, áñ ß³ï ¹áõ½Ý³ù»³Û μ³Ý»ñ »Ý, ½Ç ÙÇ³ÛÝ Éë»Éáí »õ ·ñù»ñ Ï³ñ¹³Éáí ÷áùñ Ç ß³ï¿ ÑÙï³ó³Í »Ù ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñáõÝ£ ¶Çï»°ë, ÂáéÝÇÏ, ³Ù¿Ý ÙÇ ·Çñù, ÙÇ-ÙÇ í³ñÅ³å»ï »Ý Ï³ñ¹³óáÕÇ Ñ³Ù³ñ. ·ñáÕÝ»ñ Ù»é»ñ ·³ó»ñ »Ý, ·ÇñÝ Ï»Ý¹³ÝÇ ÙÝ³ó»ñ ¿, Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ ·ñù»ñ, áñ ³ÝÙ³Ñ »Ý, Ã¿ ³ÝóÝÇÝ Ñ³½³ñ-Ñ³½³ñ ï³ñÇÝ»ñª ¹»é åÇïÇ Ëûë»Ý Ù»½ Ñ»ï£ ²Ûë ÙÇ ù³ÝÇ ïáÕ»ñ ·ñ»Éáíª Ñ³ëÏóáõÝ»É Ïþáõ½»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, áñ Ñ³ë³Ï ³é³Í Ù³ñ¹ÇÏ Ï³ñáÕ »Ý ÷áùñ Ç ß³ï¿ Ï³ñ»õáñ ¹³ë»ñ ëáñí»É áõ ÏñÃáõ»É, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ³Û¹ ¹³ë³Ëûëª å¿ïù ¿ ÉÇÝÇ ÙÇ ³ÝÓÝáõ¿ñ Ù³ñ¹, ³ÝÓ³ÝÓñáÛÃ, Ùßï³Ëûë, ³ÝÛáõë³Ñ³ï, Û³ñ³ï»õáÕ áõ »ñÏ³ÛÝ³ÙÇï£ êáñ³ ÷áñÓÝ áõ ³å³óáÛóª »ë ³ãùáíë ï»ë³Û, å³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ£ ²ëïÇ ·ñ»Ã¿ ùë³Ý »õ ÑÇÝ· ï³ñÇ ³é³ç, äáÉëáÛ Ô³É³ÃÇáÛ ê. Èáõë³õáñÇã »Ï»Õ»óõáÛ Ñáí³Ý»³ó ï³Ï ÏñÃáõÃ»³Ý ÙÇ Ýáñ ûñÇÝ³Ï Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝ »Õ³õ£ ²Û¹ μ³ÝÇÝ ëÏ½μÝ³õáñáÕ Ñ»ÕÇÝ³Ï Ô³½³ñáë øñÇëïáëïáõñ ³ÝáõÝ ÙÇ å³ïáõ³Ï³Ý, ³ÝËáÝç, ³ßË³ï³ë¿ñ Ù³ñ¹ ¿ñ. ³÷ëá¯ë, Ý³ Ù»é³õ »ñÏáõ ï³ñÇ ³é³ç. μ³Ûó Çõñ Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝ ³ÝÁÝ¹Ñ³ï Ó»éÝ³ñÏ»ó ÙÇÝã»õ Ç ·»ñ»½Ù³Ý£ ºõ Ç±Ýã ¿ñ Çõñ Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝ.- ÎÇñ³ÏÝûñ»³Û ÙÇ Éë³ñ³Ý μ³Ý³Éª å³Ý¹áõËï μ»éÝ³ÏÇñÝ»ñáõ ÏñÃáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ²Ûá°, μ³ó»ó áõ Û³çáÕ»ó³õ, ï»ëÝ³ÛÇñ ÎÇñ³ÏÇ »õ ïûÝ ûñ»ñ, ÃáÕÉáí ëñ×³ñ³Ý »õ áõñÇß ½áõ³ñ×áõÃ»³Ý ï»Õ»ñª Ù»ñ å³Ý¹áõËï »Õμ³ÛñÝ»ñ Éë³ñ³Ý ÏÁ Ã³÷¿ÇÝ. å³ñáÝ øñÇëïáëïáõñ ³ÝÃá148

ß³Ï í³ñÅ³å»ï, ³Ûμ¿Ý ëÏë»Éáí Çõñ å³ñ½ ¹³ë»ñ Ïþ³õ³Ý¹¿ñ£ Ü³ Ù³ÝÏ³í³ñÅ ã¿ñ, μ³Ûó ³ÛÝåÇëÇ ¹ÇõñÇÝ á×áí áõ »Õ³Ý³Ï³õ Ïþáõëáõó³Ý¿ñ ¹³ë»ñÁ, áñ ³Û¹ Ã³ÝÓñ³ÙÇï Ï³ñÍáõ³Í μ»éÝ³ÏÇñÝ»ñ ³Ù»Ý³ÛÝ ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ÏþÁÙμéÝ¿ÇÝ Ýáñ³ ³ë³ÍÝ»ñ£ ºõ ³Ñ³ ÷áùñ ßñç³ÝáõÙª Ù»ñ μ»éÝ³ÏÇñÝ»ñ, ·é»ÑÇÏ ßÇÝ³Ï³ÝÝ»ñ μ³Ý·¿ï ¹³ñÓ³Ý£ êáñí»ó³Ý μ³õ³Ï³Ý Ñ³Û»ñ¿Ý É»½áõÝ, ø»ñ³Ï³ÝáõÃÇõÝ, êáõñμ ¶ñáó å³ïÙáõÃÇõÝ, øñÇëïáÝ¿³Ï³Ý í³ñ¹³å»ïáõÃÇõÝ »õ ²õ»ï³ñ³ÝÇ ¹³ë»ñ, Âáõ³μ³ÝáõÃÇõÝ, îáÙ³ñ³Ï³Ý Ñ³ßÇõÝ»ñ »õ³ÛÉÝ£ ¸áõ ·Çï»ë, ÂáéÝÇÏ, Ç±Ýã »Õ³õ ³Ûë ³ñ¹ÇõÝ³õáñ Ó»éÝ³ñÏáõÃ»³Ý í³Ë×³ÝÁ. »ñμ μ»éÝ³ÏÇñ Ù³ñ¹ áõëÙ³Ý ×³ß³ÏÝ ³é³õ, ÷áùñ ÇÝã ½³ñ·³ó³õ Ýáñ ÙÇïùÝ, Ý³ ½·³ó áõ ×³Ýãó³õ Çõñ ³ñÅ³ÝÇù, ·Çïó³õ Ã¿ Ù³ñ¹Ý ³Ý³ëáõÝ ã¿, áñ μ»é Ïñ¿, ²ëïáõ³Í ½Ù³ñ¹Ý ÇßË³Ý ëï»ÕÍ»ñ ¿, áñ ³Ý³ëÝáó í³ñÇã ÉÇÝÇ£ àõëïÇ μ»éÝ³ÏÇñ Ó·»ó Ñ³Ù»ï (ë¿Ù¿ñ) Çõñ μñï³ó³Í ù³Ù³Ï¿Ý, ·Ý³ó Çõñ ³ñÅ³ÝÇùÇÝ Ñ³Ù»Ù³ï ·áñÍ»ñáí å³ñ³å»ó£ ²Û¹ μ»éÝ³ÏÇñÝ»ñ ÙÇÝã»õ ³Ý·³Ù Ù³ëÝ³õáñ ·ñ³·ñáõÃ»³Ý å³ßïûÝÝ»ñ ÁÝ¹áõÝ»óÇÝ áÙ³Ýù »õë Çñ»Ýó Ñ³Ûñ»ÝÇù ¹³éÝ³Éáíª ·ÇõÕ³Ï³Ý ¹åñáóÝ»ñáõ Ù¿ç Ù³ÝÏ³í³ñÅ »Õ³Ý£ ºñ³Ëï³å³ñï »Ù ÛÇß»É áõ Ëáëïáí³Ý»É, áñ äáÉÇë »Õ³Í Å³Ù³Ý³Ïª ß³ñáõÝ³Ï Ïþ»ñÃ³ÛÇ ³Û¹ ³ÝÓÝáõ¿ñ Ù³ñ¹áÛ ÙïÇÏ ³Ý»Éáõ, Ù³Ý³õ³Ý¹ Çõñ Ëñ³ï³Ï³Ý »õ μ³ñáÛ³Ï³Ý ¹³ë»ñ ß³ï ÏñÃÇã áõ û·ï³Ï³ñ ¿ÇÝ ·³õ³é³óÇ å³Ý¹áõËïÝ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ£ Ð³Ý·áõó»³É Ñá·ÇÝ ÙÇ ³Ýí»Õ³ñ, ³Ý·³õ³½³Ý ù³ñá½Çã í³ñ¹³å»ï ¿ñ. Ý³ ã·Çï¿ñ Ù»Ãáï, Ï³Ù ×³ñï³ë³Ý É»½áõ ·áñÍ³Í»É, Ï³Ù Ñ³Ù³éûï áõ Ñ³ñ»õ³ÝóÇ Ï»ñåáí ³ë»É, ³ÝóÝ»É. ³ÛÉ ³ÛÝã³÷ ÏÁ Ëûë¿ñ, ³ÛÝã³÷ ÏÁ í³ñ¿ñ μ»éÝ³ÏÇñ ³ß³Ï»ñïÝ»ñáõÝ Ïáñ¹³ó³Í »ñÏÇñ, ÙÇÝã»õ 149

ËñËñ¿ñ Ýáó³ ÙÇïùÝ, ó³Ý¿ñ áõ ï»Õ³õáñ¿ñ Çõñ ¹³ë»ñáõ Ñ³ïÇÏÝ»ñ. Çõñ ÛÇß³ï³ÏÝ ûñÑÝ»³¯É »ÕÇóÇ, »õ î¿ñ ²ëïáõ³Í Ñ³ïáõó³Ý¿ ³Û¹ ³ÝËáÝç Ùß³ÏÇÝ í³ñÓù£ ²Ûë ×ßÙ³ñÇï ÇñáÕáõÃÇõÝ Çμñ»õ ³å³óáÛó å³ïÙ»óÇ ù»½, ÂáéÝÇÏ, áñå¿ë½Ç ¹áõ »õ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ Ñ³Ùá½áõÇù Ã¿ª ã³÷³Ñ³ë Ù³ñ¹ÇÏ »õë Ï³ñáÕ »Ý ÏñÃáõ»É, Ï³ñáÕ »Ý ëáíáñ»É, ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ³ÝÓÝáõ¿ñ áõëáõó³ÝáÕ ÉÇÝÇ, Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ áõëáõó³Ý¿ »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ·áñÍ¿ »õ Çõñ ³ÝÓ Çμñ»õ ûñÇÝ³Ïª ÁÝÍ³Û¿ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ£ ºõ á±õñ »Ý ³Û¹ ³ÝÓ»ñ, »õ á±ñã³÷ Ñ³½áõ³·Çõï »Ý ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíñ¹Ç Ñ³Ù³ñ, »õ á±ñ ï»Õ¿Ý åÇïÇ ÉÇÝÇÝ ¹áù³ Û³ÝÏ³ñÍ, ³Ý³å³ï¿±Ý åÇïÇ ·³Ý ÚáíÑ³ÝÝ¿ë ØÏñïÇãÇ ÝÙ³Ý, Ï³Ù î¿ñ ²ëïáõ³Í Ñá·³Éáí Çõñ ÅáÕáíáõñ¹ª ÑáíÇõÝ»ñ¿Ý Ù³ñ·³ñ¿± åÇïÇ Ñ³Ý¿ Çõñ ßÝáñÑ³ó ¹åñáó¿Ý, ÇÝãå¿ë ÏÁ Ñ³Ý¿ñ »ñμ»ÙÝ Æëñ³Û¿ÉÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ø³ÝÇ áñ Ñ³ëï³ï»³É μ³ñ»Ï³ñ· ÏñÃ³ñ³ÝÝ»ñ ãáõÝÇÝù, áñ áõë»³É »õ ÏñÃ»³É Å³é³Ý·³õáñÝ»ñ Ñ³ëÝÇÝ, ³Ûëå¿ë ÏÁ ÙÝ³Û ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ íÇ×³Ï£ ÐáõÝÓù μ³½áõÙ »õ Ùß³Ïù ë³Ï³õ, Ïþ³ë¿ ÚÇëáõë£ ²Õ³ã»ó¿ù ½ï¿ñ ÑÝÓáó, áñ Ñ³ëóÝ¿ Ùß³Ï Ç ÑáõÝÓë Çõñ£ Ø»Ýù áã Ïþ³Õ³ã»Ýù »õ áã ÏÁ ËÝ¹ñ»Ýù, ÇÝùÝÇÝ î¿ñ ²ëïáõ³Í ·Ã³Éáí Ù»ñ Ë»Õ×áõÃ»³Ý í»ñ³Û, »ñμ»ÙÝ ÷áùñÇÏ Ùß³Ï, ³Ûó»Éáõ ÑáíÇõ ÏÁ Ñ³Ý¿ Ù»ñ ÑáõÝÓ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ, ÇÝãå¿ë î¿ñ ¸³ÝÇ¿É í³ñ¹³å»ï ÙÇ³μ³Ý ì³ñ³·³Û í³ÝÇó, áñ ï³ëÝ ï³ñÇÝ»ñ¿ Ç í»ñ ³Ù»Ý³ÛÝ ³ÝÓÝáõÇñáõÃ»³Ùμ ÏÁ Ñáíáõ¿ñ áã ÙÇ³ÛÝ Ù»ñ ²ñ×³Ï ·ÇõÕÝ, ³ÛÉ»õ μáÉáñ Ùûï³Ï³Û »õ Ñ»é³õáñ ßñç³Ï³Û ·ÇõÕ»ñ, Ýáñ³ ³Ûó»ÉáõÃ»³Ý áïù Ñ³Ý·Çëï ã¿ñ ·Çï»ñ, ³ÛÉ ³Ý¹³¹³ñ ÏÁ ßñç¿ñ. ³Û¹ ³ÝËáÝç Ùß³Ï áã ÙÇ³ÛÝ ²õ»ï³ñ³ÝÇ ë»ñÙ»ñ ÏÁ ó³Ý¿ñ, μ³ñáÛ³Ï³Ý Ëñ³ïÝ»ñ ÏÁ Ëûë¿ñ, ³ÛÉ»õ ·ÇõÕ³Ï³Ý ïÝï»ëáõÃ»³Ý ¹³ë»ñ »õë 150

Ïþ³õ³Ý¹¿ñ. ³ÛÝå¿¯ë å³ñ½, Ûëï³Ï, áõ ÑÇ³Ý³ÉÇ á×áí, áñ Ù»Ýù Ã³ÝÓñ³ÙÇï ßÇÝ³Ï³ÝÝ»ñë Ï³ñáÕ ¿ÇÝù ÁÙμéÝ»É Ýáñ³ ³ÙμáÕç Ëûëù»ñ£ Ü³ ßÇÝ»ó áõ Ñ³ëï³ï»ó Ù»ñ ²ñ×³Ïáõ ¹åñáó, »õ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ Ýáñ³ Û³ñ³ï»õáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ »Ï³ÙáõïÝ»ñ Ï³ñ·³¹ñ»ó, ÝáÛÝå¿ë áõñÇß ß³ï ·ÇõÕ»ñáõ Ù¿ç »Ï»Õ»óÇÝ»ñ ßÇÝ»ó, ¹åñáóÝ»ñ Ñ³ëï³ï»ó£ ¸³ÝÇ¿É ì³ñ¹³å»ïÇÝ Ï»³Ýù μáÉáñáíÇÝ å³ñ½ »õ ë³Ï³õ³å¿ï ¿ñ, Ý³ ÏÁ Ï»ñ³Ïñáõ¿ñ ßÇÝ³Ï³ÝÇ ë»Õ³Ý¿Ý, áñ ëáíáñ³μ³ñ Ã³Ý³åáõñ »õ Ù³ÍáõÝ ¿ñ, ³ÝïñïáõÝç Ïþáõï¿ñ »õ Ïþ³ë¿ñ. ÎñûÝ³õáñÇ Ñ³Ù³ñª ³Ûëã³÷ μ³õ³Ï³Ý »õ ß³ï ¿£ Æõñ á·ÇÝ ³ÝÁÝã³ë¿ñ ¿ñ »õ ³½³ï ³·³ÑáõÃ»³Ý ³Ëï¿Ý£ ¶áõÃ áõÝ¿ñ, ÏÁ ·áñáí¿ñ Ë»Õ×»ñáõÝ í»ñ³Û. ÏÁ ëÇñ¿ñ ï³Éª ù³Ý ³éÝáõÉ. Ý³ áõÝ¿ñ ÙÇ Ñ³ëï³ïáõÝ Ï³Ùù, ÇÝã áñ ëÏë¿ñ Ó»éÝ³ñÏ»Éª ³ÝíÑ³ï á·õáí Ïþ³ßË³ï¿ñ Û³é³ç ï³Ý»É. Ý³Ë³å³ß³ñÙ³Ý Ï³å¿ ³ñÓ³Ïáõ³Í ¿ñ. Ý³ Ã¿»õ ãáõÝ¿ñ ³ÛÝã³÷ áõëáõÙÝ »õ ÁÝ¹³ñÓ³Ï ½³ñ·³ó³Í ÙÇïù, μ³Ûó ß³ï ÁÝ¹áõÝ³Ï ¿ñ Å³Ù³Ý³ÏÇ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý£ ì»ñç³å¿ë ¸³ÝÇ¿É ì³ñ¹³å»ï ÙÇ³Ï ³Ûó»Éáõ ÑáíÇõ ¿ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ÅáÕáíáõñ¹ ½ÇÝù ÏÁ ëÇñ¿ñ »õ »õë ³õ»ÉÇ ÏÁ ëÇñ¿ñ ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹£ ºñ³ÝÇ¯ Ã¿ ß³ïÝ³ÛÇÝ »Ï»Õ»óõáÛ ³ÛëåÇëÇ ³ÝÓÝÁõ¿ñ Ùß³ÏÝ»ñ, Ù»ñ ³é³ï ÑáõÝÓ»ñáõÝ Ñ³Ù³ñ. ¹áõ ï»ëÝ³ÛÇñ, ÂáéÝÇÏ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ã¿ ÇÝãå¿ë ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ íÇ×³Ï ÏÁ ÷áËáõ¿ñ áõ ÏÁ μ³ñõáù¿ñ£ ì»ñç³óÝ»Éáí ³Ûë ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ ¹³ë»ñ, Å³Ù³Ý³Ï »Ï³õ åÇïÇ ËûëÇÙ »õ Û³ÛïÝ»Ù ù»½ ³°ÛÝ μ³Ý, áñ ³é³ÝÓÇÝ ùá Ï»³ÝùÇÝ »õ Ù»ñ ·»ñ¹³ëï³ÝÇÝ ÏÁ í»ñ³μ»ñÇ£

151

²ÛÉù í³ëï³Ï»óÇÝ »õ ¹áõù Ç í³ëï³Ïë Ýáó³ ÙïÇù- áõñÇßÝ»ñ ³ßË³ï»ó³Ý »õ ¹áõù ³ÝáÝó Ûá·ÝáõÃ»Ý¿Ý û·ïáõ»ó³ù. ²Ýμ³Ý- ³ÝËûë. ²ÝÁÝã³ë¿ñ- áã ³·³Ñ. ²é ²ëïáõ³Í, ³é ÁÝÏ»ñ- ²ëïáõÍáÛ, ÁÝÏ»ñáç Ñ³Ý¹¿å. ´³ñÓÇ ÃáÕÇ- μ³ñÓÇ ï³Ï, Ùáéóáõ³Í. ºñÏ³ÛÝ³ÙÇï- Ñ³Ùμ»ñáÕ, Ý»ñáÕ. Æ Ï³É¿, Ç ÑÝÓ³Ý¿- Ï³É¿Ý, ÑÝÓ³Ý¿Ý. ÈáÕ³Ï³Ý- ÉáÕ³óáÕ. Ê³ñÃ³Ûù³ñï¿ë. Ú³×³Ë»É- ³õ»ÉÝ³É, ¹ÇÙ³Ý³É. ÜÏáõÝ- í³ï, ãÝãÇÝ. àïÝ ³é áïÝ- ù³ÛÉ ³é ù³ÛÉ. â¿ åÇïáÛ- å¿ïù ã¿. ê»åáõÑ- ³½Ýáõ³Ï³Ý, ÓÇ³õáñ. îùÝáõÃÇõÝ »õ ×·ÝáõÃÇõÝ- ³ßË³ï³Ýù »õ ×Ç·.

152

Æ². ÂàèÜÆÎÆÜ Ð²ðêÜÆø ¾¯, ÂáéÝÇÏ, »ë Í»ñ³ó³Û, Ù³ÛñÇÏ¹ ¿É å³é³õ³Í ¿, á±í åÇïÇ ÉÇÝÇ ï³Ýáõï¿ñ »õ ï³ÝïÇÏÇÝ, áñ ß³Ñ¿ áõ å³Ñ¿ Ù»ñ ïáõÝ£ ²õ»ïÇë ï³Ù ù»½Ç, ùá ³ÙáõëÝáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ë³Í ¿. Ï³ñÍ»Ù ùë³Ý ï³ñÇÝ ³ÝóáõóÇñ, ¹áõ ·Çï»ë ·ÇõÕ³óõáó ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ëáíáñáõÃÇõÝ, áñ Çñ»Ýó ½³õ³ÏÝ»ñ ßáõïáí ÏÁ Ï³ñ·»Ý, áñå¿ë½Ç ï³Ý ³ßË³ï³õáñÝ»ñ Ñ³ëÝÇÝ£ ¸áõ ÏÁ ï»ëÝ³ë, »ë »õ ¹áõ ÙÇ³ÛÝ »Ýù, Ù»ñ ÑáÕ³·áñÍáõÃÇõÝ μáÉáñ í³ñÓ³Ï³Ý Ùß³ÏÝ»ñáí ÏÁ Ï³é³í³ñ»Ýù. É³õ³·áÛÝ ã¿±, áñ ïÝ¿Ý »õë ³ßË³ï³õáñÝ»ñ áõÝ»Ý³Ýù£ Âá°Õ ³Ûë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿° »ë »õ Ã¿ Ù³ÛñÇÏ¹ ÏÁ ó³ÝÏ³Ùù ãÙ»é³Íª ï»ëÝ³É Ã³·Ý áõ åë³Ï£ ä³å»ñáõ, Ñ³Ûñ»ñáõ, Ù³Ûñ»ñáõ ÙÇ³Ï ó³ÝÏáõÃÇõÝÝ ³Ûë ¿, áñ ï»ëÝ³Ý Çñ»Ýó ½³õ³ÏÝ»ñ »õ ÃáéÝ»ñ, áñáÝù ²ëïáõÍáÛ ûñÑÝáõÃ»³Ý åïáõÕÝ»ñ »Ý, ½Ç ²ëïáõ³Í »ñμ ûñÑÝ»ó Ý³Ë³ÍÝáÕÝ»ñ ²¹³Ù »õ ºõ³, ³ë³ó. ³×»ó¿ù áõ μ³½Ù³ó¿ù »õ Éó¿ù »ñÏÇñ£ ´³Ûó Ù»ñ ïáõÝ ¹³ï³ñÏ ¿, ÂáéÝÇÏ, »ñ»Ë³Û ÙÇ ãÏ³Û, áñ ··áõ»Ù áõ ëÇñ»Ù, ÁÝï³Ý»Ï³Ý áõñ³ËáõÃÇõÝ áõ μ»ñÏñ³Ýùª ³ÛÝ ëÇñáõÝ »õ ùÝùáõß Ù³ï³Õ ïÕ³Ûáó í»ñ³Û ¿. ïÕ³Ûù ï³Ý μÝ³Ï³Ý »ñ³ÅÇßïÝ»ñ »Ý, ÏÁ Ë³Õ³Ý, ÏÁ ×ÉíÉ³Ý, Ïáõ É³Ý, ÏÁ ÍÇÍ³Õ»Ý. ³Û¹ Ï»Ý¹³ÝÇ ÷áùñÇÏ ¿³ÏÝ»ñ, ³Ý¹³¹³ñ ÏÁ ß³ñÅÇÝ, Ñ³Ý·Çëï ã·Çï»Ý£ à±ñã³÷ Ññ×áõ³Ýù ¿ áñ¹»ë¿ñ ÍÝáÕ³ó Ñ³Ù³ñ, »ñμ Ýáù³ ë»Õ³ÝÇÝ ßáõñç ÏÁ μáÉáñÇÝ, ÇÝãå¿ë Ïþ³ë¿ ¸³õÇÃ. §àñ¹Çù ùá áñå¿ë Ýáñ³ïáõÝÏ ÓÇÃ»ÝõáÛ ßáõñç ½ë»Õ³Ýáí ùáí¦£ ¶Çï»±ë , ÂáéÝÇÏ, ³ÙáõëÝáõÃÇõÝ ²ëïáõÍáÛ Ñ³ëï³ï³Í ÙÇ ûñ¿ÝùÝ ¿ª Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ë»é å³Ñ»Éáõ Ñ³Ù³ñ. ä³åÏÇ ï³Ý ³ÝáõÝ »õ Ù»ñ ÁÝï³ÝÇù ÏÁ çÝçáõÇ, »Ã¿ ¹áõù ã³ÙáõëÝ³Ý³ù, »õ å¿ïù ¿ áñ ÁÝ¹áõÝÇù ÁÝ153

ï³ÝÇù Ï³½Ù»Éáí Ù»ñ ÁÝï³Ý»Ï³Ý Ï»³ÝùÝ áõ ·»ñ¹³ëï³Ý Ï»Ý¹³ÝÇ ÏÁ å³Ñ¿ù£ Æñ³õ ¿, áñ ³ÙáõëÝáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ ù³Õ³ù³óÇÝ ß³ï ÏÁ Ùï³Í¿, μ³Ûó ßÇÝ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ëáíáñ³Í ã¿ Ùï³Í»É, Ã¿»õ ÉÇÝÇ Û»ïÇÝ ³Õù³ï£ Ø»ñ Ù¿ç ³é³Í ÙÇ Ï³Û, ÏÁ å³ïÙ»Ý Ã¿ª ÙÇ ³Õù³ï ·ÇõÕ³óÇ, áñ ÙÇ³ÛÝ ÙÇ ÇßáõÏ áõÝ¿ñ, ÙÇ ûñ Çõñ ÏÝáç Ñ»ï ËáñÑ»Éáí Ïþ³ë¿. ÏÝÇÏ, ÏÁ ï»ëÝ³ë Ù»ñ ïÕ³Ý Ñ³ë³õ, Ç±Ýãå¿ë Ï³ñ·»Ýù£ ºõ áñáíÑ»ï»õ ß³ï μÝ³Ï³Ý ¿, áñ Ù³Ûñ»ñ ³õ»ÉÇ Ñá·³óáÕ »õ Ñ³Ï³Ù¿ï »Ý Çñ»Ýó ½³õ³Ï ßáõïáí Ï³ñ·»Éáõ, å³ï³ëË³Ý Ïáõ ï³Û ¿ñÏ³Ý áõ Ïþ³ë¿. ¿ßÁ Í³Ë»Ýù áõ ïÕ³Ý Ï³ñ·»Ýù£ ²¯Ñ, Ç±Ýã Ïþ³ë»ë ¹áõ, ÏÝÇÏ, ã·Çï»±ë Ù»ñ áõÙáõï-³å³õ¿Ý ³Û¹ ÇßáõÏÝ ¿, Ù»Ýù í³ñ áõ ó³Ý ãáõÝÇÝù, åïÁïáõñ áõ ó³Ë μ³éÝ³Éáí ÏÁ ï³Ý»Ù ù³Õ³ù, ÏÁ Í³Ë»Ù »õ ³Û¹ Çßáí ÙÇ³ÛÝ Ù»ñ ûñ³Ï³Ý å³ñ¿Ý ÏÁ ×³ñ»Ýù£ Ìû°, Ù³ñ¹, ¹áõ ¿É ß³ï ÏÁ Ùï³Í»ë, ²ëïáõ³Í áÕáñÙ³Í ¿. ïÕ³Ý Ï³ñ·»Ýù, Ýáñ³ Ñ³óÝ ²ëïáõ³Í Ïáõ ï³Û, »õ ·áõó¿ Ù»ñ ï³Ý μ³Ëï μ³óáõÇ, Çßáõ ï»Õª ÓÇáõ ï¿ñ ÉÇÝÇÝù£ úñÑÝ»³°É ¿ ²ëïáõ³Í, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ ïáõÝ μ³ñÇùÝ»ñáí ÉÇ ¿, ¿ß Ï³Ù ·áÙ¿ß Í³Ë»Éáõ å¿ïù ãáõÝÇÝù, ³Ù¿Ý μ³Ý ïÝ¿ ¿. Ù»ñ ³ÛÝ Ù»Í ï³Ñ »½Á ÏÁ ÙáñÃ»Ýù, Ñ³ñÇë³Û ÏÁ ¹Ý»Ýù, ÃáÕ ·ÇõÕáí áõï»Ý£ ÎÁ ÛÇß»±ë ÂáéÝÇÏ, Ã¿ á±ñ »½Ý ¿. ÙÇ ûñ ¹áõ ·áõÃ³Ý ³ñ³Í Å³Ù³Ý³Ï ³ëÇñ, ä³åÇÏ, ³Ïûë Íáõé Ïþ»ñÃ³Û, »õ »ë ³ëÇ ù»½, ·Çï»Ù, ÂáéÝÇÏ, ³ÏûëÇÝ ÍéáõÃÇõÝ Ù»Í »½Ý¿Ý ¿. ¹»é ¹áõ ã·Çï»ë ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ, ÙÇ³ÛÝ ³Ýμ³Ý »½Ý»ñ ã»Ý, áñ ³Ïûë ÏÁ Íé»Ý, á±ñã³÷ ³Ïûë ÍéáÕ Ù³ñ¹ÇÏ Ï³Ý, áñáó ·áñÍÝ áõ Ï»³Ýù »ñμ»ù áõÕÕáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝ. ³Û¹ ³Ïûë ÍéáÕÝ»ñáõÝ »ñ»ë¿Ý ¿, áñ ³ß³ñÑÇ μ³Ý Íáõé Ïþ»ñÃ³Û£ â»Ù ËûëÇñ ù»½, ÙÇ³ÙÇï ÂáéÝÇÏ, ÝáÛÝÇëÏ Ù»ñ ·ÇõÕÇ Ù¿ç á±ñã³÷ ³Ïûë ÍéáÕÝ»ñ Ï³Ý£ ÐÇÙÇ Ù»ñ »½Á ÙáñÃ»Éáí Ïþ³½³ïáõÇÝù Íáõé ³ÏûëÇ ÷áñÓ³Ýù¿Ý, 154

²ëïáõ³Í ³Õ³ã»Ýù, áñ ³½³ï¿ ½Ù»½ Íáõé Ù³ñ¹áó ÷áñÓ³Ýù¿Ý£ ¶Çï»Ù, ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ³ÛÅÙ¿Ý ÇÝùÝÇÝ ÏÁ Ëûë»ë ÙïùÇ¹ Ù¿ç Ã¿ ä³åÇÏ Ýëï»ñ ¿ ÇÙ Ñ³ñëÝÇùÇ ×³é ÏÁ ËûëÇ. Ïþ³ë¿ Ã¿ Ñ³ñë³Ý»³ó ×³ß å³ïñ³ëï ¿ »õ³ÛÉÝ. μ³Ûó ãþ³ë»ñ Ã¿ á±õñ ¿ ÇÙ Ñ³ñë³Ý»³ó Ñ³Ý¹»ñÓ, »õ á±í ¿ ÂáéÝÇÏÇÝ Ýß³Ý³Í ³ÕçÇÏ£ ²åáõß ÂáéÝÇÏ, ã»±ë ÛÇß»ñ ¹áõ ³éçÇ ·ÉáõË ¹³ëÇë Ù¿ç Ëûë»ó³Û ù»½ Ã¿ êï³ÙåûÉ¿Ý í»ñ³¹³éÝ³Éáí ÙÇ Ó»éù å³ïáõ³Ï³Ý ãáõË³Û É³Ã áõÝ¿Ç, ÙÇÝã»õ ó³ñ¹ ëÝïáõÏÇÝ Ù¿ç å³Ñ³Í »Ù, ³Ñ³ ³ÛÝ åÇïÇ ÉÇÝÇ ùá ÷»ë³ÛáõÃ»³Ý Ñ³Ý¹»ñÓ. ÙÇ³ÛÝ Ã¿ »ñμ Ñ³ñë³ÝÇù Éñ³Ý³Û, å¿ïù ¿ Ñ³Ý»ë ¹Ý»ë ëÝïáõÏ »õ ÙÇ³ÛÝ ïûÝÇ ûñ»ñ Ñ³·ÝÇë, ¹áõ ÑáÕ³·áñÍ ³ßË³ï³õáñ »ë, ß³É¿ ß³Éí³ñ ÏÁ í³Û»É¿ ù»½£ ÆëÏ Ýß³Ý³ÍÇ¹ Ñ³Ù³ñ ËûëÇÙ ù»½, áñ ëÇñï¹ Ñ³Ý¹³ñï ÉÇÝÇ. Ù»ñ ·ÇõÕÇ ï³Ýáõï¿ñ Øáõñ³ï Ñ³Ùμ³Ý ÏÁ ×³ÝãÝ³ë, ³Ñ³ ³ÛÝ åÇïÇ ÉÇÝÇ Ù»½ ËÝ³ÙÇ, áñáÛ ïáõÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ¿ »õ ³ÙμáÕç ÁÝï³ÝÇù μ³ñÇ »õ ³ÝíÁÝ³ë Ù³ñ¹ÇÏ »Ý£ î³Ýáõï¿ñ Øáõñ³ïÇÝ ÙÇ ³ÕçÇÏ Ï³Û ã³÷³Ñ³ë, Þáõß³Ý ³ÝáõÝ, áñ ß³ï å³ñÏ»ßï, ïÝ³ñ³ñ »õ Åñ³·áñÍ ÙÇ ³ÕçÇÏ ¿, »õ ¹áõ ³Ýßáõßï ß³ï ³Ý·³Ù ÏÁ ï»ëÝ³ë ½ÇÝùÁ, Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝï³ÝÇù üñ³Ý·Áëï³Ý¿Ý ³é³ç ³É³ýñ³Ý³Ï³Û »Ý. í³ëÝ½Ç ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹Ç Ï»³Ýù ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý Ï»³ÝùÇ ÙÝ³óáñ¹ ÙÇ å³ïÏ»ñÝ ¿£ ²Ñ³ ÇÙ³óáõóÇ ù»½ ³Ù¿Ý μ³Ý. ·áõó¿ ùá Ùïù¿Ý ã¿ñ ³ÝóÝ»ñ, ½Ç ¹áõ å³ñ½³ÙÇï »õ áõÕÕ³ËáÑ ÙÇ ½³õ³Ï »ë. ä³åÏÇ ëáõñ ³ãù ùá íñ³Ý ÙÇßï ÏÁ ÑëÏ¿ñ, ¹áõ ³ÛÅÙ Åñ³óÇñ ÂáéÝÇÏ, ÇÝã áñ Ïþ³ë»Ùª ßáõïáí Ï³ï³ñ¿, ÙÇ³ÛÝ í»ó ûñ ¿ ÙÝ³ó»ñ, Û³é³çÇÏ³Û »ñÏáõß³μÃÇ ³é³õûï Ù»ñ ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óõáÛ Ù¿ç ëáõñμ ë»Õ³ÝÇÝ ³é³ç å³ï³ñ³·ÇÝ ¹ÇÙ³óª ²õ»ï³ñ³Ýáí áõ Ë³ãáí ùá 155

åë³ÏÇ ËáñÑáõñ¹ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ£ ¸áõ ³ÛÅÙ¿Ý Éáõñ ïáõñ Ý³Õ³ñ³ãÇ ØËáÛÇÝ »õ ½áõéÝ³ãÇ Øñ¹áÛÇÝ. ·Çï»ë áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ñ³ñë³ÝÇù ³é³Ýó ³Û¹ μ³Ý»ñáõÝ Ñ³Ù ãáõÝÇ£ ²é ¹áõ ³ÛÅÙ ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ Ù»Í ¿ß »õ »ñÏáõ ïÇÏ, ·Ý³ ßáõï Þ³Ñå³ÕÇ ·ÇõÕ Ù»ñ Í³ÝûÃ μ³ñ»Ï³Ù¿Ý ï³ëÝ»ñÏáõ ÉÇïñ ·ÇÝÇ ³é »õ μ»ñ, μ³Ûó Ý³Û¿ áñ çáõñ ãË³éÝ»Ý, ß³Ñå³ÕóÇù Ù»½ å¿ë ÙÇ³ÙÇï ã»Ý, ù³Õùóáó Ùûï ÉÇÝ»Éáíª Ë³ñ¹³Ë»É ëáíáñ³Í »Ý. Ç±Ýã ³Ý»Ý Ë»Õ×»ñ, »ñμ ù³ÕùóÇÝ ïáÏáëÝ ³õ»ÉÇ μ³ñ¹¿, ³ÝáÝù ¿É çáõñ ÏÁ Ë³éÝ»Ýª »ñμ ïáÏáëÇ ï»Õ ·ÇÝÇ ï³Ý£ Î³ñ·Ý »Ï³õ, ÙÇ μ³Ý å³ïÙ»Ù ù»½, áñ ½³ñÙ³Ý³ë£ ºë ÙÇ ûñ ³ßÝ³Ý í»ñç ì³Ý³Û ²é³çÝáñ¹³ñ³Ý ·Ý³óÇ, ï»ë³Û áñ ù³Õ³ù³óõáó »õ ·ÇõÕ³óõáó ¹³ï³ëï³Ý Ï³ñ£ ºë ¿É Ýëï³Û ÙïÇÏ ³ñÇ. ¿¹ ù³ÕùóÇ ÙÇ åáÕÇÏ ·ÇÝÇ μ»ñ³Í ¿ñ, ÙÇ ·³õ³Ã É»óáõó ïáõ³õ ²é³çÝáñ¹ÇÝ. Ð³Ûñ ëáõñμ, ³ë³ó, ËÙ¿° ï»ë, ³Ûë ·ÇÝÇ± ¿ Ã¿ çáõñ£ Ð³Ùï»ë ³ñ³ó ²é³çÝáñ¹ª »Õμ³°Ûñ ³ë³ó, Ïþ»ñ»õÇ μ³õ³Ï³Ý çáõñ Ë³éÝáõ³Í ¿, å³ïÙ»ó í³ßË³éáõ ù³ÕùóÇÝ Ã¿ ³Ûë ÇÝã ·ÇõÕ³óõáÛÝ í»ñ³Û ³Ûëù³Ý Ñ³½³ñ ¹³Ñ»Ï³Ý ¹ñ³Ù áõÝÇÙ, ¿¹ å³ñï³å³Ý ·ÇõÕ³óÇÝ ïáÏáëÇÝ ï»Õª »ñμ»ÙÝ ³ÉÇõñ »õ »ñμ»ÙÝ ßÇñ³Û ÏÁ μ»ñ¿ »õ »ë ÏþÁÝ¹áõÝÇÙ Ç Ñ³ßÇõ ïáÏáëÇÝ, ³Ûë ï³ñÇ ³ßÝ³Ý ÛÇëáõÝ ÉÇïñ ßÇñ³Û μ»ñ³õ, »ë ¿É ÙÇ³ÙïáõÃ»³Ùμ ÉóÇ Ï³ñ³ëÝ»ñë£ ¶Çï»°ë, Ð³Ûñ ëáõñμ, »ë ·ÇÝÇ ëÇñáÕ Ù³ñ¹ »Ù, ³ÝÑ³Ùμ»ñ ÏÁ ëå³ë»Ù áñ ßÇñ³Ý »éÇó ÇçÝ³Ûª Ýáñ ·ÇÝÇ ËÙ»Ù, Û³×³Ë Ïþ»ñÃ³Ù ÏÁ Ý³ÛÇÙ Ï³ñ³ëÝ»ñáõÝ, ÏÁ ï»ëÝ»Ù áñ ã»Ý »é³ñ. Ç±Ýã μ³Ý ¿ Ïþ³ë»Ù, Ýáñ ·ÇÝÇÝ ³Ýå³ï×³é å¿ïù ¿ »é³Û, Û»ïáÛ ÇÙ³ó³Û Ã¿ Ç±Ýã å³ñ½³ÙÇï »Õ»ñ »Ù, ßÇÝ³Ï³Ý ½Çë Ë³μ³Í ¿ »õ çáõñ Ë³éÝ³Í ßÇñ³ÛÇÝ Ñ»ï£ ºë ·ñáó Ù³ñ¹ ã»Ù, μ³Ûó ÇÙ³ó³Û áñ çñ³Ë³éÝ ßÇñ³Ý ãÇ »é³ñ£ ²Ñ³ ³Ûë ¿ ÇÙ μáÕáù, Ïþ³Õ³ã»Ù Ð³Ûñ ²é³çÝáñ¹, ÇÙ ¹³ï³ëï³Ýë áõÕÇÕ ï»ë£ 156

Î³Ýãáõ»ó³õ ·ÇõÕ³óÇÝ »õ Ý³ ³éçÇ ³Ý·³Ù ³Ûëå¿ë Ëáëïáí³Ý»ó³õ, Ã¿ »ë çáõñ ã»Ù Ë³éÝ³Í, Ï³ñ»ÉÇ ¿ áñ çáõñÝ ÇÝùÝÇÝ Ë³éÝáõ³Í ¿, áñáíÑ»ï»õ Ù»ñ ßÇñ³Ë³Ý³ÛÇ å³ïÇ ï³Ï¿Ý çáõñ Ïþ³ÝóÝÇ ¿¹ ³éáõ¿Ý, çñÍ³Ï áõÝÇÙù ßÇñË³Ý¿Ý Éáõ³Ý³Éáõ Ñ³Ù³ñ, å³ï³ÑÙ³Ùμ μ³óõ³Í ¿ »õ çáõñ í³½»ñ ¿ ßÇñ³ÛÇ ·áõμÇÝ Ù¿ç£ - È³õ ÏÁ å³ïÙ»ë ïÕ³ë, μ³Ûó ßÇï³Ï ã»ë ËûëÇñ, ³ë³ó ²é³çÝáñ¹. »Ã¿ çáõñÁ ÇÝùÝÇÝ í³½³Í ¿, ³Ýå³ï×³é μáÉáñ ßÇñ³Ý çáõñ ÏÁ ¹³éÝ³ñ, μ³Ûó ë³ ·ÇÝõáÛÝ Ù¿ç çáõñÝ ã³÷áí Ë³éÝáõ³Í ¿. Ãá°Õ ³Ûë, ¹áõ »Ã¿ ·Çï¿Çñ áñ ³Û¹åÇëÇ ÷áñÓ³Ýù »Õ³Í ¿, ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ çñ³Ë³éÝ ·ÇÝÇ μ»ñÇñ ùá ³Õ³ÛÇÝ£ Ð³Ûñ ëáõñμ, Ñá·õáÛ¹ Ù»éÝÇÙ, ÙïÇÏ ³ñ³, áñ Ù»Õùë ßÇï³Ï Ëáëïáí³ÝÇÙ »õ Ïþ³Õ³ã»Ù áñ ¹áõ ¿É ßÇï³Ï ¹³ï³ëï³Ý ï»ëÝ³ë£ ²Ýó»³É ï³ñÇ »ë ÛÇëáõÝ ÉÇïñ ³ÉÇõñ μ»ñÇ ³Õ³ÛÇÝ, »ë ³ñ¹¿Ý ³ÉÇõñ Ïßé³Í ¿Ç, ·Çï¿ù ·ÇõÕ»ñáõ ÏßÇéùÇ ù³ñ»ñ μ³õ³Ï³Ý Í³Ýñ »Ý ù³Õ³ùÇ ù³ñ»ñáõ í»ñ³Û. Ù»Ýù ¹ÇïÙ³Ùμ ³Ûëå¿ë ³ñ³Í »Ýù, ·ÇïÝ³Éáí áñ Ù»ñ μ³Ý»ñ ù³Õ³ù Ïþ»ñÃ³Ûª ÙÇßï å³Ï³ë ÏÁ Ñ³Ý»Ý, ÇÝãå¿ë Ù»ñ ³Õ³Ý, μ³ÏÇ Ù¿ç¿Ý ÙÇ ³Ýáñáß »õ Ïáßï ù³ñ ÙÇ μ»ñ³õ ¹ñ³õ ÏßÇéùÝ, ÇÝÓ ³ë³ó Ã¿ ³Ûë ÙÇ ÉÇïñ ¿. ¹áõ ·Çï»ë å³ñ½³ÙÇï ßÇÝ³Ï³ÝÝ»ñ ù³Õùóõáó ßáõï ÏÁ Ñ³õ³ï³Ý. ³Õ³Ý ëÏë»ó Ïßé»É ³ÉÇõñ »õ Í³Ýñ-Í³Ýñ Ïßé»ó, »õ ï»ë ¹áõ ³ÝÇñ³õ ÏßÇéù ÑÇÝ· ÉÇïñ å³Ï³ë μ»ñ³õ. ²ëïÍáõ ëÇñáõÝ ³ëÇ, ³Õ³, ÇÙ ³ÉÇõñë ÉÙ³Ý ÛÇëáõÝ ÉÇïñ ¿. - á°ã, ÙÇÃ¿ »ë ù»½ ³ÝÇñ³õáõÃÇ±õÝ Ïþ³Ý»Ù, ³Ûëå¿ë ³ë³ó »õ ù³é³ëáõÝ ÑÇÝ· ÉÇïñ Ñ³ßáõ»ó£ ²Ûë ³ÝËÇÕ× ½ñÏ³Ýù ÇÝÍÇ ëñïÇ ó³õ »Õ³õ, ãÇ Ïñó³Û ÙáéÝ³É, ÙÇïùë ¹ñÇ áñ ëáñ³ ÷áË³ñ¿Ý ³Õ³Û¿Ý Ñ³Ý»Ù, áõëïÇ çáõñ Ë³éÝ»óÇ ßÇñ³ÛÇÝ »õ É³õ ³ñÇ, ½Ç Ù»ñ ³Õ³Ý ·ÇÝÇÝ çñ³Ë³éÝ ÏÁ ËÙ¿, áñ ·ÉáõË ãμéÝ¿£ 157

²Ñ³ Ð³Ûñ ¹³ï³õáñ, Ù»Õùë áõÕÇÕ Ëáëïáí³Ý»ó³Û, ¹áõ ¿É áõÕÇÕ áïùáí ¹³ï³ëï³Ý ³ñ³. á±í ¿ Ù»Õ³õáñ, »±ë Ã¿ ³Õ³Ý. ÙÇ³ÛÝ ³Ýáñ Ñ³Ù³ñ Ù»Õ³õáñ »Ù, áñ ³ÉÇõñÇ ËÝ¹Çñ Ò»ñ ³ï»³ÝÁ ãμ»ñÇ, ½Ç ÷áñÓáí ·Çï»Ù, ù³ÕùóÇÝ áõ ßÇÝ³Ï³Ý »ñμ ¹³ï³ëï³ÝÇ ·³Ý, áí ãÇ ·Çï»ñ áñ ù³ÕùóÇÝ ÏÁ ß³ÑÇ ¹³ïÁ, »õ ëáñ³ å³ï×³éÝ»ñ ¹áõ É³õ ·Çï»ë, Ð³Ûñ ëáõñμ, ¿É Ç±Ýã ³ë»Ù£ ÎÁ ï»ëÝ³±ë, ÂáéÝÇÏ, áñ ·ÇõÕ³óõáó ³ãùÁ ëÏë³Í ¿ Ï³Ù³ó-Ï³Ù³ó μ³óáõÇÉ£ ´³Ûó »ë Ëñ³ï Ïáõ ï³Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, ÙÇ° ·áõó¿ ¹áõ ¿É ³Ûë å³ïÙáõÃ»Ý¿Ý ûñÇÝ³Ï ³éÝ»Éáíª Ñ»ï»õÇë ×³ñåÇÏ ·ÇõÕ³óõáÛÝ, Ë³ñ¹³ËáõÃ»³Ý ¹¿Ù Ë³ñ¹³ËáõÃÇõÝ Ç ·áñÍ ¹Ý»ë, ½Ç ³Û¹ Ñ³Ï³é³Ï ¿ ²ëïáõÍáÛ å³ïáõ¿ñÇÝ£ Âá°Õ ³Ûë, »Ã¿ ÙÇ³Ý·³Ù Ë³ñ¹³Ë»É ëáñíÇë, ³ÛÉ»õë ÏÁ ÉÇÝÇ ù»½ ³ÛÝ ³ñÑ»ëï »õ áõÝ³ÏáõÃÇõÝ. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ¹áõ áã ÙÇ³ÛÝ Ë³ñ¹³ËÇÝ ¹¿Ù Ý»Ý·»É ÏÁ ç³Ý³ë, ³ÛÉ ·áõó¿ Ý³»õ ³ÝË³ñ¹³Ë Ù³ñ¹áÛÝ ¹¿ÙÝ »õë ³ÛÝå¿ë í³ñáõÇë£ Þ³ï ¿ áñ ¹áõ ½ñÏ³Ýù Ïñ»ë »õ íÝ³ëÇë, ù³Ý Ã¿ ½ñÏ»ë »õ íÝ³ë ï³ë áõñÇßÇÝ£ ´³Ûó ³õ»ÉÇ É³õ³·áÛÝ ¿, áñ ³ñÃáõÝ »õ ³ã³Éáõñç ÉÇÝÇë, áã Ë³μ»ë »õ áã Ë³μáõÇë£ ¶Çï»Ù, ÂáéÝÇÏ, »ë ù»½ Ëñ³ï ÏÁ ËûëÇÙ, ³ÛÉ ¹áõ ÙïùÇ¹ Ù¿ç ÇÝùÝ³Ëûë ÏÁ ÉÇÝÇë, Ã¿ ä³åÇÏ Ù»ñ Ñ³ñë³ÝÇùÇ ËÝ¹Çñ Ùáéó³õ, ·ÇÝáõ ËÝ¹Çñ¿Ý áõñÇß ËÝ¹Çñ Ñ³Ý»ó, »ñÏ³ñ-»ñÏ³ñ ×³é ÏÁ ËûëÇ ·ÉËáõë£ â¿°, ÂáéÝÇÏ, ã¿°, ³ÙáõëÝ³óáÕÇÝ ß³ï Ëñ³ï å¿ïù ¿, Ï³ñÍ»ë áñ Í»ñ ä³åÇÏ¹ Í³ÝÍÕ»ñ ¿, ·áõó¿ Ùáéó³õ Ñ³ñë³ÝÇùÇ Ù»Í ËÝ¹Çñ£ à°ã, ³Ûëûñ Þ³μ³Ã ¿, ¹áõ ¿É ·ÇÝÇÝ μ»ñÇñ Ñ³ëóáõóÇñ, áõñ»ÙÝ ³Ù¿Ý ÇÝã å³ïñ³ëï ¿£ ²Ûë ÇñÇÏáõÝ ³Õå³ÝëïáõÙ ¿, ·ÇõÕÇ μáÉáñ Ýáñ³Ñ³ñë ÏïñÇ×Ý»ñ åÇïÇ ÅáÕáõÇÝ, Ýáñ ÷»ë³Ý Çñ»Ýó Ù¿ç ³éÝ»Éáíª åÇïÇ Ë³Õ³Ý ËÝ¹³Ý, áõñ³ËáõÃÇõÝ ³Ý»Ý ÙÇÝã»õ ÉáÛë£ ²é³õûï ÎÇñ³ÏÇ ¿, ·ÇõÕÇ μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹ Ù»ÍÝ »õ ÷áùñ, ³Ûñ Ù³ñ¹ÇÏ, ÏÇÝ»ñ, Ñ³ñëÝ»ñ, 158

³ÕçÇÏÝ»ñ, å³é³õÝ»ñ, Çñ»Ýó ×Å»ñáí Ù»ñ Ñ³ñë³ÝÇùÇ ïáõÝ åÇïÇ É»óáõÇÝ£ ¶ÇõÕ³óõáó Ñ³ñë³ÝÇù ¿ëå¿ë ÏÁ ÉÇÝÇ, ¹áõé μ³ó ¿, ù³Õùóõáó Ñ³ñë³ÝÇù ã¿ áñ ¹áõé ÷³Ï»Ý Ñ³ñë³ÝÇù ³Ý»Ýª ÙÏÝ»ñ ³éÇùÁ ãÇÙ³Ý³Ý£ ¾ëûñ ÇñÇÏáõ³Ý Ùûï Ñ³ñëÇ Ñ»ï åÇïÇ »ñÃ³Ýù, »ë »õ ·ÇõÕÇ μáÉáñ Ù»Í-Ù»Í Ñ³Ùμ³Ý»ñ£ Ð³ñë åÇïÇ μ»ñ»Ýù Ççáõó»Ýù ïáõÝ, ùûÕ ·ÉËáõÝ Ã³ËÃÇÝ í»ñ³Û åÇïÇ ÝëïÇ, Ñ³ñëÝ³ùáÛñ Çõñ Ùûï ¿Ýå¿ë, ÇÝãå¿ë å³Ñ³å³Ý Ññ»ßï³Ï£ Ä³ÙÑ³ñ ÏáãÝ³Ï ½³ñÝ»ÉáõÝ å¿ë Éáõë³ÙáõÃÇÝª »Ï»Õ»óÇ åÇïÇ ·Ý³Ùù μáÉáñ Ñ³ñ»õ³ÝÝ»ñáí Ù¿Ï ï»Õ, ¹áõ ³ÛÝå¿ë å¿ïù ¿ Ñ³õ³ï³ë, áñ »Ï»Õ»óÇÝ ù»½ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ²¹³Ù³Û ¹ñ³Ëï ¿, áõñ Çç³Í ¿ ²ëïáõ³Í, Ó»ñ åë³Ï åÇïÇ ¹Ý¿ »õ ûñÑÝ¿ ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ Ó»éùáí. ¹áõ ¿Ýå¿ë Ñ³Ù³ñÇ Ã¿ ÙÇÝã»õ ó³ñ¹ Ï»³ÝùÇ¹ Ù¿ç ùÝ³Í ¿Çñ, Û³ÝÏ³ñÍ ÏÁ ½³ñÃÝÇë, ùÝ³Ã³Ã³Ë ³ãù¹ ÏÁ μ³Ý³ë, áñ ÙÇ Ýáñ ºõ³ Þáõß³Ý Í³ÕÇÏ μáõë³Í ¿ ÏßïÇ¹, Ó»éù Ó»éùÇ Ïáõ ï³Û ù³Ñ³Ý³Û »õ Ïþ³ë¿. §²é»³É ½Ó»éÝ ºõ³ÛÇ ïáõ»³É Ç Û³çÝ ²¹³Ù³Û¦ »õ³ÛÉÝ. ¹áõ »õë ÙïùÇ¹ Ù¿ç ËûëÇñ Ù»ñ Ù»Í ä³åÏÇÝ å¿ë£ §²Ûë ³ÛÅÙ áëÏñ ÛáëÏ»ñ³ó ÇÙáó »õ Ù³ñÙÇÝ Ç Ù³ñÙÝáÛ ÇÙáÛ¦ »õ³ÛÉÝ£ ÎÁ ëÏëÇ ù³Ñ³Ý³Û áõñÇß ËáñÑñ¹³õáñ ³ÕûÃùÝ»ñ Ï³ñ¹³É Ó»ñ í»ñ³Û, Ó»ñ áõ Ñ³ñëÇ μ»ñÝ¿Ý ËáëïáõÙÝ»ñ Ïþ³éÝ¿, μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹ íÏ³Û ÏÁ ÉÇÝÇ. ¹áõù ³ëïáõ³Í³¹Çñ ûñ¿Ýùáí ¿Ýå¿ë åÇÝ¹ ÏÁ Ï³åáõÇù Çñ³ñáõ Ñ»ï, áñ ÙÇ³ÛÝ Ù³Ñ ÏÁ ù³Ï¿. ³ßË³ñÑÇ Ó»éù Ï³ñáÕ ã¿ ù³Ï»É£ ÚÇëáõë Çõñ ²õ»ï³ñ³Ýáí ³õ»ÉÇ ³Ùñ³åÝ¹»ó Ðûñ ²ëïáõÍáÛ Ï³åÝ »õ ³ë³ó, Ã¿ §¼áñ ²ëïáõ³Í ½áõ·»³ó Ù³ñ¹ ÙÇ° Ù»ÏÝ»ëó¿¦£ äë³ÏÝ ³õ³ñï»É¿Ý Û»ïáÛª Ïþ»ÉÝ»Ýù »Ï»Õ»óÇ¿Ý, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ï³ñ· Ïáõ ·³Û áõñ³ËáõÃ»³Ý, ÏÁ ëÏëÇÝ ½áõéÝ³Ý-Ý³Õ³ñ³Ý, ÙáõÝ»ïÇÏÇ å¿ë Ó³ÛÝ Ïáõ ï³Ý ³ßË³ñÑÇÝ Ã¿ ÂáéÝÇÏ »õ Þáõß³Ý ³ÙáõëÝ³ó³Ý, ¿ë ûñ 159

Ýáó³ Ñ³ñë³Ý»³ó ïûÝ ¿, Ù»ñ ÏïñÇ× »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñ ÏÁ ëÏë»Ý ãáñ ÷»ï Ë³Õ. ¿¯, ÂáéÝÇÏ, ÑÇÝ åáÕå³ï¿ í³Ñ³ÝÇÝ ï»Õª ³Ù¿Ý Ù¿Ï Çõñ ³å³Ý Ï³Ù ÏûéïÇÏ ÏÁ ÷³ÃÃ¿ ÙÇ Ó»éùÇÝ í»ñ³Û, »ñÏáõ- »ñÏáõ Çñ³ñáõ Ñ»ï ÏÁ Ë³Õ³Ý ÙÇÝã»õ Ç ïáõÝ£ ¸ñ³Ý ³é³ç áãË³ñ ÏÁ ÙáñÃ»Ý. ¿Ý ÙÇ Ù³ï³Õ ¿ ÷»ëÇÝ áõ Ñ³ñëÇÝ ³ñ»õß³ïáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ£ ØÇïùë Ïáõ ·³Û ³Ûëï»Õ, ÂáéÝÇÏ, å³ïÙ»Ù ù»½, ù³é³ëáõÝ ï³ñÇ¿Ý ³é³ç, »ñμ Ð³ÛñÇÏ Ïþ³ÙáõëÝ³Ý³ñ, »ë ¿É ÇÝãå¿ë ëáíáñáõÃÇõÝ ¿ ·ÇõÕ³óõáóª ÇõÕáí μ³Õ³ñç, ÷áËÇÝ¹ »õ ÙÇ ·³éÝáõÏ ³éÇ ·Ý³óÇ Ñ³ñë³ÝÇù. »ñμ ÷»ë³Û Ð³ÛñÇÏ »Ï»Õ»óÇ¿Ý ïáõÝ ÏÁ ¹³éÝ³ñ, ÇëÏáÛÝ Ùï³Í»óÇ ·³éÝáõÏë Ù³ï³Õ ³Ý»Ù Çõñ ³é³ç£ ¶³éÝáõÏ ·»ïÇÝ ¹ñÇ áñ ÙáñÃ»Ù, Ð³ÛñÇÏ ÓÇáõ íñ³Û¿Ý Ï³Ýã»ó, ÙÇ° ÙáñÃ¿ù, ÙÇ° ÙáñÃ¿ù. ³ÛÝ ûñ ä³åÇÏ ËÙ»ñ ·ÉáõË ¹³ñÓ»ñ, Íáõé ßÇÝ³Ï³Ý »Õ»ñ ¿ñ. ù³ß»óÇ ¹³Ý³Ï, ³ñÇõÝ ó³Ûï»ó, μ³Ûó ÷áßÙ³Ý »Õ³Û , ï»ë³Û áñ Ð³ÛñÇÏÇ ³ãù É»óáõ»ó³õ, Ý³ ëÏë»ó ïÕáõ å¿ë É³É. ÓÇ¿Ý ÇçáõóÇÝ ï³ñÇÝ ë»Ý»³Ï, áõñ ë³ëïÇÏ Ûáõ½áõ»ó³õ áõ É³ó³õ. Ñ³ñëÝÇùÇ ïáõÝ Çñ»Ý Ñ³Ù³ñ ë·áÛ ïáõÝ ¹³ñÓ³õ. ³ÛÝ ûñ¿Ý »ë Ñ³ëÏó³Û Ã¿ Ð³ÛñÇÏ á±ñã³÷ ·áõÃ áõÝÇ ³Ý³ëÝáó í»ñ³Û, »õ á±í ¿ñ É»óáõó»ñ Ýáñ³ ëÇñï ³Û¹ã³÷ ·áñáíáí. ÇÝùÝ ÏÁ Ëáëïáí³ÝÇ ³Ûë μ³Ý Çõñ Ê³ãÇ ×³éÇ ÙÇ áõÕ»ñÓÇÝ Ù¿ç, Ã¿ Çõñ ¹³ëïÇ³ñ³Ï Ñ³Ý·áõó»³É Ñûñ»Õμ³Ûñ ÊñÇÙ»³Ý Ê³ãÇÏ ³Õ³Ý ¿, ÇëÏ Ýáñ³ ëÇñïÝ á±í ¿ É»óáõó»ñ, - ²õ»ï³ñ³Ý, ½áñ ÙÇßï ÏÁ Ï³ñ¹³ñ »õ áõñÇß ·Çñù ã·Çï¿ñ£ ²ÛÅÙ ×³ßáõ Å³Ù ¿, Ñ³ñë³ÝÇùÇÝ Ñ³ñÇë³ÛÇÝ Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ë³õ, Ñ³ñëÝ»õáñÝ»ñ ³ÝûÃÇ »Ý, Ó·»ó¿ù Ã³ÕÇëÝ»ñª ÃáÕ ÝëïÇÝ. »ñ»Ë³Ý, Ù»Í áõ å½ïÇÏ, Ñ³ñáõëïÝ áõ ³Õù³ï, í»ñÇ í³ñÇ Ï³ñ· ãÏ³Û, ä³åÏÇ ïáõÝÝ ¿ ³Ûë. Ù»Í ï³ÝïÇÏÇÝ, Ññ³Ù³Ý ³ñ³ Ñ³ñÇë³Ý É»óÝ»Ý Ù»Í-Ù»Í Ù³Ãñ³ÃÝ»ñáí, μ»ñ¿ù ¹ñ¿ù ë»Õ³Ý£ ÆÙ ëÇñ»160

ÉÇ ¹ñ³óÇ, μ³ñ»Ï³Ù, ·ÇõÕÇ μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹, Í»ñ ä³åÇÏ Ó»½ ×³é ÏÁ Ï³ñ¹³Û, ïáõ¿ù ÇÝÓ ÙÇ μ³Å³Ï ·ÇÝÇ, ä³åÇÏ å³ñï³Ï³Ý ¿ ËÙ»É Ý³Ë ³Ûë μ³Å³Ï Ù»ñ »ñÏñÇÝ ï¿ñ Ã³·³õáñÇÝ Ï»Ý³ó Ñ³Ù³ñ, áñ Ñá·³Û, Ï³é³í³ñ¿ áõ å³Ñå³Ý¿ Çõñ Ñ³õ³ï³ñÇÙ Ñå³ï³Ï ÅáÕáíáõñ¹£ ÊÙ»Ýù ³å³ Ù»ñ ÂáéÝÇÏ Ã³·³õáñÇÝ Ï»Ý³ó, áñ ³Ûëûñ Ã³·³õáñ ¿ »Õ»ñ »õ í³ÕÁª Ù³×Ï³É åÇïÇ ÉÇÝÇ£ âÙáéÝ³Ýù Ý³»õ Ù»ñ Þáõß³Ý Ñ³ñëÇÝ Ï»³Ýù, áñ ³ÛÅÙ Ã³·áõÑÇ ¿ »Õ»ñ, í³ÕÁ åÇïÇ ÉÇÝÇ ä³åÏÇ ï³Ý ïÝ³ß¿Ý »õ Åñ³·ÉáõË Ñ³ñë£ ØÝ³ó Ó»ñ Ï»Ý³ó μ³Å³Ï, ëÇñ»ÉÇ Ñ³ñëÝ»õáñ ·»Õ³óÇÝ»ñë, ßÝáñÑ³Ï³É »Ù áñ å³ïáõ»óÇù ä³åÏÇ ïáõÝ áõ ÷³é³õáñ»óÇù ÂáéÝÇÏÇë Ñ³ñë³ÝÇù£ Îþ³ÕûÃ»Ù áñ ³½å»Ý Ó»ñ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ áõ ÃáéÝ»ñáõÝ í»ñ³Û ÉÇÝÇ£ ²ÛÅÙ Ñ³ñÇëÇ ×³ß ÉÙó³õ, Ñ³ñë³ÝÇùÝ ¿É ÏÁ ÉÙÝÝ³Û, »É¿ù μ³Ï, μéÝ»ó¿ù Ó»ñ ³É³×³Ï¿ûÝï. ïÕ³ù ³Û¹ Ù»ñ ù³ñ¿ Ù»Í ë³Ý¹ ÉÇ ·ÇÝÇ É»óáõó¿ù, ÑáÕ¿ Ù»Í ÏáõéÇÏ í»ñ³Ý ¹ñ¿ù, ÃáÕ ë³Ý¹ÇÝ ßáõñç μáÉáñÇÝ, å³ñ Ë³Õ³Ý, »ñ·»Ý Ù»ñ ·»ÕÇ ÏïñÇ×Ý»ñ£ ä³åÇ°Ï å³åÇ°Ï ³ãùÁ¹ ÉáÛë, ÂáéÝÇÏ Ã³·õáñ ¿ »Õ»ñ. Ø³ÙÇ°Ï Ù³ÙÇÏ, ³ãùÁ¹ ÉáÛë, Þáõß³Ý ù»½ Ñ³ñë ¿ »Õ»ñ£ ²åñÇÝ Þáõß³Ý »õ ÂáéÝÇÏ, ºõ Í»ñ³Ý³Ý Ç ÙÇ³ëÇÝ. ÌÁÉÇÝ Í³ÕÏÇÝ ÇÝãå¿ë ßáõß³Ý, ¼³õ³ÏÝ»ñáí »õ ÃáéÝ»ñáí£ ä³åÏÇ ïáõÝ μ³ñ·³õ³×Ç, ÂáéÝÇÏ ÉÇÝÇ Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ. ºõ áõÙñß³ï ÉÇÝÇ ä³åÇÏ. î»ëÝ³Û Âáé³Ý Çõñ ×»ï»ñ£ Ü³Ñ³å»ï³ó ã³÷ ÃáÕ ³åñÇ, Ì³ÕÏÇÝ ³ÉÇù Çõñ ÓÇõÝÇ å¿ë. 161

Ð³ëÝÇ ÙÇÝã»õ Ëáñ Í»ñáõÃÇõÝ, Ø»éÝÇ »ñÃ³Û ³ñù³ÛáõÃÇõÝ£ àõï»Ýù í»ñçÇÝ Çõñ Ñá·»×³ßÝ, ÚÇß»Ýù, ûñÑÝ»Ýù Çõñ ÛÇß³ï³Ï£ Þ³ï ³åñÇù »õ ¹áõù ÇÙ ·ÇõÕ³óÇ ù³Õ³ù³í³ñ ³Õμ³ñÝ»ñë. Ñ³ñë³ÝÇùÇ ×³ß Ï»ñ³ù, Ç í»ñçáÛ Ïþáõ½¿ù ÇÙ Ñá·»×³ßÝ ¿±É áõï»É£ Þ³ï Çñ³õáõÝù áõÝÇù. Ù»ñ ù³ÕùóÇ ·ÇïÝ³Ï³ÝÝ»ñ ÏÁ Ï³ñÍ»Ý áñª ßÇÝ³Ï³Ýù ÇÙ³ëï³ëÇñ»É ã·Çï»Ý, á±ñã³÷ μÝ³Ï³Ý ¿ Ó»ñ Ñá·»×³ßÇ ï»Ýã³Ýù, í³ëÝ½Ç ÙÇßï μÝ³Ï³Ý Ñ»ï»õ³Ýù ¿ Ñ³ñë³ÝÇùÇ ×³ßÇÝ£ Ð³ñë³ÝÇùÇ ×³ßáí Ù³ñ¹ÇÏ Ïáõ ·³Ý Û³ßË³ñÑ, Ñá·»×³ßáí Ïþ»ñÃ³Ý£ ²ëïáõ³Í ÃáÕ ¿Ýå¿ë Ï³Ù»Ý³Û, ÇÝãå¿ë Ó»ñ μ³ñÇ ó³ÝÏáõÃÇõÝÝ ¿£ ´³Ûó ä³åÇÏ Ó»½ Ëñ³ï Ïáõ ï³Û, μ³ñ»Ï³ÙÝ»ñ, ³ßË³ï»ó¿ù Ó»ñ ùñïÇÝùáí, áñ ³Ù¿Ý ûñ Ó»ñ ÁÝï³Ý»Ï³Ý ë»Õ³ÝÇÝ í»ñ³Û ÉÇ³å¿ë ×³ß áõï¿ù, Ñ³ñë³ÝÇùÇ ×³ß, Ù³Ñáõ³Ý Ñá·»×³ß, ÷áñ ã»Ý Ïßï³óÝ»ñ£ ÂáÕ¿ù Ñá·»×³ß Ë»Õ× ³Õù³ïÝ»ñáõÝ »õ Ù³Ý³õ³Ý¹ ù³Ñ³Ý³Ý»ñáõÝ, áñáó Çñ³õáõÝù ½É³Ý³Éáí »õ ãï³Éáíª ÙÇßï Ó»ñ Ñá·»×³ßÇÝ ÏÁ ëå³ë»Ý. ßÇï³Ï Ëûë»Éáíª Ù»ñ ù³Ñ³Ý³Ûù Ù»é»ÉÝ»ñáõ ßÝáñÑÇõ ³õ»ÉÇ Ïþ³åñÇÝ, ù³Ý Ã¿ Ï»Ý¹³Ý»³ó£ ¾¯, ëÇñ»ÉÇ Ñ³ñëÝ»õáñÝ»ñë, Ñ³ñë³ÝÇù ³õ³ñï»ó³õ, áõï»Éáõ ËÙ»Éáõ μ³Ý»ñÝ ¿É ÉÙÝó³õ, ·ÇÝáõ ïÏ»ñ ¹³ï³ñÏáõ»ó³Ý, ï³ÝïÇÏÇÝ Éáõñ Ïáõ ï³Û Ã¿ª ï³ßïÇÝ Ù¿ç Ñ³ó ãÙÝ³ó, »õ ³Ù³ÝÇÝ Ù¿çª ÇõÕ. ÙÇ³ÛÝ Ñ³ñëÇ åÕÝÓÇ Ù¿ç ï³Ïáõó ÙÝ³ó»ñ ¿, ¿Ý ¿É ³Õù³ïÝ»ñáõ μ³ÅÇÝ ¿£ ²ÛÅÙ ³Ù»Ý³ÛÝ ù³Õ³ù³í³ñáõÃ»³Ùμª »Ï¿ù Í»ñáõÝÇ ä³åÏÇ Ó»éù Ñ³Ùμáõñ»ó¿ù, ÂáéÝÇÏÇë áõ Þáõß³ÝÇÝ ³ñ»õß³ïáõÃÇõÝ Ù³ÕÃ»ó¿ù »õ ÙÝ³ë μ³ñáí ³ë»Éáíª ·Ý³ó¿ù Ó»ñ ïÝ»ñ£ ¶Çï»Ù, ³ÝùáõÝ ÙÝ³óÇù »õ ß³ï ¿É ËÙ»óÇù, ï»ë¿ù ³Ñ³·ÇÝ ë³Ý¹Ç ·ÇÝÇÝ å³ñå»162

óÇù. Ñ³ñë³ÝÇù¿Ý ·³óáÕª Ïþ³ë»Ý Ã¿ Ù³ÑÙáõé ÏÁ ÉÇÝÇ. ³Ûë ·Çß»ñ Ñ³Ý·Çëï ùáõÝ »ÕÇù, ³é³õûï ÙáõÃ ÉáõëÝ³ÉáõÝ å¿ë ¹¿åÇ ¹³¯ßï, ¹¿åÇ ¹³¯ßï£ Øï³Í»ó¿ù, »Ã¿ ã³ßË³ïÇù í³ñáõó³Ýáí »õ ¹³ßïÇ ³ñ¹ÇõÝù ãμ»ñ¿ù ïáõÝ, Ó»ñ Ñ³ë³Í ½³õ³ÏÝ»ñ Ï³ñáÕ ã¿ù åë³Ï»É, ÙÇÃ¿ ¹³ï³ñÏ ïÝáí Ñ³ñë³ÝÇù ÏÁ ÉÇÝÇ±£ Îþ³ÕûÃ¿ ä³åÇÏ, áñ ²ëïáõ³Í Ó»ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ³ñ¹ÇõÝ³õáñ¿, »õ Ó»ñ ïÝ»ñ μ³ñáõÃ»³Ùμ É»óÝ¿, áñ ¹áõù »õë Ñ³ñë³ÝÇùÝ»ñ ³Ý¿ù »õ Ó»ñ áñ¹ÇùÝ»ñáõ »õ ÃáéÝÇÏÝ»ñáõ Ã³·Ý áõ åë³Ï ï»ëÝ³ù »õ ÙËÇÃ³ñáõÇù£ ²Ñ³°, ÂáéÝÇÏ, Ñ³ñëÝ»õáñÝ»ñ óñáõ»ó³Ý, ÙÝ³óÇÝù »ë, ¹áõ, Ù³ÙÇÏ »õ Ýáñ»Ï Ñ³ñë Þáõß³Ý. Ù»ñ ÷áùñÇÏ ÁÝï³Ý»Ï³Ý ÃõáÛÝ í»ñ³Û ÙÇ Ñ³ïÇÏ ³õ»Éó³õ. ²ëïõ³Í ³Û¹ ÙÇ Ñ³ïÇÏÝ Çμñ»õ ÙÇ óáñ»Ý³Ñ³ï ó³Ý»ó Ù»ñ ÁÝï³Ý»Ï³Ý ³Ý¹³ëï³ÝÇÝ Ù¿ç, ¹áõ åÇïÇ ï»ëÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ ³Û¹ ÙÇ Ñ³ïÇÏ Ù³Ûñ»ÝÇ ë»ñÙ¿Ý, á±ñã³÷ Ù³ÝÏ³Ñ³ïÇÏÝ»ñ åÇïÇ μáõëÝÇÝ. ÙÇ ûñ ÏÁ ï»ëÝ³ë, áñ ïáõÝÝ Éóáõ³Í ¿ É³×»ñáí, ³ÕçÇÏÝ»ñáí, áñáÝù ÃéãÝáó Ó³·»ñáõÝ å¿ëª ×Çõ-×Çõ Ó³ÛÝ Ñ³Ý»Éáí, μ»ñ³Ý μ³ó³Íª åÇïÇ ³Õ³Õ³Ï»Ý. å³åû¯, Ñ³¯ó Ïþáõ½»Ýù, Ñ³¯ó£ Æñ³õ ¿, áñ Ù³ñ¹ÇÏ ÏÁ Ñ³õ³ï³Ý áõ Ïþ³ë»Ý Ã¿ª ²ñ³ñÇã î¿ñ Çõñ ëï»ÕÍ³ÍÇÝ ·ÁëÙ³Ã Ïáõ ï³Û£ ²Ûá°, ÏÁ Ñ³õ³ï³Ýù ³Û¹å¿ë, μ³Ûó î¿ñ ²ëïáõ³Í ·ÁëÙ³Ã »õ Ñ³ó Ý³Ë³å¿ë å³ïñ³ëï»ó. »õ ³å³ Ù³ñ¹Ý ëï»ÕÍ»ó. »õ ³Û¹ ·ÁëÙ³Ã ³Ûë Ù»ñ μÝ³Ï³Í »ñÏÇñ »õ ÑáÕÝ ¿, áñáó Ñ³Ù³ñ ³ë³ó ·áñÍ»É áõ å³Ñ»É£ àõëïÇ ³é³Ýó ·áñÍ»Éáõ, ³é³Ýó ³ßË³ïáõÃ»³Ý, ³é³Ýó í³ñáõó³ÝÇ Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ á°ã Ñ³ó Ï³Û »õ áã ·ÁëÙ³Ã£ ä³ïñ³ëïáõÇñ áõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, ³ßÝ³Ý ·áõÃ³ÝÇ Å³Ù³Ý³Ï ã³ÝóÝÇ, í³ÕÝ ³é³õûï åÇïÇ »ñÃ³Ýù ¹³ßï ëÏë»Ýù Ù»ñ ³ßË³ïáõÃÇõÝ£ ²ÛÅÙ ¹áõ Ñ³Ý ³Û¹ ÷»ë³ÛáõÃ»³Ý ãáõË³Û É³Ã»ñ, Ñ³·Çñ Ùß³ÏáõÃ»³Ý ß³É¿ ß³Éí³ñ£ Þáõß³ÝÝ ¿É ÃáÕ Çõñ Ñ³ñë³Ý»Ï³Ý ½³ñ¹»ñ Ñ³Ý¿, 163

Ù³ÙÏÇ Ññ³Ù³Ýáí ³õ»É Ó»éù ³éÝ¿, ïáõÝÝ Ëáñ¹¿, ³õ»É¿, Ù³ùñ¿, ³Ù¿Ý μ³Ý Çõñ ï»Õ ¹Ý»Éáí Ï³ñ·³¹ñ¿£ ²Ûëå¿ë, ÂáéÝÇÏ Ç ¹³ßïª Þáõß³ÝÝ Ç ï³Ý »Ã¿ ³ßË³ïÇÝª ²ëïáõ³Í Ñ³ó Ïáõ ï³Û£

²½å»Ý- ï³ñûëÁ. ²É³×³Ï¿ûÝï- å³ñÇ ï»ë³Ï. ²É³ýñ³ÝÏ³Û- Ýáñ³Ó»õáõÃ»³Ý Ñ»ï»õáÕ. ²ÉÇù- ëåÇï³Ï Ù³½. ²Õå³ÝëïáõÙ- Ñ³õ³Ý³μ³ñ ÑÇÝáõÙÇ »ñ»ÏáÛÇÝ å¿ë. ²å³- í»ñ³ñÏáõ. ´³Õ³ñç- ³ÝËÙáñ Ñ³ó. ¶ÁëÙ¿Ãμ³Ëï. ¶áõμ- ÷áë, Ñáñ. ºéÇó ÇçÝ³Û- »é³É¿ ¹³¹ñÇ. ¼áõéÝ³Û- Ýáõ³·³ñ³Ý ÙÁ. ¿ñÏ³Ý- ³ÙáõëÇÝÇÝ, ¿ñÇÏÇÝ. Â³ÕÇë- ë÷éáó. Æçáõó»Ýù- Çç»óÝ»Ýù. Èó¿ù- É»óáõó¿ù. Êáñ¹»É- ßÇÝ»É, ½³ñ¹³ñ»É. Ì³ÝÍÕ»ñ ¿- Ë»ÉùÁ ³é»ñ, ïáõ»ñ ¿. ÎáõéÇÏ- Ñ³õ³Ý³μ³ñ Ñ³·áõëïÇ ï»ë³Ï. Ð³Ý¹»ñÓ- Ð³·áõëï. Ð³ñëÇ Ñ»ï åÇïÇ »ñÃ³Ýù- Ñ³ñëÁ μ»ñ»Éáõ åÇïÇ »ñÃ³Ýù. ÒÇÃ»ÝõáÛ- ÓÇÃ»ÝÇÇ. Ö»ï- ³ñáõ ½³õ³Ï. Ø³Ãñ³Ã- Ë»ó»Õ¿Ý åÝ³Ï. Ø³ÑÙáõé- Ù³ËÙáõñ, ³ñμ»ó³Í. Ø³ñÙÇÝ Ç Ù³ñÙÝáÛ ÇÙáÛ- Ù³ñÙÇÝª ÇÙ Ù³ñÙÇÝ¿Ý. Ü³Õ³ñ³Û- ³Õ³Õ³Ï. ÞÇñ³Û- Ë³ÕáÕ³ÑÇõÃ. ÞÇñË³Ý- ßÇñ³ÛÇ ³Ùμ³ñ. àëÏñ ÛáëÏ»ñ³ó ÇÙáó- áëÏáñ ÙÁ ÇÙ áëÏáñÝ»ñ¿ë. àõÙáõï-³å³õ¿Ý, ÛáÛë. àõÙñß³ï- »ñÏ³ñ Ï»³Ýù. äáÕÇÏ- å½ïÇÏ ßÇß, ³Ù³Ý. ê³Ý¹Ñ³õ³Ý, ³Õ, óáñ»Ý »õ³ÛÉÝ Ù³Ýñ»Éáõ ³Ù³Ý. î³Ñ- ¹³Ñ, ÑÇÝó³Í. î³Ïáõóï³Ï»ñáõÝ. îÇÏ- ·ÇÝÇÇ ³Ù³Ý. îÝ¿- ïáõÝ¿Ý. ÷»ï- ÷³Ûï. öáËÇÝ¹- ËÙáñ»Õ¿Ý áõï»ÉÇù. öáßÙ³Ý- ½ÕçáõÙ. Þáõñç ½ë»Õ³Ýáí ùáí- ùáõ ë»Õ³ÝÇ¹ ßáõñç. üñ³Ý·ëï³Ý- üñ³Ýë³.

164

Æ´. ä²äÎ¾ äê²Î Æ ¸²Þî êÇñ»ÉÇ° ÂáéÝÇÏ, »ë Ýáñ¿Ý »õ ÏñÏÇÝ ½ù»½ åÇïÇ åë³Ï»Ù, ¹áõ ÙÇ° Ï³ñÍ»ñ, áñ »Ï»Õ»óõáÛ Ï³Ù ù³Ñ³Ý³ÛÇ åë³Ï ù»½ μ³õ³Ï³Ý ¿£ ²Ûá°, Ñá·»õáñ³å¿ë »õ ²ëïáõÍáÛ ûñ¿Ýùáí μ³õ³Ï³Ý »õ ß³ï ¿£ ´³Ûó »Ã¿ ä³åÇÏ ³Û¹ åë³ÏÇ í»ñ³Û Çõñ åë³Ï ã¹Ý¿ª ¹áõ ³ÝûÃÇ ÏÁ Ù»éÝÇë£ ²Ñ³ ³ÕûÃ³ñ³Ý μ³óáõ»ó³õ. Ññ³Ù³Ý ³ñ³ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ, ÃáÕ ·áõÃ³Ý ë³ñù»Ý, ï³ÝÇÝ ·ÇõÕÇ ÙûïÇ Ëá½³Ý ³õ³½³ñï. å¿ïù ¿ ³ÛÅÙ¿Ý í³ñ»Ýù, ³Õμ»Ýù ³Û¹ ³ñïÝ, »õ ·³ñáõÝ μ³Ýç³ñ»Õ³Ýáó å³ñï¿½ ³Ý»Ýù£ ÈÍ»ó¿°ù ·áõÃ³Ý, ¹áõ ï»ë ÑÇÙÇ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ç°Ýãå¿ë åÇïÇ åë³Ï»Ù ½ù»½£ ¶Ý³° Ý³Ë ·áÙßáõÏÝ»ñáõÝ »õ »½Ý»ñáõÝ ×³Ï³ïÝ»ñÝ Ñ³Ùμáõñ¿, ³ñÇ ·áõÃ³ÝÇÝ Ù³×ÇÝ ùáí ËáÝ³ñÑÇñ ·»ïÇÝª Ù³Ûñ»ÝÇ ÑáÕ Ñ³Ùμáõñ¿, Ó»éùë Ù³×ÇÝ íñ³Û ¹ñ³Í »Ù, Ñ³Ùμáõñ¿ ä³åÏÇ Ó»éù »õ Ù³×Á. ³Ñ³ ù³é³ëáõÝ ï³ñáõ³Ý Ù³×Ï³É ä³åÇÏ, ³Ûëûñ ù»½ ÏÁ Û³ÝÓÝ¿ Ù³×Ï³ÉáõÃ»³Ý íë»Ù³·áÛÝ å³ßïûÝ, ½áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í ²¹³Ù³Ûª Ù»ñ Ù»Í ä³åÏÇÝ ïáõ³õ, áñ ·áñÍ¿ »ñÏÇñ »õ å³Ñ¿£ òáñ»Ý³μáÛë¿ ÑÇõëáõ³Í ÙÇ ëÇñáõÝ, ·»Õ»óÇÏ, μáÉáñ³Ï åë³Ï ßÇÝ»Ù ÇÙ Ó»éùáíë ù»½ Ñ³Ù³ñ. μ»ñ ·ÉáõË¹ ÂáéÝÇÏ, ¹Ý»Ù ³Ûë ÇÙ åë³Ï. »õ ³Ûë åë³ÏÝ, ä³åÏ¿¹ åë³ÏÝ »õ ÛÇß³ï³ÏÝ ¿, »ñμ»ù ãí»ñóÝ»ë ·ÉË¿¹ ÙÇÝã»õ Ù³Ñáõ³Ý ûñ£ ºõ »ñμ ¹áõ ¿É ÏÁ Í»ñ³Ý³ë ä³åÏÇ å¿ë, ³Û¹ åë³Ï ùá ³Ý¹ñ³ÝÇÏ áñ¹õáÛ¹ ·ÉáõË ¹Çñ, »õ ³Ûëå¿ë áñ¹õáó áñ¹Ç ÃáÕ ß³ñáõÝ³ÏáõÇ. åë³ÏÇÝ ËáñÑáõñ¹ μ³ó³ïñ»Ù ù»½, áñ É³õ ÁÙμéÝ»ë »õ ³Ý»ÕÍ å³Ñ»ë ³Ûë ³õáõñ ÛÇß³ï³Ï ùá ÙïùÇÝ Ù¿ç£ ²½ÝÇ°õ ÂáéÝÇÏ, ÇÙ ËáñÑñ¹³õáñ åë³ÏÇë Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ ³Ûë ¿. ä³åÇÏ ½ù»½ ÏÁ åë³Ï¿ ÑáÕÇÝ Ñ»ï, ·áõÃ³ÝÇÝ Ñ»ï, ¹³ßïÇ Ùß³ÏáõÃ»³Ý Ñ»ï. »õ ÇÝãå¿ë Þáõß³ÝÇ Ñ»ï Ï³å»ó ½ù»½ ù³Ñ³Ý³Ý, »õ ¹áõ ï¿ñ »ë 165

ÙÇÝã»õ Ç Ù³Ñ, Ï³ñáÕ ã»ë ½ÇÝùÝ ÃáÕáõÉ, ³ÛÝå¿ë »õë ä³åÇÏÝ ½ù»½ åë³Ï»Éáí ÏÁ Ï³å¿ Ù³Ûñ»ÝÇ »ñÏñÇÝ Ñ»ï, áñ Û³õÇï»³Ý åÇïÇ ãÃáÕáõëª áñ Ù»ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ å³åÏ»Ý³Ï³Ý ë»åÑ³Ï³ÝáõÃÇõÝ ¿£ ²¹³ÙÝ ³ë³ó, »õ Ù³ñ¹ÇÏ Ïþ³ë»Ý, Ã¿ª ÏÇÝ Ù³ñ¹áó Ï»³ÝùÝ ¿. ÙÇÃ¿ ÑáÕÝ ¿É Ù³ñ¹áó Ï»³Ýù ã¿±, Ù³ñ¹ÇÏ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û Ñ³óáí Ïþ³åñÇÝ£ Þáõß³Ý ù»½ ½³õ³ÏÝ»ñ åÇïÇ μ»ñ¿, ÑáÕÝ ¿É Ó»½ Ñ³ó åÇïÇ ï³Û, ¹³ßïÇ Ù¿ç ³ñ³ÍáÕ ÏáíÝ áõ áãË³ñª Ó»½ ³é³ï-³é³ï Ï³Ã åÇïÇ ï³Ý. Ï³Ã¿Ý ÇõÕ áõ å³ÝÇñ ÏÁ ßÇÝ¿ù. ³Ûë ³Ù¿Ý μ³ñÇùÝ»ñáõÝ í³Û»Éù ÑáÕ¿Ý ã¿±£ ²ÛÅÙ, ÂáéÝÇÏ, ³ë³ Ùß³ÏÝ»ñáõÝª ³éÝ»Ý ·áõÃ³Ý »õ ï³õ³ñÝ»ñ, ¹³éÝ³Ýù »ñÃ³Ýù Ç ïáõÝ, Ù³ÛñÇÏÇ¹ »õ Þáõß³ÝÇÝ å¿ïù ¿ Û³ÛïÝ»Ù ¹³ßïÇ åë³ÏÇ ËáñÑáõñ¹£ ØïÇÏ ³ñ¿°ù áñ ËûëÇÙ Ó»½, μ³ñÇ ï³ÝïÇÏÇÝ »õ Þáõß³Ý£ ºë ³Ûëûñ, Ýáñ ÷»ë³Û ÂáéÝÇÏ ï³ñÇ ¹³ßï. ·áõÃ³Ý ÉÍ»É ïáõÇ, Ù³×Á ÂáéÝÇÏÇÝ Ó»éù ïáõÇ, Ó»éùë ·ÉËáõÝ í»ñ³Û ¹Ý»Éáíª Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ûñÑÝáõÃÇõÝ Ï³ñ¹³óÇ, »õ ½ÇÝùÝ ÏñÏÇÝ ³Ý·³Ù ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý Ñ»ï åë³Ï»óÇ, ÑáÕÇÝ »õ ·áõÃ³ÝÇÝ Ñ»ï Ï³å»óÇ, »õ ·Çï¿±ù ¹áõù, áñ ä³åÏÇ åë³ÏÝ ³Ýù³Ïï»ÉÇ å¿ïù ¿ ÉÇÝÇ. ÂáéÝÇÏ ³ÛÅÙ »ñÏáõ ÏÇÝ áõÝÇ, ÇÙ³ó¿ù, ÙÇ ÏÇÝÝ Þáõß³ÝÝ ¿, áñáõ Ñ»ï åë³Ïáõ»ó³õ ëáõñμ ³ÙáõëÝáõÃ»³Ùμ, ÙÇ ÏÇÝÝ ¿É Ñ³Ûñ»Ý³ïáõñ Å³é³Ý·áõÃ»³Ý ÑáÕÝ ¿, áñáõ Ñ»ï »ë Ï³å»óÇ Ð³Ûñ ²μñ³Ñ³Ùáõ ûñÑÝáõÃ»³Ùμ£ Þáõß³ÝÝ ½³õ³ÏÝ»ñ åÇïÇ μ»ñ¿ ÂáéÝÇÏÇÝ Ñ³Ù³ñ, ÑáÕÝ ¿É Ñ³ó åÇïÇ ï³Û μáÉáñ ÁÝï³Ý»³ó Ñ³Ù³ñ£ Îþ³ÕûÃ»Ù, áñ ²ëïáõ³Í å³Ñ¿ Þáõß³ÝÝ »õ ß³¯ï ³åñÇ, μ³Ûó Þáõß³ÝÝ Ù³ÑÏ³Ý³óáõ ¿, Ã¿ Ù»éÝÇ, ÂáéÝÇÏ ÙÇ áõñÇß Þáõß³Ý ¿É ÏÁ ·ïÝ¿£ ÆëÏ »Ã¿ ÑáÕ Ù»éÝÇ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï μáÉáñ ä³åÏÇ ï³ÝÝ ÁÝï³ÝÇù Ç ÙÇ³ëÇÝ ÏÁ Ù»éÝÇÝ£ ºõ Ç±Ýãå¿ë ÏÁ Ù»éÝÇ ÑáÕÝ, áñ ²¹³Ù¿Ý ÙÇÝã»õ ¿ë ûñ Ï³Û áõ ÏÁ ÙÝ³Û ³ÝÙ³Ñ£ Êûë»Ù Ó»½ Ã¿ 166

ÑáÕÝ Ç°Ýãå¿ë ÏÁ Ù»éÝÇ. ³ÛÝ ³Ýμ³Ëï ûñÝ, »ñμ ÂáéÝÇÏ Ó»éù Ù³×¿Ý ù³ß»Éáíª ÑáÕ³·áñÍáõÃÇõÝ ãÇ ß³ñáõÝ³Ï»ñ, Ï³Ù Ñ³ñëï³Ý³Éáí ÏÁ μ³ñÓñ³ÙïÇª ³ÛÉ»õë ³ÙûÃ ÏÁ Ñ³Ù³ñÇ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç, Ï³Ù ·ÇõÕ³Ï³Ý ÁÝÏ»ñáõÃ»³Ý Ñ»ï ³åñÇÉ, ÏÁ ÃáÕáõ ·ÇõÕÝ áõ ÑáÕª Ïþ»ñÃ³Û ù³Õ³ù³óÇ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ºõ Ï³Ù ¹Åμ³Ëï ûñ»ñ ÏÁ Ñ³ëÝÇÝ Çõñ í»ñ³Û, »ñμ Ûáõë³Éáí Ã¿ ß³ï ÑáÕ»ñ áõÝÇ, å³ñïù ³Ý»Éáí Çñ³ñáõ í»ñ³Û ÏÁ μ³ñ¹¿. å³ñï³ï¿ñ ÑáÕ»ñ ÏÁ ·ñ³õ¿, á¯Ñ, ÂáéÝÇÏ ³ÝÑáÕ ÏÁ ÙÝ³Û£ ²Ñ³ ³ÛÝ ûñ ÑáÕÝ ÂáéÝÇÏÇÝ Ñ³Ù³ñ ÏÁ Ù»éÝÇ, ·ñ³õáÕÇÝ Ñ³Ù³ñ Ï»Ý¹³ÝÇ ÏÁ ÙÝ³Û£ ²ÛÝ ûñ, ³Ûá°, ä³åÏÇ ï³Ý ×ñ³· ÏÁ Ù³ñÇ, ÂáéÝÇÏ ï³Ýáõï¿ñª í³ñÓõáñ Ùß³Ï ÏÁ ÉÇÝÇ£ ²õ³¯Õ, ä³åÏÇ Ñ³ñë Ý³½»ÉÇ Þáõß³Ýª åÇïÇ »ñÃ³Û Ñ³óÃáõË ÉÇÝÇ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç, ÇñÇÏáõ³Ý ÙÇ ù³ÝÇ Ñ³ó ·á·ÝáóÇÝ Ù¿ç ¹Ý»Éáíª μ»ñ¿ Çõñ ×ÅÇÏÝ»ñáõÝ£ ÂáéÝÇÏÇÝ Ù³Ûñ, μ³ñÇ ï³ÝïÇÏÇÝ, ¹áõ ä³åÏÇ »ï»õ¿Ý Ù»éÇñ, áñ ãï»ëÝ³ë ³ÛÝ ûñ£ â³ë»±ë, ÂáéÝÇÏ, ³¯Ñ, ä³åÇÏ, Ç±Ýã ã³ñ ·áõß³ÏáõÃÇõÝ Ïþ³Ý»ë ÂáéÝÇÏÇ¹ í»ñ³Û, μ»ñ³Ý¹ μ³ñÇ μ³ó£ à°ã, ÂáéÝÇÏ, ²ëïáõ³Í ãÁÝ¿ áñ ·áõß³ÏáõÃÇõÝÝ Ó»ñ í»ñ³Û Ï³ï³ñáõÇ£ ºë Ïþ³ÕûÃ»Ù, áñ ¹áõù ³ÛÝ ë»õ ûñ ãï»ëÝ³ù. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ³ÛÝ ë»õ ³õáõñ ïËáõñ Ï»³ÝùÇ å³ïÏ»ñ ÝÏ³ñ»óÇ Ó»ñ ³ãùÇ ³é³ç, áñå¿ë½Ç ï»ëÝ³ë áõ ÛÇß»ë ä³åáõ¹ Ñ»é³ï»ë ·áõß³ÏáõÃÇõÝÝ, Û³Ù»Ý³ÛÝ ½ûñáõÃ»Ý¿ ³ßË³ï»ë ÑáÕÝ Ó»éù¿¹ ãÑ³Ý»É. áã ÙÇ³ÛÝ ÑáÕÝ ù»½ å¿ïù ¿, áñ Ñ³ó Ïáõ ï³Û ù»½, ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û Ïþ³åñÇë, ³ÛÉ»õ Ýáñ³ Ñ³Ù³ñ ²ëïáõ³Í ß³ï ³ñ»õ ï³Û ù»½. »ñμ Ù»éÝÇëª ·»ñ»½Ù³ÝÇ¹ Ñ³Ù³ñ ¿É »ñÏáõ Ï³Ý·áõÝ ÑáÕ å¿ïù ¿, ã·Çï»±ë ¹áõ, Ù³ñ¹ÇÏ ·»ñ»½Ù³ÝÇ ÑáÕÇÝ í»ñ³Û ¿É ÏÁ ÏéáõÇÝ. í³¯Û ³Ýáñ, áñ ÏÁ Ù»éÝÇ »õ Ã³Õáõ»Éáõ ï»Õ ãáõÝÇ, ½Ç ·»ñ»½Ù³ÝÇ ÑáÕÝ »õë Ù³ñ¹áÛÝ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ë»åÑ³Ï³Ý Çñ³õáõÝù ¿£ ²ë»É Ïþáõ½»Ù, ÂáéÝÇÏ, Ù³ñ¹ Çõñ ÍÝ³Í ûñ¿Ý ÑáÕáí Ïþ³åñÇ, »õ 167

»ñμ Ù»éÝÇ, ¹³ñÓ»³É ÑáÕ å¿ïù ¿, áñ Ýáñ³ ï³Ï Ã³ÕõÇ£ ²Ûëå¿ë, ÂáéÝÇÏ, ÑáÕÝ å¿ïù ¿ Ï»Ý³ó »õ Ù³Ñáõ ûñ, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ä³åÇÏÝ ½ù»½ ÑáÕÇÝ Ñ»ï Ï³å»ó áõ åë³Ï»ó, áñ åÇÝ¹ ·ñÏ»ë ½ÑáÕÝ. ãÃáÕáõë áñ áõñÇßÝ»ñ Ó»éù¿¹ Û³÷ßï³Ï»Ý, ¹áõ ³ÝÑáÕ ÙÝ³ë, ëïñáõÏ ÉÇÝÇë, »ñÃ³ë áõñÇßÇ ¹éÝ»ñ í³ñÓÏ³Ý Ùß³Ï ¹³éÝ³ë, »õ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ó»ñ í»ñ³Û Ï³ï³ñáõÇ ä³åÏÇ Ï³Ë³ñ¹ ·áõß³ÏáõÃÇõÝ. »õ ¹áõ Ë»É³μ»ñ»Éáí ÛÇß»ë, ³õ³¯Õ, »ë ï³Ýáõï¿ñ ¿Ç, Ý³Ñ³å»ï ä³åÏÇë Ëñ³ïÝ»ñáõÝ ÙïÇÏ ã³ñÇ, ³ÛÅÙ ³Ý³é³Ï áñ¹õáÛÝ å¿ëª í³ñÓÏ³Ý Ùß³Ï »Õ³Û, ÃáÕÉáí ÇÙ áãË³ñ³ó Ñûï, áõñÇßÝ»ñáõ Ý³ËÇñ Ïþ³ñ³Í»Ù. »õ ß³μ³Ã ÙÇ ³Ý·³Ù ·áÝ¿ ¹áõé ßñç»Éáí Ý³Ëñ³Ñ³ó ÅáÕí»Ù£ ²Ûá°, ÂáéÝÇÏ, »ñμ ·ÇõÕÇ ï³ÝáõïÇñáç μ³ËïÇÝ ³ÝÇõ ¹³éÝ³Û, ³ÛÝã³÷ Ýáõ³ëï³Ý³Ûª áñ ÝáÛÝ ·ÇõÕÇÝ Ý³Ëñáñ¹ ÉÇÝÇ, ¹áõ ÙÇ Ï³ñÍ»ñ Ã¿ ³Û¹ íÇ×³Ï Ï³ñÇ ¹³éÝ³·áÛÝ íÇ×³Ï ¿, í³ëÝ½Ç ·ÇõÕÇÝ Ý³Ëñáñ¹ í³ñÓõáñ Ùß³Ï ¿, ß³É³ÏÝ»ñáí Ñ³ó ÏÁ ï³ÝÇ Çõñ ïáõÝ. ÏÃ³Ý Ïáí áõÝÇ, ·áÝ¿ ÙÇ ù³ÝÇ Ñ³ï áãË³ñ, ³ÛÍ áõÝÇ »õ Çõñ ÁÝïÝÇù ÉÇáõÃ»³Ùμ Ïþ³åñÇÝ£ ´³Ûó »ñμ ³Û¹ ³ÝÏ»³É ï³Ýáõï¿ñÇÝ Ó»éù Ý³Ëñáñ¹áõÃÇõÝ ãÇÛÝ³Û, Ý³ ÇÝùÝÇÝ Çõñ Ý³ËÏÇÝ íÇ×³Ï ÛÇß»Éáí Ïþ³ë¿. »ë ï³Ýáõï¿ñ ¿Ç, Ç±Ýãå¿ë Ï³ñáÕ »Ù í³ñÓÏ³Ý Ùß³Ï ÉÇÝ»É ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç, É³õ ¿ áñ ÃáÕáõÙ ·»Õ, »ñÃ³Ù ù³Õ³ùÝ»ñ »õ Çμñ»õ ³ÝÍ³ÝûÃ ÙÇ ãù³õáñ Ù³ñ¹, Ë³éÝáõÇÙ ÷áÕáóÇ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ Ñ»ïª ÉÇÝÇÙ Ùáõñ³óÏ³Ý£ ÆëÏ »Ã¿ Çμñ»õ Ñ³ñëïáõÃ»Ý¿ ÇÝÏ³Í §ï¿ûíÉ¿Ãï¿Ý ïÇõßÏÇõÝ¦ Û³çáÕÇÙ íÇ×³ÏÇ ²é³çÝáñ¹¿Ý ÙÇ íÏ³Û³Ï³Ý ³éÝ»É, ³Û¹ ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ ÙÇ Ù»Í μ³Ëï ÏÁ ÉÇÝÇ. Ïþ»ñÃ³Ù ³ßË³ñÑ¿ ³ßË³ñÑ, »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõÝ, Ñ³ñáõëïÝ»ñáõÝ ÏÁ ¹ÇÙ»Ù, »õ ³Ûëå¿ë ÅáÕáíù ³Ý»Éáíª ¹³éÝ³Ù ·³Ù å³ñïùë ï³Ù »õ å³Ñ»Ù ÇÙ ÁÝï³ÝÇù£ 168

²Ñ³, ÂáéÝÇÏ, ¹ÅÝ¹³Ï »õ ¹³éÝ³·áÛÝ íÇ×³ÏÝ ³Ûë ¿. »ñμ ï³Ýáõï¿ñ Ùáõñ³óÏ³ÝáõÃ»³Ý ÏÁ ¹ÇÙ¿, Ñ³õ³ï³Éáí Ã¿ ³Û¹ ³Ý³ñ· »õ ³Ýå³ïÇõ ÙáõñáÕáõÃ»³Ùμ Ï³ñáÕ ÏÁ ÉÇÝÇ μ³õ³Ï³Ý ·áõÙ³ñ Ñ³ÛÃ³ÛÃ»É áõ í»ñÁëïÇÝ Ï³Ý·Ý»É Çõñ ÏáñÍ³Ý»³É ïáõÝÝ£ ¸áõ ÏÁ Ñ³õ³ï³±ë, áñ ÑáÕ³·áñÍÇÝ ÏáñÍ³Ý»³É ïáõÝ Ùáõñ³óÏ³ÝáõÃ»³Ùμ Ï³Ý·ÝÇ£ ´áí³Ý¹³Ï Í»ñáõÃ»³Ýë Ï»³ÝùÇ Ù¿ç »ë ³Û¹åÇëÇ μ³Ý ãï»ë³Û£ ì³ëÝ½Ç ï³Ýáõï¿ñ ·ÇõÕ³óõáÛÝ ï³Ý Ñ³ëï³ïáõÝ ÑÇÙÝ ÑáÕ³·áñÍáõÃÇõÝ ¿. »ñμ ï³Ýáõï¿ñÝ ÑáÕÝ áõ ÑáÕÇÝ í³ëï³Ï ÃáÕáõ, Ý³ ³ñ¹¿Ý ÏáñÍ³Ýáõ³Í ¿ »õ Û³õÇï»³Ý Ï³Ý·Ý»É ãáõÝÇ. Ý³ ãù³õáñáõÃ»³Ùμ åÇïÇ ³åñÇ ÙÇÝã»õ Ù»éÝÇ£ ¾¯, ëÇñ»ÉÇ° ÂáéÝÇÏ, μ³õ³Ï³Ý »Õ³õ, ³õ³ñï»Ýù ¹³ßïÇ åë³Ï »õ ¹³ßïÇ ¹³ë»ñë£ ºë å¿ïù ¿ å³ïÙ»Ù Ý³»õ ·ÇõÕÇ »ñ¿óÝ»ñáõÝ »õ ·»Õ³óõáó, ÃáÕ ³ßË³ñÑ ÇÙ³Ý³Û, Ã¿ ²ñ×³Ïáõ ä³åÇÏ ¿ëå¿ë ÙÇ ï³ñûñÇÝ³Ï μ³Ý ³ñ³Í ¿. Çõñ ÂáéÝÇÏª Ýáñ ÷»ë³Ý ï³ñ»ñ ¿ ¹³ßï, ÑáÕÇÝ áõ ·áõÃ³ÝÇÝ í»ñ³Û åë³Ï»ñ ¿. Ù³ñ¹ ãÇ ·Çï»ñ Ç±Ýã åë³Ï ¿ ³Û¹, áñ ³é³Ýó ù³Ñ³Ý³ÛÇ, ³é³Ýó Ë³ãÇ »õ ²õ»ï³ñ³ÝÇ áõ ÅáÕáíñ¹Ç íÏ³ÛáõÃ»³Ýª ¹³ßïÇ Ù¿ç Ï³ï³ñáõ»ñ ¿£ ÂáÕ Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù ³Ûëå¿ë ¹³ï³ëï³Ý ³Ý»Ý, ÂáéÝÇÏ, μ³õ³Ï³Ý ¿, áñ ¹áõ É³õ Ñ³ëÏó³ñ ³Ûë åë³ÏÇÝ ËáñÑáõñ¹Ý. »ë ÏÁ Ù»éÝÇÙ, ¹áõ áÕç ÏÁ ÙÝ³ëª ÏÁ ï»ëÝ³ë, Û»ïáÛ ·ÇõÕ³óÇÝ ¿É ÏÁ Ñ³ëÏÝ³Û »õ áÕáñÙÇë Ïáõ ï³Û ä³åÏÇ Ñá·õáÛÝ£

²ÕûÃ³ñ³Ý- »Ï»Õ»óÇ, ³ñß³ÉáÛë. ²Ý»ÕÍ- Ù³ùáõñ. ´áÉáñ³Ï- ÏÉáñ³Ï, ßáõñç³Ý³ÏÇ. ¼ÑáÕÝ- ÑáÕÁ. Î»Ý³ó- Ï»³ÝùÇ. ØáõñáÕáõÃ»³Ùμ- Ùáõñ³Éáí, Ùáõñ³óÏ³ÝáõÃ»³Ùμ. Ú³Ù»Ý³ÛÝ ½ûñáõÃ»Ý¿- ³ÙμáÕç áõÅáí. Ü³Ëñ³Ñ³ó- ÑáíÇõÇÝ ïñáõ³Í Ñ³óÁ, Ï»ñ³ÏáõñÁ.

169

Æ¶. ØºèºÈàò ¸²Þî ºô ¶ºðº¼Ø²Ü²ò ÚÆÞ²î²Î²ð²ÜÜºð ä³Ñ ÙÇ ÃáÕáõÝù, ÂáéÝÇÏ, Ù»ñ Ï»Ý¹³ÝÇ ¹³ßï, ³ñÇ »ñÃ³Ýù Ù»é»Éáó ¹³ßïÇÝ ³Ûó»ÉáõÃÇõÝ ³Ý»Ýù. ·Çï»¯ë, Ù³Ñ ï³Ï³õ- ï³Ï³õ ÏÁ Ùûï»Ý³Û ä³åÏÇÝ, Ïþáõ½»Ù í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ù³ÝÇ Ï»Ý¹³ÝÇ »Ù, áïùáíë »ñÃ³Ù ßñçÇÙ Ù»é»Éáó ÝÝç³ñ³ÝÝ, ÙÇÝã»õ ³ÛÝ ûñ, »ñμ ½Çë Ý³ßÇÝ í»ñ³Û ¹ñ³Í ´³Ý¹ ²ëïáõ³Í ³ë»Éáí ÏÁ μ»ñ»Ý, ÏÁ ¹Ý»Ý ·»ñ»½Ù³Ý, »ë ¿É ÏÁ Ñ³Ý·ãÇÙ Ù»ñ å³å»ñáõÝ ÍáóÁ£ ¶»ñ»½Ù³ÝÝ»ñÝ ¿É Ù»½Ç Ñ³Ù³ñ ÙÇ ËûëáõÝ ¹³ë³ñ³Ý »Ý. Ë³ã³ù³ñ»ñ »õ Ù»é»Éáó ÛÇß³ï³ÏÝ»ñ ¹»é ÏÁ ËûëÇÝ Ù»½ Ñ»ï. ï»ëÝ³Ýù Ã¿ ÑÇÝ »õ Ýáñ Å³Ù³Ý³ÏÇ Ù¿ç Ç°Ýã Ù³ñ¹ÇÏ ÍÝ»ñ, »Ï»ñ »Ý ³ßË³ñÑ. ³åñ»ñ »Ý, ·áñÍ»ñ »Ý Ã¿° μ³ñÇ, Ã¿ ã³ñ, »õ ¹³ñÓ»³É ÃáÕ»ñ »Ý ³Ûë ³ßË³ñÑ, ³ñ»õÝ áõ Ï»³Ýù, ïáõÝ »õ ÁÝï³ÝÇù, Ùï»ñ Í³ÍÏáõ»ñ »Ý Ù»é»Éáó ³Ûë ÙáõÃ ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç£ ²Ù¿Ý ùñÇëïáÝ¿Ç ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û ÙÇ-ÙÇ Ë³ã³ù³ñ ïÝÏáõ³Í ¿, í»ñ³Ý ·ñ³Í »Ý Ù»éÝáÕÇÝ ³ÝáõÝÝ »õ Ï»³Ýù, áñ ï»ëÝáÕ Ï³ñ¹³Û »õ áÕáñÙÇë ï³Û£ Î³ñ¹³Ýù áõñ»ÙÝ, ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ ÑÇÝ áõ Ýáñ ÛÇß³ï³Ï³ñ³ÝÝ»ñ, ï»ëÝ³Ýù Ã¿ ÇÝã Ñ³ñáõëï ï³Ýáõï¿ñ»ñ »õ ³ÛÉ ³ßË³ï³õáñ »õ Ýß³Ý³õáñ Ù³ñ¹ÇÏ »É³Í »Ý ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíñ¹Ç ¹³ë¿Ý, áñáó ³Ýó»³É Ï»³ÝùÝ ³é³ùÇÝáõÃ»³Ý ¹³ë»ñ »Ý Ù»½ Ñ³Ù³ñ£ ¶Çï»±ë, Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ù»é»³ÉÝ»ñ, áñ ÙÇÝã»õ Ç Ï³ï³ñ³Í ³ßË³ñÑÇ ÏÁ ËûëÇÝ Ù»½ Ñ»ï£ ¶Çñù»ñáí ÏÁ ËûëÇÝ, ³ÝÙ³Ñ ÛÇß³ï³ÏÝ»ñáí ÏÁ ËûëÇÝ, ·»ñ»½Ù³ÝÇ ù³ñ»ñáí ÏÁ ËûëÇÝ£ êÏëÇñ ÂáéÝÇÏ, Ï³ñ¹³° ³Ûë ï³å³Ý³·ÇñÝ.

§²Ûë ¿ ï³å³Ý ²ñ×³Ï³óÇ ï³Ýáõï¿ñ úÑ³Ýç³ÝÇÝ, áñ áõÃëáõÝ ï³ñÇ ³åñ»ó³õ, áã ·ÇõÕ¿Ý, áã ïÝ¿Ý Ñ»é³ó³õ, »ñμ»ù ãÃáÕáõó Ó»éù¿Ý ·áõÃ³ÝÇ Ù³×Ý ÙÇÝã»õ 170

ûñÝ Ù³Ñáõ³Ý£ Ü³ Ýáñá·»ó Ù»ñ ·ÇõÕÇ ÷É³Í »Ï»Õ»óÇÝ »õ ÙÇ ³ñï ÛÇß³ï³Ï ïáõ³õ »Ï»Õ»óõáÛÝ¦£ §²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ñá·õáÛÝ¦£ Î³ñ¹³° ëáñ³ ÏßïÇ Ë³ã³ù³ñÝ.

§ºë ØÇñ½ûÛ»Ýó Ø³ñË³ë, áñ ³é³ç ³Õù³ï áõ í³ñÓÏ³Ý Ùß³Ï ¿Ç, ÃÇ½ ÙÇ ÑáÕÇ Ï³ñûï, ³ßË³ï»ó³Û »õ ²ëïáõ³Í Û³çáÕ»ó, ÇÙ Ñ³É³É í³ëï³ÏáíÝ μ³õ³Ï³Ý ÑáÕ»ñ ·Ý»óÇ, Ñ³ñëï³ó³Û »õ ï³Ýáõï¿ñ »Õ³Û, Ïï³Ï ³ñÇ Û»ïÝ³ÙÝ³ó ½³õ³ÏÝ»ñáõ, áñ ï³ñáõ³Ý ÑÇÝ· ï³Õ³õ³ñÇ Ù»é»Éáó ûñ»ñ Ù³ï³Õ ³Ý»Éáí ³Õù³ï³ó Ï»ñ³Ïáõñ μ³ßË»Ý£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ø³ñË³ëÇ Ñá·õáÛÝ¦£ ºñÃ³Ýù, ÂáéÝÇÏ, ³ÛÝ Ù»Í Ë³ã³ù³ñÇ ·ñ»ñ Ï³ñ¹³°.

§²Ûë ¿ Ñ³Ý·Çëï Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ ²¹³ÙÇÝ, áñ ß³ï ÑáÕ³ï¿ñ ¿ñ, »ñ»ù Ëá÷áí ·áõÃ³Ý ÏÁ ÉÍ¿ñ, ù³éëáõÝ Ùß³Ï áõÝ¿ñ. Ù»ñ ·ÇõÕÇ Ù»Í Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ïáõÝÝ ¿ñ, Çõñ ÁÝï³Ý»³ó ÃÇõ ÙÇÝã»õ »ûÃ³Ý³ëáõÝ ÏÁ Ñ³ëÝ¿ñ. »ñμ Ñá·»×³ß ï³ñ Ï³Ù Ù³ï³Õ ³Ý¿ñ, Ñ³½³ñ-Ñ³½³ñ Ù³ñ¹ ÏÁ Ï»ñ³Ïñ¿ñ. Ý³ ß³ï ³é³ùÇÝÇ Ù³ñ¹ ¿ñ, Ù»é³õ Ñ³ñÇõñ ï³ñ»Ï³Ý. μáÉáñ ·ÇõÕ³óÇù É³óÇÝ Ýáñ³ Ù³Ñáõ³Ý í»ñ³Û. Ý³ Ïï³Ï ÃáÕáõó, áñ ì³ñ³·³Û »õ ²ñ×³Ïáõ í³Ýù»ñáõÝ Çõñ Ï³Éáõ³ÍÝ»ñ¿Ý ãáñë ³ñï ï³Ý »õ Çõñ ÓÇÃ³Ñ³Ý¿Ý ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óõáÛÝ ß³ñáõÝ³Ï Éáõë³õáñáõÃ»³Ý Ó¿Ã ï³Ý£ àñ Ñ³Ý¹ÇåÇù, ³ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ ²¹³ÙÇ Ñá·õáÛÝ¦£ ØÇ° ³ÝóÝÇñ, ³Û¹ ÙûïÇ ÷áùñÇÏ Ë³ã³ù³ñÇ ·ñ»ñ Ï³ñ¹³°.

§ºë »Ù Ý³Õ³ñ³ãÇ Ø³ñ¹ûÝ£ ²Ûë Ë³ã³ù³ñÇ ï³Ï Ñ³Ý·Çëï å³éÏ»ñ »Ù. μáÉáñ Ï»³Ýùë áõñ³ËáõÃ»³Ùμ ³ÝóáõóÇ. ÓÙ»éÝ Ñ³ñë³ÝÇùÝ»ñáí »õ ³Ù³é å³Ñ¿½ ¹Ý»Éáí£ ²Ù¿Ý ·³ñÝ³Ý Ïáõ ·³ÛÇ ²ñ×³Ï ·ÇõÕ å³Ñ¿½ ÏÁ ¹Ý¿Ç, ³é³ï ë»Ë »õ ÓÙ»ñáõÏ ÏÁ Ñ³Ý¿Ç, óáñ»ÝÇ, 171

·³ñõáÛ, »ÕÇ, å³ÝñÇ, Å³ÅÏÇ Ñ»ï ÏÁ ÷áË¿Ç, ïáõÝë ³é³ïáõÃ»³Ùμ ÏÁ É»óÝ¿Ç, ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ ß³ï »ñç³ÝÇÏ ³åñ»ó³Û. »ñμ ï»ë³Û Ã¿ åÇïÇ Ù»éÝÇÙ, Ïï³Ï ³ñÇ áñ ½Çë ù³Õ³ù ãÇ Ã³Õ»Ý, ³ÛÉ ï³ÝÇÝ ²ñ×³Ï ·ÇõÕ Ã³Õ»Ý. ²ëïáõ³Í ß¿Ý å³ÑÇ ³ÛÝ ·ÇõÕ, áñ ß¿Ý å³Ñ»ó ÇÙ ïáõÝ£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ý³Õ³ñ³ãÇ Ø³ñ·áÛÇ Ñá·õáÛÝ¦£ Î³ñ¹³°, ÂáéÝÇÏ, ¹áñ³ ÏßïÇ ÙÇõë ï³å³Ý³ù³ñ, áñáõ í»ñ³Û ÙÇ Ñ³õáõ å³ïÏ»ñ ÏÁ ï»ëÝáõÇ.

§ºë »Ù Ñ³õå³Ý Ø³ñÏáë, ·»Õ»óÇ ¿Ç, μ³Ûó ÑáÕ ãáõÝ¿Ç. Ùï³Í»óÇ Ã¿ Ç°Ýã ³Ý»Ù, áñ ³åñÇÙ. ÙÇ ·Çß»ñ »ñ³½Ç Ù¿ç ß³ï Ñ³õ»ñ áõ Ñ³õÏÇÃÝ»ñ ï»ë³Û, ³ëÇ ë³ ÇÙ μ³ËïÝ ¿. ³é³õûï »É³Û, »ñ³½Çë Ù»ÏÝáõÃÇõÝ Ï³ï³ñ»óÇ. ³é³ç ÙÇ ÷áùñÇÏ Ñ³õÝáó ßÇÝ»óÇ, ï³ëÝ Ñ³ï Ñ³õ ·Ý»Éáí ÃáõËë ¹ñÇ, ÙÇ ù³ÝÇ ï³ñáõ³Ý Ù¿ç Ñ³õ»ñáõë ÃÇõ Ñ³ë³õ ÙÇÝã»õ »ñ»ù Ñ³ñÇõñÇ, ÙÇßï Ñ³õ áõ Ñ³õÏÇÃ ÏÁ Í³Ë¿Ç ·ÇõÕÇ ÑÇõñ»ñáõÝ »õ ù³Õ³ù³óõáó. »ë »õ ÇÙ ÁÝï³ÝÇùë É³õ ³åñ»ó³Ýù Ñ³õáõ Ùëáí »õ Óáõ³½»Õáí£ ²Õáõ¿ëÝ»ñ »õ Ïáõ½»ñ, áñ ß³ï ÃßÝ³ÙÇ »Ý Ñ³õ»ñáõÝ, »ë ³ÝáÝó Ñ³Ù³ñ áñá·³ÛÃ ßÇÝ»óÇ. ³Ù¿Ý ï³ñÇ ÓÙ»ñ³Ý μ³õ³Ï³Ý ³Õáõ¿ë »õ Ïáõ½ μéÝ»Éáíª Ýáó³ ÙáñÃ»ñ¿Ý μ³õ³Ï³Ý ß³Ñ Ïþ³Ý¿Ç£ Ð³õå³ÝáõÃ»³Ý ßÝáñÑÇõ áñëáñ¹áõÃÇõÝ ¿É ëáñí»ó³Û. í»ñç Ù»éÝ»Éáõë Å³Ù³Ý³Ï Ïï³Ï ³ñÇ ½³õ³ÏÝ»ñáõë, áñ Ñ³õÝáó áõ Ñ³õ»ñ »ñμ»ù Ó»éù¿Ý ãÃáÕáõÝ, áñ ÙÇ³Ï Çñ»Ýó Ñ³óÝ áõ ³åñáõëïÝ ¿£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ñ³õå³Ý Ø³ñÏáëÇ Ñá·õáÛÝ¦£ øÇã ÙÇ Ñ»éáõ Ïþ»ñ»õÇ ÙÇ ·»ñ»½Ù³Ý³ù³ñ, áñáõÝ ·ñ»ñ Ù³Ùéáï³Í »Ý ÂáéÝÇÏ, »õ í»ñ³Ý Ù»ÕáõÇ ÷»Ã³ÏÇ Ýß³Ý Ï³Û. Ï³ñ¹³° ï»ëÝ³Ýù áí ¿.

§ºë »Ù Ù»Õáõ³å³Ñ Ùß³Ï ä»ïûÝ. ÷áùñÇÏ ïÝ³Ï¿ë Ç ½³ï áãÇÝã μ³Ý ãáõÝ¿Ç, Ùï³Í»óÇ-Ùï³Í»óÇ, ·Ý³óÇ 172

å³ñïù ³ñÇ, ÑÇÝ· ÷»Ã³Ï ³éÇ, å½ïÇÏ Ù»Õáõ³Ýáó ÙÇ ßÇÝ»Éáí Ù¿ç ¹ñÇ. ²ëïáõ³Í Û³çáÕ»ó, Ù»ÕáõÝ»ñë μ³½Ù³ó³Ý, ÙÇÝã»õ Ñ³ñÇõñ ÷»Ã³Ï »Õ³õ, áñù ß³ï ³é³ï Ù»Õñ áõ ÙáÙ Ïáõ ï³ÛÇÝ, Ã¿° ù³Õ³ù ï³Ý»Éáí ¹ñ³Ùáí ÏÁ í³×³é¿Ç, »õ Ã¿ ·»ÕÇ Ù¿ç Ñ³óÇ áõ »ÕÇ Ñ»ï ÏÁ ÷áË¿Ç. ÁÝï³ÝÇùë Ù»Õñáí áõ Ï³ñ³·áí ÏÁ å³Ñ¿Ç. Ù»éÝ»Éáõë ûñ, Ëñ³ï ïáõÇ ³Ý¹ñ³ÝÇÏ áñ¹õáÛë, áñ ãÑ»é³Ý³Û Ù»Õáõ³ÝáóÇ ¹éÝ¿Ý »õ Ù»Í ËÝ³Ùáí å³Ñå³Ý¿ Ù»ÕáõÝ»ñ, áñ Ù»ñ Åñ³ç³Ý ³Ýí³ñÓ Ùß³ÏÝ»ñÝ »Ý. Ïï³Ï ³ñÇ Ý³»õ áñ ³Ù¿Ý ÎÇñ³ÏÇ »õ å³ï³ñ³·Ç ûñ»ñ ·»ÕÇ »Ï»Õ»óõáÛ ë»Õ³ÝÇÝ í»ñ³Û ÙáÙ í³é»Ý »õ ù³Ñ³Ý³ÛÝ ÛÇß¿ ½Çë Çõñ ³ÕûÃùáí£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ù»Õáõ³å³Ý ä»ïáÛÇ Ñá·õáÛÝ¦£ êáñ³ ùáí ÙÇ ³Ýï³ß Ë³ã³ù³ñ Ï³Û, Ï³ñ¹³° ï»ëÝ³Ýù Ã¿ áñá±õ ·»ñ»½Ù³Ý ¿.

§ºë »Ù Ý³Ëñáñ¹ Ü³½³ñ, »ñ»ëáõÝ ï³ñÇ Ý³Ëñáñ¹áõÃÇõÝ ³ñÇ, ß¿Ý ÙÝ³Û ²ñ×³Ï ·ÇõÕ. »ñÏáõ Ñ³½³ñ ï³õ³ñ ¿ñ ÇÙ Ý³ËÇñ, ³Ù¿Ý ß³μ³Ã³·ÉáõË ß³É³Ï-ß³É³Ï Ý³Ëñ³Ñ³ó ÏÁ ÅáÕí¿Ç, ï³Ýë Ù³é³Ý Ñ³óáí ÏÁ É»ó õ¿ñ, Ù»ñ ï³ÝïÇÏÇÝ ËÙáñ ß³Õ»É, Ñ³ó »÷»É ã·Çï¿ñ, Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù ÏÁ Ï³ñÍ»Ý áñ Ý³Ëñáñ¹áõÃÇõÝ μ³Ý ÙÁ ã¿, á°ã, Ý³Ëñáñ¹áõÃÇõÝ ¿É ·ÇõÕ³Ï³Ý ÙÇ ³ßË³ïáõÃÇõÝ ¿. »ë »ñμ»ù ·³Ý·³ï ãáõÝÇÙ, ÙÇÝã»õ Ù³Ñáõ³Ýë ûñ Ñ³óÇ Ï³ñûïáõÃÇõÝ ãÇ ù³ß»óÇ£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ý³Ëñáñ¹ Ü³½³ñÇ Ñá·õáÛÝ¦£ ÂáéÝÇÏ, ¹áõ Éë»ñ »ë, ·ÇõÕ³óÇù ÙÇßï ·³Ý·³ï Ïþ³Ý»Ý áõ Ïþ³ë»Ý Ã¿ª ·ÇõÕÇ ·½ÇñÝ»ñ ß³ï ³ÝÇÍ³Í »õ Ñ³ÛÑáÛÇã Ù³ñ¹ÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, μ³Ûó »ë Éë»ñ »Ù, áñ Å³Ù³Ý³Ï³õ Ù»ñ ·ÇõÕÝ ÙÇ μ³ñÇ ·½Çñ »Õ³Í ¿. ß³ï μ³ñ»ë¿ñ áõ ËáÑ»Ù, »ñμ»ù ½ñÏ³Ýù ã¿ñ ³Ý»ñ, ÑÇõñ ï³Éáõ Ï³ñ·Ý ×ß¹áõÃ»³Ùμ ÏÁ å³Ñ¿ñ, »õ ÙÇßï ÏÁ ç³Ý³ñ ³Õ173

ù³ïÝ»ñ ËÝ³Û»É, ÙÇÝã»õ ó³Ûëûñ ·ÇõÕ³óÇÝ ³Û¹ μ³ñÇ ·½ñÇ ³ÝáõÝÝ ÏÁ ÛÇß¿£ ²Ñ³õ³ëÇÏ Ýáñ³ ·»ñ»½Ù³Ý, ½³ñÙ³Ýù, ÂáéÝÇÏ, ²ñ×³Ïáõ ·½ÇñÝ ¿É Çõñ ·»ñ»½Ù³ÝÇ Ë³ã³ù³ñÝ »õ ÛÇß³ï³ÏÝ áõÝÇ, Ï³ñ¹³°.

§²ñ×³Ïáõ ß¿Ý ·ÇõÕÇ ·½Çñ Î³½ûÝ »Ù »ë, û¯Ë, Ç±Ýãå¿ë Ñ³Ý·Çëï å³éÏ³Í »Ù ÑáÕÇÝ ï³Ï, ³Ï³ÝçÝ»ñë ¹Ýç³ó»ñ ¿ ·»Õ³óõáó Ñ³ÛÑáÛ³Ýù¿Ý, ½áõñ ³ÝÇñ³õ ³Ý¿Íù¿Ý, Ñ³å³ ³ÛÝ Ëëï³μ³ñáÛ, ³ÝÑ³Ùμ»ñ, å³Ñ³ÝçáÕ ÑÇõñ»ñáõ Ó»éù¿Ý Ç±Ýã ù³ß»óÇ, Í»Í Ï»ñ³Û, ã³ñã³ñõ»ó³Û, ·½áõ»ó³Û μ³Ùå³ÏÇ å¿ë. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ³ÝáõÝë ·½Çñ ¹ñ³Í »Ý, Ï³ñÍ»Éáí Ã¿ »ë áõñÇßÝ»ñ ÏÁ ·½»Ù£ ²ëïáõ³Í Ñá·Çë ³é»ó, Ù»é³Û, ³½³ïáõ»ó³Û£ ²Õù³ï ³åñ»ó³Û, ³Õù³ï Ù»é³Û, áãÇÝã μ³Ý ãáõÝÇÙ Ïï³Ï»Éáõ. ÙÇ³ÛÝ Ëñ³ï Ïáõ ï³Ù Ó»½, ·»Õ³óÇ ³Õù³ïÝ»ñ, ·»ÕÇ ·½Çñ ÙÇ ÉÇÝÇù, ·³ó¿ù ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý Ùß³Ï »Õ¿ù, Ñ³½³ñ ³Ý·³Ù É³õ ¿ ÑáÕÇ Ùß³Ï, ù³Ý ·»ÕÇ ·½Çñ, í³ëÝ½Ç ·»ÕÇ ·½ñáõÃÇõÝ ã³ñ Ùß³ÏáõÃÇõÝ ¿£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ ·½Çñ Î³½áÛÇ Ñá·õáÛÝ¦£ ÂáÕáõÝù ³Ûë ÷áùñÇÏ Ù³ñ¹áó ÷áùñÇÏ Ë³ã³ù³ñ»ñÝ, Ã¿»õ ÷áùñÇÏ Ï³ñÍáõ³ÍÝ»ñÝ ¿É Çñ»Ýó ã³÷áí Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ áõÝÇÝ£ Þñç»Ýù, ÂáéÝÇÏ, ·ïÝ»Ýù ³ÛÝ Ù»Í Ë³ãù³ñ»ñÝ, áñáó ï³Ï ÏÁ Ñ³Ý·ãÇÝ ³ÛÝåÇëÇ Ñá·ÇÝ»ñÝ, áñù Ù»ñ ·ÇõÕÇÝ ÷³éù áõ å³ïÇõ »Õ³Í »Ý. ÅáÕáíáõñ¹ ãÇ ÙáéÝ³ñ, ÏÁ ÛÇß¿ Ýáó³ μ³ñ»ñ³ñáõÃÇõÝ »õ ÛÇß³ï³Ï£ ¶ÇõÕ¿Ý μ³õ³Ï³Ý Ñ»éáõ ÙÇ μÉñ³Ï Ïþ»ñ»õÇ, ÏÁ ï»ëÝ³±ë ÂáéÝÇÏ, ³Û¹ μÉñ³ÏÇÝ ·³·³Ã ÙÇ Ù»Í Ë³ã³ù³ñ Ï³Û. ³ÛÝï»Õ ¿ Ù»Í-Ù»Í ÏïÇñ áãË³ñÝ»ñáõ ï¿ñ ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇ ·»ñ»½Ù³Ý. ³Û¹ μÉñ³ÏÇó ³ñ¹¿Ý ÙÇ ³ÕμÇõñ ÏÁ μÕËÇ »õ ³Û¹ ³ÕμÇõñÇÝ Ú³ÏáÛÇ ³ÕμÇõñ Ïþ³ë»Ý, áõñ Ú³ÏáÛÇ ÏÃ³Ý áãË³ñÝ»ñ Ïáõ ·³ÛÇÝ å¿ñ ï³Éáõ£ Ú³Ïû ÑáíÇõ, Ã¿å¿ï Çμñ»õ ÑáÕ³·áñÍ ï³Ýáõï¿ñ ã¿ñ Ù»ñ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç, μ³Ûó Çμñ»õ ÑáíÇõ Ë³ßÝ³ñ³Í Ù»Í 174

ï³Ýáõï¿ñ ÏÁ Ñ³Ù³ñáõ¿ñ, í³ëÝ½Ç ãáñë ÏïÇñ áãË³ñ áõÝ¿ñ, ³Ù¿Ý ÙÇ ÏïÇñ Ñ³½³ñ Ñ³ï ¿ñ. Ïþ³ë¿ÇÝ ù³éëáõÝ Ñá·Ç í³ñÓÏ³Ý ÑáíÇõ »õ ·³éÝ³ñ³Í áõÝ¿ñ, μáÉáñÝ ¿É ³ÙáõëÝ³óáõó»ñ ¿ñ£ ²ÕçÇÏÝ»ñáõÝ ÃÇõ ã»Ù ·Çï»ñ, Çõñ ïáõÝÝ ÃáéÝ»ñáí Éóáõ³Í ¿ÇÝ, ÇÝùÝ ß³ï ·Ã³ë¿ñ, ³é³ï³Ó»éÝ Ù³ñ¹ ¿ñ. Çõñ ûñÑÝ»³É ïáõÝÝ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ ³å³õ¿Ý ¿ñ£ àãË³ñ³ó ÏïáõñÇ Å³Ù³Ý³ÏÝª μáõñ¹ ÏÁ μ³ßË¿ñ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ£ Ú³Ïû ÑáíÇõ Úáíμ³Û å¿ë Ï³ñáÕ ¿ñ ³ë»É Ã¿ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ Ù»ñÏ³ó³Í ÃÇÏáõÝùª ÇÙ μáõñ¹áíë ÏÁ ç»éÝáõ¿ÇÝ£ ÜÙ³Ý³å¿ë Ï³Ã¿Ýª Ï³Ã, å³Ýñ¿Ýª å³ÝÇñ, ÇõÕ¿Ýª ÇõÕ μ³ÅÇÝ ÏÁ Ñ³Ý¿ñ Ï³ñûï»³É ·ÇõÕ³óÇ ÁÝï³Ý»³ó£ Ú³Ïû ÑáíÇõ ³ÝËïñ³å¿ë ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ¿ñ, Ý³ ã¿ñ áñáß»ñ Çõñ ßñç³å³ï »Õ³Í ³ÝÁÝï³ÝÇ ûï³ñ³ó»Õ ³½·»ñáõ Ï³ñûï»³ÉÝ»ñÝ. áí áñ ¹ÇÙ¿ñ, áí áñ ËÝ¹ñ¿ñª Ý³ Ïáõ ï³ñ »õ ã¿ñ Ëïñ»ñ£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Çõñ ³ÝáõÝ áõ Ñ³Ùμ³õ ß³ï Ù»Í ¿ñ ÝáÛÝÇëÏ ¹ñ³óÇ å³Û³½³ï ùÇõñ¹ ó»Õ³å»ïÝ»ñáõÝ ³é³ç£ ØÇ ³Ý·³Ù å³ñëÇó ÏáÕÙÇ ÃßÝ³ÙÇ ùÇõñ¹»ñ ½³ñÏÇÝ Ú³ÏáÛÇ áãË³ñÝ»ñáõ Ï¿ëÝ ï³ñ³Ý. Ù»ñ Ú³ÏûÝ ²μñ³Ñ³Ù Ý³Ñ³å»ïÇÝ å¿ëª ³é³õ Çõñ ÏïñÇ× É³×»ñ »õ ·ÇõÕÇ ù³ç ïÕ³Ù³ñ¹»ñ, ·Ý³ó Ïéáõ»ó³õ »õ Çõñ Ã³É³Ý ¹³ñÓáõó£ Ðáíáõ³Ï³Ý å³ñ½ Ï»³Ýù ß³ï »ñÏ³ñ Ï»³Ýù ïáõÇÝ Ù»ñ Ý³Ñ³å»ï Ú³ÏáÛÇÝ, Ý³ ³åñ»ó³õ ÙÇÝã»õ Ñ³ñÇõñ ùë³Ý ï³ñÇ, Çõñ μáÉáñ Ï»³ÝùÇ Ù¿ç Ý³ í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ÑÇõ³Ý¹³ó³õ, ÇÝùÝ ½·³ó »õ ÇÙ³ó³õ Ã¿ åÇïÇ Ù»éÝÇ, Ï³Ýã»ó ÅáÕí»ó Çõñ Ù³Ñ×ÇÝ ßáõñç, μáÉáñ ½³õ³ÏÝ»ñ, ÃáéÝ»ñ »õ ï³Ý ÁÝï³ÝÇù. Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý μ»ñÝáí ûñÑÝ»ó ½³Ù¿ÝùÝ, Ñ³Ùμáõñ»ó Çõñ Ñáíáõ³Ï³Ý óáõåÝ »õ ÷áÕ, ½áñ ¹ñ³Í ¿ñ ÏßïÇÝ, ¹áÕ¹áçáõÝ Ó»éùáí ³é³õ »õ ïáõ³õ ²åñë³Ù ³Ý¹ñ³ÝÇÏ áñ¹õáÛÝ£ §ø»½ ÏÁ Û³ÝÓÝ»Ù, áñ¹»³Ï, ³ë³ó, ÇÙ Ñáíáõ³Ï³Ý »õ ï³Ýáõï¿ñ³Ï³Ý Çñ³õáõÝùë, Ï³é³í³ñ¿ ÇÝãå¿ë »ë Ï³é³í³ñ»óÇ, 175

å³Ñå³Ý¿ Ù»ñ ïáõÝ »õ áãË³ñÇ Ñûï»ñ. ÙÇ ÙáéÝ³ñ ·ÃáõÃÇõÝ »õ Ï³ñ»ÏóáõÃÇõÝ, áãË³ñ³ó ³ñ¹ÇõÝù¿Ý ÙÇßï μ³ÅÇÝ Ñ³Ý ·ÇõÕÇ ³Õù³ï »õ ãù³õáñ Ï³ñûï»³ÉÝ»ñáõÝ, Çμñ»õ ³ÝçÝç»ÉÇ Ïï³Ïª Ïþ³õ³Ý¹»Ù ù»½ áñ¹»³Ï, áñ ï³ñáõ³Ý ÑÇÝ· ï³Õ³õ³ñ³ó Ù»é»ÉáóÇ ûñ, ùë³Ý áãË³ñ å¿ïù ¿ Ù³ï³Õ ³Ý¿ù, ³Õù³ïÝ»ñáõÝ ÉÇ³å¿ë Ñ³ó »õ Ï»ñ³Ïáõñ ï³ù, ·ÇõÕÇ ù³Ñ³Ý³ÛÝ Çõñ å³ï³ñ³·ÇÝ Ù¿ç μáÉáñ Ù»é»Éáó Ñá·ÇÝ»ñáõÝ Ñ»ï ÛÇß¿ Ý³»õ ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇ Ñá·ÇÝ£ àñ¹»³Ï ÇÙ ²åñë³Ù, ûñÑÝ»Éáí Ïþ³åëåñ»Ù ù»½, »Õμ³ÛñÝ»ñ ëÇñ¿, ÁÝï³ÝÇù ëÇñ¿, áãË³ñ³ó Ñûï»ñ ëÇñ¿, áñ Ù»ñ Ñ³ñëïáõÃ»³Ý ·³ÝÓ»ñÝ »Ý. ³ßË³ïÇñ áñ Ñáíáõ³Ï³Ý ³Û¹ Ù»Í Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ³ÝáõÝ ãí»ñÝ³Û ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇ ïÝ¿Ý£ ²ÛÉ»õë ãÏ³ñ»Ù ËûëÇÉ, Ññ»ßï³Ï »Ï³õ, Ñá·Çë å¿ïù ¿ ï³Ù ³ë³ó áõ ³õ³Ý¹»ó Ñá·ÇÝ£ ´áÉáñ ·ÇõÕ³óÇù É³óÇÝ áõ ë·³óÇÝ Ýáñ³ Ù³Ñáõ³Ý í»ñ³Û, »õ ÇÝãå¿ë ÇÝùÝ Ïï³Ï³Í ¿ñª Ñ³Ý·áõó»ÉáÛÝ Ù³ñÙÇÝ μ»ñÇÝ Ã³Õ»óÇÝ ³Ûë μÉáõñÇÝ Íáó£ ÎÁ å³ïÙ»Ý Ã¿ Ú³ÏáÛÇ Ã³ÕÙ³Ý ûñÁ ·ÇõÕÇ μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹ Ã³÷»ñ ¿ñ ³Ûë μÉáõñÇÝ í»ñ³Û. ÑáíÇõÝ»ñÝ Ú³ÏáÛÇ »ñÏáõ Ñ³½³ñ ÏÃ³Ý áãË³ñÝ»ñ μ»ñ»ñ ¿ÇÝ å¿ñ³ï»Õ£ ²åñë³Ù ³Ý¹ñ³ÝÇÏ áñ¹ÇÝ Ññ³Ù³Ý Ïþ³Ý¿, áñ ³ÛÝ ³õáõñ áãË³ñÇ ³ÙμáÕç Ï³Ã ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ »õ ³Õù³ïÝ»ñáõÝ ï³Ý. í³Ý»óÇù ·ÇÝÇ ÏÁ ï³Ý»Ý »õ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û ÏÁ μ³ßË»Ý ³Õù³ïÝ»ñáõÝ ÇëÏ Ú³ÏáÛÇ ·»ñ»½Ù³ÝÇ í»ñ³Û ·ÇÝõáÛÝ ï»Õ Ï³ÃÝ ¿ñ. μáÉáñ ÅáÕáíáõñ¹ ÷³Ûï¿ ÏûïÇÏáí Ýáñ ÏÃáõ³Í ÷ñ÷ñáõÝ Ï³Ã ËÙ»óÇÝ, ³Õù³ïÝ»ñÝ ¿É Çñ»Ýó ³Ù³ÝÝ»ñ ÉóÇÝ »õ áÕáñÙÇë ï³Éáíª ûñÑÝ»óÇÝ Ñ³Ý·áõó»ÉáÛÝ ·»ñ»½Ù³ÝÝ£ ÆëÏ ÑáíÇõÝ»ñ ·Çï»±ë ÇÝã ³ñÇÝ, ÂáéÝÇÏ. ÏÁ ËûëÇÝ Ã¿ª ÑáíÇõÝ»ñÝ ¿É Ù¿Ï-Ù¿Ï Ù»Í ³Ù³Ýáí Ï³Ã μ»ñÇÝ Ã³÷»óÇÝ Ú³ÏáÛÇ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û£ Æ±Ýã ù³Õóñ »õ ËáñÑñ¹³176

õáñ ¿ ³Ûë μ³Ý. Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ Ú³Ïû ÑáíÇõ, Ï³Ã Ï»ñ³õ, »õ »ñμ Ù»é³õª Çõñ ·»ñ»½Ù³ÝÝ ¿É Ï³Ã ÍÍ»ó£ ²åñë³Ù áñ¹ÇÝª ÙÇ Ù»Í Ë³ã³ù³ñ ïÝÏ»ó Çõñ Ñûñ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û, áñáÛ í»ñ³Û ·ñáõ³Í ¿ Çõñ μ³ñÇ ÛÇß³ï³Ï. Ï³ñ¹³°, ÂáéÝÇÏ.

§²Ûë ¿ ï³å³Ý Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇÝ, áñ ÇÝãå¿ë Ïï³Ï ³ñ³Í ¿ñ, ½ÇÝùÝ ³Ûë μÉáõñÇÝ í»ñ³Û Ã³Õ»óÇÝ, Çõñ ÛÇß³ï³ÏÝ ûñÑÝ»³É ÉÇÝÇ£ ²ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Ù»Í ï³Ýáõï¿ñ ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇ Ñá·õáÛÝ¦£ ¸³éÝ³Ýù, ÂáéÝÇÏ, ³ëïÇ, »ñÃ³Ýù Ù»ñ ³õ»ñ³Ï ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û í³Ýù, áñáÛ ï³×³ñ ÙÇ³ÛÝ áÕç ÙÝ³ó³Í ¿. ¿¹ ï³×³ñÇ ¹áõñëÇ å³ïÇ ï³Ï, áõñ ÙÇ ³ÕμÇõñ ÏÁ μÕËÇ ï³×³ñÇ ÑÇÙ³Ý ï³Ï¿Ý, »õ ³ÕμÇõñÇÝ Ùûï ÙÇ Ñ³ëï³μáõÝ áõé»ÝÇ Í³é ïÝÏáõ³Í ¿. ³õ³Ý¹³μ³ñ Ïþ³ë»Ý Ã¿ ³Û¹ï»Õ ÙÇ ³ÝÛÇß³ï³Ï ·»ñ»½Ù³Ý Ï³Û ³é³Ýó Ë³ã³ù³ñÇ, »õ ³Û¹ ·»ñ»½Ù³Ý ³ßáõÕ ØáõßáÛÇÝ ¿£ ²ßáõÕÝ»ñ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ³ÝÝß³Ý Ñ³Ù³ñáõ³Í ³Õù³ï Ù³ñ¹ÇÏ »Ý, á±í åÇïÇ Ýáó³ Ñá·ÇÝ Ñá·³Û, Ï³Ù ÛÇß³ï³ÏÝ å³ïáõ¿, ÙÇ Ë³ã³ù³ñ ïÝÏ¿ Ýáó³ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û, μ³Ûó »ñç³ÝÇÏ ¿ ³ßáõÕ ØáõßûÝ, ½Ç Çõñ ·»ñ»½Ù³Ý³ù³ñ ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û ÷áùñÇÏ ï³×³ñÝ ¿, áñáÛ Ñáí³Ý»³ó ï³Ï ÏÁ Ñ³Ý·ãÇ ³ñ¹³ñ³Ñá·Ç ØáõßûÝ£ ÆÝãå¿ë Éë³Í »Ù, Ù»ñ ·ÇõÕÇ ÑÇÝ Í»ñáõÝ»³ó å³ïÙáõÃ»Ý¿Ý, å³ïÙ»Ù ù»½ ÂáéÝÇÏ, ØáõßáÛÇ Ï»³ÝùÝ áõ í³Ë×³ÝÝ »õ ¹áõ É³õ áõß³¹Çñ »ÕÇñ, ï»°ë á±ñã³÷ ËáñÑñ¹³õáñ »õ Ñ»ï³ùñùñ³Ï³Ý ¿£ ²ßÁÕ ØáõßûÝ μÝÇÏ Ù»ñ ·ÇõÕÇ ½³õ³ÏÝ ¿, »õ ³ßáõÕ âÇã³ÏÇÝ ³ßÏ»ñï »Õ»ñ ¿, áñáÛ ·»ñ»½Ù³Ý óáÛó Ïáõ ï³Û ³Ûëûñ Ê³ñ³ÏáÝÇë ·ÇõÕÇ ëáõñμ Âáñáë »Ï»Õ»óõáÛ ¹³ñÇ íñ³Ý£ ¶Çï»±ë, ÂáéÝÇÏ, ³ßáõÕÝ»ñ ³½³ï Ï»³Ýù ëÇñáÕ Ù³ñ¹ÇÏÝ»ñ »Ý, ïÝ³ß¿Ý ã»Ý. Çñ³õ ¿, áñ ß³ï ëÇñ³Ñ³177

ñ³Ï³Ý »ñ·»ñ áõÝÇÝ, μ³Ûó Çñ»Ýù ³ÙáõëÝ³Ý³É ß³ï ã»Ý ëÇñ»ñ£ Î³Ý ³ßáõÕÝ»ñ ³É, áñ ³õ»ÉÇ μ³ñáÛ³Ï³Ý Ëñ³ïÝ»ñ áõÝÇÝ »õ ·»Õ»óÇÏ μ³Ý³ëï»ÕÍ³Ï³Ý ·áí³ë³ÝùÝ»ñ ÏÁ ßÇÝ»Ý ëáõñμ»ñáõÝ í»ñ³Û£ Ø»ñ ³ßáõÕ ØáõßûÝ ³Ûë Ï³ñ·¿Ý ¿ñ£ ÚÇëáõë ³é³ù»Éáó å³ïáõÇñ»ó áñ óáõå »õ Ù³Ë³Õ ã³éÝ»Ý Ç ×³Ý³å³ñÑÇÝ, ³ßáõÕÝ»ñ ×Çß¹ ÏÁ å³Ñ»Ý ³Ûë å³ïáõ¿ñÝ, ³ÝïáõÝ, ³ÝÁÝã³ë¿ñ, Ã³÷³é³ßñçÇÏ Ù³ñ¹ÇÏ »Ý£ ØÇ³ÛÝ ÙÇ ë³½ áõÝÇÝ, ÏÁ Ó·»Ý Ã»õ»ñÝÇÝ »õ ÏÁ ßñç»Ý ·ÇõÕ¿ ·ÇõÕ. áõñ Ñ³ñë³ÝÇù, Ñá·»×³ß ÉÇÝÇ, ³ÝÑñ³õ¿ñ, ³½³ï Ï»ñåáí Ïþ»ñÃ³Ý, ·Çï»Ý å³ñ³·³ÛÇÝ Û³ñÙ³ñª áõñ³Ë³Ï³Ý »õ áÕμ³Ï³Ý »ñ·»ñ áõ Ë³Õ»ñ Ï³Ýã»É£ ÒÙ»é Å³Ù³Ý³ÏÝ Çñ»Ýó Ñ³Ù³ñ ß³ï Ýå³ëï³õáñ ¿. »ñμ ·ÇõÕ³óÇù ¹³ßï³ÛÇÝ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý ÏÁ ¹³¹ñÇÝ, ï³ù ³ËáéÝ»ñ ÏÁ ù³ßáõÇÝ. Ù³Ý³õ³Ý¹ »ñμ Éë»Ý Ã¿ ³ßáõÕ »Ï»ñ ¿ ·ÇõÕ, ³Ù¿Ý ï»Õ»ñ¿ Ïáõ ·³Ý, ÏÁ Ñ³õ³ùáõÇÝ£ ºñ·³Ñ³Ý ³ßáõÕ ÏÁ ëÏëÇ Çõñ Ë³ÕÝ áõ Ñ»ùÇ³ÃÝ£ î»ëÝ³ë ¹áõ, ÂáéÝÇÏ, á±ñã³÷ ½Ù³ÛÉ»Éáí ÙïÇÏ Ïþ³Ý»Ý Ù»ñ ³Ý·Çñ áõ å³ñ½³ÙÇï ÅáÕáíáõñ¹, Ýáó³ Ñ³Ù³ñ ³ßáõÕª ïÇñ³óáõ¿Ý ß³ï ·»ñ³½³Ýó ¿, í³ñ¹³å»ïÇ ù³ñá½¿Ý ³õ»ÉÇª Ñ»ùÇ³ÃÝ ³Ýáõß ¿£ Ø»ñ ØáõßáÛÇ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ½áõ³ñ×³ÉÇ μ³Ý ÏÁ å³ïÙ»Ý£ Èë»Éáí Ã¿ Ùûï³Ï³Û ·ÇõÕ Ñ³ñë³ÝÇù Ï³Û, ·Çß»ñ³Ýó ³ÛÝï»Õ Ïþ»ñÃ³Û, »Õ³Ý³Ï ÓÙ»éÝ ¿, ë³ëïÇÏ ¿É ÓÇõÝ Ïáõ ·³Û, ×³Ý³å³ñÑÇÝ ù³ÝÇ Ñ³ï ³ÝûÃÇ ·³ÛÉ»ñ ½ÇÝùÝ ÏÁ å³ß³ñ»Ý£ ØáõßûÝ ×³ñåÇÏ ¿ñ, ·³ÛÉ»ñ Ë³μ»ÉáõÝ Ï»ñå É³õ ·Çï¿ñ. ÇëÏáÛÝ Ù¿çÏ³å ÏÁ ù³Ï¿ »õ Í³ÛñÁ ù³ß ·»ïÇÝ ÏÁ Ó·¿. ·³ÛÉ»ñ ÏÁ ëÏëÇÝ Í³ÛñÇÝ Ñ»ï Ë³Õ³É, ÙÇ ÏáÕÙ¿Ý »õë Çõñ ù¿Ù³Ý ÏÁ ½³ñÝ¿£ ÎÁ ÃáõÇ Ã¿ ØáõßûÝ ÷áñÓáí ·Çï¿ñ, Ã¿ ·³½³ÝÝ»ñÝ ¿É ³Ï³Ýç »õ ×³ß³Ï áõÝÇÝ »ñ³ÅßïáõÃ»³Ý ·»Õ³ñáõ»ëïÇÝ£ ²Ûëå¿ë ëÇñï ¹áÕ ³ßáõÕ ØáõßûÝ Ïþ»ñÃ³Û ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÙÇ Ù»Í Í³éÇ Ùûï, áñ ·ÇõÕ¿Ý ùÇã Ñ»éáõ ¿ñ, ÇëÏáÛÝ ³ñ³·áõ178

Ã»³Ùμ ØáõßûÝ Í³éÇ í»ñ³Û Ïþ»ÉÉ¿ »õ ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï¿ ·³ÛÉ»ñáõÝ ëÇñ³Í »Õ³Ý³ÏÁ Ýáõ³·»É, Í³éÇ μáÉáñïÇù ß³ñáõ»Éáí ÏÁ ÝëïÇÝª ÙïÇÏ ÏþÁÝ»Ý£ ¶ÇõÕÇ Ñ³ñëÝ»õáñÝ»ñ ù¿Ù³ÝÇ Ó³ÛÝ ³éÝ»Éáí ÏÁ Ñ³ëÏÝ³Ý áñ ØáõßûÝ ¿, Ïáõ ·³Û, ¹áõñë Ïþ»ÉÉ»Ý ¹ÇÙ³õáñ»Éáõ, Ë»Õ× ·³ÛÉ»ñáõ ùáÝë¿ñÝ Ñ³ñ³Ù ÏÁ ÉÇÝÇ£ ØáõßûÝ ³½³ïáõ»Éáí ÏÁ ÙïÝ³Û Ñ³ñëÝ»ïáõÝ »õ ÏÁ ëÏëÇ ÝáÛÝ ù³Õóñ »Õ³Ý³Ï ½³ñÝ»É£ ²ßáõÕ ØáõßûÝ ·³ÛÉ»ñ áÕáù»Éáí ÏñÃ»ó, áñ Ù³ñ¹ ãáõï»Ý, Çñ»Ýó μ³ÅÇÝ Ï»ñ³Ïáõñ ÙÇ³ÛÝ áãË³ñÝ ¿£ ÎÁ ÃáõÇ ÇÝÓ ØáõßáÛÇ ÙÇïùÝ ³ÛÝ ¿ñ, áñ ·³ÛÉ»ñ ÏñÃ»É¿Ý Û»ïáÛª Ïþáõ½¿ñ ·»Õ³óõáó μñïáõÃÇõÝÝ ¿É ÏñÃ»É, áñ Çñ³ñáõ ÙÇë ãáõï»Ý, áã Ã¿ ³Ýáñ Ñ³Ù³ñª áñ ³ñ»Ý³ÏÇó »Õμ³Ûñ »Ý, ³ÛÉ ³é³õ»É ÚÇëáõëÇ å³ïáõ¿ñÇÝ Ñ³Ù³ñ, áñ Ïþáõëáõó³Ý¿ Ã¿ ¹áõù ³Ù»Ý»ù»³Ý »Õμ³Ûñ ¿ù£ ØáõßûÝ ÙÇ³ÛÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³ßáõÕÝ ¿ñ. Ý³ ã¿ñ ëÇñ»ñ »ñμ»ù ù³Õ³ù »ñÃ³É, Ý³ ÏÁ ëÇñ¿ñ ³õ»ÉÇ ·ÇõÕ»ñ, ¹³ßï»ñ, É»éÝ»ñ, Í³ÕÇÏÝ»ñ, Ï³ñÏ³ã³Ñáë ³ÕμÇõñÝ»ñÇ çáõñ»ñ£ ì»ñç³å¿ë Ý³ ß³ï ëÇñ³Ñ³ñ ¿ñ ²ñ³ñãÇÝ Ó»éùáí ÝÏ³ñáõ³Í μÝáõÃ»³Ý å³ïÏ»ñÇÝ£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ý³ »ñμ»ÙÝ, ·ÇõÕ¿Ý ³Ý»ñ»õáÛÃ ÏÁ ÉÇÝ¿ñ£ Æõñ ëÇñ³Ï³Ý ÁÝÏ»ñ ë³½Ý ¿ñ, ÏÁ Ó·¿ñ Ã»õ, Ïþ»ñÃ³ñ Ù³Ý Ïáõ ·³ñ ¹³ßï³ÛÇÝ áõ É»éÝ³ÛÇÝ í³Ûñ»ñ, Ý³ ³Ù¿Ý ï»Õ Çõñ ÷áñ Ïßï³óÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ñ³ó ÏÁ ·ïÝ¿ñ£ Ø»ñ ·ÇõÕ³óÇ ³ßáõÕ ØáõßûÝ, ß³ï Ù»Í ³ÝáõÝ áõÝ¿ñ, Çõñ ë³½ÇÝ áõ ù¿Ù³ÝÇÝ Ñ»ïª Ó³ÛÝÝ ¿É ß³ï ù³Õóñ »õ ³½¹»óÇÏ ¿ñ, Çõñ μÝ³õáñáõÃÇõÝª áõñ³Ë, ½áõ³ñÃ³ÙÇï ÙÇ Ù³ñ¹ ¿ñ Ý³£ Âá°Õ ³Ûë, Ý³ ËÇëï ç»ñÙ»é³Ý¹ Ñ³õ³ïù áõÝ¿ñ ¹¿åÇ êáõñμ»ñ, ³Ù¿Ý ï³ñÇ ØßáÛ êáõñμ Î³ñ³å»ï áõËïÇ Ïþ»ñÃ³ñ. Çõñ ë³½ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û ¹Ý»Éáí Ïþ³ÕûÃ¿ñ. §à°í Ùáõñ³ï³ïáõñ ê. Î³ñ³å»ï, áñ øñÇëïáëÇÝ ù³õáñ »Õ³ñ, ùá Í³é³Û ØáõßáÛÇÝ »ñ·»Éáõ ßÝáñÑù ïáõñ¦£ ²ßáõÕÝ»ñ ¿Ýå¿ë ÏÁ 179

Ñ³õ³ï³Ý, áñ ³Û¹ ³Ý³å³ïÇÝ Éé³Ï»³ó ×·Ý³õáñÝª Çñ»Ýó ÷ÇñÝ ¿£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿, áñ É³ñ³Ë³Õ³óÝ ¿É ÝáÛÝ Ñ³õ³ïáí Çõñ ×³ñåÇÏ ³ñáõ»ëïÇÝ Ñ³Ù³ñ ¹³ñÓ»³É ÝáÛÝ ßÝáñÑ ÏÁ ËÝ¹ñ¿£ ØáõßûÝ êáõñμ Î³ñ³å»ï¿Ý ¹³éÝ³Éáíª ëáíáñáõÃÇõÝ ³ñ³Í ¿ñ, Ïáõ ·³ñ ²ßïÇß³ïª ÏÁ ÙïÝ³ñ êáõñμ ê³Ñ³Ï³Û Ù³ïáõéÝ, ·ÉáõË ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û ¹Ý»Éáíª Ïáõßï Ïáõ É³ñ£ â·Çï»Ù, ¿ï Ù³ñ¹ áã ·Çñ ·Çï¿ñ, áã å³ïÙáõÃÇõÝ, á±õñ ï»Õ¿Ý ëáíáñ³Í ¿ñ ê³Ñ³Ï ä³ñÃ»õÇ Ù»ÍáõÃÇõÝ »õ Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ£ ÎÁ ÃáõÇ Ã¿ ³Û¹ »ñ·³Ëûë ³ßáõÕÝ»ñ Ù»ñ »Ï»Õ»óõáÛ ß³ñ³Ï³Ý³ó »ñ·ÇãÝ»ñÝ ÏÁ ×³ÝãÝ³Ý£ ²ßïÇß³ï¿Ý Ïþ»ÉÝ¿ñ, Ïþ»ñÃ³ñ ²é³ù»Éáó í³Ýù, Çõñ áõËï Ï³ï³ñ»É¿Ý Û»ïáÛª Ïþ³ÝóÝ¿ñ ï³×³ñÇÝ ³ñ»õ»É»³Ý ÏáÕÙ, áõñ Ã³Õáõ³Í »Ý êáõñμ Ã³ñ·Ù³ÝÇãÝ»ñÝ, ÏÁ Ñ³Ùμáõñ¿ñ Ýáó³ ·»ñ»½Ù³ÝÝ»ñÝ, »õ í³ëï³Ï³Í ÉÇÝ»Éáíª å³Ñ ÙÇ ÏÁ Ýëï¿ñ ¿Ý ï»Õ »õ ë³½Ý Ó»éù ³éÝ»Éáíª ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï¿ñ Êáñ»ÝáÛ Í»ñáõÝõáÛÝ áÕμ»ñÝ£ ÆÝùÝ Ïþ»ñ·¿ñ, ÇÝùÝ Ïáõ É³ñ. Çõñ áÕμáÛÝ ³ñÓ³·³Ý·Ý ÙÇ³ÛÝ Çõñ ½·³ÛáõÝ ëÇñïÝ ¿ñ£ ØáõßûÝ É³óáí ÙËÇÃ³ñáõ»É¿Ý Û»ïáÛ, Ìáí³ë³ñ¿Ý ÏþÇçÝ³ñ, ÏÁ Ñ³ëÝ¿ñ ÙÇ Óáñ³μ»ñ³Ý ï»Õ, áõñ ÑÝáõó Ç í»ñ ÙÇ çñ³Õ³ó Ï³ñ ßÇÝáõ³Í, »õ çñ³Õ³óå³Ý ØáõßáÛÇÝ Í³ÝûÃ μ³ñ»Ï³ÙÝ ¿ñ, í³ëÝ½Ç ³ßáõÕÝ»ñ ß³ï³ßÁñçÇÏ ÉÇÝ»Éáíª ³Ù¿Ý ï»Õ Í³ÝûÃ áõÝÇÝ£ ØáõßûÝ μ³ñ»õ ï³É¿Ý Û»ïáÛª Ñ³ñóáõó. ³Õμ¿ñ ØËû, ç³ÕóÇ ÏÉû× áõÝÇ±ë, ß³ï ³ÝûÃÇ »Ù£ à¯õ, Ç±Ýã ÏÁ Ñ³ñóÝ»ë, μ³ñ»Ï³Ù Øáõßû, ã»±ë ï»ëÝ³ñ, çáõñ »Ï³õ ç³Õ³ó ï³ñ³õ, ³Éáõñ, ÃáÝÇñÝ ¿É Ñ»ï ï³ñ³õ. »ë á±ñ ï»Õ¿Ý ï³Ù ù»½ ç³ÕóÇ ÏÉû×£ ØáõßûÝ ï»ë³õ, áñ ç³Õ³óå³Ý ç³ÕóÇ ³õ»ñ³ÏÇÝ Ù¿ç μ³Ý ÏÁ ÷Ýïé¿, ÏÁ Ñ³ñóÝ¿ Ã¿ª Ç±Ýã ÏÁ ÷Ýïé»ë ³Ûë çñ³ï³ñ ç³ÕóÇÝ Ù¿ç. ç³Õ³óÇÝ ç³Ëç³¯Ë ÏÁ ÷Ýïé»Ù, ç³Ëç³¯Ë, ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿ ç³Õ³óå³Ý£ 180

ØáõßûÝ ÇëÏáÛÝ ë³½Ý Ã»õ¿Ý í³ñ Ïþ³éÝ¿, ÏÁ ÝëïÇ ÙÇ ³õ»ñ³Ï ÃáõÙμÇÝ í»ñ³Û »õ ÏÁ ëÏëÇ Çõñ áÕμ³Ó³ÛÝ »ñ·Ý. ¾¯, ç³Õ³óå³¯Ý, ç³Õ³óå³¯Ý, ²ñÇ, ÝëïÇñ, ù»½ ë³½ ³Ý»Ù. ØËÇÃ³ñáõÇñ, áí μ³ñ»Ï³Ù. æáõñÝ »Ï»ñ ç³Õ³ó ï³ñ»ñ, ¸áõ »É»ñ »ë ÙáõñÇÏ-ÙáõñÇ°Ï, ÎÁ ÷Ýïé»ë ùá ç³Ëç³ËÇÏ. Æ±Ýã ïÇ ³Ý»ë ³Ýå¿ï ç³Ëç³Ë, ºñμ ç³ÕóÇ óÇóÝ áõ Ï³Ùñç³Ï, Î»óÝ³Û ù³ñ»ñ, ·áõÝ¹Ý áõ ÷³é»ñ, òáñÝÇ áõÕáÙÝ »õ³ÛÉÝ ³Ù¿Ý, ¶Éáñ»ñ ï³ñ»ñ ¿ Ñ»Õ»ÕÝ. ºñμáñ ·áé³Ý »ñÏÝáõó »ñ»ë ØññÏ³ÉÇó ë»õ-ë»õ ³Ùå»ñ, ºõ »ñμ μ³óáõÇÝ ·³ñÝ³Ý ¹ÁéÝ»ñ, ÞÝã»Ý ç»ñáï ³Ýáõß Ñáí»ñ. ì»ñ¿Ý Ã³÷ÇÝ ÏáõÅ-ÏáõÅ ³ÝÓñ»õ, ì³ñ¿Ý Ñ³ÉÇÝ ÓÇõÝ³ÏáÛï»ñ. î»ë ¹áõ ¿Ý Å³Ù Ù»Í çñÑ»Õ»Õ. àñ ·³Û ýß³Û íÇß³åÇ å¿ë. àõÅ·ÇÝ Ã³÷áí ÇÝãå¿ë ÑÇõëÝÇ, ¶Éáñ¿ μ³É-μ³É ·áÙß³ù³ñ»ñ. ¼ÇÝã Ï³Û ³é³ç ù³Ý¹¿ ·Éáñ¿, ¶»ÕÝ áõ ù³Õ³ù í¿ñ³Ý Ïþ³Ý¿. à±õñ ÏÁ ÙÝ³Û ùá Ë»Õ× ç³Õ³ó, àñ ¹ÇÙ³Ý³Û Ñ»Õ»ÕÇÝ ¹¿Ù£ öáñÓ áõ Ëñ³ï ³°é, ç³Õ³óå³Ý, Âá°Õ ç³Õ³óÇ ³Û¹ ³õ»ñ³Ï. ²ÛëáõÑ»ï»õ ¹áõ ùá ç³Õ³óª ¾É ÙÇ ßÇÝÇñ ÓáñÇ μ»ñ³Ý£ 181

È³õ Ïþ»ñ·»ë áõ ÏÁ ËûëÇë, Øáõßû μ³ñ»Ï³Ù, ç³Õ³óå³Ý ã»ë, áñ ç³ÕóÇ μ³Ý ·ÇïÝ³ë£ ØÇÃ¿ ÏÁ Ï³ñÍ»±ë, áñ ç³Õ³óå³ÝÝ»ñ ³Ýáõë Ù³ñ¹ÇÏ »Ý, ·Çñ áõ Ï³ñ¹³É ã·Çï»Ý£ ºë êáõñμ Î³ñ³å»ïÇ í³ÝùÇ ¹åñáó Ï³ñ¹³ó»ñ »Ù, μ³Ûó μ³ËïÝ ½Çë ç³Õ³óå³Ý ³ñ³Í ¿. ¿¯, ÇÝã ÏÁ ÉÇÝÇ, »õ »ë ï»Õ ÙÇ Ï³ñ¹³ó»ñ »Ù, Ã¿ ²Ã¿Ýù¿Ý ¹³ñÓáÕ Øáíë¿ë Êáñ»Ý³óÇÝª í»ñç-í»ñç ç³Õ³óå³Ý »Õ»ñ ¿, »ñμ Ý³ Çõñ í³ëï³Ï³Í ÇÙ³ëï³ëÇñáõÃÇõÝ Ù³Ë³ÕÇÝ Ù¿ç ¹ñ³Íª Çμñ»õ ³ÝÍ³ÝûÃ ÏÁ ßñç¿ñ Ù»ñ ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç, áã áù Í³Ëáõ Ïþ³éÝ¿ñ Ýáñ³ í³×³éÝ»ñ, á°í ·Çï¿, ·áõó¿ Ý³ ³Ûë çñ³ï³ñ ç³ÕóÇ Ù¿ç ç³Õ³óå³ÝáõÃÇõÝ ³ñ³Í ¿£ ÐÇÙÇ ÙïÇÏ ³ñ³ª áñ Ëûë»Ù ù»½, Øáõßû, ç³Ëç³ËÇ Ù»Í Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ, ½áñ ÏÁ ÷Ýïé»Ù »ë£ úñÑÝ»³É ÉÇÝÇ ³Û¹ ÷³ÛïÇ Ïïáñ ç³Ëç³Ë, áñ ½Çë ³½³ï»ó, ³å³ Ã¿ áã »ë ¿É ç³Õ³óÇ Ñ»ï çñ³ï³ñ ÏÁ ÉÇÝ¿Ç£ ¶Çï»ë ¹áõ, ç³Ëç³Ë ç³ÕóÇ ³ù³Õ³ÕÝ ¿. μ³Ûó ½³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿ Ù»ñ ³ù³Õ³Õ, »ñμ Ó³ÛÝ Ñ³Ý¿, ËûëÇ, »ë ³ÝÑá· ³Ýáõß ÏÁ ùÝ³Ý³Ù, ÇëÏ »ñμ Ó³ÛÝ Ïáïñ¿, ÇëÏáÛÝ ÏÁ ½³ñÃÝ»Ù, ÏÁ ï»ëÝ³Ù, áñ ç³Õ³ó ¹³¹ñ³Í ¿£ à°Ñ, ³Ûë ³Ý·³Ù Ñ»Õ»Õ ½³ñÏ³õ, ç³ÕóÇ çñïáõùÝ ù³Ï»ó, ç³Ëç³Ë Ó³ÛÝ Ïáïñ»ó, ¹áõñë »É³Û ç³Õó¿Ý, ²ëïáõ³Í ½Çë ³½³ï»ó£ ¾ï ùá ç³ÕóÇ ³ù³Õ³Õ ç³Ëç³Ëª Çñ³õÇ Ññ³ß³ÉÇ μ³Ý ¿ »Õ»ñ, ³ë³ó ØáõßûÝ. ³ßË³ñÑ Ó¿Ý ï³É¿Ý ÏÁ ½³ñÃÇ, ÇëÏ ç³Õ³óå³ÝÝ»ñ ÙÇ³ÛÝ »ñμ ç³Ëç³ËÇ Ó³ÛÝ ÏïñÇ, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ½³ñÃÇÝ£ ÎÁ Ëáëïáí³ÝÇÙ, áñ ¿¹ ç³Ëç³ËÇ Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ ß³ï Ù»Í ¿, ß³ï μ³Ý Ïþ³ñÅ¿ ³Û¹ ç³Ëç³Ë, ÷Ýïé¿ áñ ·ïÝ³ë£ Øáõßû° ëÇñ»ÉÇ, ²ëïáõ³Í³ßáõÝã ·Çñù Ï³ñ¹³ó»±ñ »ë. ÑÇÝ Æëñ³Û¿ÉÇ ³½·ÇÝ Ù¿ç Ó³ÛÝ ïáõáÕ ç³Ëç³Ë Ù³ñ·³ñ¿Ý»ñ Ï³ÛÇÝ, Ú³Ïáíμ³Û ï³Ý ç³Õ³ó ÏÁ μ³Ý¿ñ, »õ »ñμ ³Û¹ ³ëïáõ³Í³Ëûë ç³Ëç³ËÝ»ñ Çñ»Ýó Ó³ÛÝ Ïïñ»óÇÝ, çáõñ ï³ñ³õ Ú³Ïáíμ³Û ï³Ý ç³Õ³ó »õ ÙÇÝã»õ ³Ûëûñ ¿É ¹»é ³õ»ñ³Ï ÙÝ³ó»ñ ¿£ Ø»Ýù ¿É áõÝ¿ÇÝù 182

»ñμ»ÙÝ Ù»ñ í³ñ¹³å»ï ç³Ëç³ËÝ»ñ. »ñμ Éé»ó Ýáó³ Ó³ÛÝ, ÇÙ³ó³Ýù Ã¿ çáõñÝ »Ï³õ Ù»ñ ç³Õ³óÝ ¿É ï³ñ³õ£ Øáõßû, μ³ñ»Ï³Ù, Ñ³ëÏó³±ñ ³ÛÅÙ ç³Ëç³ËÇ Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ. Ïþ³Õ³ã»Ù, áñ Ë³Õ ÙÇ ß³ñ³¹ñ»ë ³Ûë ç³Ëç³ËÇÝ í»ñ³Û, ÙÇßï ßñç»ë áõ Ï³Ýã»ë ³Ûë Ë³ÕÝ, ÙÇÃ¿ ³ßáõÕÇ Ë³ÕÝ áõ ë³½ Ù»ñ ç³Ëç³ËÝ»ñ ã»±Ý£ ÂáÕÝ»Ýù ç³Ëç³Ë, ¹áõ ÙÇ áõñÇß Ëñ³ï ¿É Ïáõ ï³ë ÇÝÓ, Øáõßû, áñ ÃáÕÝ»Ù Óáñ³μ»ñÝÇ ç³ÕóÇ ³õ»ñ³ÏÝ »õ áõñÇß ï»Õ ßÇÝ»Ù ÇÙ ç³Õ³ó, μ³Ûó á±õñï»Õ ßÇÝ»Ù, Øáõßû, μ³ñ»Ï³Ù, ¹áõ ã·Çï»±ë, áñ ³Ù¿Ý ï»Õ Çõñ ï¿ñÝ áõÝÇ. ³Û¹ ç³Õ³ó ÇÙ Ñûñ»Ý³Ï³Ý áõ å³å»Ý³Ï³Ý ÙÇ Å³é³Ý·áõÃÇõÝ ÙÝ³ó»É ¿ ÇÝÓ. »ë ã»Ù ÃáÕáõñ, áñ ³Û¹ ç³Õ³ó ³Ýß¿Ý ³õ»ñ³Ï ÙÝ³Éáíª ÏáñÝãÇ Ù»Í å³å»ñáõë ÛÇß³ï³Ï. å¿ïù ¿ ¹³ñÓ»³É å³ñïù ³Ý»Ù, ×³ñ ³Ý»Ù, ßÇÝ»Ù ÇÙ ç³Õ³ó, áñ ÙÇ³Ï ÇÙ ÁÝï³Ý»³ó ÛáÛë »õ ³å³õ¿Ý ¿. ³ñï ãáõÝÇÙ, ÉÍÏ³Ý ãáõÝÇÙ, ÙÇ³ÛÝ ç³Õ³óáí Ïþ³åñÇÙ£ àõñ»ÙÝ, ³ë³ó ØáõßûÝ, »ñμ ²ëïáõ³Í ÏÁ Û³çáÕ¿, ç³Õ³ó¹ ÏÁ ßÇÝ»ë, ³ÛÅÙ¿Ý ù»½ Ëñ³ï ï³Ù, áñ Óáñ³μ»ñ³Ý Ñ»Õ»Õ³ïÇÝ ÏáÕÙÝ ÙÇ Ñ³ëï, ³Ùáõñ ù³ñáõÏÇñ ù³ß»ë, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ùá ç³Õ³ó Ïþ³å³ÑáíÇ£ à¯õ, μ³ñ»Ï³Ù Øáõßû, ç³Õ³óå³ÝÇÝ Ñ³É ã·Çï»ë, Ù»Í-Ù»Í ÏÁ μñ¹»ë£ ºë ³Û¹ã³÷ Í³Ëë á±õñ ï»Õ¿Ý ×³ñ»Ù, ÑÇÝ å³åÇÏÝ»ñë ³Û¹ μ³Ý ãÙï³Í»óÇÝ, »±ë åÇïÇ Ùï³Í»Ù, ÇÙ ç³Õ³ó ÇÝãå¿ë ï»ë³Û, ¿Ýå¿ë åÇïÇ ßÇÝ»Ù »ë. ³Û¹ ùá ³ë³Í μ³Ý ³ÝûÃÇ, ³Õù³ï Ù³ñ¹áõ μ³Ý ã¿£ ¶Çï»±ë, Øáõßû, ¿ë ç³Õ³ó ãáñë ¹Çñ »Õ³õ, áñ çñ³ï³ñ ÏÁ ÉÇÝÇ. á°í ·Çï¿, ·áõó¿ ²ëïáõ³Í ·ÃáõÃÇõÝ ³Ý¿ Ë»Õ×áõÏ ³Õù³ïÇë, Ñ»Õ»Ý»ñáõ »ñ»ë¿Ý å³Ñå³Ý¿ ³Ûë ³Ý·³Ù ÇÙ ç³Õ³óÝ£ ²Ûë áñ Éë»ó ØáõßûÝ, Éáõé Ï»ó³õ, å³Ñ ÙÇ Ùï³Í»ó »õ Û»ïáÛ ³ë³ó. ß³ï Çñ³õáõÝù áõÝÇë μ³ñ»Ï³Ù, ¿ë Ù»ñ ³ßË³ñÑÇ ·áñÍ»ñÝ å¿ïù ¿ ËáÑ»ÙáõÃ»³Ùμ Û³é³ç 183

ï³ñáõÇÝ, É³õ ¿ áñ Ù³ñ¹ Çõñ ã³÷áí ·áñÍ¿, ç³Õ³óå³Ý Çõñ ã³÷áí, ØáõßûÝ ¿É Çõñ ë³½áí£ ¾¯, ç³Õ³óå³Ý, ÙÝ³ë μ³ñáí, »ë Ïþ»ñÃ³Ù ¹áõÝ ßÇÝ¿ ùá ç³Õ³ó, ç³ÕóÇ ç³Ëç³Ë Ù»Í Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ áõÝÇ. ³ÛÅÙ Ñ³ëÏó³Û áñ ØáõßûÝ ¿É Çõñ ë³½áí ç³Õ³óÇ ç³Ëç³Ë ¿£ ØáõßûÝ ¹³ñÓ³õ Øáõß¿Ý ²ñ×³Ï ·ÇõÕ, ß³ï Ù³ÉáõÉ ¿ñ. ûñ ÎÇñ³ÏÇ ¿ñ, ØáõßûÝ ·Ý³ó »Ï»Õ»óÇÝ, Ùï³õ ²õ³Ý¹³ïáõÝ, Ï³Ýã»ó ù³Ñ³Ý³Ý, Ëáëïáí³Ý»ó³õ »õ ÝáÛÝ ûñ ê. Ñ³Õáñ¹áõÃÇõÝ ³é³õ. ÇñÇÏáõ³Ý ¹ÇÙ³ó ËáõÝÏ áõ ÙáÙ ³é»ó ·Ý³ó ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û í³Ýù, Ùï³õ êáõñμ ï³×³ñ, Çõñ ËáõÝÏ ÍË»ó áõ ÙáÙ í³é»ó, ãáù»ó ë»Õ³ÝÇÝ ³é³ç, ÙÇ »ñÏ³ñ ³ÕûÃù ÙñÙÝç³ó. ³å³ Ñ³Ùμáõñ»ó Ë³ãÝ áõ ²õ»ï³ñ³Ý£ î³×³ñ¿Ý ¹áõñë »É³õ, »Ï³õ ³Ûë Í³éÇÝ ï³Ï ³ÕμÇõñÇÝ ·ÉáõË, ùÇã ÙÇ μ³Õ³ñç »õ ÷áËÇÝ¹ áõÝ¿ñ Ñ»ï. ·Çï»ë Ã¿ ³Û¹ Çõñ í»ñçÇÝ ÁÝÃñÇùÝ ¿ñ, áñ ß³ï ³ËáñÅ³Ýûù Ï»ñ³õ, »õ ·ÇÝõáÛÝ ï»Õ ËÙ»ó å³Õ ³ÕμÇõñÇÝ çáõñ, Û»ïáÛ ë³½ Ó»éù ³é³õ ëÏë»ó »ñ·»É, Çõñ ³Ûë »ñ· ß³ï ëñï³éáõã áõ áÕμ³Ï³Ý ¿ñ, áõñÇß Å³Ù³Ý³Ï ØáõßûÝ áõñ³Ë áõ ½Áõ³ñÃ Ïþ»ñ·¿ñ, ÇëÏ ³Ûë í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ·Çï»ë Ã¿ Ï³ñ³å ÃéãáõÝÇ ÝÙ³Ý Çõñ Ù³Ñáõ³Ý áÕμ»ñ·áõÃÇõÝ ÏÁ ¹³ßÝ³Ï¿ñ, Çõñ ³Ùåáï ³ãù»ñ¿Ý Ï³ÃÇÉÝ»ñ ÏÁ Ã³÷¿ÇÝ ãÁÝÏáõéÇ ÃñÃéáõÝ Ã»É»ñáõÝ í»ñ³Û£ ÆÝÓ ÏÁ ÃÁõÇ Ã¿ ØáõßûÝ Êáñ»Ý³óõáÛ áÕμ μ»ñ³Ý »Õ³Í Ïþ»ñ·¿ñ, ½Ç çñ³ï³ñ ç³Õ³óÝ áõ ç³Ëç³Ë ß³ï ³½¹»óÇÝ Çõñ á·õáÛÝ í»ñ³Û£ ØáõßûÝ Çõñ Ù³Ñáõ³Ý Ï³ñ·Ý áõ §¹³ï»³¦Ý ³õ³ñï»ó, ë³½Ý ·ÉËáõÝ ¹ñ³õ, å³éÏ»ó³õ Ñáí Í³éÇÝ ï³Ï, ³ÛÝå¿ë ³Ýáõß ùÝ³ó³õ, áñ ¿É í»ñ ã»É³õ. Ññ»ßï³Ï ÏÁ ëå³ë¿ñ, ØáõßûÝ Ñá·ÇÝ ³õ³Ý¹»ó£ ÜáÛÝ ÇñÇÏáõÝ å³é³õ ç»ñÙ»é³Ý¹Ý ÏÇÝ, áñ ëáíáñáõÃÇõÝ ³ñ³Í ¿ñª Ó¿Ã áõ ËáõÝÏ ÏÁ μ»ñ¿ñ ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û ï³×³ñÇÝ, ï»ë³õ, ï»ë³õ áñ ØáõßûÝ Í³éÇÝ ï³Ï å³éÏ³Í ¿. ³ë³ó »ñÃ³Ù Ó³ÛÝ ï³Ù, ·Çß»ñ ãÙÝ³Û 184

³Ûë ï»Õ. Ï³Ýã»ó, Øáõßû°, Øáõßû. ØáõßûÝ Ó³ÛÝ ãïáõ³õ, Ùûï ·Ý³ó Ó»éùáí ¿ñ¿ñ³óáõó, ï»ë³õ áñ ØáõßûÝ ÷³Ûï ¹³ñÓ»ñ ¿. í³¯Û, ³ë³ó, ØáõßûÝ Ù»é»ñ ¿£ ä³é³õ ·Ý³ó ·ÇõÕ, ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ ÇÙ³ó ïáõ³õ. ÇëÏáÛÝ ØáõßáÛÇ Ù³Ñ ï³ñÍ»ó³õ ·ÇõÕÇÝ Ù¿ç. ï¿ñï¿ñ, Å³ÙÏáã »õ áÕç ÅáÕáíáõñ¹ Ã³÷»ó³õ ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û í³Ýù£ ø³Ñ³Ý³ÛÝ Í³ÝáõóáõÙÝ ³ñ»ó, Û³ÛïÝ»ó ØáõßáÛÇ Ïï³ÏÝ. ³ë³ó Ã¿ª Éáõë³Ñá·Ç ØáõßûÝ ÇÝùÝ ½·³ó³Í ¿ñ Ã¿ åÇïÇ Ù»éÝ¿ñ, ³Ûë ³é³õûï »Ï³õ »Ï»Õ»óÇ, Ëáëïáí³Ý»ó³õ, êñμáõÃÇõÝ ³é»ó£ ²ÛÅÙ Û³ÛïÝ»Ù Ó»½ ØáõßáÛÇÝ Ïï³Ï. Ý³ »ñ¹áõÙáí ËÝ¹ñ»óª ³ë³ó. §î¿ñ Ñ³Ûñ, »ë ³ÝïáõÝ, ³ÝμÝ³Ï ßñçáÕ ÙÇ Ù³ñ¹ »Ù, Ïþ³Õ³ã»Ù, á°õñ áñ ÏÁ Ù»éÝÇÙ ³ÛÝï»Õ Ã³Õ¿ ½Çë. ãÙáéÝ³ë, ÇÙ ëÇñ³Ï³Ý ë³½Ý ¿É Ñ»ï ÇÝÓ Ã³Õ¿¦£ ºë ¿Ýå¿ë ÏÁ Ûáõë³Ù áõ ÏÁ Ñ³õ³ï³Ù, áñ »ñμ ¹³ï³ëï³ÝÇÝ ûñ ¶³μñÇ¿É Çõñ ÷áÕ ÑÝã¿, ØáõßûÝ Çõñ ë³½áí åÇïÇ »ñÃ³Û ³ñù³ÛáõÃÇõÝ »õ Ññ»ßï³ÏÝ»ñáõ Ñ»ï ÷³é³μ³Ý¿ ½²ëïáõ³Í£ ØÇÃ¿ ³Û¹ ³½³ï ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç, ³½³ï Ñá·ÇÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ, »ñ·Çã ³ßáõÕÝ»ñ å¿ïù ã»±Ý£ ÄáÕáíáõñ¹Ý Éë»ó ³Ûë Í³ÝáõóáõÙÝ, ëÇñáí ÁÝ¹áõÝ»ó ØáõßáÛÇ Ïï³ÏÝ, ÇëÏáÛÝ ï³×³ñÇ å³ïÇÝ ï³Ï ÷áñ»óÇÝ ·»ñ»½Ù³Ý, Ã³Õ»óÇÝ ØáõßûÝ. ÅáÕáíáõñ¹Ý ²ëïõ³Í áÕáñÙÇ ³ë»Éáí ØáõßáÛÇ Ñá·õáÛÝª ¹³ñÓ³Ý ·ÇõÕÝ£ ²Ûëå¿¯ë Ù»é³õ, ÂáéÝÇÏ, ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ëÇñ³Ï³Ý ³ßáõÕ ØáõßûÝ£ Ø»Ýù ¿É ÝáÛÝ áÕáñÙÇë ï³Éáí ¹³éÝ³Ùù ·ÇõÕÇ »Ï»Õ»óõáÛ ï³×³ñÇÝ Ùûïª ÙÇ áõñÇß ·»ñ»½Ù³Ý Ï³Û, áõñ Ñ³Ý·ã³Í ¿ ·ñ»Ã¿ »ñ»ëáõÝ ï³ñÇ ³é³çª Ø³Ñï»ëÇ ²·ñÇåå³ë, Ð³ÛñÇÏÇÝ Ùï»ñÇÙ »õ ³ÝÓÝáõ¿ñ μ³ñ»Ï³Ù£ î»°ë, ÂáéÝÇÏ, ÙÇ ³Ýï³ß ù³ñ Ó·áõ³Í ¿ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ í»ñ³Û, ³Ý·Çñª ³ÝÛÇß³ï³Ï£ ²ÛÅÙ å³ïÙ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ á°í ¿ñ îÁå³½»³Ý ²·ñÇåå³ë, μÝÇÏ í³Ý»óÇ, áõ Ð³ÛñÇÏÇ ï³Ý ¹ñ³óÇ£ 185

²Ûë Ñ³Ý·áõó»³É μ³ñÇ ³ÝÓÝ, »ë ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï¿Ý ÏÁ ×³ÝãÝ³Ù, »ñμ Ð³ÛñÇÏ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù å³Ý¹Ëï³ó³õ Ç äáÉÇë, áñ ¹»é í³ñ¹³å»ï ã¿ñ, ³ÛÉ ØÏñïÇã í³ñÅ³å»ï£ Æμñ»õ Ñ³Ûñ»Ý³ÏÇó »õ Ùï»ñÇÙ μ³ñ»Ï³Ù, ³Û¹ μ³ñ»ëÇñï »õ ½áõ³ñÃ³ÙÇï ³ÝÓÝ, ÙÇßï ³ëåÝç³Ï³Ý ÏÁ ÉÇÝ¿ñ Ð³ÛñÇÏÇÝ. Ýáñ³ ³Ù¿Ý ³ÝÓÏáõÃ»³Ý ÏÁ Ñ³ëÝ¿ñ »õ ¹ÇõñáõÃÇõÝ Ïáõ ï³ñ£ êáñ³ Ï³ñ·ÇÝª ã»Ù ÙáéÝ³ñ ÛÇß»É å³ñáÝ ¶ñÇ·áñ æñμ³ß»³Ý, áñ ·Çñù áõ Ï³ñ¹³É ëÇñáÕ Ù³ñ¹ ¿ñ. ³é³Ýó ¹åñáóÇ áõ ù»ñ³Ï³ÝáõÃ»³Ý, ³ÝëË³É ÏÁ Ñ³ëÏÝ³ñ É»½áõÝ, »õ Û³×³Ë Ï³ñ¹³Éáíª í³ñÅáõ³Í ¿ñ ·ñáó μ³é»ñáõ áõÕÕáõÃ»³Ý£ ºñμ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù Ðñ³õÇñ³Ï ²ñ³ñ³ï»³Ý ÏÁ ïå³·Áñõ¿ñ, ß³ï ³Ý·³Ù ëË³É ï»Õ»ñ Ð³ÛñÇÏÇÝ óáÛó Ïáõ ï³ñ£ ¸»é Ï»Ý¹³ÝÇ ¿ ÇÝùÝ, »õ ³ÛÅÙ Çμñ»õ ³Ýí»Õ³ñ í³ñ¹³å»ï Ïþ³åñÇ ì³ñ³·³Û í³Ýáõó Ù¿ç, å³ñ³å»Éáí ÝáÛÝ ÁÝÃ»ñó³ÝáõÃ»³Ùμ£ ê³ »õë Çμñ»õ Ù³ÝÏáõÃ»Ý¿ Í³ÝûÃ, Ùï»ñÇÙ μ³ñ»Ï³Ù ¿ñ Ð³ÛñÇÏÇÝ, ½áñ ÙÇßï ÏþÁÝ¹áõÝ¿ñ Çõñ å³Ý¹Ëï³í³Ûñ ÛûÃ»õ³ÝÝ£ ÆëÏ »ñμ Ð³ÛñÇÏ ïå³ñ³Ýáí í»ñ³¹³ñÓ³õ Ç ì³Ý »õ Ñ³ëï³ï»ó³õ Ç ì³ñ³·³Û í³Ýù »õ ëÏë»ó Çõñ Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝÝ»ñ, ÛÇß»³É Ø. ²·ñÇåå³ëª ³ÝÓÝáõ¿ñ Ñá·áí ûÅ³Ý¹³Ï »õ ³ç³ÏÇó ¿ñ Ð³ÛñÇÏÇÝ. Ý³ ÙÇ³ÛÝ ëáëÏ Ëûëùáí ù³ç³É»ñ ã¿ñ Ï³ñ¹³ñ, »ñμ ï»ëÝ³ñ ì³ñ³·³Û í³Ýáõó ³ÝÓÏáõÃÇõÝ, å¿ïù »Õ³Í ¹ñ³Ù ÷áË Ïáõ ï³ñ ³é³Ýó ïáÏáëÇ, »õ Ù»ñÃ »õë å³ñï³ÙáõñÑ³ÏÝ»ñáõÝ ³Ù¿Ý íëï³ÑáõÃ»³Ùμ Ïþ»ñ³ßË³õáñ¿ñ£ Ð³Ý·áõó»³É Ñá·ÇÝ Ù»ñ ·ÇõÕÇÝ ¿É μ³ñ»ñ³ñ »Õ³Í ¿, ÂáéÝÇÏ, Ý³ Ã¿å¿ï ³ñáõ»ëïáí ¹³å³Õ ¿ñ, μ³Ûó ÏÁ ëÇñ¿ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»³Ýù »õ Ùß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ. ëáñ³ Ñ³Ù³ñ Ù»ñ ·ÇõÕ³óõáó Ñ»ï Û³ñ³μ»ñáõÃÇõÝ áõÝ¿ñ, »õ ÙÇßï Ïþ»ñÃ»õ»Ï¿ñ£ ²é³çÇÝ ³Ý·³Ù Ý³ å³ï×³é »Õ³õ Ù»ñ ·ÇõÕÇ Ù¿ç ¹åñáóÇ Ñ³ëï³ïáõÃ»³Ý£ Ü³ Ó»éÝ³ñÏ»ó ¾ñÙ³Ýó ·ÇõÕÇ ë³ÑÙ³ÝÇÝ Ù¿ç 186

·ïÝáõ³Í ²ñ×³Ïáõ É×ÇÝ ù³Ý¹áõ³Í ÃáõÙμÝ í»ñëïÇÝ ßÇÝ»É, áñáÛ ³é³ï çáõñ Ù»ñ ¹³ßïÇ ³ñï»ñáõÝ í»ñ³Û ·³Éáí, ó³Ýù»ñáõ ³ñ¹ÇõÝ³μ»ñáõÃÇõÝ μ³½Ù³å³ïÇÏ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ²ëïÇ Çμñ »ñ»ëáõÝ ï³ñÇ ³é³ç, ÙÇ ûñ ÇñÇÏáõ³Ý ³éçÇ ·Çß»ñ³å³ÑáõÝª ã³ñ³ßáõù ³õ³½³ÏÝ»ñ ²Õï³Õáõ Ï³Ù ²ñï³Õáõ ¹³ßïÇ ÙÇ Óáñ³ÏÇ Ù¿ç ù³ß»Éáíª ã³ñ³ã³ñ Ñ³ñáõ³ÍÝ»ñáí ëå³ÝÝ»óÇÝ ³Û¹ ³ÝÙ»Õ ³ÝÓÝ, Ø³Ñï»ëÇ ²·ñÇåå³ë£ ¾Ý Å³Ù³Ý³Ï Ð³ÛñÇÏÝ ØßáÛ ê. Î³ñ³å»ïÇ í³ÝùÝ ·Ý³ó³Í ¿ñ. ì³ñ³·³Û ¹åñáóÇ áõëáõóÇã Ø³Ýáõ¿É í³ñÅ³å»ï ÙÇ áÕμ»ñ·áõÃÇõÝ ·ñ»ó ³Û¹ ³Ý½áõ·³Ï³Ý μ³ñ»Ï³ÙÇÝ Ù³Ñáõ³Ý í»ñ³Û, áñ ÙÇÝã»õ ó³Ûëûñ ì³Ý³Û »ñ·»óÇÏ Ù³ÝáõÏÝ»ñ ËÇëï ëñï³éáõã »Õ³Ý³Ïáí Ïþ»ñ·»Ý£ Ð³ÛñÇÏÝ ¿É ÙÇ áÕμ»ñ·áõÃÇõÝ ·ñ³Í ¿ í³Õáõó Çõñ Ùï»ñÇÙ μ³ñ»Ï³ÙÇÝ í»ñ³Û, »õ »ë μ»ñ³Ý ³ñ³Í »Ù ³Û¹ ëñï³éáõã áÕμ»ñ·áõÃÇõÝ, ËûëÇÙ ù»½£ ²Ýó»É ¿ñ ³é³õûï Ï¿ë ûñ, Øûï ¿ñ í»ñçÇÝù ÇñÇÏáõÝ. ºë Ç±Ýã ·Çï¿Ç Ã¿ ³ÛÝ ûñ ÆÙ í»ñçÇÝ ûñÝ ¿ñ£ ä³é³õÝ»ñáõÝ Ï³Ë³ñ¹ ³·é³õ î³ÝÇù¿Ý Ï³Ýã»ó Ï³°é, Ï³°é, Ð³ëÏó³Û »ë Çõñ É»½áõÝ, Îþ³ë¿ñ Ï³°ó, Ï³°ó, ÙÇ° ·Ý³ñ£ ²ëÇ »ë ã»Ù Ñ³õ³ï³ñ Ê³μ»μ³Û ³Û¹ ã³ñ ·áõß³ÏÇÝ àñ Ë³μ»ó Ù»ñ ÜáÛ Ý³Ñ³å»ï, ¶Ý³ó, ¿É ãÇ ¹³ñÓ³õ »ï£ î³Ý¿Ý Ñ»Í³Û »ë ÇÙ ÓÇÝ, ÒÇÝ ¿Ýå¿¯ë Ý³Û»ó ÇÝÓ áÕáñÙ, ²ëÇ ù³É¿°, ù³É¿°, ÇÙ ×»ñÙ³Ï. Ö³Ï³ï³·Çñ ¿ Ù³ñ¹áÛÝ£ 187

ºÏ³Û Ùï³Û »ë Ç ¹³ßïÝ ²ñï³Õáõ, ¸³ßï¿Ý ³éÇ á°Ñ, ³ñ»³Ý Ñáï. öéÝÏï³óÇ óÝó»ó³õ ·ÉáõËë, ¼³ñ½³Ý¹ »Ï³õ í»ñ¿ë, ¼Çë ³é»ó ³Ñ áõ ¹áÕ£ Ø»ñ ³ñ»õ ÅáÕí»ó Çõñ ÉáÛë, ¶Ý³ó Ùï³õ ³Ýáõß ùáõÝ. ê³ñ áõ Óáñ ÙÃÝ»ó í»ñ¿ë, ¼Çë å³ï»ó ·Çß»ñÝ ³Õç³ÙáõÕç£ ¸»é Ýáñ Ýáñ»ñ ¿ñ ÉáõëÝ³Ï, Î³å»ñ ¿ñ áëÏ»ß³ñ Ù³Ý»³Ï. ºÕç»ñÇÏÝ»ñ¿Ý Ï³Ëáõ³Í ¿ÇÝ òáÉ ³ëïÕáõÝù Ñ³½³ñ-Ñ³½³ñ£ ²ëÇ Ã¿ ÏÁ×³ï ÉáõëÝÇÏáí ºë Ïþ»ñÃ³Ù ÇÙ áõÕÇÕ ×³Ý³å³ñÑ. à¯Ñ, ³ÛÝ ¿É Í³ÍÏ»ó ³ãù¿ë ìÇß³å³·ÉáõË ÙÇ ë»õ ³Ùå£ àõñáõ³Ï³Ýù Ñ³ëÇÝ »ï»õ¿ë, â³ñ³ßáõù áëáË á·ÇÝ»ñ ¼³ñÏÇÝ ÃÇÏ³Ýó Ïáõë¿ áõÅ·ÇÝ, ä³ÛÃ»ó³õ ·ÉáõËë »õ áõÕ»Õë£ î³å³É»ó³Û »ë ÓÇ¿Ý ·»ïÇÝ, ²ÛÝå¿ë ³ÝßßáõÝã ÏÇë³Ù»é. àïù¿ë ù³ß¿ ù³ß ï³ñÇÝ Â³É»óÇÝ ÙÇ Óáñ³ÏÇ Ù¿ç ºõ ³ÛÉ ß³ï í¿ñù»ñ ¹ñÇÝ í»ñ¿ë, ¼Çë ³ñÇÝ ³Ýß³ñÅ Ïá×ÕÇ å¿ë£ ²ëÇÝ Ã¿ª Ù»é³¯õ, Ù»é³°õ. ¼Çë ÃáÕÇÝ ¿Ýå¿ë áõ ·Ý³óÇÝ, ØÇ³ÛÝ ÇÙ ëÁñïÇë ËáñÇÝ Ù¿ç, ÎÁ ÷ÁÃ÷Ã³ñ ÇÙ Ñá·Çë£ ºñÇùáíÇ ×³Ùμáñ¹Ý ¿Ç »ë, ÆÝÏ³Í ³õ³½³Ï³ó Ó»éù. 188

à¯Ñ, ãÏ³ñ ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ Ù³ñ¹³ë¿ñ, ²ÛÝ ·Ã³Í ê³Ù³ñ³óõáÛÝ å¿ë£ ²ÝóÇ°ñ ë»õ ³Ùå, ³ÝóÇ¯ñ, ´³°ó ÉáõëÝ³ÏÇÝ ³ãù. ÂáÕ ï»ëÝ¿, íÏ³Û ÉÇÝÇ, ÆÙ ³Ýå³ñï ³ñ»³Ýë£ ¶Çï»Ù, á¯í ÉáõëÝ³Ï, ºñÏÝ³Ï³Ù³ñ¿ë â»ë áõ½»ñ ï»ëÝ³É Ø³ñ¹áó μÇñï »Õ»éÝ£ ²Ûá°, ã»ë Ï³ÙÇñ, Î³åáÛï »ñÏÝù¿Ý, àñ ·³Û ëÁ÷éÇ ÉáÛë¹, ê»õ ¹³ßïÇ í»ñ¿Ý£ ²ÝóÇñ ·Ý³° »õ ¹áõ ÉáõëÝ³Ï, Ê³õ³ñ³õ ³ã»ñë ¾É ã»Ý åÇïáÛ ÇÝÓ á¯Ñ, àã ÉáõëÇÝ, áã ³ñ»õ£ ê³Ï³õ ÙÇ »õë Ù»éÝÇÙ ³¯Ñ, ØÃÝáõÙ ¿ ÇÙ Ï»Ý³ó ÉáÛë ³ñ»õ. Ðáí, ¹áõ áñ ßÝã»ë ì³ñ³·³Û ë»ñ¿Ý, ¶áõÅ ï³ñ Ç î³ñûÝ. Èáõñ μ»ñ ÇÝÓ ²ñÍáõ¿Ý. Ð³ëÇñ ë¿ñ ÇÙ ²ñÍáõÇ, ¸»é á·áñÇ Ñá·Çë. î³Ù ù»½ Û»ïÇÝ áÕç-ÙÝ³ë, ²å³ ï³Ù Ñá·Çë£ Âé³õ Ñá·Ç ²ñÍõáÛÝ, Æç³õ Ù³Ñáõ ¹³ßï î»ë³õ Çõñ ëÇñ»ÉÇÝ, ÆÝÏ³Í Ù»éáõÝ³Ï£ Â³õ³É³Í Ç ·»ïÇÝ, 189

²ñ»³Ý Ù¿ç ÉáÕ³ñ. ¶³ñáõÝ ¿ñ »Õ³Ý³Ï, Ì³ÕÇÏÝ»ñ μ³óáõ³Í£ à¯Ñ, ³ÝÙ»Õ ½áÑÇÝ ²ñÇõÝáí Ý»ñÏáõ³Í, ¸»é ï³ù ¿ñ ³ñÇõÝ. ÐáÕÁÝ ÍÍ¿ñ ÷Áñ÷ñ¿ñ£ ²ñ»³Ý åÕåç³ÏÝ»ñ Ò³ÛÝ ï³ÛÇÝ ²ñÍõáÛÝ, Ðá·ÇÝ Ñá·õáÛÝ Ñ»ï Êûë¿ñ ³ÝÉ»½áõ£ ºÏÇ°ñ, Ð³ÛñÇÏ, ï»ë Ø³Ñ ùá ëÇñ»ÉõáÛÝ. Ò»éù ³Ý³·áñáÛÝ, Â³÷»ó ÇÙ ³ñÇõÝ£ ´³°ñÓ ³ëïÇ, ÙÇ° ÃáÕáõñ, ¸Ç³Ïë ÇÙ ³å³ÅáÛÅ. ØÇ ï³ÝÇñ ù³Õ³ù, î³ñ ½Çë ²ñ×³Ï ·ÇõÕ£ öáñ»É ïáõñ ·»ñ»½Ù³Ýë ºÏ»Õ»óõáÛÝ Ùûï. ØÇ Ñ³Ý¿ù ³ÝÓ¿ëª ÆÙ ³ñÝáï ß³åÇÏë£ Î³ñÙÇñ å³ï³Ýùáí Â³Õ¿ ½Çë, Ð³ÛñÇÏ. ºñμ ·³Û î¿ñ ¹³ï³õáñ, ÜëïÇ ¹³ï³ëï³Ý, ºë μáÕáù ïÇ Ñ³Ý»Ùª Üáñ³ Ù»Í ³ï»³Ý. ÂáÕ íÏ³Û ÉÇÝÇ ÇÝÓ, ÆÙ ³ñÝáï å³ï³Ý£ ØÇ° Éáõ³Ý³ù Ù³ñÙÇÝë, ØÇ° ëñμ¿ù í¿ñù»ñë ³ñÇõÝáï. 190

¸ñ¿ù ½Çë ¿Ýå¿ë ³ÝÉáõ³Û, ¶»ñ»½Ù³ÝÇÝ ÷áë£ ÎÝù¿ Ð³ÛñÇÏ, ßÇñÇÙë, øá Ó»é³ó Ë³ãáí. àñ ³Ýß³ñÅ ÙÝ³Ù »ëª ØÇÝã»õ í»ñçÇÝ ûñ£ Ê³ã ÙÇ ïÝÏ¿ íñ³ë, ¶ñ¿ ÛÇß³ï³Ïë. Â¿ ³ëï Ï³Û Ç Ñ³Ý·Çëïª ²·ñÇåå³ë Ý³Ñ³ï³Ï£ àÕç³Ùμ ÙÁÝ³ë Ð³ÛñÇÏ. Â¿ »ñÃ³ë ì³ñ³·, ÚÇß¿ ½Çë, ÙÇ° ÙáéÝ³ñ, ÚáñÅ³Ù ³éÝ»ë å³ï³ñ³·£ ²ë³ó Ãé³õ Ñá·ÇÝ, ¶Ý³ó ³é ²ëïáõ³Í£ Ø»Ýù ¿É ÛÇß»Ýù, ÂáéÝÇÏ, Éáõë³Ñá·Ç Ñ³Ý·áõó»³ÉÝ, ³ë»Ýù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ Çõñ Ñá·õáÛÝ. ³ÛÉ»õë Ñ»ñÇù ¿, ³õ³ñï»Ýù ³Ûëï»Õ ·»ñ»½Ù³ÝÇ Ù»é»Éáó ÛÇß³ï³ÏÝ»ñÝ. ³ÛÅÙ¿Ý ÏÁ ½·³Ù, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ù³Ñë Ùûï ¿, ÇÙ ÛÇß³ï³Ïë ¿É åÇïÇ Ë³éÝáõÇ ³ëáÝó Ñ»ï£

191

²Õç³ÙáõÕç- ÙáõÃ. ²Ù»Ý»ù»³Ý- μáÉáñÁ. ²Ý³·áñáÛÝ- ³Ý·áõÃ. ²ßÁÕ³ßáõÕ. ²å³ÅáÛÅ- ³ñÇõÝáï. ´³É-μ³É- ÏÉáñ, ÏÉáñ. ´³Ý¹ ²ëïáõ³ÍÃ³ÕÙ³Ý ß³ñ³Ï³Ý ÙÁ. ¶½Çñ- ·ÇõÕ³å»ï. ¶½áõÇÉ- íÇ×ÇÉ, ÏéáõÇÉ. ¸³å³Õ- Ï³ß»·áñÍ. ¸³ñ- ½³éÇí»ñ. ¸Çñ- ³Ý·³Ù. ¸Ýç³Ý³É- Ñ³Ý·ëï³Ý³É. ºÕ- ÇõÕ. ¼³ñ½³Ý¹- ½³ñÑáõñ³Ýù. ÂÇ½- Ã½³ã³÷. È³ñ³Ë³Õ³óãáõ³ÝÇ íñ³Û Ë³Õ³óáÕ. Êïñ»É- ï³ñμ»ñ»É, ½³Ý³½³Ý»É. Î³ñ»ÏóáõÃÇõÝ·áõÃ, Ù³ñ¹³ëÇñáõÃÇõÝ. Î»óÝ³Û ù³ñ- ù³ñÇ ï»ë³Ï. ÎÉû×- μ³Õ³ñç. Î×³ï- ÷áùñ, Ïñ×³ï. ÎßïÇÝ- ÏáÕùÇÝ. Îáõ½- ·Çß³Ï»ñ ãáñùáï³ÝÇ. Îáõë¿- ÏáÕÙ¿. ÎïÇñ- Ñûï. Îïáõñ- áãË³ñÇÝ μáõñ¹Á Ëáõ½»É. Ð³É³É- Ù³ùáõñ, ³ñÅ³ÝÇ. Ð³Ý- Ñ³Ý¿. Ð³ñ³Ù- åÇÕÍ, ³åûñÇÝÇ. Ò·»Ý- Ï³Ë»Ý. Ø³ÉáõÉ- ïËáõñ. Ø³Ë³Õ- ïáåñ³Ï. Ø³Ùáõé- μáÛë ÙÁ áñ Ïþ³×Ç ù³ñ»ñáõ, Ïá×Õ»ñáõ »õ ³ÛÉ ï»Õ»ñ. Ø³Ùéáï- Ù³Ùáõé Ï³å³Í. Ø³Ý»³Ï- íÇ½ÇÝ ßáõñç ½³ñ¹»Õ¿Ý. ØáõñÇÏ- Ùáõñ³óÇÏ. Ú»ï³ÙÝ³ó- »ï»õ ÙÝ³ó³Í. Ü³Ëñáñ¹- ÑáíÇõ. Ü³ß- ¹³·³Õ. àÕáù»É- ³Õ³ã»É. àñá·³ÛÃ- Ã³Ï³ñ¹. àõÕáÙ- ³Ùμ³ñ. âÁÝÏáõéÇ- ù³Ù³Ýã³ÛÇ É³ñÇ ï»ë³Ï. ä³Ñ¿½- ê»ËÇ, ÓÙ»ñáõÏÇ å³ñï¿½. ä³ï³Ý- Ù»é»ÉÁ å³ï»Éáõ ë³õ³Ý. æ»éÝáõÉ- ï³ùÝ³É. æ»ñáï- μ³ñ»Ë³éÝ. ê³½, ù»Ù³Ý- Ýáõ³·³ñ³Ý. ì»ñçÇÝù- »ñ»ÏáÛ, ³ñ»õÙ³ñ. ì¿ñ³Ý- ³õ»ñ³Ï. îÇ- åÇïÇ. òáõå- ·³õ³½³Ý. ö³é- Ù³ßÏ Ï³Ù ß³åÇÏ. öÇñ- Ëñ³ï. øáÝë¿ñ- Ñ³Ù»ñ·. úÃ»õ³Ý- Çç»õ³Ý, å³Ý¹áÏ.

192

Æ¸. ä²äÎ¾ Îî²Î ºô Ø²Ð êÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, Å³Ù³Ý³Ïë Ñ³ë³Í ¿, ³Ýó»ñ ¿ Ï»³ÝùÇë ½áõ³ñÃ ³é³õûï. ³Ýó»ñ ¿ Ï¿ëûñÝ, í»ñçÇÝù »õ ÇñÇÏáõÝ Ùûï ¿. å¿ïù ¿ ùÝ³Ý³Ù, Ñ³Ý·ãÇÙ ¿Ýå¿ë, áñ ¿É í»ñ ã»ÉÝ»Ù£ ÎÁ ï»ëÝ³ë áõÅ¿ ÁÝÏ³Í »Ù, ù³ÛÉ»ñë ÏÁ ¹áÕ¹áÕÇÝ, óáõåÝ ¿É û·áõï ãáõÝÇ. Ó»éÝ»ñë ³ßË³ïáõÃ»Ý¿ ¹³¹ñ³Í »Ý. á¯Ñ, ³ãù»ñë ¿É Æë³Ñ³Ï³Û Ý³Ñ³å»ïÇÝ å¿ë í³ï³ï»ë »Õ³Í »Ý. μáÉáñ Ù³ñÙÝáíë ³ÝåÇï³Ý³ó³Í »Ù, ¿É áãÇÝã û·áõï ãáõÝÇÙ, áã ù»½ª áã ³ßË³ñÑÇÝ£ ¾Ý Ù³ñ¹, áñ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý ÏÁ ¹³¹ñÇª Ýáñ³ Ï»Ý¹³ÝáõÃÇõÝ ß³ï ³õ»Éáñ¹ ¿. Ã¿° Ù»ñ ÁÝï³ÝÇùÇÝ »õ Ã¿ ·»Õ»óõáó Ñ³Ù³ñ »ë ÙÇ μ»é »Ù. Ó»éùáíë ãí³ñ³Í, ãó³Ý³Í »õ ãÑÝÓ³Í Ñ³ó áõï»É, á±ñã³÷ ¹³éÝ ¿, »õ Ñ³Ï³é³Ï ²ëïáõÍáÛ ³ÛÝ å³ïáõ¿ñÇÝ, áñ Ïþ³ë¿ Ã¿ª »ñ»ëÇ¹ ùñïÇÝùáí å¿ïù ¿ áõï»ë ùá Ñ³ó£ Ø³ñÙÇÝë ãáñ áëÏáñ ¹³ñÓ³Í ¿. ¿É ÇÙ ×³Ï³ï¿ë ùñïÇÝù ãÇ ÍÝÍÝ³ñ, í³ëÝ½Ç ùñïÇÝùÝ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý Ïáõ ·³Û£ Â¿å¿ï ½³õ³ÏÝ»ñ áõ ÃáéÝ»ñ Ù»Í å³ñï³Ï³ÝáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, Çñ»Ýó Í»ñ³ó³Í Ñ³Ûñ»ñÝ áõ å³å»ñ Ù»Í ËÝ³Ùáí ³ÝïñïáõÝç ¹³ñÙ³Ý»É áõ å³Ñ»É ÙÇÝã»õ Ù³Ñõ³Ý ûñ£ Ì»ñáó Ý»ñÏ³ÛáõÃÇõÝÁ ï³Ý áõ ÁÝï³ÝÇùÇÝ Ñ³Ù³ñ ÙÇ ûñÑÝáõÃÇõÝ ¿£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ïþ³ë¿ êáõñμ ¶Çñù. §Ì»ñ Ç ï³Ý¿ ùáõÙÙ¿ ÙÇ° å³Ï³ë»ëóÇ¦£ ´³Ûó »ë ï»ë»ñ áõ Éë»ñ »Ù, ÂáéÝÇÏ, ß³ï ³Ý·³Ù ÁÝï³ÝÇùÝ»ñáõ Ù¿ç, »ñμ Í»ñ³ó³Í Ñ³Ûñ»ñ, å³å»ñ áõ å³é³õÝ»ñ, »ñÏ³ñ Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ï³é³åÇÝ Ù³ÑÇ×Ý»ñáõ Ù¿ç, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÝáÛÝ Çñ»Ýó ëÇñ»ÉÇ ÁÝïÝÇùÝ»ñÝª ÏÁ ëÏëÇÝ ïñïáõÝç μ³éÝ³É. û¯Ñ, ãÙ»é³õ áñ ³½³ïõ¿ÇÝù, Ç±Ýã ¿ ³Ûë Ù»ñ ù³ß³Í£ Üáù³ ÏÁ ÙáéÝ³Ý, ã»Ý ÛÇß»ñ Çñ»Ýó ÍÝáÕ³ó »õ å³å»ñáõÝ ë¿ñÝ áõ ·áñáí³Ýù, Ñ³Ûñ³Ï³Ý áõ Ù³Ûñ³Ï³Ý »ñ³ËïÇù, áñáó ËÝ³Ùáí Çñ»Ýù Ù»Íó³Í, Ù³ñ¹ »Õ»ñ »Ý£ 193

ÂáÕáõÝù ³Ûë, ÂáéÝÇÏ, ¹áõ ¹»é ã·Çï»ë Ù³ñ¹áó ÁÝï³Ý»Ï³Ý Ï»³ÝùÇ Ù¿ç Ç°Ýã μ³Ý»ñ Ï³Ý. »ñμ»ÙÝ ÙÇ ÁÝï³Ý»³ó Ñ³Ûñ, áñ ß³ï Ñ³ñáõëï ¿, »õ Çõñ ëÝïáõÏÝ»ñ ÉÇù »Ý áëÏÇÝ»ñáí, μ³Ûó »ñμ ÇÝùÝ μÝ³õáñáõÃ»³Ùμ ë³ëïÇÏ ³·³Ñ »õ ÏÍÍÇ ¿, ³Ù»Ý³ËÇëï ÅÉ³ïáõÃ»³Ùμ ÏÁ ïÝï»ë¿ Çõñ ï³Ý Í³Ëù»ñ, »õ Ïþ³åñÇ ãù³õáñ ³Õù³ïÇ å¿ë, ¹áõ Éë»ñ »ë Ã¿ ³Ûë ³·³Ñ Ù³ñ¹áõ ÁÝï³ÝÇù Ç°Ýã Ïþ³ÕûÃ»Ý, ²ëïáõ³Í ³°é ëáñ³ Ñá·ÇÝ, Ù»Ýù ³½³ïáõÇÝù ëáñ³ Ëëï³ëÇñï ïÝï»ëáõÃ»Ý¿Ý£ ºñμ»ÙÝ ²ëïáõ³Í ÏÁ Éë¿ ³Û¹åÇëÇ ³ÕûÃùÝ »õ Ïþ³éÝ¿ ³·³Ñ ï³ÝïÇñáç Ñá·ÇÝ. å³Ñ ÙÇ Ïáõ É³Ý ÁÝï³ÝÇù, ÙÇÝã»õ Ï³ï³ñáõÇ Ã³ÕÙ³Ý Ù»Í Ñ³Ý¹¿ëÁ, »ñμ ÏÁ ÷³Ï»Ý ³·³ÑÇÝ Ù³ñÙÇÝ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ Ù¿ç, ³ÛÝáõÑ»ï»õ ÏÁ μ³Ý³Ý áëÏ»ÉÇó ëÝïáõÏÝ»ñÝ, ßé³ÛÉáõÃÇõÝ, ÙëË³Ýù, å»ñ×áõÃÇõÝ Ïáõ ·³Û ÏÁ ïÇñ¿ ³·³ÑÇÝ ï³Ý í»ñ³Û, ß³ï ãÇ ï»õ»ñ, ßé³ÛÉáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ï³ñ× ¿, ßáõïáí ÏÁ ¹³ï³ñÏáõÇÝ áëÏõáÛ ëÝïáõÏÝ»ñÝ, Ïþ»ñÃ³Û ßé³ÛÉáõÃÇõÝª Ïáõ ·³Û ÏÁ ïÇñ¿ ÙßïÝç»Ý³õáñ ³Õù³ïáõÃÇõÝ£ àõñ³Ë »Ù, ÂáéÝÇÏ, ¹áõ μ³ñÇ ½³õ³Ï »ë. ã»ë ëå³ë»ñ ä³åÏÇ¹ Ù³Ñáõ³Ý, ä³åÇÏ¹ ³·³Ñ Ù³ñ¹ ã¿. ßÇÝ³Ï³Ý ³·³Ñ ãÇ ÉÇÝÇñ, ù³ÝÇ áñ Çõñ ¹áõé μ³ó ¿. ¹áõ áñμ ÙÇ ïÕ»Ï ¿Çñ, í³ñ¹Ç å¿ë å³Ñ»óÇ ½ù»½£ àëÏõáÛ ëÝïáõÏÝ»ñ ãáõÝÇÙ áñ ³ë»ë, Ç°Ýã É³õ ÏÁ ÉÇÝ¿ñ, »Ã¿ Ù»éÝ¿ñ ä³åÇÏë, áëÏÇÝ»ñáõÝ ï¿ñ ÉÇÝ¿Ç »õ áõ½³ÍÇë å¿ë Ï»³Ýùë í³ñ¿Ç£ ÆÙ Å³é³Ý·áõÃÇõÝë, áñ ÏÁ ÃáÕáõÙ ù»½, áëÏÇ ã¿, ³ÛÉ áëÏÇ¿Ý ß³ï ³õ»ÉÇ Ã³ÝÏ³·ÇÝ áõ ß³Ñ³μ»ñ ¿£ Æ±Ýã ¿ áëÏÇÝ áñ ï»Õ ÙÇ ãÇ Ï»Ý³ñ, ³ÛÉ ÅÇí³ÛÇ å¿ë ÏÁ óñáõÇ Ïþ»ñÃ³Û áõ ÏÁ ãù³Ý³Û, ß³ï ³Ý·³Ù ¿É ×³ñåÇÏ ·áÕ»ñ ³Ï³Ý μ³Ý³Éáí ÏÁ ·áÕ³Ý³Ý ³·³ÑÇÝ ¹Ç½³Í ·³ÝÓ»ñÝ£ ºë ÏÁ ÃáÕáõÙ ù»½ Ù»ñ Ñ³Ûñ»ÝÇ Å³é³Ý·áõÃÇõÝ, ¹³ßï»ñ áõ ÑáÕ»ñ, áñ ÙÇßï Çñ ï»ÕÝ ³Ý÷á÷áË, Ñ³ë194

ï³ïáõÝ ¿, ÏÁ ÃáÕáõÙ ù»½ ·áõÃ³Ý »ñÏáõ Ëá÷ ï³õ³ñÝ»ñáí, ÏÁ ÃáÕáõÙ ÏÃ³Ý Ïáí»ñ áõ Ñ³ñÇõñ³õáñ áãË³ñÝ»ñ£ ¾ëáÝù »Ý ³Ñ³ ä³åÏÇ Ï³ñÙÇñ áëÏÇÝ»ñ. ÙÇ³ÛÝ Ã¿ ³ßË³ïÇë Ñ³ßÇõ å³Ñ»É áõ Ùß³Ï»É, ³Ý³ëáõÝÝ»ñ ¹³ñÙ³Ý»É ¿Ýå¿ë, ÇÝãå¿ë áñ ¹³ë ïáõ»óÇ ù»½, »ñÏ³ñ-»ñÏ³ñ, å³ñ½ »õ ÁÝï³ÝÇ Ï»ñåáí μ³ó³ïñ»óÇ ù»½ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëïÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ÊûëÇÙ ù»½, ÂáéÝÇÏ, ¹³ñÓ»³É »ë ÇÝùÝÇÝ ÏÁ ½·³Ù Ã¿ Ù³Ñë Ùûï»ó³Í ¿, Ù³Ñáõ Ññ»ßï³Ï »Ï»ñ ¿ ä³åÏÇ ¹áõéÝ ÏÁ ½³ñÝ¿, »Ã¿ Ñ³½³ñ ÝÇ· áõ ëáÕÝ³Ï Ó·»Ù ¹ñ³Ý »ï»õ¿Ý, áãÇÝã û·áõï ãáõÝÇ, å³ïáõÑ³Ý¿Ý Ïþ³ÝóÝÇ, ½Ç Ññ»ßï³ÏÝ»ñ Ã³÷³ÝóÇÏ ½ûñáõÃÇõÝ áõÝÇÝ, áñ åáÕå³ïÇ å¿ë Ï³ñÍñ Ù³ñÙÇÝÝ»ñ¿Ý Ïþ³ÝóÝÇÝ. Ã¿ ³ë»ë »ñÃ³Ù áíÏÇ³Ýáë ÍáíáõÝ Ëáñ ³Ý¹áõÝ¹Ç Ù¿ç å³ÑáõÇÙ, Ù³Ñáõ Ññ»ßï³Ï ¿Ý ï»ÕÝ ³É ÏÁ Ñ³ëÝÇ Ù³ñ¹áõ »ï»õ¿Ý£ ì³Õ ÎÇñ³ÏÇ ¿, ÂáéÝÇÏ, ÙïÇñ Ã»õë, ï³ñ ½Çë »Ï»Õ»óÇÝ. »ë ¿É ØáõßáÛÇÝ å¿ë å¿ïù ¿ ËûëÇÙ, Ëáëïáí³ÝÇÙ, ³ÕûÃ»Ù, í»ñçÇÝ å³ï³ñ³· ï»ëÝ³Ù, êáõñμ Ñ³Õáñ¹áõÃÇõÝ ³éÝ»Ù, ³ÛÝ ¿ ÇÙ í»ñçÇÝ Ãáß³Ïë. ÏÁ Ñ³õ³ï³Ù, áñ ³Û¹ øñÇëïáëÇ ³õ³Ý¹³Í Î»Ý³ó Ñ³óÇ Ãáß³Ïáí ³ñÅ³ÝÇ ÏÁ ÉÇÝÇÙ ëáõñμ ³ñù³ÛáõÃ»³Ý£ Ä³Ù¿Ý ¹³éÝ³Éáí, ÂáéÝÇÏ, Ã³Ëë¿ Ù³ÑÇ×ë Ó·»É ïáõñ å³éÏ»Ù Ñ³Ý·ëï³Ý³Ù, ·ÉáõËë ß³ï Í³Ýñ³ó³Í ¿, ëÇñïë ëÏë³Í ¿ μ³μ³Ë»É, áïÝ»ñë ¿É ë³é³Í »Ý. ·Çï»Ù ³Û¹ ë³éÝ Ï³Ù³ó-Ï³Ù³ó ¹¿åÇ ëÇñïë åÇïÇ ·³Û, áñ Ù³ñÙÝáÛë Ï»¹ñáÝÝ ¿, ¿Ý Å³ÙáõÝ μáÉáñ Ù³ñÙÝáíë åÇïÇ ë³éÇÙ »õ Û³ÝÏ³ñÍ åÇïÇ ï»ëÝ³ù, áñ ä³åÇÏ Ù»é³¯õ »õ Çõñ Ï»³ÝùÇ ×ñ³· Ù³ñ»ó³õ£ ºë Ïþ³Õ³ã»Ù ²ëïáõÍáÛ, áñ ÙÇ ù³ÝÇ ûñ ÇÝÓ Ï»Ý¹³ÝáõÃÇõÝ ï³Û, ÙÇÝã»õ Ïï³Ïë ³õ³ñï»Ù£ ²é³çÇÝ ÁÝï³Ý»Ï³Ý Ïï³Ïë ³Ûë ¿, ÂáéÝÇÏ£ ²ÛñÇ ùá ÍÝáÕ Ù³ÛñÇÏ¹, áñ ³Ûëûñ Ù»ñ ï³Ý ï³ÝïÇÏÇÝ áõ 195

ïÝï»ëÝ ¿, å¿ïù ¿ ³Ù»Ý³ÛÝ ³ÏÝ³ÍáõÃ»³Ùμ å³ïõ»ë Çμñ»õ ÍÝáÕ Ù³Ûñ, ÇÝãå¿ë êáõñμ ¶Çñù ÏÁ å³ïáõÇñ¿. §ä³ïáõ»³° ½Ñ³Ûñ ùá »õ ½Ù³Ûñ, ½Ç μ³ñÇ ÉÇÝÇóÇ ù»½¦. Ñ³Ûñ¹ Ù»é³Í ¿, ÙÇ³ÛÝ Ù³ÛñÇÏ ÙÇ áõÝÇëª áñáõÝ ¹áõ Ù¿Ï Ñ³ïÇÏ ÙËÇÃ³ñáõÃ»³Ý ½³õ³ÏÝ »ë. ÏÁ ï»ëÝ³ë Ã¿ ÇÝãå¿ë ÏÁ ·áõñ·áõñ³Û Ó»ñ í»ñ³Û£ Æõñ Í»ñáõÃ»³Ý Å³Ù³Ý³Ï ³Ù¿Ý ËÝ³Ùù å¿ïù ¿ ï³Ý»ë Ýáñ³ í»ñ³Û, ½·áõß³óÇñ áñ »ñμ»ù ãïñïÙ»óÝ»ë ½ÇÝùÝ áñ»õÇó¿ Ï»ñåáí, ³ÛÉ ³ßË³ï³õáñ ï³ÝïÇÏÇÝ áõ ïÝï»ëÝ ¿, Ù»ñ ï³Ý Ý»ñùÇÝ μáÉáñ Ï³é³í³ñáõÃÇõÝ Ýáñ³ Ó»éùÝ ¿, Ý³ ÙÇ³ÛÝ åÇïÇ Ññ³Ù³Û¿£ ÆëÏ ¹áõ Þáõß³Ý, Ñ³ñëÝáõÃ»³Ý¹ Ù»Í å³ñïÇù ÑÝ³½³Ý¹áõÃÇõÝ ¿, ³Ù»Ý³ÛÝ ëÇñáí ÑÉáõ, ÑÝ³½³Ý¹, Ï³Ù³Ï³ï³ñ Ñ³ñë å¿ïù ¿ ÉÇÝÇë ëÏ»ëñáç¹ ³é³ç£ Ü³ ß³ï μ³ñÇ ÏÇÝ ¿, Çμñ»õ Ù³Ûñ ÙÇ ·áñáí³Ýûù ÏÁ ëÇñ¿ ½Ó»½£ ¶áõó¿ Éë³Í ¿ù Ã¿ª Ï³Ý ³ÛÝåÇëÇ Ï»ëáõñÝ»ñ, áñ Ïþ³Ý³ñ·»Ý »õ ÏÁ ï³Ýç»Ý Çñ»Ýó Ñ³ñëÝ»ñÝ, áí ·Çï¿, Ã»ñ»õë Çõñ Ñ³ñë»ñÝ ¿É ß³ï å³Ï³ëáõÃÇõÝÝ»ñ áõÝÇÝ£ ´³Ûó ¹áõ áñ ù³ÝÇ ï³ñáõ³Ý Ñ³ñë »ë, ÙÇ ûñ Éë»óÇñ áõ ï»ë³±ñ, áñ Ï»ëáõñ¹ ÙÇ ¹³éÝ Ëûëù Ëûë»ó, Ï³Ù ³Ý³ñ· Ï»ñåáí í³ñáõ»ó³õ ùá Ñ»ï£ ÚÇß¿ Þáõß³Ý, áñ ¹áõ ¿É ÙÇ ûñ Ï»ëáõñ ÏÁ ÉÇÝÇë, ÇÝã áñ ³Ý»ë, ³ÛÝ ÏÁ ·ïÝ»ë£ ä³åÏÇ ³Ûë Ëñ³ïÝ»ñ ÙÇ ÙáéÝ³ñ£ Îþ³õ³Ý¹»Ù ù»½, Ù»ñ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý ï³Ý å³ïÏ³é³ÝùÝ áõ å³ñÏ»ßïáõÃÇõÝ. å¿ïù ¿ ³Ý»ÕÍ å³Ñ»ë ³Û¹ ïáÑÙ³Ï³Ý ³é³ùÇÝáõÃÇõÝ£ Î³ñ¹³° ÙÇßï êáõñμ ¶ñùÇ Ù¿ç Ý³Ñ³å»ïÝ»ñáõ å³ïÙáõÃÇõÝ, áõñ ÝÏ³ñ³·ñáõ³Í ¿ Ýáó³ Ï»³ÝùÇ å³ïÙáõÃÇõÝ »õ ³ÝÙ»ÕáõÃÇõÝ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í ëáõñμ åë³Ïáí ù»½ Þáõß³Ý Í³ÕÇÏ ÙÇ ïáõ³õ. Þáõß³ÝÇÝ Ñ³Ù³ñ ¿É ÙÇ ÂáéÝÇÏ, ãÏ³Û ù»½ Ñ³Ù³ñ ÙÇ áõñÇß ÂáéÝÇÏ ÙÇÝã»õ ûñÝ Ù³Ñáõ³Ý£ ÎþûñÑÝ»Ù ½Ó»½, áñ ß³ï ³åñÇù »õ ëÇñáí ³åñÇù. Ó»ñ ëáõñμ ³ÙáõëÝáõÃ»³Ý Í³éÝ ÙÇßï Ýáñ³Ýáñ ½³õ³ÏÝ»ñáí 196

åïÕ³μ»ñ ÉÇÝÇ, Ú³Ïáμ Ý³Ñ³å»ïÇ ï³Ý å¿ë μ³½Ù³Ý³Ý áñ¹ÇùÝ»ñ¹£ ´³Ûó ·ÇïóÇñ ÂáéÝÇÏ, áñ μ³½Ù³ÍÇÝ ½³õ³ÏÝ»ñÝ ³ÛÝã³÷ å³ñÍ³Ýù ã»Ý Çñ»Ýó ÍÝáÕ³ó, »Ã¿ ³ÝÏÇñÃ ÙÝ³Ý, ³Ý³é³Ï ÉÇÝÇÝ£ ¶Çï»°ë ³Û¹åÇëÇ ½³õ³ÏÝ»ñ á±ñã³÷ Ý³Ë³ïÇÝù ÏÁ ÉÇÝÇÝ Çñ»Ýó ÍÝáÕ³ó£ ²ßË³ïÇñ Ù³ÝáõÏ Ñ³ë³ÏÇ Ù¿ç É³õ ÏñÃáõÃÇõÝ ï³É ½³õ³ÏÝ»ñáõ¹, »ñμ Ýáù³ ¹»é ¹³É³ñ ×ÕÇÏ »Ý, »õ ÙáÙÇ å¿ë Ï³ÏáõÕ. »Ã¿ ÃáÕáõë áñ Ñ³ëï³Ý³Ý áõ åÝ¹³Ý³Ý, ³ÛÉ»õë ÏÁ ¹Åáõ³ñÇ ÏñÃáõÃÇõÝ. í³ëÝ½Ç ³Ù¿Ý μ³Ý Çñ»Ý Ñ³Ù³ñ Å³Ù³Ý³Ï áõÝÇ. Ý³Û¿, áñ ãÃáÕáõë ³ÝóÝÇ Å³Ù³Ý³ÏÇ å³ï»ÑáõÃÇõÝ£ Î»³Ýù¹ áõ í³ñù¹ áõÕÇÕ å³Ñ¿, ÂáéÝÇÏ, ßÇï³Ï ù³É¿, áñ áñ¹ÇùÝ»ñ¹ ù»½ Ñ»ï»õÇÝ. ãÉÇÝÇ áñ Ë»ã³÷³éÇÝ å¿ë ÙÇ³ÏáÕÙ³ÝÇ ù³É»Éáí, Ëñ³ï ï³ë Ó³·»ñáõ¹ Ã¿ª áõÕÇÕ ù³É»ó¿ù£ ¶ÇïóÇñ, áñ Ýáù³ å³ï³ëË³Ý åÇïÇ ï³Ý ù»½. §Ð³ÛñÇÏ, Ù»Ýù ÏÁ ï»ëÝ³Ýù Ã¿ ÇÝãå¿ë ÏÁ ù³É»ë¦£ àõËïÇõ ÏÁ å³ïáõÇñ»Ù ù»½, ÂáéÝÇÏ, Ï»³ÝùÇ¹ μáÉáñ ·áñÍ»ñáõ Ù¿ç áõÕÕáõÃÇõÝ å³Ñ¿. å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, áñ áõÕÕáõÃÇõÝ ÏÁ Û³õ»Éáõ ù»½ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ í³ñÏ »õ íëï³ÑáõÃÇõÝ, áñáí μ³ñÇ Ñ³Ùμ³õ »õ å³ïÇõ ÏÁ ëï³Ý³ë ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³é³ç£ ²Ù»Ý³Ù»Í μ³ñáÛ³Ï³Ý Ñ³ñëïáõÃÇõÝ ¿ ù»½ Ñ³Ù³ñ, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ Ï³ñ»Ý³ë ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ë¿ñÝ áõ Ñ³Ù³ÏñáõÃÇõÝ ·ñ³õ»É ¹¿åÇ ù»½. ³ßË³ñÑÇ μáí³Ý¹³Ï áëÏÇÝª ¹áñ³ Ñ»ï ãÇ Ñ³õ³ë³ñÇñ£ ¸áõ ³é³ÝÓÇÝ ÙÇ ·ÇõÕÇ Ù¿ç Ïþ³åñÇë, ÙÇ° ³ë»ñ Ã¿ ³é³ùÇÝáõÃ»³Ýë ßñç³Ý³Ï ß³ï Ý»Õ ¿£ ´³õ »õ ß³ï ¿ ù»½, ÂáéÝÇÏ, »Ã¿ Ý³Ë ÙÇ ·ÇõÕÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ëÇñ»ÉÇ áõ Û³ñ·»ÉÇ ÉÇÝÇë. μ³ñÇ Ñ³Ùμ³õ Ã»õ áõÝÇª ·ÇõÕ¿ ·ÇõÕ ÏÁ ÃéãÇ, ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÙÇÝã»õ Ç ì³Ý »õ ÏÁ ï³ñ³ÍÇ μáÉáñ ì³ëåáõñ³Ï³Ý ³ßË³ñÑÇÝ Ù¿ç£ ÚÇß¿ ÑáíÇõ Ú³ÏáÛÇÝ »õ Ù»ñ ·ÇõÕÇ Ù»Í 197

ï³Ýáõï¿ñÝ»ñáõÝ Ñ³Ùμ³õ, Ã¿ ÇÝãå¿ë μáÉáñ ·ÇõÕ»ñáõ Ù¿ç Ñéã³Ïáõ³Í ¿ñ£ Ð³ñóá°õñ ³ÛÅÙ, ÂáéÝÇÏ, Ã¿ Ç±Ýã »Ý μ³ñáÛ³Ï³Ý ÙÇçáóÝ»ñ »õ μ³ñÇ ·áñÍ»ñ, áñáí Ù³ñ¹áÛÝ ³ñÅ³ÝÇù »õ ³ÝáõÝ ÏÁ μ³ñÓñ³Ý³Û ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³é³ç£ ²Û¹ ÙÇçáóÝ»ñÝ »Ýª ëÇñ»É, μ³ñ»ñ³ñ»É, ·Ã³ëÇñï ÉÇÝ»É, ù³Õó»³ÉÇÝ áã ÙÇ³ÛÝ Ñ³ó ï³É, ³ÛÉ»õ Ã³Ý³åáõñÇÝ Ù¿ç Ó»éùáí Ñ³ó μñ¹»É, ³ÝÏ»³É áõ ¹Åμ³Ëï ÁÝï³ÝÇùÝ»ñáõÝ Ó»éù¿Ý μéÝ»É, ½ñÏ»³É ³ÝÓÇÝùÝ»ñÝ å³ßïå³Ý»É »õ³ÛÉÝ£ ²õ»ï³ñ³Ý Ï³ñ¹³Éáí, ÂáéÝÇÏ, ÏÁ ÛÇß¿ù, áñ ÚÇëáõë ¹³ï³ëï³ÝÇÝ ûñ, ÃáÕÉáí μ³ñ»·áñÍ Ù³ñ¹áó áõñÇß ³ÛÉ »õ ³ÛÉ μ³½Ù³¹ÇÙÇ ³é³ùÇÝáõÃÇõÝÝ»ñÁ, ³õ»ÉÇ ÏÁ ÛÇß¿ áÕáñÙ³Í Ù³ñ¹áó ·Ã³ëÇñáõÃÇõÝ, áñ ÷áÕáóÇÝ Ù¿ç ÙÝ³ó³Íª ³ÝïáõÝ, ³Ý×³ñ³Ï ûï³ñÝ»ñ ÅáÕí»ñ »Ý, áñ ³Õù³ï, ³Ýû·Ý³Ï³Ý ÑÇõ³Ý¹Ý»ñáõÝ ï»ë ·Ý³ó»ñ »Ý, áñ μ³Ýï³ñÏ»³ÉÝ»ñáõÝ ³Ûó»ÉáõÃÇõÝ ³ñ³Í »Ý, áñ ù³Õó»³ÉÇÝ Ñ³ó, »õ Í³ñ³õÇÝ çáõñ ïáõ»ñ »Ý£ àÕáñÙ³Í Ù³ñ¹áó ·Ã³ëÇñáõÃ»³Ý ³Ûë μ³ñÇùÝ»ñ á°í ¿ ÁÝ¹áõÝ»ñ áÕáñÙ³ÍÝ»ñ¿Ý. Û³ÛïÝÇ ¿ Ã¿ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ý»Õ»³É, ã³ñã³ñ»³É ¹³ëÝ ÁÝ¹áõÝ³Í ¿, áñ ã¿ Ï³ñáÕ ÷áË³ñ¿Ý í×³ñ»É Çõñ μ³ñ»ñ³ñÝ»ñÇÝ£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ³Õù³ïÇÝ å³ñïù øñÇëïáë ÏÁ í×³ñ¿. »õ Ç±Ýã ÏÁ í×³ñ¿, ·Çï»±ë, »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃÇõÝª Ïïáñ ÙÇ Ñ³óÇ »õ μ³Å³Ï ÙÇ çñÇ ï»Õ£ ´³Ûó å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, ÂáéÝÇÏ, áñ ÅáÕáíáõñ¹ ÓñÇ Ù³ñ¹ ãÇ ëÇñ»ñ, »õ μ³Ý ã³é³Íª ßÝáñÑ³Ï³ÉáõÃÇõÝ ãÇ ï³ñ£ ØÇÃ¿ ¹ñ³Ý ³Õù³ïÝ ³é³Ýó Ñ³óÝ ³éÝ»Éáõ, ûñÑÝáõÃÇõÝ Ïáõ ï³±Û, Ï³Ù μ³ñ»ñ³ñ»³É ÙÇª ³é³Ýó μ³ñÇùÝ ÁÝ¹áõÝ»Éáõ, μ»ñ³Ý ÏÁ μ³Ý³±Û ßÝáñÑ³Ï³ÉáõÃÇõÝ ï³É£ ²ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ³Ù¿Ý μ³Ý ÷áË³ñÇÝáõÃÇõÝ ¿£ Î³Ý, ³Ûá°, μ»ñ³ÝÝ»ñ, áñ ÙÇßï ³ÝßÝáñÑ³Ï³Éáõ »Ý, »õ ß³ï ³Ý·³Ù »õë μ³ñ»ñ³ñáõÃ»³Ý ¹¿Ù ³å»ñ³Ëï ÏÁ ·ïÝáõÇÝ. Ã»ñ»õë ã³ñ »õ ³Ý½·³Ù ÉÇÝ»Éáíª ã³ñÇù ¿É 198

ÏÁ ÷áË³ñÇÝ»Ý, »õ ÏÁ Ï³å»Ý μ³ñ»ñ³ñÇÝ Ó»éù, áñ ëïñç³Ý³Û »õ ãμ³ñ»ñ³ñ¿£ ê³Ï³ÛÝ ¹áõ ³Ûë Ñ³ßÇõÝ»ñ Ãá°Õ, ÂáéÝÇÏ, ²õ»ï³ñ³ÝÇÝ ÙïÇÏ ³ñ³°, áñ ÏÁ å³ïáõÇñ¿ ³ï»ÉÇÝ»ñáõÝ μ³ñÇ ³éÝ»É, áñù Ã¿å¿ï ³Ý³ñÅ³Ý ÉÇÝÇÝ, μ³Ûó ¹áõ ã»±ë ï»ë»ñ, áñ Ù»ñ »ñÏÝÇó Ð³ÛñÁ, Çõñ ³ÝÓñ»õ Ñ³õ³ë³ñ Ïáõ ï³Û Ù»ñ ¹³ßï»ñáõÝ, ãÇ Ëïñ»ñ ã³ñÝ áõ μ³ñÇÝ, ÝÙ³Ý³å¿ë Çõñ Éáõë³ïáõ ³ñ»õ Ñ³õ³ë³ñ ÏÁ Í³·¿ μáÉáñ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û£ ´³ñ»ñ³ñáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝù »õ ³½¹»óáõÃÇõÝ ß³ï ½ûñ³õáñ ÙÇ ¹»Õ ¿, ã³ñ»ñáõ á·ÇÝ Ïþ³Ùáù¿, »õ ëñïÇ ¹³éÝáõÃÇõÝ ÏÁ ÷áË¿, »ñμ ÏÁ ï»ëÝ³Û, áñ Çõñ ã³ñáõÃ»³Ý ¹¿Ù μ³ñÇù ÏþÁÝ¹áõÝÇ, »õ ³Û¹ μ³ñÇù Ïñ³ÏÇ å¿ë ÏÁ í³é¿ Ýáñ³ Ý»ñùÇÝ ËÇÕ×Ý£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ äûÕáë Ïþ³ë¿, Ã¿ §²Ûë ³Ý»Éáí Ïñ³ÏÇ Ï³ÛÍ»ñ ÏÁ Ã³÷»ë Ýáñ³ ·ÉËáõÝ í»ñ³Û¦. É³õ³·áÛÝ ÙÇçáó ³Ûë ¿, ÙÇßï μ³ñáõÃ»³Ùμ ã³ñÇÝ Û³ÕÃ»ÉÁ. μ³ñáõÃÇõÝ çáõñ ¿, áñ ÏÁ ßÇçáõó³Ý¿ μáñμáùáõ³Í Ïñ³Ï£ ´³ñ»ñ³ñáõÃÇõÝ ÁÝÏ»ñ³ëÇñáõÃ»³Ý »õ ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý Ù³ñ¹³ëÇñáõÃ»³Ý ÙÇ Ï³Ù³õáñ å³ñïù ¿, áñ Ù³ñ¹ Çõñ ÝÇõÃ³Ï³Ý Ï³ñáÕáõÃ»Ý¿Ý μ³ÅÇÝ ÏÁ Ñ³Ý¿ ÅáÕáíáõñ¹Ç Ï³ñûï»³ÉÝ»ñáõÝ, μ³Ûó ³ë ã¿ ÙÇ³ÛÝ, áñáí ÅáÕáíáõñ¹ ½ÇÝùÝ ÏÁ ëÇñ¿ »õ μ³ñ»ñ³ñ ÏÁ ×³ÝãÝ³Û, ³ÛÉ μáõÝ ³ÝÓÝ³Ï³Ý ³ñÅ³ÝÇù »õ ³é³ùÇÝÇ Ï»³ÝùÝ »õë μ³ñ»ñ³ñ Ù³ñ¹áÛÝ ÷³éù ÏÁ Û³õ»ÉáõÝ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³é³ç£ ²Ñ³õ³ëÇÏ, ÂáéÝÇÏ, ÏÁ ¹Ý»Ù Ó»ñ ³é³ç, Ã¿ Ç°Ýã »Ý Ñá·»Ï³Ý ³é³ùÇÝáõÃÇõÝù£ Ð³Ûñ»ÝÇ »Ï»Õ»óõáÛ Ñ³õ³ïù, »ñÏÇõÕ³Í »õ ³ÝÏ»ÕÍ ³ëïáõ³Í³å³ßïáõÃÇõÝ, Ñ»½ »õ μ³ñ»Ñ³ÙμáÛñ μÝ³õáñáõÃÇõÝ, ë¿ñ, áñ Çõñ ÁÝÏ»ñ ³ÝÓÇÝ å¿ë Ñ³õ³ë³ñ ÏÁ ëÇñ¿, ³ñ¹³ñáõÃÇõÝ, áñ Çõñ »õ ÁÝÏ»ñÇÝ μ³ÅÇÝ Ñ³õ³ë³ñ ÏÁ μ³ßË¿, μ³ñÇ ËÕ×Ùï³Ýù, áñ »ñμ»ù ÁÝÏ»ñÇÝ íÝ³ë Ï³Ù ½ñÏ³Ýù ãþ³Ý»ñ. ³õ»ÉÇ ÏÁ ëÇñ¿ ½ñÏ³Ýù Ïñ»É, ù³Ý ½ñÏ»É. ÅáÕáíñ¹³ëÇñáõÃ»³Ý á·ÇÝ, áñ ÙÇßï Åá199

Õáíñ¹ÇÝ μ³ñÇÝ áõ ß³Ñ ÏÁ Ùï³Í¿, ½áõ³ñÃ³ÙÇï ³é³ï³Ó»éÝáõÃÇõÝ, áñ ß³ï ëÇñ»ÉÇ ¿ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, Ù»Í³·áÛÝ Ó»éÝ³ñÏáõÃÇõÝù, áñ Ñ³ë³ñ³Ï³ó Ñ³Ù³ñ ÏÁ ÉÇÝÇ, ³ÛëÇÝùÝ »Ï»Õ»óÇ, ¹åñáó, ÑÇõ³Ý¹³Ýáó, ³Õù³ï³Ýáó, áñμ³Ýáó, ½³Ý³½³Ý ÝáõÇñ³ïáõáõÃÇõÝù, Ïï³Ï »õ³ÛÉÝª ÇÝã áñ ÅáÕáíáõñ¹Ç Ï»³ÝùÇÝ »õ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ å¿ïù »Ý£ Ð³å³ ³ÛÝ ³ÝÓÝáõ¿ñ Ùß³ÏÝ»ñÝ, Ã¿ »Ï»Õ»ó³Ï³Ý ÉÇÝÇÝ Ã¿ ³ßË³ñÑ³Ï³Ý ¹³ë¿Ý, »ñμ ³ÝÓÝ³ïáõñ »Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, áãÇÝã ãËÝ³Û»É, ³Ù¿Ý μ³Ý ½áÑ»É »õ ÝáÛÝÇëÏ ³ÝÓÝ Ç ëïÇå»É Ñ³ñÏÇÝ. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ãÇ μ³õ³Ï³Ý³Ý³ñ ÙÇ³ÛÝ ëÇñ»É, ³ÛÉ»õ å³ßï»É Ïþáõ½¿ Çõñ ³ÝÓÝáõ¿ñ Ùß³ÏÝ»ñÝ£ ºÃ¿ Ù»éÝÇÝ »õë, ã»Ý ÙáéóáõÇñ, ÅáÕáíáõñ¹ Ýáó³ ³ÝáõÝÝ ïûÝ»Éáí ÏÁ ÷³é³õáñ¿ »õ ÛÇß³ï³ÏÇÝ Ñ³Ù³ñ Û³õ»ñÅ³Ï³Ý ³ñÓ³Ý ÏÁ Ï³Ý·Ý¿£ ²Ñ³ ÂáéÝÇÏ, ³Ûë ¿ ÅáÕáíñ¹³ëÇñáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝù, ³ßË³ïÇñ ³Û¹ ³ñ¹ÇõÝù »õ ÷³éù Ó»éù μ»ñ»É, áñ Ù»éÝ»É¿Ý Û»ïáÛ ³ÝÙ³Ñ ÙÝ³ë, ÅáÕáíáõñ¹Ý ½ù»½ ÛÇß¿ »õ ùá ÛÇß³ï³ÏÝ ûñÑÝ¿£ êÇñ»ÉÇ° ÂáéÝÇÏ, ¹»é ù»½ Ñ»ï åÇïÇ ËûëÇÙ, μ³Ûó ÏÁ ó³ÝÏ³Ù áñ ³Ûëûñ Ù»ñ ·ÇõÕÇ ù³Ñ³Ý³Ý»ñ, ï³Ýáõï¿ñÝ»ñ »õ Ñ³Ùμ³Ý»ñ Ï³Ýã»ë. ä³åÇÏ å³ñï³Ï³Ý ¿ Çõñ í»ñçÇÝ ÙÝ³ë μ³ñáí ï³É ·ÇõÕÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, áñáó Ñ»ï ³Ûëã³÷ Å³Ù³Ý³Ï ³åñ³Í »Ù, »õ í³Û»É³Í »Ù ß³ï Ýáó³ Û³ñ·³ÝùÝ áõ å³ïÇõ. ÇÝãå¿ë ù»½, ·ÇõÕ³óõáó Ñ³Ù³ñ ¿É Ïï³ÏÇ å³ïáõ¿ñÝ»ñ áõÝÇÙ£ ´³ñÇ »Ï³ù, ÇÙ ëÇñ»ÉÇ »õ ³ãùÇ ÉáÛë ·ÇõÕ³óÇù, ÏÁ ï»ëÝ³ù ä³åÇÏ å³éÏ»ñ ¿, ¿É í»ñ »ÉÝ»Éáõ ÛáÛë ãÏ³Û, ½Ó»½ Ï³Ýã»óÇ, áñ ÇÙ í»ñçÇÝ áÕç-ÙÝ³Ûù ³ë»Ù Ó»½ »õ »ñÃ³Ù ÇÙ ×³Ý³å³ñÑ, áñ ßÇï³Ï ¹¿å »ñÏÇÝù ÏÁ ï³ÝÇ. ³ÛÝå¿ë ÏÁ Ñ³õ³ï³Û ä³åÇÏ Í³é³ÛÝ, áñ Çõñ îÇñáç ï»ëáÛÝ åÇïÇ ÉÇÝÇ£ 200

ÎÁ ÛÇß¿±ù ÂáéÝÇÏÇÝ Ñ³ñë³ÝÇùÇÝ ûñÝ, »ñμ Ï»ñ³ù Ñ³ñë³Ý»³ó ×³ßÝ, ËÙ»óÇù Þ³Ñå³Õáõ ·ÇÝÇÝ, ëÏë»óÇù áõñ³Ë³Ï³Ý Ë³Õ»ñ Ï³Ýã»Éáí, Ã¿ Ï»ñ³Ýù ÂáéÝÇÏÇÝ ×³ß, μ³ñáí áõï»Ýù ä³åÏÇ ×³ßÝ, »Ï³õ ³Ñ³ Ñ³ë³õ ³ÛÝ ûñÝ, áñ åÇïÇ áõï¿ù ÇÙ Ñá·»×³ßÝ£ êÇñ»ÉÇ° ·ÇõÕ³óÇù, ³Ýáõß áõï¿ù. μ³Ûó å¿ïù ¿ ä³åÏÇ í»ñçÇÝ Ëñ³ïÝ»ñÝ ¿É ×³ßÇ å¿ë áõï¿ù£ ²Ýßáõßï ¹áõù ÏþÇÙ³Ý³ÛÇù, áñ ù³ÝÇ ï³ñÇÝ»ñ¿ Ç í»ñ »ë ÇÙ ÂáéÝÇÏÇë ß³ï ¹³ë»ñ áõ Ëñ³ïÝ»ñ ïáõÇ, Ã¿° ·ÇõÕ³Ï³Ý »ñç³ÝÇÏ Ï»³ÝùÇ Ñ³Ù³ñ »õ Ã¿ ÑáÕÇÝ áõ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñáõ»ëïÇÝ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ. í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ÂáéÝÇÏÇë Çμñ»õ Ïï³Ï ³åëåñ»óÇ, áñ ÇÝùÝ ¿É ÝáÛÝ ¹³ë»ñ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ ³õ³Ý¹¿£ ÆëÏ ³ÛÅÙ Ï»Ý¹³ÝÇ μ»ñ³Ýáí Çμñ»õ Ïï³Ï ÏÁ ÃáÕáõÙ Ó»½, ä³åÇÏ Çõñ Ù³Ñáõ³Ý Ù³Ñ×ÇÝ Ù¿ç å³éÏ³Í ¹»é Ëûë»É Ïþáõ½¿ Ó»½ Ñ»ï£ Èë»ó¿°ù, ÇÝã áñ ËûëÇÙ, μ³ñ»ÙÇï ·ÇõÕ³óÇù£ î¿ñ ²ëïáõ³Í ³ßË³ñÑÇë í³Û»ÉãáõÃ»³Ý É³õ³·áÛÝ Ù³ëÝ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ μ³ÅÇÝ Ñ³Ý»ñ ¿£ ÎÁ ï»ëÝ³±ù, Ó»½ ïáõ³Í ¿ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¹³ßï»ñÁ, É»éÝ»ñÁ, ÑáíÇïÝ»ñ, ·»ï»ñ, ³ÕμÇõñÝ»ñ, ²ëïáõÍáÛ Ùß³Ï³Í μÇõñ³½³Ý μáÛë»ñáí »õ Í³ÕÇÏÝ»ñáí ½³ñ¹³ñáõ³Í£ ¸áõù ×Çß¹ μÝáõÃ»³Ý ¹ñ³ËïÇ Ù¿ç ÏÁ μÝ³ÏÇù »õ ÏÁ í³Û»É¿ù ÝáÛÝ μÝáõÃ»³Ý ïáõ³Í ³é³ï áõ ³Ýëå³é μ³ñÇùÝ»ñÝ ³ÛÝ ÇÝã ù³Õ³ù³óÇù ³Ûë ¹ñ³Ëï¿Ý ¹áõñë Ïþ³åñÇÝ. Ýáó³ í³Û»ÉãáõÃÇõÝ Çñ»Ýó Ó»é³·áñÍ Ù»Í³Ù»Í ß¿Ýù»ñÝ »Ý. Ýáó³ ³Ù¿Ý å»ñ×³ÝùÝ»ñÝ, ÙÇßï í³Õ³ÝóáõÏ »õ ÷á÷áË³Ï³Ý »Ý, ³Ûëûñ Ï³Ý »õ í³ÕÇõÝ áã. ÇëÏ Ó»ñ å»ñ×³Ýù, ½áñ Ý³Ë³ËÝ³ÙáõÃÇõÝ í³Õáõó Ç í»ñ å³ïñ³ëï³Í ¿, Ï³Ý áõ ÏÁ ÙÝ³Ý, ÙÇßï ³Ý÷á÷áË ¹³ßï»ñ, É»éÝ»ñ, μáÛë»ñ, ·»ï»ñ, ³ÕμÇõñÝ»ñ, ÙÇßï ÝáÛÝ ÏÁ ÙÝ³Ý. ÙÇ³ÛÝ Ã¿ μÝáõ201

Ã»³Ý å³ïñ³ëï³Í ³Û¹ ×áË³·áÛÝ μ³ñÇùÝ»ñÝª Ù³ñ¹ å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³Û Ã¿ Ç±Ýãå¿ë í³Û»É»Éáõ ¿£ Æ±Ýã áñ î¿ñ ²ëïáõ³Í ²¹³Ù³Û ³ë³ó, ÝáÛÝ ÙÇÝã»õ ó³Ûëûñ ÏÁ ËûëÇ ²¹³Ù³Û ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ, ³ÛÝ ¿ª ·áñÍ»É ½»ñÏÇñ »õ å³Ñ»É£ ¸áõù ÷áñÓáí ·Çï¿ù Ã¿ ³ñïÝª ³é³Ýó óáñ»Ý ó³Ý»Éáõ, óáñ»Ý ãÇ μáõëÝÇñ, ³é³Ýó ïÝÏ»Éáõ »õ çñ»Éáõª Í³é ãÇ ³×Çñ. ³é³Ýó ÑáÕ³·áñÍ³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ýª áã áù Ï³ñáÕ ¿ »ñÏñ¿Ý ³ñ¹ÇõÝù Ñ³Ý»É áõ ÅáÕí»É Çõñ ³Ùμ³ñÝ£ ÐáÕ³·áñÍ Ù³ñ¹áõ Ï»³Ýù ÙÇ³ÛÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ Ïþ³ñ¹ÇõÝ³õáñáõÇ, ÑáÕ³·áñÍ ÑáÕáí Ïþ³åñÇ »õ »ñç³ÝÇÏ Ïþ³åñÇ, ÇÝùÝ ³åñ»É¿Ý Û»ïáÛ, ù³Õ³ù³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ¿É Ñ³ó Ïáõ ï³Û£ àõñ»ÙÝ ¹áõù Ó»ñ ÑáÕ»ñáí, Ó»ñ ¹³ßï»ñáí, Ó»ñ É»éÝ»ñáí, Ó»ñ Ï³ÃÝïáõ Ïáí»ñáí áõ áãË³ñÝ»ñáí, »õ ³ÛÉ åÇï³ÝÇ ³Ý³ëáõÝÝ»ñáíª ß³ï áõ ß³ï Ñ³ñáõëï ¿ù ù³Õ³ù³óÇÝ»ñ¿Ý£ Æμñ»õ ·»Õ³óÇ, ÷áñÓ³éáõ ä³åÇÏ Ëñ³ï Ïáõ ï³Ù Ó»½, ãÉÇÝÇ¯, ãÉÇÝÇ¯, áñ ·ÇõÕ ÃáÕáõù, ÑáÕ ÃáÕáõù »õ »ñÃ³ù ù³Õ³ù μÝ³ÏÇù, ·Çïó¿ù áñ Ãßáõ³é ÏÁ ÉÇÝÇù. »ñμ ÑáÕÝ ÏáñëÝóÝ¿ù, Ó»ñ Ï»³ÝùÝ ¿É ÑáÕÇÝ Ñ»ï ÏÁ ÏáñëáõÇ£ Î³ñûïáõÃÇõÝ »õ Ãßáõ³éáõÃÇõÝ ÏÁ Ñ³ëÝÇ Ó»ñ í»ñ³Û »õ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ¹áõù Ûáõë³Ñ³ï íÇ×³ÏÇ Ù¿ç ÏÁ å³ß³ñáõÇù, ¿É áõñÇß áãÇÝã ÛáÛë ãÇ ÙÝ³ñ Ó»ñ ³é³ç, ³ÛÉ ÙÇ³ÛÝ å³Ý¹ËïáõÃÇõÝ, Ó·»Éáí ÁÝï³ÝÇù, ½³õ³ÏÝ»ñÝ ³Ýï¿ñ, »ñÃ³É Ûûï³ñáõÃÇõÝ, ã³ñ³ã³ñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç ï³é³åÇÉ, ÃáÕÉáí ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ù³Õóñ áõ ³½³ï ³ßË³ïáõÃÇõÝ, á¯Ñ, »ñÃ³É μ»éÝ³ÏÇ±ñ ÉÇÝ»É. ÃáÕÉáí ·ÇõÕÇ Ï³Ý³ã ¹³ßï³í³Ûñ»ñÝ, Ù³×Ý áõ ÉÍÏ³ÝÝ»ñÝ, Í³éÝ áõ Í³ÕÇÏ, Ñáí³ëáõÝ É»éÝ»ñÝ, ³ÝÙ³Ñ³Ï³Ý ³ÕμÇõñÝ»ñáõ çñ»ñÝ, ù³Õóñ³ßáõÝã ³éáÕç³ñ³ñ û¹Ý, Ï³ÃÝ áõ Ù³ÍáõÝ, ë»ñÝ áõ Ï³ñ³· »õ ³ÛÉ ß³ï μÝ³Ï³Ý áõ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý μ³ñÇ í³Û»ÉùÝ»ñÝ, ½áñë Ù³Ûñ»ÝÇ »ñÏÇñ ÏÁ å³ñ·»õ¿ Çõñ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ£ ä³åÇÏ ß³ï ÷áñÓ³éáõ ¿ å³Ý¹Ëïáõ202

Ã»³Ý ¹³éÝ Ï»³ÝùÇÝ, Ó»½Ù¿ ß³ï»ñÝ ¿É ÝáÛÝ ÷áñÓÝ ³é³Í »Ý. ³ßË³ï»ó¿¯ù, ³ßË³ï»ó¿¯ù, áñ ³Û¹ ûï³ñáõÃ»³Ý Ï»³ÝùÇ ¹³éÝáõÃÇõÝÝ»ñ ã×³ß³Ï¿ù. »ë ¿É Ïþ³ÕûÃ»Ù Ó»½ Ñ³Ù³ñ, ÇÙ Ñ³Ûñ»Ý³ÏÇó ·ÇõÕ³óÇù, áñ å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý »ñ»ë ãï»ëÝ³ù, Ó»ñ Ñ³óÝ Ù³Ûñ»ÝÇ »ñÏñÇÝ Ù¿ç ·ïÝ¿ù£ ´³Ûó ·Çï¿°ù, μ³ñ»å³ßï ·»Õ³óÇù, Ã¿ Ù³ñ¹ÇÏ ÙÇ³ÛÝ Ñ³óáí ã»Ý ³åñÇñ. Ïþ»ñÃ³ù Å³Ù, ²õ»ï³ñ³ÝÇÝ ÙïÇÏ Ïþ³Ý¿ù, Éë»ó¿ù Ç±Ýã Ïþ³ë¿ ÚÇëáõë Ã¿ §Ù³ñ¹ ÙÇ³ÛÝ Ñ³óáí ãþ³åñÇñ, ³ÛÉ »õ ²ëïáõÍáÛ μ³Ýáí å¿ïù ¿ ³åñÇ¦£ ì³ëÝ½Ç »Ã¿ Ù»ñ Ù³ñÙÇÝ Ñ³óáí Ïþ³åñÇ, Ñá·ÇÝ ¿É å¿ïù ¿ ³åñÇ, »õ Ñá·õáÛ Ï»³ÝùÝ áõ Ñ³ó ²ëïáõÍáÛ å³ïáõ¿ñÝ»ñÝ »Ý, »õ å³ïáõÇñ³ÝÝ»ñáõ ·ÉáõË ë¿ñÝ ¿. áõëïÇ Ù³ñ¹ÇÏ ëÇñáí Ïþ³åñÇÝ »õ Çñ³ñÙáí Ïþ³åñÇÝ£ Ò»½ å³ñ½ ûñÇÝ³Ï ï³Ù. Ù¿Ï ÉÍáí ·áõÃ³Ý ãÇ ÉÇÝÇñ, Ù¿Ï Ù³ñ¹áí ç³Õ³óÇ ù³ñ, Ï³Ù ÓÇÃáõ ·»ñ³Ý Ï³ñ»ÉÇ ã¿ ï³Ý»É Çõñ ï»ÕÝ ¹Ý»É. ³ßË³ñÑÇë ³Ù¿Ý ¹Åáõ³ñ μ³Ý»ñÝ Ù³ñ¹ÇÏ ëáñí³Í »Ý ÁÝÏ»ñ³Ï³Ý ÙÇ³ó³Í áõÅáí ·áñÍ»É£ ¸áõù ÷áñÓáí ·Çï¿ù, »ñμ áñ Ù»ñ ·ÇõÕÇ Ñ³Ù³ñ ÙÇ Í³Ýñ μ³Ý ÉÇÝÇ, μáÉáñë ÏÁ ÙÇ³Ý³Ýù »õ ³ÛÝå¿ë ÏÁ ·áñÍ»Ýù£ ÎÁ ÛÇß¿±ù ù³ÝÇ ï³ñÇ Û³é³çª ùÇõñ¹»ñ Ù»ñ ·ÇõÕÇ áãË³ñ ½³ñÏÇÝ ï³ñ³Ý, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ·ÇõÕÇ μáÉáñ ÏïñÇ×Ý»ñ Ñ³õ³ùáõ»ó³Ý, áñÝ ÓÇáí, áñÝ áïáí, ·»ñ³Ý¹ÇÝ»ñ ëáõñÇ ï»Õ ³éÇÝª ·Ý³óÇÝ Ã³É³Ý ¹³ñÓáõóÇÝ£ ÐÇÙÇ ¹áõù ³ë¿ù, ÙÇ Ù³ñ¹ ·ÇõÕÇ áÕç Ã³É³Ý Ï³ñá±Õ ¿ñ ¹³ñÓáõÝ»É£ Ð³ëÏó³ù ³ÛÅÙ, áñ Ù³ñ¹ÇÏ Çñ³ñáõ û·Ý»Éáí Ïþ³åñÇÝ, Ñ³ñóáõó¿ù, Ã¿ ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ Çñ³ñÙáí Ïþ³åñÇÝ£ ØïÇÏ ³ñ¿ù, å³ñ½ Ï»ñåáí ËûëÇÙ Ó»½£ àñáíÑ»ï»õ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ³Ù¿Ý ï»Õ ·»ÕÝ áõ ù³Õ³ù Ù³ñ¹áó Ï»³Ýù ³ÝÑ³õ³ë³ñ ¿, áñÝ Ñ³ñáõëï ¿, áñÝ ³Õù³ï ¿, áñÝ ÇßË³Ý ¿, áñÝ Ñ³ë³ñ³Ï ÅáÕáíáõñ¹ ¿, áñÝ ï¿ñ ¿, 203

áñÝ Í³é³Û ¿, áñÝ ï³Ýáõï¿ñ ¿, »õ áñÝ ÙÇ³Ï ¿£ ²Ñ³ ³Ûë ³ÝÑ³õ³ë³ñáõÃÇõÝ ¿, áñ Ù³ñ¹ÇÏ Çñ³ñáõ Ñ»ï ÏÁ Ï³å¿, Í³é³ÛÝ ïÇñáç Ñ»ï, ³Õù³ïÝ Ñ³ñáõëïÇÝ Ñ»ï, ÇÝãå¿ë Ù»ñ ·ÇõÕÇ ³Õù³ï Ùß³ÏÝ»ñÝª Ñ³ñáõëï ï³Ýáõï¿ñÝ»ñáõÝ Ñ»ï Ï³å³Í ¿£ Æ±Ýã Ïþ³ë¿ù ¹áõù, »Ã¿ ³Û¹ Ùß³ÏÝ»ñÝ ³Õù³ï ãÉÇÝ¿ÇÝ, Û³ÝÓÝ Ïþ³éÝ¿±ÇÝ ÙïÝ»É Í³é³ÛáõÃ»³Ý Í³Ýñ ÉÍÇÝ ï³Ï£ §²Õù³ïáõÃÇõÝ ½³Ûñ ËáÝ³ñÑ»óáõó³Ý¿¦, Ïþ³ë¿ êáõñμ ¶Çñù. ³å³ Ã¿ áã, Ù³ñ¹ »Ã¿ ½·³Û Çõñ ³ÝÓÇÝ ³ñÅ³Ý³õáñáõÃÇõÝ, »ñμ»ù ãÇ ËáÝ³ñÑÇñ Í³é³ÛáõÃÇõÝ ³Ý»Éáõ£ ´³Ûó ÙÇÃ¿ É³±õ ÏÁ ÉÇÝÇ, »Ã¿ ³Ù¿Ý Ù³ñ¹ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ³½³ï ÉÇÝÇ, Ñ³ñáõëï ÉÇÝÇ, ³Õ³ ÉÇÝÇ£ à°ã, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ³ßË³ñÑÇë Ï³ñ· ÏÁ Ë³Ý·³ñõÇ. Ñ³Ûáó ³é³Í ÙÇ Ï³Ûª Ïþ³ë¿. §ºë ³Õ³, ¹áõÝ ³Õ³, Ù»ñ ³ÕáõÝ á±í Ïþ³Õ³Û¦£ ²Ûá°, Í³é³Ý »õ ç³Õ³óå³Ý å¿ïù ¿ ³ÉÇõñ å³ïñ³ëï»Ý, áñå¿ë½Ç ³Õ³Ý Ï³ñ»Ý³Û ³é³Ýó ç³Õ³ó »ñÃ³Éáõ Ñ³ó áõï»É£ ²ßË³ñÑÇë ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ ³Ù»Ý³Ù»Í Ù³ëÝª μ³Ýõáñ, ·áñÍ³õáñ, Ùß³Ï »õ Í³é³Û »Ý, áñáó Ã³÷³Í ùñïÇÝùÇÝ ³ñ¹ÇõÝùÝ ¿, áñ ³ßË³ñÑ ÏÁ Ï»ñ³Ïñ¿. Ý³Ë³ËÝ³ÙáõÃ»³Ý Û³õÇï»Ý³Ï³Ý ûñ¿Ýù Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃ»³Ý Ï»³ÝùÝ ³ÛÝå¿ë Ï³ñ·³¹ñ³Í ¿, áñå¿ë½Ç Ù³ñ¹ÇÏ Çñ³ñÙáí ³åñÇÝ£ ¸áõù ÏÁ ï»ëÝ³ù Ó»ñ ³ãùáí »õ ÷áñÓáí ·Çï¿ù, áñ Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý Ï»³ÝùÝ ¿É ³ÝÑ³õ³ë³ñ ¿. ½Ç Ù¿Ï Ù³ëÝ ÑáÕ³ï¿ñ áõ ï³Ýáõï¿ñ ¿, Ù³ëÝ ÙÇ »õë í³ñÓÏ³Ý Ùß³Ï ¿, áñ Çñ ¹³éÝ ùñï³Ýó ³ßË³ïáõÃÇõÝª ë³Ï³õ í³ñÓùÇ Ñ»ï ÏÁ ÷áË³ñÇÝ¿£ âÉÇÝÇ áñ Ó»ñ Ùß³ÏÝ»ñáõ í³ñÓ Ïïñ¿ù, Ï³Ù Ó·Ó·¿ù ³Ûëûñ ã¿ í³ÕÝ. î¿ñ ²ëïáõ³Í ÏÁ å³ïáõÇñ¿, áñ í³ñÓÏ³Ý Ùß³ÏÇÝ í³ñÓÝ ÙÇÝã»õ ÇñÇÏáõÝ ãÙÝ³Û, ³ÛëÇÝùÝ, ûñÝ ã³ÝóÝÇ íñ³Ý, í³ëÝ½Ç ÑÝÓáÕ Ùß³ÏÝ»ñáõ μáÕáùÝ ÙÇÝã»õ »ñÏÇÝù Ñ³ëÝ»Éáí, ²ëïáõ³Í ºë³ÛÇ Ù³ñ·³ñ¿ÇÝ μ»ñÝáí ÏÁ Û³Ý¹ÇÙ³Ý¿ñ Æëñ³Û¿ÉÇ ÑáÕ³204

ï¿ñ ï³Ýáõï¿ñ»ñ£ â³ñ³ã³ñ ËëïáõÃ»³Ùμ ÙÇ í³ñõ¿ù Ùß³ÏÝ»ñáõ Ñ»ï£ ºë ï»ë³Û áñ áÙ³Ýù ã³÷¿Ý ³õ»ÉÇ ÏÁ ï³Ýç¿ÇÝ, ÏÁ Ñ³ÛÑáÛ¿ÇÝ »õ ÏÁ Ïé÷¿ÇÝ ½Çñ»Ýù, ½ñÏ³Ýù »õë Ñ³ëóÝ»Éáí, ·Çï¿ù, Ã¿ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ ï¿ñ ¹áõù ã¿ù, ²ëïáõ³Í ¿, áñ íñ¿ÅËÝ¹Çñ ÏÁ ÉÇÝÇ »õ ½ñÏ»³ÉÝ»ñáõÝ ¹³ï³ëï³Ý ÏÁ ï»ëÝ³Û£ àñã³÷ ù³ÕóñáõÃ»³Ùμ áõ ³ñ¹³ñáõÃ»³Ùμ í³ñáõÇù ÑáÕ³·áñÍ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ Ñ»ï, ³ÛÝã³÷ É³õ »õ ß³Ñ³õáñ ¿ Ó»½ Ñ³Ù³ñ. ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ýáù³ ³õ»ÉÇ ïÇñ³ë¿ñ áõ Ñ³õ³ï³ñÇÙ ÏÁ ÉÇÝÇÝ, »õ ëñïÇ Ùïûù Ïþ³ßË³ïÇÝ, áñáí ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùª ß³ï ß³Ñ³μ»ñ ÏÁ ÉÇÝÇ ïÇñáç Ñ³Ù³ñ£ î³Ýáõï¿ñ »Õμ³ÛñÝ»ñ, ãÉÇÝÇ áñ ¹áõù ³½³ï ³ßË³ï³õáñ Ùß³ÏÝ»ñÝ Çμñ»õ ³Ý³ñ· ëïñáõÏ Ñ³Ù³ñ»Éáíª ³ñÑ³Ù³ñÑ Ï»ñåáí í³ñáõÇù Ýáó³ Ñ»ï. ¹áõù »Ï»Õ»óÇ Ïþ»ñÃ³ù, ²õ»ï³ñ³ÝÇÝ ÙïÇÏ Ïþ³Ý¿ù, ÙÇÃ¿ ã·Çï¿±ù »õ ã¿±ù Ñ³ëÏó»ñ, áñ ÚÇëáõë Çõñ μáÉáñ Ñ³õ³ï³ó»³ÉÝ»ñ Ù»Í áõ ÷áùñ, Ñ³ñáõëï ³õ ³Õù³ï, ÇßË³Ý »õ ÅáÕáíáõñ¹, ï¿ñ »õ Í³é³Û, ³Ù¿ÝùÁ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ÙÇ ëÇñáÛ »Õμ³ÛñáõÃÇõÝ Ï³½Ù»Éáí, ³ë³ó ³Ûë μ³Ý. §¸áõù ³Ù»Ý»ùÇÝ »Õμ³Ûñ ¿ù¦£ ²Ûë Ëûëùáí ã¿° Ã¿ ÚÇëáõë Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ÁÝÏ»ñáõÃ»³Ý Çõñ³ù³ÝãÇõñ ¹³ë³Ï³ñ·Ç Ï³Ù ³ëïÇ×³ÝÇ å³ïÇõÝ áõ Û³ñ·³Ýù Ïþ»ÕÍ³Ý¿. á°ã, äûÕáë ²é³ù»³É øñÇëïáëÇ ³Ûë ËûëùÝ μ³ó³ïñ»Éáí Ïþáõëáõó³Ý¿ Ù»½, áñ Ù»Ýù Çõñ³ù³ÝãÇõñ Ù³ñ¹áó ³ëïÇ×³ÝÇÝ Ñ³Ù»Ù³ïª ï³Ýù Ù»ñ å³ïÇõÝ áõ Û³ñ·³Ýù »õ μ³ñáÛ³å¿ë£ ²õ»ï³ñ³ÝÇ ëÇñáÛ å³ñïù ³ÝËïÇñ ¿, å¿ïù ¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ Ù³ñ¹ ÇÝã ¹ÇñùÇ »õ ³ëïÇ×³ÝÇ Ù¿ç ÏÁ ÉÇÝÇª ÃáÕ ÉÇÝÇ, å³ñï³õáñ ¿ Ñ³ïáõó³Ý»É Çõñ ÁÝÏ»ñÇÝ£ ´³Ûó ³ñï³ùÇÝ å³ñïù»ñáõ Ñ³Ù³ñ ÚÇëáõë í×é³μ³ñ ³ë³ó áõ Ï³ï³ñ»ó. §îáõù ½Ï³Ûë»ñÝ Ï³Ûë»ñ »õ ½²ëïáõÍáÛÝª ²ëïáõÍáÛ¦£ 205

Î³ñ·Ý »Ï³õ, ËûëÇÙ Ó»½, ·ÇõÕ³óÇ »Õμ³ÛñÝ»ñ, å³ñï³×³Ý³ã »Õ¿ù, »õ ÙÇßï Ñ³õ³ï³ñÇÙ Ï³ó¿ù Ó»ñ å³ñïù»ñ í×³ñ»Éáõ, áõÙ áñ ÏÁ ÉÇÝÇ£ ê³Ï³ÛÝ ³é³çÇÝ ³ÝÑñ³Å»ßï Ù»Í »õ ³Ù»Ý³Ï³ñ»õáñ å³ñïù Ñå³ï³Ï ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñª î¿ñáõÃ»³Ý å³ñïù»ñÝ »Ý áñáõÝ å³ñï³Ï³Ý ¿ »ñÏñÇÝ ÅáÕáíáõñ¹, ù³Õ³ù³óÇÝ »õ ·ÇõÕ³óÇÝ í×³ñ»É ×ß¹áõÃ»³Ùμ »õ Ñ³õ³ï³ñÇÙ »ñÏÇõÕ³ÍáõÃ»³Ùμ£ Ú³Ýó³õáñ ¿ ³ÛÝ Ù³ñ¹, áã ÙÇ³ÛÝ »ñÏñÇÝ ûñÇÝ³ó ³é³ç, ³ÛÉ Ý³»õ ²ëïáõÍáÛ Û³ÛïÝ³Í å³ïõ¿ñÝ»ñáõÝ ³é³ç, »Ã¿ Ý»Ý·¿ áõ Ë³ñ¹³Ë¿ ³Ûë å³ñïáõó Ù¿ç£ ²ßË³ï»ó¿ù ÙÇßï î¿ñáõÃ»³Ý ïñáó å³ñïù»ñÝ ×ß¹áõÃ»³Ùμ í×³ñ»É, »õ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ í×³ñ»É. ÙÇ ÃáÕÝ¿ù áñ ¹Ç½³Ý³Û »õ Í³Ýñ³Ý³Û Ó»ñ í»ñ³Û, »õ Û»ïáÛ å³ñï³õáñÇù ÇÝã áñ áõÝÇù Í³Ë»É áõ í×³ñ»É ïáõñùÝ£ ºõ Ç±Ýã áõÝÇù ¹áõù, ÑáÕ áõ ÉÍ³ÏÝ»ñ, »Ã¿ Í³Ë¿ùª Ó»ñ Ï»³Ýù ÏÁ Í³Ë¿ù, »õ Ï»Ý¹³ÝõáÛÝ ÏÁ Ù»éÝÇù Ãßáõ³éáõÃ»³Ý Ù¿ç£ Ø»ñ ·ÇõÕÇ ³Õù³ïÝ»ñ Ó»½ ÏÁ Û³ÝÓÝ³ñ³ñ»Ù, μ³ñ»ëÇñï ï³Ýáõï¿ñÝ»ñ, î¿ñáõÃ»³Ý ïñáó μ³ßËáõÙÝ áõÕÇÕ »õ ³ñ¹³ñ ³ñ¿ù, Ã»Ã»õ ¹ñ¿ù ãù³õáñ ïÝ»ñáõÝ μ»éÝ. ¹áõù áñ Ï³ñáÕ ¿ù, Ó»ñ í»ñ³Û ³é¿ù ³Õù³ïÝ»ñáõÝ μ»éÝ. ·Çïó¿ù, áí áñ ÁÝÏ»ñÇÝ μ»éÝ μ³éÝ³Û, ÏÁ Ï³ï³ñ¿ Ý³ ëÇñáÛ å³ïáõÇñ³ÝÇÝ Ù»Í ûñ¿Ýù£ î¿ñáõÃ»³Ý ïñáó å³ñïù¿Ý Û»ïáÛ, ·Çï»Ù, ù³Õ³ù³óõáó ¿É ß³ï å³ñïù áõÝÇÝ Ù»ñ ·ÇõÕ³óÇù. ß³ï ³Ýμ³Ëï »Ý Ýáù³, áñù ÑáÕ»ñ Í³Ë»Éáí Çñ»Ýó å³ñïù»ñ í×³ñ»óÇÝ, »õ áÙ³Ýù ¿É ³ñï»ñ ·ñ³õ ¹Ý»Éáíª å³ñïù å³ñïùÇ í»ñ³Û ÏÁ Û³õ»ÉáõÝ Í³Ýñ-Í³Ýñ ïáÏáëÝ»ñáí, áñáó í³Ë×³Ý ß³ï Ó³Ëáñ¹ áõ ¹³éÝ ¿, ½Ç í»ñç-í»ñç ãåÇïÇ Ï³ñáÕ³Ý³Ý í×³ñ»É »õ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï å³ñï³å³Ñ³Ýç Çñ³õáõÝù åÇïÇ áõÝ»Ý³Û ·ñ³õ»É Ó»ñ ³ñï»ñÝ£ 206

àõëïÇ Ëñ³ï Ïáõ ï³Û Ó»½ ä³åÇÏ, ³ßË³ï»ó¿ù Ý³Ë, áñ å³ñïù ã³Ý¿ù. ÇëÏ »ñμ Ý»ÕáõÃÇõÝ »õ ³ÝÓÏáõÃÇõÝ ÏÁ ïÇñ¿ Ó»ñ í»ñ³Û, »õ ¹áõù ³Ý×³ñ³Ï ÏÁ ÉÇÝÇù »õ å³ñïù Ïþ³Ý¿ù, ³ßË³ï»ó¿ù ßáõïáí í×³ñ»É ùÇã å³ñïùÝ, ù³ÝÇ ã¿ ¿í»Éó»ñ£ ä³ñïáõó ·áñÍÇÝ Ù¿ç ÙÇßï Ñ³õ³ï³ñÇÙ »Õ¿ù, Ã¿° ³éÝ»Éáõ »õ Ã¿ ï³Éáõ Å³Ù³Ý³Ï μÝ³õ Ý»Ý·áõÃÇõÝ ÙÇ ·áñÍ¿ù, áõÕÕáõÃ»³Ùμ í³ñáõ»ó¿ù »õ áõÕÇÕ ³ñ¿ù Ó»ñ Ñ³ßÇõÝ»ñ, ·Çïó¿ù áñ, ·ÇõÕ³óÇ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ í³ñÏ áõ å³ïÇõ Çõñ Ñ³õ³ï³ñÙáõÃ»³Ý í»ñ³Û ¿. áí áñ Ý»Ý·¿ »õ áõñ³óáõÃÇõÝ ³Ý¿, ¿É ³ÛÝáõÑ»ï»õ Ýáñ³ í³ñÏÝ áõ å³ïÇõ ÏÁ Ù»éÝÇ ù³Õ³ù³óõáÛÝ ³é³ç. áõÙ áñ ¹ÇÙ¿ »õ ³Õ³ã¿ª Ï³ñáÕ ã¿ ÷áË³éáõÃÇõÝ ³Ý»É£ ²ë³ó¿ù, ä³åÇÏ, ¹áõ ã»±ë ×³Ý³ã»ñ ùá ·»Õ³óÇÝ, áñ ·Çñ áõ Ñ³ßÇõ ãÇ ·Çï»ñ. ÇÝãå¿¯ë Ï³ñ»ÉÇ ¿ñ Çõñ Ñ³ßÇõ ·ÇïÝ³É áõ å³Ñ»É. Ý³ ÙÇ³ÛÝ ³Ý·Çñ, ³ÝÃáõÕÃ Ùï³Ñ³ßÇõ áõÝÇ. ß³ï ³Ý·³Ù ÏÁ ÙáéÝ³Û »õ áõñ³óáõÃ»³Ý ÏÁ ¹ÇÙ¿£ Þ³ï ÁÕáñ¹ ¿ ³Û¹ μ³Ý, ÏÁ Ëáëïáí³ÝÇù ¹áõù Ó»ñ μ»ñÝáí. »ë ¿É ÏÁ íÏ³Û»Ù Ó»½ Ñ»ï, áñ ·ÇõÕ³óõáó ïáõÝ ù³Ý¹áÕ »õ ÙÇ³Ï Ù»Í å³ï×³éÝ ³ÛÝ ¿, áñ ÇÝùÝ ·Çñ áõ Ñ³ßÇõ ã·Çï¿£ Ø»ñ Ï»³ÝùÇ ïÝï»ëáõÃÇõÝ å¿ïù ¿ ·ñáí áõ Ñ³ßÇõáí ÉÇÝÇ. áñáíÑ»ï»õ Ù³ñ¹áÛë ÙÇïù Ùáé³óÏáï ¿, ³Ûë ³õáõñ μ³Ý í³ÕÁ ÏÁ ÙáéÝ³Û. ·ÇñÝ áõ Ñ³ßÇõ ÑÝ³ñáõ³Í ¿, áñ Ù»ñ ÙïùÇ μ³Ý ³ÝÙáé³ó å³Ñ¿£ àí áñ ·Çñ áõ Ñ³ßÇõ ãáõÝÇ, Ýáñ³ ïÝï»ëáõÃÇõÝ Ë³Ý·³ñáõ³Í ¿, »õ ÇÝùÝ Çõñ μáÉáñ ³é»õïáõñÇ Ù¿ç ÙÇßï ÏÁ íÝ³ëÇ£ Þ³ï ³Ý·³Ù Ëûë³Í »Ù Ó»½ »õ ³Ûëûñ í»ñçÇÝ ³Ý·³Ùª Çμñ»õ Ïï³Ï Ïþ³õ³Ý¹»Ù Ó»½ ÇÙ Ëñ³ïÝ»ñë£ Ø»ñ ·ÇõÕÇ ¹åñáóÇÝ Ñá· ï³ñ¿ù, áñå¿ë½Ç Ó»ñ ïÕ³ù ÏñÃáõÇÝ, ·Çñ áõ Ñ³ßÇõ ëáñíÇÝ, ¹áõù ³ñ¹¿Ý Å³Ù³Ý³ÏÝ ³Ýóáõó³Í ¿ù, ³ÝÑ³ßÇõ ³åñ»ó³ù, ³ÝÑ³ßÇõ åÇïÇ Ù»éÝÇù, ·áÝ¿ Ó»ñ ïÕ³ùÝ»ñÝ ÏñÃáõ»Éáíª μ³Ý·¿ï ÉÇÝÇÝ, ·ÇïÝ³Ý Çñ»Ýó Ï»³ÝùÇ ïÝï»ëáõÃ»³Ý 207

·áñÍ»ñÝ£ ºñμ ù³ÕùóÇÝ ³Ù¿Ý μ³Ý ·ñáí áõ Ñ³ßáõáí ÏÁ ·áñÍ¿, ÇÝãá±õ Ñ³Ù³ñ ·ÇõÕ³óÇÝ ¿É ù³ÕùóáõÝ å¿ë Ñ³ßÇõ ã·ÇïÝ³Û£ à±ñã³÷ ³ÙûÃ ¿ ·ÇõÕ³óõáÛÝ Ñ³Ù³ñ, »ñμ Ë³μáõÇ, ëÏëÇ ïñïÝç³É áõ ³ë»É Ã¿ª ù³ÕùóÇÝ ½Çë Ë³μ»ó »õ³ÛÉÝ£ ØÇÃ¿ ·ÇõÕ³óÇÝ Ù³ñ¹ ã¿±, μ³Ý³Ï³ÝáõÃÇõÝ ãáõÝÇ±£ ²Ûá°, Ù»Ýù ¿É Ù³ñ¹ »Ýù, ³ÛÉ Ù»ñ μ³Ý³Ï³ÝáõÃ»³Ý ³ãùª ï·ÇïáõÃ»³Ùμ ÷³Ïáõ³Í ¿£ Ø»Ýù ³ãù áõÝÇÝù »õ Çμñ»õ ÏáÛñ ÏÁ ßñçÇÝù ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û, ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ù³ÕùóÇÝ ½Ù»½ ³Ýμ³Ý, ³ÝË»Éù ÏÁ Ñ³Ù³ñÇ. á¯Ñ, »ñμ»ÙÝ ³õ»ÉÇ Ý³Ë³ï»Éáíª ÛÇÙ³ñ ¿É Ïþ³Ýáõ³Ý¿£ ²Ûë ³Ýï³Ý»ÉÇ Ý³Ë³ïÇÝù Û³õÇï»³Ý ãÇ μ³ñÓáõÇñ Ù»ñ íñ³Û¿Ý, ù³ÝÇ áñ Ù»Ýù ÏñÃáõÃÇõÝ »õ áõëáõÙ ãáõÝÇÙù. »õ ù³ÝÇ áñ Ù»ñ Ùï³õáñ³Ï³Ý ³ãù μ³óáõ³Í ã¿, Ù»Ýù ÙáÉáñáõ³Í åÇïÇ ÉÇÝÇÝù ³ßË³ñÑÇë Ù¿ç, »õ ·Çï¿ù ¹áõù Ã¿ ÙáÉáñáõ³Í Ù³ñ¹áõ Ï»³ÝùÇ ×³Ý³å³ñÑ ÃÁßõ³éáõÃ»³Ý ÷ß»ñáí ÉÇ ¿, »õ í³Ë×³Ý ¹¿åÇ Ïáñáõëï ÏÁ ï³ÝÇ£ àõñ»ÙÝ, ëÇñ»ÉÇ° ·ÇõÕ³óÇù, ³Ûë Ïáñëï»³Ý ×³Ý³å³ñÑ¿Ý ³½³ïáõ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, å¿ïù ¿ Ù»½ Ñ³Ù³ñ ³ÝËáïáñ áõÕÇÕ ×³Ý³å³ñÑ, »õ Ç±Ýã ¿ áñ ßÇï³Ï áõÕÇÝ ÏÁ μ³Ý³Û Ù»ñ ³ãùÇÝ ³é³ç, ³Û¹ ã¿ Ã¿ ó»ñ»Ïáõ³Ý ³ñ»õÝ ¿, ·Çß»ñáõ³Ý É³åï»ñÝ áõ ×ñ³·Ý ¿. áã, ³Û¹ ³ßË³ñÑÇ ÉáÛë»ñ μ³õ³Ï³Ý ã»Ý Ù»ñ Ï»³ÝùÇÝ Ñ³Ù³ñ, »Ã¿ Ù»Ýù Ùï³õáñ³Ï³Ý ÉáÛë ãáõÝ»Ý³Ýù, áñ ¿ áõëáõÙÝ »õ ÏñÃáõÃÇõÝ, ½áñ ÏÁ ëï³Ý³Û Ù³ñ¹ Çõñ Ù³ÝÏ³Ï³Ý Ñ³ë³Ï¿Ý£ àõëïÇ ÏñÃ»ó¿ù Ó»ñ Ù³ï³Õ Ù³ÝáõÏÝ»ñÝ, áñ Ù»ÍÝ³Ý, Ù³ñ¹ ÉÇÝÇÝ, ÃáÕ μ³óáõÇ Ýáó³ ÙïùÇÝ ³ãùÁª Çμñ»õ ÏáÛñ ãßñçÇÝ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û. ÏñÃ»ó¿ù Ý³»õ Ó»ñ ³ÕçÇÏÝ»ñ, áñ Ë»É³óÇ ïÝï»ë »õ μ³ñÇ Ù³Ûñ»ñ ÉÇÝÇÝ, å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ù áñ ï³Ý ßÇÝáõÃÇõÝ, Ï³ñ·³õáñ»³É ïÝï»ëáõÃÇõÝ ÙÇ³ÛÝ ÏÇÝ»ñáõÝ Ó»éùáí ÏÁ ÉÇÝÇ£ ØÇÃ¿ ÏÇÝ»ñ Ù³ñ¹ ã»±Ý, Ñá·Ç áõ ÙÇïù ãáõÝÇ±Ý£ î¿ñ ²ëïõ³Íª ÏÇÝ Çμñ»õ ³ÙáõëÇÝ ïáõ³õ ³Ûñ Ù³ñ¹áõÝ, áã Ã¿ 208

ÙÇ³ÛÝ ½³õ³Ï ÍÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, Ñ³å³ Çμñ»õ ÁÝÏ»ñ »õ û·Ý³Ï³Ý ïáõ³õ, áñ ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù¿ç ·áñÍ³ÏÇó ÉÇÝÇ. Ù³ñ¹ ¹³ßïÇÝ Ù¿ç ³ßË³ïÇ, ÏÇÝÝ ¿É ï³Ý Ù¿ç£ ¸áõù ï»ë»±ñ ¿ù áñ Ù¿Ï »½áí Ñ³ñûñ μ³ÝÇ, ³Ûñ »õ ÏÇÝ ½áÛ· ÉÍ³ÏÇóÝ»ñ »Ý. »Ã¿ É³õ ÝÏ³ï»Ýù, ³ßË³ïáõÃ»³Ý Ù»Í μ³ÅÇÝ ÏÇÝ»ñáõÝ í»ñ³Û Í³Ýñ³ó³Í ¿. Ë»Õ× ÏÇÝ»ñ Çñ»Ýó ÍÝ³Í ½³õ³ÏÝ»ñ ëÝáõó³Ý»É¿Ý Û»ïáÛ, áñã³÷ Í³Ýñ áõ ¹Åáõ³ñÇÝ ¿ ³éïÝÇÝ ïÝï»ëáõÃ»³Ý ³ÛÝã³÷ μ³Ý»ñ Ñá·³É. ÙïÇÏ ³ñ¿ù, áñ ÙÇ ³é ÙÇ ß³ñ»Ù Ó»½ ·ÇõÕ³óÇ ÏÇÝ»ñáõÝ ³ßË³ïáõÃ»³Ý ·áñÍ»ñÝ£ ²Ù¿Ý ûñ ËÙáñ ß³Õ»É, μ³ñÏ ÃáÝÇñÇÝ ¹ÇÙ³ó Ñ³ó »÷»É, Ï»ñ³Ïáõñ å³ïñ³ëï»É, ¹³ßïÇ Ùß³ÏÝ»ñáõÝ Ñ³ó ï³Ý»É, ÇñÇÏáõÝ-³é³õûï Ù³ï³ÏÝ»ñ, Ïáí»ñ ÏÃ»É, »ñÃ³É å¿ñ³ï»Õ áãË³ñÝ»ñ ÏÃ»É, Ï³ÃÝ³ñ³ñáõÃ»³Ý ·áñÍ»ñ ï»ëÝ³É, ÍÍáõÙ Ï³Ù ïÇÏ ½³ñÝ»É, ÇõÕ »õ å³ÝÇñ ßÇÝ»É, ÑÇõñ»ñ Ñá·³É. í³é»ÉÇù å³ïñ³ëï»É, μáõñ¹ ·½»É, Ù³Ý»É, ·áõÉå³Û, Ã³Ãå³Ý ÑÇõë»É »õ áõñÇß ß³É¿ μ³Ý»ñ ·áñÍ»É, Éáõ³óù, Ï³ñ áõ Ï³ñÏ³ï ³Ý»É, »ñÃ³É ¹³ßï»ñ, É»éÝ»ñ Ý»ñÏÇ Í³ÕÇÏÝ»ñ áõ ³ñÙ³ïÝ»ñ ÅáÕí»É, Ý³ËßáõÝ Ï³å»ñïÝ»ñ ·áñÍ»É. ¿É á±ñ Ù¿ÏÝ ³ë»Ù. Ï³Ý ï³Ï³õÇÝ áõñÇß ß³ï ·áñÍ»ñ, áñ ·ÇõÕ³óÇ ÏÇÝ»ñáõÝ μ³ÅÇÝ ÇÝÏ³Í ¿. Ë»Õ× ÏÇÝ»ñ ³ÝÙéáõÝã ÑÝ³½³Ý¹áõÃ»³Ùμ ³Ûë ³Ù¿Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝÝ»ñÝ ÏÁ ï³ÝÇÝ£ ¸áõù ·Çï¿ù áõ ÏÁ ï»ëÝ³ù ³Ûë ³ßË³ï³õáñ ÏÇÝ»ñ¿Ý áÙ³Ýù, Çñ»Ýó Ëëï³μ³ñáÛ »õ ³ÝËÇÕ× ¿ñÇÏÝ»ñ¿Ý ã³ñ³ã³ñ Í»Í Ïþáõï»Ý »õ Ñ³ÛÑáÛ³ÝùÝ»ñ ÏÁ Éë»Ý£ ¶Çï»Ù, åÇïÇ å³ï³ëË³Ý ï³ù, ¿¯ ä³åÇÏ, Ç°Ýã μ³Ý»ñ ÏÁ ËûëÇù, Ù»Ýù Ù»ñ ³Ý½·³Ù É»½áõ³ÝÇ ÏÇÝ»ñÝ »Ã¿ ãÍ»Í»Ýù »õ ã÷»ïï»Ýù, Ï³ñá±Õ »Ýù ½ëå»É. ¹áõù Ëñ³ï Ïáõ ï³ù Ù»½, áñ ³ÕçÇÏÝ»ñÝ ¿É Ù³Ýã»ñáõÝ å¿ë Ï³ñ¹³É ëáñíÇÝ£ ¸áõ ·Çï»±ë, Ç±Ýã ÏÁ ÉÇÝÇ ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï, ÙÇïù»ñÝÇÝ ÏÁ μ³óáõÇ, É»½áõ³ÝÇ »õ ³Ý½·³Ù ÏÁ ÉÇÝÇÝ, ³Ù¿Ý μ³ÝÇÝ Ñ³Ù³ñÓ³Ï å³ï³ëË³Ý Ïáõ ï³Ý, 209

Çñ»Ýó μÝ³Ï³Ý ³ÙûÃË³ÍáõÃ»³Ý ùûÕ ÏÁ å³ïé»Ý, ÑÝ³½³Ý¹áõÃ»³Ý ÉáõÍÝ ÏÁ Ïáïñ»Ý. ¹áõ ï»ë ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ¿ñÇÏ ÏÝÏ³Ý ÏéÇõ. ï³Ý Ë³Õ³ÕáõÃÇõÝ ÏÁ íñ¹áíÇ, Ù»ñ ÑÇÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³Ý Ï³ñ·Ý áõ Ï³ÝáÝ ÏÁ Ë³Ý·³ñáõÇ£ Ø»Ýù Ù»ñ å³å»ñ¿Ý ³ÛÝå¿ë ëáñí³Í »Ýù, áñ ÏÇÝ»ñ Éáõé áõ ÙáõÝç Ï»Ý³Ý£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ Ù»ñ Ñ³ñëÝ»ñ ëáñí³Í »Ý »ûÃÝ ï³ñÇ É»½áõ³Ï³å ÙÝ³É ï³Ý Ù¿ç, áã áùÇ Ñ»ï ãËûëÇÝ, ÙÇ³ÛÝ Çñ»Ýó ³ÙáõëÇÝÝ»ñáõ Ñ»ï ËûëÇÝ. ¿Ý ¿É áã Ã¿ Ù³ñ¹áó ³é³ç, ³ÛÉ ³é³ÝÓÇÝ£ ºñμ Ù»ñ ³ÕçÇÏÝ»ñ Ï³ñ¹³É ëáñíÇÝ, Û»ïáÛ ³ÙáõëÝ³Ý³Ý, Ñ³ñë ÉÇÝÇÝ, ¿É ³ÝáÝó É»½áõÝ ÏÁ μéÝáõÇ±. Ù³Ý³õ³Ý¹ Ã¿ μÝ³·¿ï ÉÇÝÇÝ, ·Çñù»ñ Ï³ñ¹³Éáí ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ ÇÙ³Ý³Ý. Ãá°Õ ³Ûë, ßÇÝ³Ï³ÝÇ ³ÕçÇÏÝ»ñ ÙÇÃ¿ Å³Ù³Ý³Ï áõÝÇ±Ý, áñ ¹åñáó »ñÃ³É Ï³ñ¹³É-·ñ»É ëáñíÇÝ. Ù»ñ ï³Ý áõ ¹³ßïÇ ·áñÍ»ñ á±í åÇïÇ ï»ëÝ³Û£ Ø»Ýù äáÉÇë »ñÃ³Éáí-·³Éáí ï»ë»ñ »Ýù áõ ·Çï»Ýù, Ã¿ äáÉëáÛ ÏÇÝ»ñ »ñμ Ï³ñ¹³É-·ñ»É ëáñí»ó³Ý, ³Ù¿Ýù ×³ñï³ñ ÷³ëï³μ³Ý ¹³ñÓ»ñ »Ý, Ë»Õ× ³ÙáõëÇÝÝ»ñ ·»ñÇ ¹³ñÓ»ñ »Ý Çñ»Ýó Ó»éù. ÙÇÝã»õ ³Ý·³Ù ÏÁ Ñ³Ù³ñÓ³ÏÇÝ μáÕáù Ïáõ ï³Ý Ð³Ûáó å³ïñÇ³ñù³ñ³ÝÇÝ »õ ¿ñÇÏÝ»ñ ¹³ï³ëï³ÝÇ ÏÁ ù³ß»Ý£ Ø»Ýù ³Ûë μ³Ý»ñ ï»ëÝ»Éáí ÏÁ í³ËÝ³Ýù. É³õ ¿ áñ ÏÇÝ»ñ ï·¿ï ÙÝ³Ý áõ ÑÝ³½³Ý¹»Ý Ù»½£ È³õ ÏÁ Ñ³ëÏÝ³Ù Ó»ñ Ëûëù»ñ, ëÇñ»ÉÇ ·ÇõÕ³óÇù, ÙïÇÏ ³ñ¿ù, áñ å³ï³ëË³Ý ï³Ù£ ºñëáõÝ-ù³éëáõÝ ï³ñÇ ³é³çª ×Çß¹ Ëáëïáí³ÝÇÙ, áñ ä³åÇÏÝ ¿É Ó»½ å¿ë ÏÁ Ùï³Í¿ñ áõ ÏÁ Ëûë¿ñ, μ³Ûó »ñμ áñ Ï³ñ¹³É ëáñí»ó³Û, ·ñù»ñáõ Ñ³ÙÝ ³éÇ, å³Ý¹ËïáõÃ»³Ý Ù¿ç ßñç»Éáíª ³ßË³ñÑÇ μ³Ý»ñ, ÷á÷áËáõÃÇõÝÝ»ñ ³ãùáíë ï»ë³Û, ¿É ³ÛÝáõÑ»ï»õ ëÏë»óÇ Ùï³ÍáõÃÇõÝÝ»ñë ÷áË»É, å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ù, áñ Å³Ù³Ý³Ï ³Ù¿Ý μ³Ý Çõñ Ñ»ï ÏÁ ÷áË¿£ ¸áõù Ç±Ýã ÏÁ Ùï³Í¿ù, Ïþáõ½¿ù áñ ÑÝáõÃ»³Ý Ù¿ç ³Ý÷á÷á±Ë ÙÝ³ù£ ¸áõù »Ã¿ ³ÛÅÙ»³Ý Ó»ñ íÇ×³210

ÏÇÝ Ù¿ç ÙÝ³ù, ¿Ýå¿ë ³Ýß³ñÅ, ÇÝãå¿ë É×³ó³Í çáõñª Ï»Ý¹³ÝÇ ·»ï»ñáõ íï³ÏÝ»ñáõ å¿ë Û³é³ç ã»ñÃ³ù, åÇïÇ ó³ÙùÇù áõ ãáñÝ³ù ï·ÇïáõÃ»³Ý áõ Ãßáõ³éáõÃ»³Ý Ù¿ç. Ù³ñ¹ å¿ïù ¿ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ Ñ»ï ù³É¿, áí áñ »ï ÙÝ³Û, Ñ³óÇ Ï³ñûï ÏÁ ÉÇÝÇ, å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ù áñ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û ³õ»ÉÇ ï·¿ïÝ»ñÝ »Ý, áñ Ë»Õ× áõ ÃÁßõ³é Ï»³Ýù áõÝÇÝ£ Î³ñ Å³Ù³Ý³Ï, áñ ù³Õ³ù³óÇÝ áõ ·ÇõÕ³óÇÝ ³éÑ³ë³ñ³Ï ï·¿ï ¿ÇÝ »õ ï·ÇïáõÃ»³Ý Ù¿ç Ñ³õ³ë³ñ Ï»ñåáí Ïþ³åñ¿ÇÝ£ ²ÛÅÙ ù³Õ³ù³óÇÝ Û³é³ç Ïþ»ñÃ³Û Çõñ ¹åñáóÝ»ñáí, Ù³Ýã áõ ³ÕçÇÏ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ÏÁ ÏñÃáõÇÝ. Ù»Ýù ·ÇõÕ³óÇù, »Ã¿ áã ù³Õ³ù³óõáó ã³÷, ·áÝ¿ ÷áùñ Ç ß³ï¿ áõëÙáõÝù ëáñí»Éáí ãÏñÃáõÇÝù, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï Ù»Ýù ù³Õ³ù³óõáó Û³é³ç ëïñáõÏ ÏÁ ÉÇÝÇÝù, í³ëÝ½Ç ï·ÇïáõÃÇõÝÝ ¿, áñ Ù³ñ¹ ëïñáõÏ, ·»ñÇ ÏÁ ¹³ñÓÝ¿. ³Ñ³ ëáñ³ Ñ³Ù³ñ ¿, áñ ù³Õ³ù³óÇÝ Û³é³ç Ïþ»ñÃ³Û, ÏÁ Ñ³ñëï³Ý³Û, ÇëÏ ·ÇõÕ³óÇÝ »ï ÏÁ ÙÝ³Û áõ ÏÁ ãù³õáñÇ£ ¸áõù ¿Ýå¿ë ÏÁ Ï³ñÍ¿ù áõ ÏÁ ¹³ïÇù, áñ »ñμ ³ÕçÇÏÝ»ñ ·ñ»É áõ Ï³ñ¹³É ëáñíÇÝ, É»½áõ³ÝÇ áõ ³Ý½·³Ù ÏÁ ¹³éÝ³Ý, »õ ³ÛÉ»õë Çñ»Ýó μÝ³Ï³Ý å³ïÏ³é³Ýù »õ Ñ³Ù»ëïáõÃÇõÝ ÏÁ ÏáñëÝóÝ»Ý£ Ò»ñ ³Ûë ¹³ï³ëï³Ý ß³ï ëË³É ¿. ûñÇÝ³Ï Ù»ñ ³ãùÇÝ ³é³çÝ ¿, Ù»ñ μÝ³Ï³Í ·ÇõÕ »ñÏáõ Ñ³ñÇõñ ïáõÝ¿Ý ³õ»ÉÇ ¿. Ù»ñ ·ÇõÕÇÝ ÏÇÝ»ñÝ ³Ù¿ÝùÝ »õë Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ï·¿ï »Ý, ·ñ»É-Ï³ñ¹³É ã·Çï»Ý, ¹áõù Ç°Ýã Ïþ³ë¿ù, ³Û¹ Ó»ñ ³ë³Í ³Ý½·³Ù »õ É»½áõ³ÝÇ ÏÇÝ»ñ å³Ï³±ë »Ý ÙÇÃ¿£ ¸áõù ã·Çï¿ù ¹»é Ã¿ ³Ù¿Ý ã³ñ³μ³ñáÛáõÃ»³Ý ³ÕμÇõñ ï·ÇïáõÃÇõÝÝ ¿. »õ ÏÇÝ»ñáõ ï·ÇïáõÃÇõÝ ³õ»ÉÇ íÝ³ë³Ï³ñ ¿ ÙÇ ÁÝï³Ý»Ï³Ý ·»ñ¹³ëï³ÝÇÝ, ù³Ý ³Ûñ Ù³ñ¹áó£ ØïÇÏ ³ñ¿ù ÇÝã Ïþ³ë¿ êáÕáÙáÝ ÆÙ³ëïáõÝ. §ÆÙ³ëïáõÝ Ï³Ý³Ûù ßÇÝ»óÇÝ ½ïáõÝë, ÇëÏ ³Ý½·³Ùù Ó»éûù Çõñ»³Ýó ù³Ý¹»óÇÝ¦£ ¸áõù ¿Ýå¿ë ÏÁ Ï³ñÍ¿ù, áñ ïáõÝ 211

ßÇÝ»É, ß¿ÝóáõÝ»É, å³Ñ»É, ÙÇ³ÛÝ ³Ûñ Ù³ñ¹ÇÏ »Ý, ÏÇÝ»ñ ßÇÝáõÃ»³Ý Ñ³Ù³ñ áãÇÝã Ýß³Ý³ÏáõÃÇõÝ ãáõÝÇÝ£ ´³Ûó å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ù, áñ ï³Ý ßÇÝáõÃÇõÝ áõ ÉÇáõÃÇõÝ ÏÇÝ»ñáõÝ Ó»éùÝ ¿£ ¸áõù ¹³ßïÇ í³ëï³ÏÝ»ñ ÏÁ μ»ñ¿ù ÏÁ É»óÝ¿ù ïáõÝ, μ³Ûó »Ã¿ ÏÇÝ ï·¿ï áõ ÛÇÙ³ñ ÉÇÝÇ, ã·ÇïÝ³Û ïáõÝ Ï³é³í³ñ»É, ã·ÇïÝ³Û Ã¿ ÇÝãå¿ë å¿ïù ¿ ï³Ý Ï³ñÇùÝ»ñÝ Ù³ï³Ï³ñ³ñ»É, ã³÷áí áõ ËÝ³ÛáÕáõÃ»³Ùμ ïÝï»ë»É, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ÏÁ ï»ëÝ³ù ¹áõù, áñ ï³ñáõ³Ý å³ñ¿Ý, Ï¿ë ï³ñáõ³Ý Ù¿ç ÏþÁëå³éÇ, á°ã ³Ùμ³ñÇÝ Ù¿ç ³ÉÇõñ ÏÁ ÙÝ³Û »õ áã Ù³é³ÝÇÝ Ù¿ç ÇõÕ, å³ÝÇñ »õ ³ÛÉ Ýå³ñ»Õ¿ÝÝ»ñ. í³ëÝ½Ç ïÝï»ë»Éáõ Ñ³Ù³ñ Ë»Éù, ÇÙ³ëïáõÃÇõÝ å¿ïù ¿, »õ »ñμ ï³ÝïÇÏÇÝ ³ÝË»Éù ¿, ï³Ý ßÇÝáõÃÇõÝ ÏÁ ëÏëÇ Ý»ñùÇÝ ÏáÕÙ¿Ý ù³ÏáõÇÉ£ ÂáÕáõÝù ï³Ý ÝÇõÃ³Ï³Ý ß¿Ýù »õ Ñ³óÇ ïÝï»ëáõÃÇõÝ, ÙÇ ïáõÝ, Ï³Ù ÁÝï³Ý»Ï³Ý ·»ñ¹³ëï³Ý ß¿Ý áõ Ñ³ëï³ï ÉÇÝ»Éáõ Ñ³Ù³ñ, ³õ»ÉÇ »õë μ³ñáÛ³Ï³Ý ß¿Ýù å¿ïù ¿, »Ã¿ ³Û¹ ß¿Ýù ãå³Ñå³Ý¿ ïáõÝÝ, ßáõïáí ÏÁ ÷ÉãÇ ÝÇõÃ³Ï³Ý ß¿Ýù£ ºõ Ç±Ýã ¿ ³ÛÝ, áñ ï³Ý μ³ñáÛ³Ï³Ý ß¿Ýù ÑÇÙ¿Ý ëÏë»Éáí ÏÁ Ï³éáõó³Ý¿, ·Çï¿°ù, ËûëÇÙ Ó»½, Ù³Ûñ»ÝÇ ÏñÃáõÃÇõÝ »õ ËÝ³ÙùÝ ¿. »õ Ç±Ýãå¿ë Ï³ñáÕ ¿ ÙÇ ³Ûñ ÏñÃ»É Çõñ Ù³ï³Õ³ÍÇÝ Ù³ÝáõÏÝ»ñÝ, »ñμ ÇÝùÝ ³ÝÏÇñÃ »õ ï·¿ï ¿£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ¿, áñ ã³ñ³μ³ñáÛ ÏÁ ÉÇÝÇÝ Ù»ñ Ù³ÝáõÏÝ»ñÝ, »ñμ Ù³Ûñ»ñÝ ³ÝÙÇï »Ý, ³ÛÝã³÷ áñª Çñ»Ýó ÍÝ³Í ½³õ³ÏÝ»ñÝ ³Ý·³Ù Ï³ñáÕ ã»Ý ëÝáõó³Ý»É£ ²Û¹ å³ï×³é³õ ¿ áñ, Ù»ñ ½³õ³ÏÝ»ñÝ Ù³ï³Õ-Ù³ï³Õ ÏÁ Ù»éÝÇÝ£ ¼³ñÙ³Ý³ÉÇ ¿, ß³ï»ñ ÏÁ Ï³ñÍ»Ý Ã¿ ·ÇõÕ³Ï³Ý ÅáÕáíáõñ¹ ³õ»ÉÇ μ³½Ù³ÍÇÝ ¿ áõ ÏÁ μ³½Ù³Ý³Û£ ²Ûë Ï³ñÍÇù ß³ï ëË³É ¿. Ù»Ýù ÏÁ ï»ëÝ³Ýù áñ ÍÝ³ÍÝ»ñ¿Ý Ï¿ëÝ ³Ý·³Ù ãÇ ÙÝ³ñ. Ë»Õ× ïÕ³Ûù Çñ»Ýó Ù³Ûñ»ñáõ ³ÝÏñÃáõÃ»³Ý ½áÑ Ïþ»ñÃ³Ý£ Ø»Ýù Çñ³õáõÝù ãáõÝÇÝù Ù»Õ³¹ñ»É ³Û¹ Ù³Ûñ»ñÝ. ¹áõù ÏÁ Ï³ñÍ¿ù áñ ïÕ³ùÝ»ñÝ ÍÝ»É áõ å³Ñ»É 212

¹ÇõñÇ±Ý ¿. ïÕ³ùÝ»ñ Ù»ñ ¹³ßï»ñáõ ÇÝùÝ³μáÛë Ëáï»ñ ã»Ý, áñ ÇÝùÝÇÝ ³é³Ýó ¹³ñÙ³ÝÇ ³×»Ý áõ ½ûñ³Ý³Ý£ ØÇ ÙÇ³ÛÝ ÏñÃáõ³Í Ùûñ ËÝ³ÙùÝ ¿, áñ ·Çï¿ É³õ ï³Í»É áõ ëÝáõó³Ý»É Çõñ ½³õ³ÏÝ»ñÝ£ ØÇ° ³ÛÝå¿ë Ï³ñÍ¿ù »õ ³ë¿ù Ã¿ Ï³ÃÝ áõ Ñ³ó μ³õ³Ï³Ý »Ý ïÕ³Ûáó ëÝáõÝ¹ÇÝ Ñ³Ù³ñ, Ù»Ýù ÏÁ ï»ëÝ³Ýù áñ ÃéãáõÝù, ³Ý³ëáõÝù, ³Ûëã³÷ ÙÇ³ÛÝ ÏÁ Ñá·³Ý, »ñμ Ó³·»ñáõÝ Ã»õÇÏÝ»ñ μáõëÝÇÝª ÏÁ ÃéãÇÝ, Çñ»Ýù ½Çñ»Ýù ÏÁ Ñá·³Ý, ÝÙ³Ý³å¿ë ÑáñÃÇÏÝ»ñ »ñμ Ï³Ã¿Ý ÏïñÁõÇÝª ÏÁ ëÏëÇÝ ¹³ßïÝ »ñÃ³É ³ñ³ÍÇÉ »õ Çñ»Ýó ×³ñ³Ï ·ïÝ»É£ ¾¯, ëÇñ»ÉÇ° ·ÇõÕ³óÇù, ã·Çï¿ù áõñ»ÙÝ, Ã¿ ¹áõù μ³Ý³õáñ Ù³ñ¹ ¿ù, Ó»ñ Ï»³Ýù ÃéãÝáó »õ ³Ý³ëÝáó Ï»³ÝùÇÝ Ñ»ï ÝÙ³ÝáõÃÇõÝ ãáõÝÇ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í ²¹³Ù³Û ³Ý¿Íù ï³Éáí ³ë³ó. ùá Ñ³ó ×³Ï³ïÇ¹ ùñïÇÝùáí áõï»ë, ³ÛëÇÝùÝª ï³Å³Ý»ÉÇ ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ ×³ñ»ë Ñ³ó¹, μ³Ûó ÃéãÝáó »õ ³Ý³ëÝáó Ñ³Ù³ñ áãÇÝã μ³Ý ã³ë³ó, í³ëÝ½Ç »ñÏÝ³õáñ Ð³Ûñ ÏÁ Ï»ñ³Ïñ¿ ½³ÝáÝù, ÇÝãå¿ë ÏÁ íÏ³Û¿ ÚÇëáõë£ Ø»Ýù »Ã¿ ÙÇ³ÛÝ Ñ³óáí ³åñÇÝù, ¿Ý Å³Ù³Ý³Ï ³Ý³ëáõÝ ÏÁ ¹³éÝ³Ýù£ êáñ³ Ñ³Ù³ñ ÚÇëáõë ³ë³ó. Ù³ñ¹ áã ÙÇ³ÛÝ Ñ³óáí Ïþ³åñÇ, ³ÛÉ ²ëïáõÍáÛ μ³ÝÇõ£ ¸áõù Ç°Ýã Ïþ³ë¿ù, ²ëïáõÍáÛ μ³Ý, »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃÇõÝ ÙÇ³ÛÝ ³±Ûñ Ù³ñ¹áó Ñ³Ù³ñ ¿, ÏÇÝ»ñ Ù³ëÝ ãáõÝÇ±Ý, ½ñÏáõ³±Í »Ý. ²ëïáõ³Í³ßáõÝã ·Çñù, ûñ¿Ýù, å³ïáõÇñ³Ý, ²õ»ï³ñ³Ý, ÙÇ³ÛÝ ³Ûñ Ù³ñ¹áó Ñ³Ù³±ñ ïáõ³õ ²ëïáõ³Í£ à°ã, ³Û¹å¿ë ã¿, î¿ñ ²ëïáõ³Í ²¹³Ù³Û »õ ºõ³ÛÇ Ñ³õ³ë³ñ³å¿ë ïáõ³õ Çõñ å³ïáõ¿ñ. ÝáÛÝå¿ë Ýáó³ ë»ñáõÝ¹ÇÝ Ñ³õ³ë³ñ Ï»ñåáí ³õ³Ý¹³Í ¿ Çõñ ³ëïáõ³Í³ÛÇÝ å³ïáõ¿ñÝ»ñÝ Øáíë¿ëÇÝ »õ ÚÇëáõëÇÝ Ó»éùáí£ àõñ»ÙÝ ÏÇÝ-³ñÙ³ïÝ ¿É å¿ïù ¿ ·ÇïÝ³Û áõ Ñ³ëÏÁÝ³Û ³Û¹ ³ëïáõ³Í³ÛÇÝ å³ïáõ¿ñÝ»ñÝ, áñù μáí³Ý213

¹³Ïáõ³Í »Ý ÐÇÝ áõ Üáñ Îï³Ï³ñ³ÝÇÝ Ù¿ç, »õ Ç±Ýãå¿ë Ï³ñáÕ ¿ Ï³ñ¹³É áõ Ñ³ëÏÝ³É ²ëïáõÍáÛ μ³Ý, »Ã¿ ÷áùñÇÏ Ñ³ë³Ï¿Ý ëÏë»³É Ý³ ãëáñíÇ ¹åñáóÇÝ Ù¿ç, áñ Û»ïáÛ Ù»ÍÝ³Éáí Ý³ ÏñÃáõ³Í Ù³Ûñ ÉÇÝÇ »õ Ï³ñáÕ ÉÇÝÇ ÏñÃ»É Çõñ ÍÝ³Í Ù³ï³Õ ½³õ³ÏÝ»ñÝ£ ¸áõù ã·Çï¿ù áñ ³Û¹ ÷áùñÇÏÝ»ñÝ ÙÇ³ÛÝ Çñ»Ýó ÍÝáÕ Ùûñ ÏñÃáõÃ»³Ý áõ ËÝ³Ùáó Û³ÝÓÝáõ³Í »Ý, Ñ³Ûñ»ñ áãÇÝã ÷áÛÃ ãáõÝÇÝ, Ù³Ý³õ³Ý¹ ·ÇõÕ³óÇ Ñ³Ûñ»ñ, áñ μáÉáñáíÇÝ ½μ³Õ³Í ÏÁ ÉÇÝÇÝ Çñ»Ýó Ùß³Ï³Ï³Ý ³ßË³ïáõÃ»³Ùμ£ à°í ¿, áñ ïÕáõÝ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù »ñ»ë Ë³ã³ÏÝù»É ÏÁ ëáñí»óÝ¿, ùñÇëïáÝ»³Û Ù³Ûñ. á°í ¿, áñ Ñ»ï³ùñùÇñ Ù³ÝÏ³Ý ³Ù¿Ý Ù¿Ï Ñ³ñóÙáõÝùÝ»ñáõÝ ù³Õóñ áõ Ù³Ûñ»ÝÇ ·áñáíáí å³ï³ëË³Ý Ïáõ ï³Û, ³ÝÓ³ÝÓÇñ Ù³Ûñ. á°í ¿, áñ »ñμ Ù³ÝáõÏ ³ã»ñÝ ¹¿å »ñÏÇÝù ¹³ñÓÝ»Éáíª ÏÁ ï»ëÝ³Û Ï³åáÛï »ñÏÝùÇÝ »ñ»ë Éáõë³õáñ μ³Ý»ñ, ÏÁ Ñ³ñóÝ¿ Ã¿ Ç±Ýã »Ý, Ù³ÛñÝ ¿ áñ ÏÁ å³ï³ëË³Ý¿ ³ñ»õ, ÉáõëÇÝ, ³ëïÕ»ñ »Ý, ²ëïáõ³Í ëï»ÕÍ»ñ ¿ Ù»½Ç Ñ³Ù³ñ, áñ ó»ñ»Ï áõ ·Çß»ñ ÉáÛë ï³Ý£ Ð³å³ »ñμ Ù³ÝáõÏ Çõñ ßñç³å³ï Ùûï »Õ³Í μ³Ý»ñÝ ÏÁ ï»ëÝ³Û áõ ÏÁ Ñ³ñóÝ¿, ³Û¹ ³Ù¿Ý μ³Ý»ñáõÝ å³ï³ëË³Ý ïáõáÕ á°í ¿, ¹³ñÓ»³É Ù³ÛñÝ£ ²Ûá°, Ù³ÝáõÏ Çõñ É»½áõÝ ÙûñÙ¿Ý ÏÁ ëáñíÇ. ²ëïáõ³Í »õ ²ëïáõÍáÛ μ³Ý»ñÝ ¿É ÙûñÙ¿Ý ÏÁ ëáñíÇ£ Ø³ñ¹ÇÏ ¿Ýå¿ë ÏÁ Ï³ñÍ»Ý, áñ ³Û¹ μ³Ý»ñÝ ÙÇ³ÛÝ í³ñÅ³å»ï¿Ý Ï³Ùª í³ñ¹³å»ï¿Ý å¿ïù ¿ ëáñíÇÝ Ù³ÝáõÏÝ»ñÝ£ ²Û¹å¿ë ã¿, ÙïÇÏ ³ñ¿ù μ³ó³ïñ»Ù Ó»½£ Ø»ñ Ýáñ³ÍÇÝ »ñ³Ë³Ý»ñÝ ÏÁ ï³Ý»Ý »Ï»Õ»óÇÝ, ù³Ñ³Ý³Ý ÏÁ ÙÏñï¿ ³õ³½³ÝÇÝ Ù¿ç, ÏÝù³Ñ³Ûñ ³ÝÉ»½áõ »ñ³Ë³ÛÇ ÏáÕÙ¿Ý Ã³ñ·Ù³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ, Ñ³õ³ïù, ÛáÛë, ë¿ñ ËÝ¹ñ»Éáí ùñÇëïáÝ¿áõÃ»³Ý ¹³õ³ÝáõÃÇõÝ Ïáõ ï³Û, μ³Ûó á±í ¿, áñ ÏÁ ÙÏñï¿ »ñ³Ë³Ý Ù³Ûñ»ÝÇ ï³Ý ³õ³½³ÝÇÝ Ù¿ç, ³Û¹ ÙÏñïÇã μÝ³Ï³Ý ù³Ñ³Ý³Ý ÝáÛÝÇëÏ ÍÝáÕ Ù³ÛñÝ ¿, áñ »ñμ »ñ³Ë³ÛÇÝ É»½áõÝ áõ ÙÇïù ÏÁ μ³óáõÇ, ÏÁ ëÏëÇ ëáñí»óÝ»É ùñÇëïáÝ¿áõÃ»³Ý Ñ³Ù³214

éûïª å³ñ½ áõ μÝ³Ï³Ý ¹³ë»ñÝ, Ýáñ³ Ù³ï³Õ ëñïÇÝ Ù¿ç ÏÁ ó³Ý¿ ëáõñμ ÏñûÝÇ ë»ñÙÇÏÝ»ñÝ, áñù Ñ»ï½Ñ»ï¿ ÏÁ μáÕμáçÇÝ Çõñ ³×Ù³Ý Ñ»ï£ ÐÇÙÇ ï»ë³±ù, áñ ï³Ý ÁÝï³Ý»Ï³Ý ¹åñáóÇÝ ³é³çÇÝ μÝ³Ï³Ý »õ Ù»Í áõëáõóÇã áõ ÏñÃÇã ÍÝáÕ Ù³ÛñÝ ¿, ã»Ýù ëË³ÉÇñ Ã¿ áñ ³ë»Ýù, ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý áõëÙ³Ý »õ Ý³Ë³ÏñÃáõÃ»³Ý Ù¿ç, ³é³çÇÝ í³ñÅ³å»ï, í³ñ¹³å»ï, ³ëïáõ³Í³μ³Ý, ¹³ëïÇ³ñ³Ïª Ù³ÛñÝ ¿, »õ Ù³Ý³õ³Ý¹ μ³ñ»å³ßï Ù³ÛñÝ, áñ ÙÇ³ÛÝ É»½áõáí ãþáõëáõó³Ý»ñ, ³ÛÉ »õ Çõñ Ù³Ûñ»ÝÇ μ³ñÇ ûñÇÝ³Ïáí ÏÁ ÏñÃ¿ ½³õ³ÏÝ»ñÝ£ Ø»ñ ·ÇõÕ³óÇ Å³Ù³ë¿ñ Ù³Ûñ»ñ, ÏÁ ï»ëÝ³±ù, Çñ»Ýó »ñ³Ë³Ý»ñ ·ñÏ»Éáí Ïþ»ñÃ³Ý »Ï»Õ»óÇÝ, ²ëïáõ³Í³ÍÝ³Û »õ Ë³ãÇ å³ïÏ»ñÝ»ñáõÝ ³é³ç ÙáÙ ÏÁ í³é»Ý, ÍáõÝñ ÏÁ ¹Ý»Ý, ³ÕûÃù Ïþ³Ý»Ý, »ñ³Ë³Ý Çõñ Ùûñ ³Ûë ûñÇÝ³ÏÝ»ñÝ ï»ëÝ»Éáí ÏÁ ïå³õáñ¿ ÇÝãå¿ë ÏÝÇù Çõñ Ù³ÝÏ³Ï³Ý Ù³ùáõñ ëñïÇ í»ñ³Û£ ÆëÏ »ñμ ï³Ï³õ-ï³Ï³õ ½³ñ·³Ý³Û, ëÏëÇ Ñ³ñóÝ»É, Ù³ÛñÇÏ, á°í ¿ ²ëïáõ³Í³ÍÇÝ, á°í ¿ øñÇëïáë, ÇÝãá°õ Ñ³Ù³ñ Ë³ãõ³Í ¿ øñÇëïáë, Ç°Ýãå¿ë Û³ñáõÃÇõÝ ³é³Í ¿ »õ Ñ³Ùμ³ñÓ»ñ ¿ »ñÏÇÝù, á¯Ñ, ³Ûëï»Õ ³Ýáõë »õ ï·¿ï Ù³Ûñ Ï³ñáÕ ã¿ å³ïÙ»É øñÇëïáëÇ ÍÝáõÝ¹ »õ ³ÛÉ ·áñÍù»ñÝ£ Ð³ëÏó³±ù ³ÛÅÙ, ·ÇõÕ³óÇ »Õμ³ÛñÝ»ñ, Ã¿ Ù³Ûñ»ñÝ »Ý ÙÇ³Ï ³é³çÇÝ í³ñÅ³å»ï áõ ÏñÃÇã Çñ»Ýó ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ£ ²Ûë »õë μ³õ ¿, í³ñ¹³å»ïÇ ã³÷ »ñÏ³ñ ù³ñá½ áõ Ëñ³ï Ëûë»ó³Û Ó»½. å³Ñ»ó¿ù ÇÙ ³Ûë í»ñçÇÝ Ïï³Ï, Ñá· ï³ñ¿ù ³ÛëáõÑ»ï»õ Ó»ñ ½³õ³ÏÝ»ñÝ, Ù³ÝãÝ áõ ³ÕçÇÏ Ñ³õ³ë³ñ Ï»ñåáí ÏñÃ»É£ ÆÝãå¿ë Ëûë³Í »Ù ÂáéÝÇÏÇë ¹³ë»ñáõÝ Ù¿ç, Ù»ñ ·ÇõÕ³Ï³Ý ¹åñáóÝ»ñ Ù»Í-Ù»Í Í³Ëù»ñ ãáõÝÇÝ, »Ã¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ïáõÝ Ï³ÉÇ Å³Ù³Ý³Ï Ù¿Ï-Ù¿Ï Ïûï óáñ»³Ý ï³Ý, ¹åñáóÇ μáÉáñ Í³Ëù»ñ ÏÁ Ñá·³óáõÇÝ£ ¶Çï»Ù, ¹áõù ß³ï ó³õ»ñ áõ ïáõñù»ñ áõÝÇù Ñá·³Éáõ, μ³Ûó ¹åñáóÇ Ñ³Ù³ñ »Õ³Í ïáõñùÝ ³ÛÝåÇëÇ ÙÇ Ï³ñ»õáñ »õ ß³Ñ³215

õáñ ïáõñù ¿, áñ Ó»ñ ³Û¹ ß³ï ó³õ»ñáõÝ ¹³ñÙ³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ. ¹áõù ³Ûë Ëûëù»ñ ã¿ù Ñ³ëÏÝ³ñ, μ³Ûó åÇïÇ Ñ³ëÏÝ³ù ³ÛÝ ûñ, »ñμ ï»ëÝ³ù ÏñÃáõÃ»³Ý ³ñ¹ÇõÝùÝ, åÇïÇ ÛÇß¿ù ½Çë »õ áÕáñÙÇë ï³Ï ä³åÏÇ Ñá·õáÛÝ£ êÇñ»ÉÇ° ·ÇõÕ³óÇù, Ï³ñÍ»Ù ³Ûëã³÷ë ß³ï μ³õ³Ï³Ý »Õ³õ, ÇÙ Ëñ³ï áõ Ïï³Ï å³Ñ»ó¿ù »õ Ó»ñ ½³õ³Ï³ó Å³é³Ý· ÃáÕ¿ù. ¹»é ß³ï μ³Ý Ï³ñ Ó»½ Ëûë»Éáõ, μ³Ûó ßáõÝãë ëå³é»ó³õ, ¿É ã»Ù Ï³ñáÕ ß³ñáõÝ³Ï»É£ ØÝ³ù μ³ñ»³õ Ë³Õ³ÕáõÃ»³Ùμ, ³ÕûÃ»ó¿ù ÇÝÍÇ Ñ³Ù³ñ, áñ μ³ñÇ Ññ»ßï³Ï ù³ÕóñáõÃ»³Ùμ ³éÝ¿ Ñá·Çë. ã»Ù ³ñÅ³ÝÇ »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Éáõë»Õ¿Ý ¹³ñå³ëÇÝ, ß³ï ¿ ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ, »Ã¿ Ýáñ³ ¹ñ³Ý ëå³ë³õáñ »õ ¹éÝ³å³Ý ÉÇÝÇÙ, ¹áõù »ñÏñ¿Ý ³ÕûÃ»ó¿ù, »ë ¿É »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃ»³Ý ¹ñ³Ý ³é³ç ÍáõÝÏ ãáù³Í Ñá·õáí Ïþ³ÕûÃ»Ù, μ³ñ»ñ³ñ ²ëïáõ³Í áÕáñÙáõÃÇõÝ ³Ý¿ μáÉáñ ³ßË³ñÑÇÝ »õ Ù»ñ Ë»Õ× Ñ³Û ³½·ÇÝ, ³Ù¿Ý£ ¾¯, ëÇñ»ÉÇ ÂáéÝÇÏ, Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ë³Í ¿, áñ Ñá·Çë ³õ³Ý¹»Ù, Ññ»ßï³Ï ÏÁ ëå³ë¿, ï³Ï³õÇÝ ÙÇ í»ñçÇÝ Ïï³Ï áõÝÇÙ Ó»½, ½áñ å¿ïù ¿ ³Ù»Ý³ÛÝ Ñ³õ³ï³ñÙáõÃ»³Ùμ »õ ×ß¹áõÃ»³Ùμ Ï³ï³ñ¿ù »õ Å³é³Ý·¿ù ä³åÏÇ ûñÑÝáõÃÇõÝ£ ºë ÏÁ Ù»éÝÇÙ ÂáéÝÇÏ, ½Çë ï³ñ¿ù Ã³Õ»ó¿ù Ù»ñ å³ïáí ³ñïÇ Ù¿ç, áñ ·»ñ»½Ù³ÝáóÇ Ùûï ¿£ ¶»ñ»½Ù³Ýë ÷áñ»É ïáõñ ³ñïÇ ÙÇ ùáõÝç, áõñ μ³ñïÇ, áõé»ÝÇ Í³é»ñ Ï³Ý£ ¸áõ ·Çï»ë, áñ ß³ï Å³Ù³Ý³Ï ä³åÇÏ ³ßË³ïáõÃ»Ý¿Ý Ûá·Ý³Í, Ïþ»ñÃ³ñ ³Û¹ Í³é»ñáõÝ ï³Ï ÏÁ Ýëï¿ñ, ÏÁ Ñ³Ý·ëï³Ý³ñ£ ºñμ»ÙÝ »õë ·ÉáõË Í³éÇ μáõÝÇÝ í»ñ³Û ¹ñ³Íª ³Ýáõß ÏÁ ùÝ³Ý³ñ, ÇëÏ ³ÛÅÙ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ Ù¿ç åÇïÇ ÝÝç»Ù, ÙÇÝã»õ ¶³μñÇ¿É Çõñ ÷áÕ ÷ã¿£ ²Û¹ ÇÙ ·»ñ»½Ù³ÝÇ ³ñï »ñμ ÏÁ í³ñ»ë, óáñ»Ý ÏÁ ó³Ý»ë, å³ïáõ¿ñ Ïáõ ï³Ù ù»½, áñ ³Û¹ ³ñïÇ Ù³ùáõñ óáñ»Ý¿Ý, μ³õ³Ï³ÝÇ ã³÷ ³Õ³ë, ³ÉÇõñ ³Ý»ë, Û³ÝÓÝ»ë 216

·ÇõÕÇ ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ, áñ ÝßË³ñ ·áñÍ¿, ä³åÏÇ Ñá·õáÛÝ Ñ³Ù³ñ å³ï³ñ³· ³Ý¿ ÑÇÝ· ï³Õ³õ³ñ³ó Ù»é»ÉáóÇ ûñ»ñÝ£ ÜÙ³Ý³å¿ë Ù»ñ ³Û·ÇÝ »ñμ ÏÃ»ë, É³õ áõ Ñ³ëáõÝ Ë³ÕáÕÝ»ñ Ó»éùáí¹ ½³ï¿ áõ ù³Ù¿, μáÉáñ ï³ñáõ³Ý μ³Å³ÏóáõÝ å³ïñ³ëï»Éáíª ù³Ñ³Ý³ÛÇÝ Û³ÝÓÝ¿, ÃáÕ å³Ñ¿ »Ï»Õ»óõáÛÝ Ù¿ç£ ÆÙ Ñá·»×³ßÝ ³Ù»Ý³ÛÝ ³é³ïáõÃ»³Ùμ å³ïñ³ëï¿, Ó»ñ Ñ³ñë³ÝÇùÇÝ ë»õ Íáõé »½Ý ÙáñÃ»óÇÝù, Ý³Û¿ ¹³ñÓ»³É, Ù»ñ ·áõÃ³ÝÇ ï³õ³ñ¿Ý Íáõé »½Ý»ñ å³Ï³ë ã»Ý ÉÇÝÇñ, áñ ÉÍÁÝÏ»ñÇÝ Ñ»ï Ñ³õ³ë³ñ ã»Ý ù³ß»ñ »õ ÙÇßï Ëá÷Ý ³Ïûë¿Ý ÏÁ Ñ³Ý»Ý. »Ã¿ Ï³Ý ÙáñÃ¿, ä³åÏÇ Ñá·õáÛÝ Ù³ï³Õ ³ñ³, μáÉáñ ·ÇõÕÇ ³Õù³ïÝ»ñ ÉÇáõÃ»³Ùμ Ï»ñ³Ïñ¿£ ¸áõ ³ÛÅÙ ßáõï Ù³ñ¹ ÕñÏ¿ ì³ñ³·³Û í³Ýù, ÃáÕ Ï³Ýã»Ý ¸³ÝÇ¿É í³ñ¹³å»ï, áñ ·ÇõÕÇ Û³é³ç¹ÇÙáõÃ»³Ý ³ßË³ïáÕ μ³ñÇ Ùß³ÏÝ ¿, ÃáÕ ·³Û ½Çë Ã³Õ¿ »õ ³ë¿ Ñá·õáóÝ£ ØÇ ·áÙ¿ßÇ Ýáñ³Ñ³ë Ó³· Ñá·»μ³ÅÇÝ ïáõñ ì³ñ³·³Û í³ÝùÇÝ, í³ëÝ½Ç ³Û¹ í³ÝùÇ ßÝáñÑÇõ Ù»Ýù Ï³ñ¹³É ëáñí³Í »Ýù£ ÂáéÝÇÏ, ·»ñ»½Ù³ÝÇë í»ñ³Û ÙÇ Ë³ã³ù³ñ ïÝÏ¿, »õ ³Ûëå¿ë ·ñ¿ ÛÇß³ï³Ïë. §²Ûë ¿ ï³å³Ý ²ñ×³Ï»óÇ

ä³åÏÇÝ, áñ ÑáÕ áõ Ù³× ëÇñ»ó, Çõñ ÂáéÝÇÏÇÝ ÑáÕ³·áñÍáõÃ»³Ý ¹³ë»ñ Ëûë»ó, Çõñ Ïï³ÏÝ ³õ³Ý¹»ó áõ Ù»é³õ£ àñù Ñ³Ý¹ÇåÇù, ³ë³ó¿ù ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ ä³åÏÇ Ñá·õáÛÝ¦£ Ðá·»Ñ³ÝáõÃ»³Ýë Å³Ù ÏÁ Ñ³ëÝÇ ÂáéÝÇÏ, Ï³Ýã¿ Ù³ÛñÇÏ¹, Ï³Ýã¿ Þáõß³Ý »õ Çõñ ½³õ³ÏÝ»ñÝ. »Ï¿ù Ç ÙÇ³ëÇÝ ä³åÏÇ Ó»éù Ñ³Ùμáõñ»ó¿ù, ³é¿ù ÇÙ í»ñçÇÝ ûñÑÝáõÃÇõÝ »õ ¹áõñë ·Ý³ó¿ù, ½Çë ³é³ÝÓÇÝ ÃáÕ¿ù, áñ å³ÑÇÏ ÙÇ Ñ³Ý·Çëï ÙÝ³Ù ³õ³Ý¹»Ù Ñá·Çë£ ÆÙ å³Ñ³å³Ý μ³ñÇ Ññ»ßï³Ï, áñ áëïÇÏ³ÝÇ å¿ë ·ÉËáõë í»ñ³Û Ï»ó»ñ »ë, ÏÁ ï»ëÝ³±ë ³ÝÓë μáÉáñ Ù³Ñõ³Ý ùñïÇÝùÇÝ Ù¿ç ÏÁ ÉáÕ³Û. ³ÛÝ ùñïÇÝù áñ »ë ÏÁ Ã³÷¿Ç ¹³ßïÇÝ Ù¿ç, á°Ñ, ³Ûë í»ñçÇÝ ùñïÇÝùÝ ¿, áñ Ù³Ñ217

õ³Ý Ñ³Ù³ñ ÏÁ Ã³÷»Ù. ³ÛÉ»õë å¿ïù ã»Ý ÇÝÓ ³ßË³ñÑÇë Ñ³ó. ÙÇ³ÛÝ Ã¿ »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ñ³óÇÝ ³ñÅ³ÝÇ ÉÇÝÇÙ£ ´³ñÇ Ññ»ßï³Ï, ß³ï ßÝáñÑ³å³ñï »Ù ù»½, Ë³ÝÓ³ñáõñÇë ÍÝÝ¹»Ý¿Ý ÙÇÝã»õ Ù³Ñáõ³Ýë íÇ×³Ï ½Çë å³Ñå³Ý»óÇñ, ß³ï ³Ý·³Ù ½ù»½ íßï³óáõóÇ, μ³Ûó ß³ï ³Ý·³Ù ¿É áõñ³Ë³óáõóÇ, Ã¿ Ù»Õ³Ýã¿Ç, »ñ»ë ¹³ñÓáõó³Í ÏÁ ïñïÙ¿Çñ, Ã¿ ½Õç³ó³Í ³å³ß³õ¿Ç, ÏÁ óÝÍ³ÛÇñ, μáÉáñ Ï»³ÝùÇë ã·Çï»Ù á±ñã³÷ É³óÇñ, á°ñã³÷ ËÝ¹³óÇñ. ûñÑÝ»³É ¿ ²ëïáõ³Í, ³Ûë í»ñçÇÝ Ñá·»Ñ³ÝáõÃ»³Ýë å³Ñáõë, ËÇëï å³ÛÍ³é Ïþ»ñ»õÇë. á·Çë Ûáõëáí ÏÁ É»óáõÇ, ÏÁ Ñ³õ³ï³Ù Ã¿ Ñ³õ³ïáí åÇïÇ ³õ³Ý¹»Ù Ñá·Çë£ ØÇ³ÛÝ ÏÁ ËÝ¹ñ»Ù áñ ³ë»ë ÇÝÓ, Ù³Ñáõ Ññ»ßï³Ï, Ñá·Çë ³éÝ»Éáí á±õñ åÇïÇ ï³Ý»ë£ ØÇÃ¿ ã·Çï»±ë, ä³åÇÏ, ¹áõ ·ñáó ³ß³Ï»ñï »ë, Ã¿ Ñ³õ³ï³ó»Éáó Ñá·ÇÝ»ñÝ Ý³Ë å¿ïù ¿ øñÇëïáë ¹³ï³õáñÇÝ ³é³ç »ÉÝ»Ý, ÙÇ³ÛÝ ùÝÝáÕ ¹³ï³õáñ Ïþáñáß¿ Ù³ñ¹Ï³Ýó Ñá·ÇÝ»ñáõ Ñ³Ù³ñ íÇ×³Ï »õ ï»Õ»ñÝ. ¹áñ³ Ñ³Ù³ñ ÙÇ Ùï³Í»ñ, øñÇëïáëÇ Ðûñ ïáõÝ ß³ï ÁÝ¹³ñÓ³Ï ¿, »õ μ³½áõÙ áñß»³É ûÃ»õ³ÝÝ»ñ áõÝÇ£ àõñ»ÙÝ Ïþ³Õ³ã»Ù, μ³ñÇ Ññ»ßï³Ï, ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ μ³ñ»Ëûë »Õ¿ù øñÇëïáëÇ ³é³ç. »ë ïáõÝ, ûÃ»õ³Ý ã»Ù áõ½»ñ, »ë ¹³ßïÇ ÑáÕ³·áñÍ Ù³ñ¹ »Ù, ³ßË³ïáõÃ»³Ý ëáñí³Í, »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃ»³Ý ¹³ßï¿Ý ÙÇ³ÛÝ ÷áùñÇÏ ³ñïÇÏ ÙÇ Ïþáõ½»Ù, í³ñáõó³Ý ³Ý»Ù, ·Çï»Ù, ³ñù³ÛáõÃ»³Ý ³ñï»ñ ß³ï å³ñ³ñï áõ μ»ÕáõÝ »Ý ³ßË³ñÑÇë ³ñï»ñ¿Ý, áñ ï³ï³ëÏ, ÷áõß »õ áñáÙÝ Ë³éÝ ÏÁ μáõëóÝ»Ý£ Ê»Õ× ä³åÇÏ, Ë»Éù¹ ÑáÕÇÝ áõ ³ßË³ïáõÃ»³Ý »ë ïáõ»ñ, ã»ë ·Çï»ñ Ç°Ýã ÏÁ ËûëÇë. ÏÁ ÃáõÇ ÇÝÓ, áñ ÚÇëáõëÇ ²õ»ï³ñ³ÝÇ Ëûëù»ñ Ùáéó³Í »ë. ·áõó¿ Í»ñáõÃÇõÝ ½³é³ÙáõÃÇõÝ μ»ñ»ñ ¿ íñ³¹. ¹áõ ã·Çï»±ë, áñ ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ù¿ç ³Ù¿Ý ³ßË³ïáõÃÇõÝ ¹³¹ñ³Í ¿ ³218

¹³Ùáñ¹õáó Ñ³Ù³ñ. ûñÑÝ»³É ÉÇÝÇ øñÇëïáë, áñ Ó»ñ ²¹³Ù³Û å³åáõÝ íñ³Û¿Ý í»ñóáõó ³ÛÝ ³Ý¿Íù, Ã¿ ùñï³Ùμù »ñ»ë³ó ùá Ï»ñÇó»ë ½Ñ³ó ùá£ ä¿ïù ¿ ·ÇïÝ³ë, ä³åÇÏ, áñ ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ù¿ç ³ßË³ïáõÃÇõÝ, ùñïÇÝù, ó³õ, ï³é³å³Ýù áãÇÝã μ³Ý ãÏ³Û, ³ñù³ÛáõÃÇõÝ ÙÇ³ÛÝ ²ëïáõÍáÛ ÷³é³ó í³Û»ÉùÝ ¿. Ù³ñÙÝ»Õ¿Ý Ù³ñ¹ÇÏ Ù»½ å¿ë Ññ»ßï³Ï ÏÁ ¹³éÝ³Ý, áã Ñ³ó å¿ïù ¿, áã çáõñ, áã Ñ³Ý¹»ñÓ, Ù³ñ¹Ý áõ Ññ»ßï³Ï ²ëïáõÍáÛ ÷³éùáí ÏÁ Û³·»Ý³Ý »õ ÉáõëáÛ Ù¿ç ÏþáÕáÕÇÝ. μ³Ûó ³Ûë Ëûë»Ù ù»½, ä³åÇÏ, ³Ù¿Ý ÍÝ³Í Ù³ñ¹, ÇÝã áñ ó³Ý»ñ ¿ ³ßË³ñÑÇë í»ñ³Û, ½³ÛÝ åÇïÇ ÑÝÓ¿, ³ÛëÇÝùÝ ÇÝã áñ ·áñÍ»ñ ¿, Çõñ ·áñÍáó ã³÷áí åÇïÇ ÁÝ¹áõÝÇ. μ³ñÇ ·áñÍáó Ñ³Ù³ñ øñÇëïáëÇ ³ñù³ÛáõÃÇõÝ ¿ μ³ÅÇÝ, ÇëÏ ã³ñ³·áñÍ³ó Ñ³Ù³ñª ¹ÅáËù£ ²Û¹ ·Çï»Ù, μ³ñÇ Ññ»ßï³Ï, »õ ¹»é ³Ûë ³ÝÓáõÏ Ù³Ñ³Å³Ù í³ÛñÏ»³ÝÇë ëáñí»É Ïþáõ½»Ù ù»½Ù¿, »Ã¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ Ù³ñ¹, ÇÝã áñ ó³Ý»ñ ¿ ³Ûë ³ßË³ñÑÇë Ù¿çª ½³ÛÝ åÇïÇ ÑÝÓ¿ ³Ý¹ÇÇ ³ßË³ñÑ, áõñ»ÙÝ »ñÏÝÇó ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ù¿ç ÇÝÓ Ñ³Ù³ñ ·áñÍ Ï³Û, ³Ûëï»Õ ó³Ý³Íë ³ÛÝï»Õ μáõë³Í ÏÁ ÉÇÝÇ »õ Ñ³ë³Í ¿ ³ÛÅÙ, ÇÙ ·»ñ³Ý¹Çë Ñ»ïë ³éÝ»Ù, áñå¿ë½Ç ó³Ý³ÍÝ»ñë ù³Õ»Ù£ ¸áõ Ïþ³ë»ë ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ù¿ç áõï»É ËÙ»É ãÏ³Û, Ñ³å³ Ç±Ýã ¿ ³ÛÝ μ³ñ»ÉÇó ë»Õ³Ý, ½áñ ÏÁ å³ïñ³ëï¿ øñÇëïáë Çõñ ëÇñ»É»³ó Ñ³Ù³ñ »õ ÇÝùÝ ¿É ·ûïÇ ³Í»Éáí ÏÁ Í³é³Û¿ ë»Õ³ÝÇÝ£ ²¯Ñ, ä³åÇÏ ÏÁ ó³ÝÏ³Û, áñ ³ßË³ïÇ, ³Û¹ »ñÏÝ³ÛÇÝ ë»Õ³ÝÇÝ Ñ³ó å³ïñ³ëï¿£ ØÇÃ¿ ³é³Ýó Ñ³óÇ ë»Õ³Ý ÏÁ ÉÇÝÇ±, Ï³Ù ³é³Ýó ³Û·Ç ïÝÏ»Éáõª ·ÇÝÇ. »ë Ñ³óÇ Ùß³Ï »Ù, Ø³ëÇëÇ ÜáÛ Ý³Ñ³å»ïÝ ¿É ÃáÕ ³Û·Ç ïÝÏ¿, ·ÇÝÇÝ å³ïñ³ëï¿£ Þ³ï å³ñ½³ÙÇï »ë ä³åÇÏ, Ç±Ýã μ³Ý»ñ ÏÁ Ëûë»ë. ÚÇëáõë »Ï³õ ³ßË³ñÑ, ³Ù¿Ý μ³Ý ²õ»ï³ñ³Ýáí Ó»½ å³ïÙ»ó, »ñμ Ó»½ ÝÙ³Ý Ù³ñ¹ »Õ³õ, »õ ÇÝùÝ Ù³ñ¹ÇÏ ï»ë³õ, ÷áñÓ»ó áõ íÏ³Û»ó Ã¿ª ³Ûë ³ßË³ñÑÇë áñ¹Çù219

Ý»ñ ³õ»ÉÇ ÇÙ³ëïáõÝ »Ý ù³Ý ÉáõëáÛ áñ¹ÇùÝ»ñ£ ´³Ûó »ë ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Ù Ó»ñ í»ñ³Û ä³åÇÏ, »ñμ ¹áõù Ù³Ñáõ Ññ»ßï³ÏÇÝ Ñ»ï Ï³ï³Ïáí Ëûë»É Ïþáõ½¿ù, ¹áõ ã·Çï»±ë áñ Ññ»ßï³ÏÝ»ñ Ï³ï³Ï ã»Ý ëÇñ»ñ£ ¼³ù³ñÇ³Ý Ã»ñ³Ñ³õ³ïáõÃ»³Ý Ï³ï³Ï ÙÇ ³ñ»óª ÇëÏáÛÝ å³ïÅáõ»ó³õ£ Îþ³ë»ë Ã¿ ·»ñ³Ý¹Çë Ñ»ïë ³éÝ»Ù, Ï³ñÍ»Éáí Ã¿ Ù»Ýù Ññ»ßï³ÏÝ»ñë ·»ñ³Ý¹Ç ãáõÝÇÝù. ã»±ë Ï³ñ¹³ó»ñ Ú³ÛïÝáõÃ»³Ý ·Çñù »õ Ù³ñ·³ñ¿Çó ï»ëÇÉùÝ»ñáõ Ù¿ç »ñ»õó³Í ·»ñ³Ý¹ÇÝ»ñ, Ù»Ýù Ù¿Ï ·Çß»ñáõ³Ý Ù¿ç ºñáõë³Õ¿Ù å³ß³ñáÕ ê»Ý»ù»ñÇÙÇ ½ûñù»ñ¿Ý Ñ³ñÇõñ áõÃëáõÝ Ñ³½³ñ Ñá·Ç ÑÝÓ»óÇÝù£ ²õ»ÉÇ ÏÁ ½³ñÙ³Ý³Ù ³ÛÝ μ³ÝÇÝ, áñ ÏÁ ó³ÝÏ³ë ³ñù³ÛáõÃ»³Ý Ù¿ç ù»½ ÙÇ ³ñïÇÏ ï³Ý »õ ¹áõ ³ñù³ÛáõÃ»³Ý ë»Õ³ÝÇÝ Ñ³ó å³ïñ³ëï»ë£ ¾¯, ä³åÇÏ, ¹áõ ã»ë Ï³ñáÕ ÁÙμéÝ»É ³ÛÅÙ »ñÏÝ³ÛÇÝ ËÝçáÛù, áñáÛ ë»Õ³ÝÝ ³ÝÙ³Ñ³Ï³Ý ¿, Ñ³óÝ ³ÝÙ³Ñ³Ï³Ý, ·ÇÝÇÝ ³ÝÙ³Ñ³Ï³Ý, ¹áõ á°í »ë, Ù³ÑÏ³Ý³óáõ ³åÇÏ³ñ Ù³ñ¹, áñ ÏÁ Ù»Í³ÙïÇë ³ÛÝ ë»Õ³ÝÇÝ Ñ³ó å³ïñ³ëï»É, ½áñ ÙÇ³ÛÝ ÚÇëáõë Çõñ Ë³ãáí »õ ³ñÇõÝáí å³ïñ³ëï»ó£ ²ÛÉ»õë μ³Ý ÙÇ Û³õ»Éáõñ, ä³åÇÏ, ï³ñ³Å³Ù ¿, ïáõñ Ñá·Ç¹, Ñ³õ³ï³° áõ Ñ³Ý·Çëï »ÕÇñ£ ¶Çï¿ ²ëïáõ³Í Ã¿ Çõñ Ñ³õ³ï³ñÇÙ Í³é³Ý»ñ ÇÝãå¿ë å¿ïù ¿ í³ñÓ³ïñ»É£ ¶Çï»Ù, ä³åÇÏ, í³ñÓù¹ Ù»Í ¿ »ñÏÝÇó Ù¿ç, »ñμ ÁÝÏ»ñëÇñáõÃ»³Ý å³ñïù¹ Ï³ï³ñ»ñ »ë, ½ñÏ³Ýù ã»ë ³ñ»ñ, ×³Ï³ïÇ¹ ùñïÇÝùáí Ñ³ó¹ Ï»ñ»ñ »ë ÙÇÝã»õ ó³Ûëûñ, »õ ³ÛÅÙ μ³ñÇ Ù³Ñáí åÇïÇ ÝÝç»ë£ ä³åÇÏ åÇÝ¹ μéÝ»ñ ¿ñ Çõñ Ñá·ÇÝ, ¹»é Ëûë»É Ïþáõ½¿ñ, ³ÛÉ »ñμ ï»ë³õ áñ Ññ»ßï³Ï Ñ³Ùμ»ñáõÃÇõÝ ãáõÝÇ, Ó»éù»ñ Ë³ã»ó ëñïÇÝ í»ñ³Û, ÷³Ï»ó Çõñ Ýáõ³Õ³Í ³ãù»ñ, »õ í»ñçÇÝ μ³ñμ³é ÙñÙÝç»ó£ ²ë³ó, ³Ñ³ Ñá·Çë ³é, μ³ñÇ Ññ»ßï³Ï£ ²ÛÝã³÷ ½áõ³ñÃ áõ ¹ÇõñáõÃ»³Ùμ ïáõ³õ ä³åÇÏ Çõñ Ñá·ÇÝ, ÇÝãå¿ë ËÝÓáñ ÙÇ Íáó¿Ý Ñ³220

Ý»Éáí, áõÃëáõÝ »ñÏáõ ï³ñÇ Ï»³ÝùÇ Í³é¿Ý Ï³Ëáõ»Éáíª μáÉáñáíÇÝ Ï³ñÙñ³Í Ñ³ëáõÝó³Í ¿ñ£ ÊÝÓáñ Í³é¿Ý Ï³ÃáõÏ ³ñ³Íª Ññ»ßï³Ï Ñ³ë³õ í»ñ¿Ý, ³é»ó Ãé³õ£ ²Ûëå¿ë Ù»é³õ ä³åÇÏ, ³õ³Ý¹»ó Çõñ Ñá·ÇÝ »õ Ñá·õáÛÝ Ñ»ï ³õ³ñï»ó Ý³»õ Çõñ ä²äÆÎ ÂàèÜÆÎ£ ²ëïáõ³Í áÕáñÙÇ ä³åÇÏ Ý³Ñ³å»ïÇ Ñá·õáÛÝ, ³Ù¿Ý£

²Ï³Ý- ÷áë. Í³Ï. ²ÏÝ³ÍáõÃÇõÝ- Ù»Í³ñ³Ýù. ²ÕáõÝ- ³Õóáõ»ÉÇù óáñ»Ý. ²Ý»ÕÍ- Ù³ùáõñ. ²ÝÏ»³É- ÇÝÏ³Í. ²ÝßÝáñÑ³Ï³Éáõ- ³å»ñ³Ëï. ²å³ß³õ»É- ½Õç³É. ´³ÝÇõ- Ëûëùáí. ´³ñÏ- ß³ï ï³ù. ´Çõñ³½³Ý- ³ÛÉ³½³Ý. ¶»Õ»óõáó- ·ÇõÕ³óÇÝ»ñáõ. ¸Ç½³Ý³Û- ¹Ç½áõÇ. ¼³é³ÙáõÃÇõÝ- Í»ñáõÃÇõÝ. ÀÕáñ¹- ßÇï³Ï. ÄÇí³Û- ëÝ¹ÇÏ. ÄÉ³ï- ÏÍÍÇ. ÈÇù- É»óáõÝ. Ê»ã³÷³é- Ë»ó·»ïÇÝ. ÌÍáõÙ Ï³Ù Ï³ñÏ³ï- Ï³ñÏïÝ»É. Î³ÃáõÏ ³Ý»É- Ã³÷ÇÉ. Î³å»ñï- É³ÃÇ Ïïáñ, ùáõñç. îÇÏ ½³ñÝ»É- Ù³ÍáõÝ¿Ý Ï³ñ³· »õ Ã³Ý å³ïñ³ëï»É. Îé÷»É- Í»Í»É. Ì»ñ Ç ï³Ý¿ ùáõÙÙ¿ ÙÇ° å³Ï³ë»ëóÇÍ»ñ»ñ ãå³ÏëÇÝ ïáõÝ¿¹. ÌÝÍÝ³É- ÑáëÇÉ, Ï³ÃÇÉ. ÌáõÝñ ¹Ý»É- ÍÝñ³¹ñ»É. Î»Ý¹³ÝõáÛÝ- áÕçáõÃ»³Ý. Îé÷»É- Í»Í»É. Ò»éûù Çõñ»³Ýó- Çñ»Ýó Ó»éùáí. Ö³ñ³Ï- Ï»ñ. Ø³Ý»É- ÑÇõë»É, ÷³ÃÃ»É. ØßïÝç»Ý³õáñ- Ùßï³Ï³Ý. ØëË³Ýù- í³ïÝáõÙ. Ü³ËßáõÝ- ½³ñ¹³ñáõÝ. ÜÇ·- ÷³Ï³Ýù. Üáõ³ÕÇÉÙ³ñÇÉ. Üå³ñ»Õ¿Ý- ÁÝ¹»Õ¿Ý. Ú³õ»Éáõ- ³õ»ÉóÝ¿. à·áñÇÉ- å³Ûù³ñÇÉ. àÕáñÙ³Í- ·áõÃ áõÝ»óáÕ. àõñ³óáõÃÇõÝ- áõñ³Ý³É. âÇ μ³ñÓáõÇñ- ãÇ í»éÝ³ñ. ä³ï»ÑáõÃÇõÝ- ³éÇÃ. êÏ»ëáõñ- ÏÝáç ³ÙáõëÇÝÇÝ Ù³ÛñÁ. êáÕÝ³ÏÝÇ·. êïñç³Ý³É- ½Õç³É. î³Í»É- ËÝ³Ù»É. î³ï³ëÏ- ÷áõß. î»ëáÛÝ åÇïÇ ÉÇÝÇ- ï»ëáõÃ»³Ý åÇïÇ ³ñÅ³Ý³Ý³Û. îñáó- ïáõñù»ñáõ. ø³Õó»³É³ÝûÃÇ. øáõÙÙ¿- ù»½Ù¿.

221

ò²ÜÎ Ø²îºÜ²Þ²ðÆê 1. Ø³ñáõÃ³Û ê³ñÇ ²Ùå»ñÁ, Øáõß»Õ ¶³ÉßáÛ»³Ý 2. ì»ñçÇÝ ´³Å³ÏÁ, ¼³å¿É ºë³Û»³Ý 3. äá¿ÙÝ»ñ, ´³Ý³ëï»ÕÍáõÃÇõÝÝ»ñ, è³½ÙÇÏ

¸³õáÛ»³Ý 4. ºñμ ä³ï³ÝÇ ºÝ, Ú³Ïáμ úß³Ï³Ý 5. Ð³ÛÏ³Ï³Ý Ð³ñóÁ Ê³Õ³ÕáõÃ»³Ý ÄáÕáíÇÝ ²éç»õ 6. Ø»ñ ì³½ùÁ, Ðñ³Ý¹ Ø³Ã»õáë»³Ý 7. ²é³ù»ÉáõÃÇõÝ ØÁ Æ Ì³åÉí³ñ, ºñáõ³Ý¹

úï»³Ý 8. àëÏÇ ²åñç³Ý, ²ñ÷Ç³ñ ²ñ÷Ç³ñ»³Ý 9. ìßïÇ ÌÇÍ³Õ, ²é³ÝÓ³ñ 10. ¶áÛÝ½·áÛÝ Â³·³õáñáõÃÇõÝÁ, ØÏñïÇã ²ñÙ¿Ý 11. Ð³ñ³½³ï àñ¹Ç, ºñáõË³Ý 12. î³Õ»ñ, ê³Û³Ã Üáí³ 13. ´³Ý³ëï»ÕÍáõÃÇõÝÝ»ñ, Ð³Ùû ê³Ñ»³Ý 14. ÐáëÑáëÇ Ò»é³ï»ïñÁ, Ú³Ïáμ ä³ñáÝ»³Ý 15. Ø³ï»³Ý àÕμ»ñ·áõÃ»³Ý, ¶ñÇ·áñ

Ü³ñ»Ï³óÇ 16. Ø»Ý³õáñ ÀÝÏáõ½»ÝÇÝ, ì³ñ¹·¿ë ä»ïñáë»³Ý 17. ²ñÙ³ï ºõ ¾áõÃÇõÝ, ²ÉÇëÇ³ ÎÇñ³Ïáë»³Ý 18. Ô¿ÕáÛÇ ²ñïÁ, ²õ»ïÇë ²Ñ³ñáÝ»³Ý 19. Ð³Ùáí Ðáïáí, ¶³ñ»·ÇÝ ºåë.

êñáõ³ÝÓï»³Ýó 20. ä³ïÙáõ³ÍùÝ»ñ, Ú³Ïáμ ØÝÓáõñÇ 21. Ø»Í³å³ïÇõ Øáõñ³óÏ³ÝÝ»ñ, Ú³Ïáμ

ä³ñáÝ»³Ý 22. ²Ù»Ý³ï³ù ºñÏÇñÁ, èáõμ¿Ý Úáíë¿÷»³Ý 23. ÂáõÕÃ ²é ºñ»õ³Ý, ²Ý¹ñ³ÝÇÏ Ì³éáõÏ»³Ý 222

24. ´³Ý³ëï»ÕÍáõÃÇõÝÝ»ñ, ì³Ñ³·Ý ¸³õÃ»³Ý 25. ä³ïÙáõ³ÍùÝ»ñ, ºñáõË³Ý 26. ²é³ÏÝ»ñ, ²Û·»ÏóÇ, ¶ûß 27. ä³ïÙáõ³ÍùÝ»ñ, ²ñ³Ù Ð³ÛÏ³½ 28. Ø»ÏÝáõÃÇõÝ 20 êñμ³ÝÏ³ñÝ»ñáõ, Úáíë¿÷

êñÏ. ²ß·³ñ»³Ý 29. Ø»ÕùÇ Þáõß³ÝÝ»ñ, ºÕÇí³ñ¹ 30. Î»³ÝùÁ ÐÇÝ ÐéáíÙ¿³Ï³Ý Ö³Ý³å³ñÑÇ ìñ³Û, ì³Ñ³Ý ÂáÃáí»Ýó 31. êÇñáÛ ºõ ²ñÏ³ÍÇ îÕ³ùÁ, ì³½·¿Ý

Þáõß³Ý»³Ý 32. ÈéáõÃÇõÝÁ, ²õ»ïÇë ²Ñ³ñáÝ»³Ý 33. Ø»½³ÝÇó Ú»ïáÛ, ä»ñ× ¼¿ÛÃáõÝó»³Ý 34. ÚÇëáõë Ü³½áíñ»óÇ ºõ Üñ³ ºñÏñáñ¹ ²ß³Ï»ñïÁ, ä»ñ× ¼¿ÛÃáõÝó»³Ý 35. ²é³çÇÝ ê¿ñÁ, Ð³Ù³ëï»Õ 36. ÐáÕÇ ¸áÕÁ, È»õáÝ Ê»ãáÛ»³Ý 37. Âñù³Ï³Ý ¶Çß»ñ, üÇÉÇ÷ ìÇïÁÉÇ¿, Ãñ·Ù.

²É»ùë³¹ñ Âá÷ã»³Ý

223