Issuu on Google+

ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΤΙ ΕΙΠΑΝ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ∆ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ολόκληρη η πρώτη περίοδος της αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, η προσωκρατική, περνά µε µία αγωνιώδη προσπάθεια του ανθρώπου να προσδιορίσει την πρώτη αρχή και την ουσία του κόσµου. Αυτό καθορίζει την ανάγκη δηµιουργίας των επιστηµών.

- ΘΑΛΗΣ (624 - 548 π.Χ.) - ΑΝΑΞΙΜΑΝ∆ΡΟΣ (610 - 546 π.Χ.) - ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ (598 περίπου - 525 π.Χ.) - ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (580 - 500 π.Χ.) - ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ (580 - 485 π.Χ.) - ΠΑΡΜΕΝΙ∆ΗΣ (540 - 480 π.Χ.) - ΖΗΝΩΝ (490 - 430 π.Χ.) - ΕΜΠΕ∆ΟΚΛΗΣ (495 - 435 π.Χ.) - ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ (496 - 428 π.Χ.)

I) ΣΩΚΡΑΤΗΣ (470 - 399 π.Χ.) II) ΠΛΑΤΩΝ (427 - 347 π.Χ.) III) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ (384 - 322 π.Χ.)


ΘΑΛΗΣ (624 - 548 π.Χ.) Ο Θαλής ανοίγει για πρώτη φορά τον δρόµο στη φιλοσοφική σκέψη ότι η καταγωγή όλων των όντων είναι το υγρό στοιχείο, το νερό και το ταυτίζει σαν ύλη και ενέργεια µαζί. Η αρχή αυτή προϋποθέτει την αποδοχή της ενότητας όλων των όντων που συνθέτουν το σύµπαν, την παραγωγή τους από µία φυσική αιτία και την ασταµάτητη µεταβολή των φαινοµένων που υπάγεται στην «ουσία» τους και εξηγεί την αιτία τους. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΑΝΑΞΙΜΑΝ∆ΡΟΣ (610 - 546 π.Χ.) Ο Αναξίµανδρος διαισθάνθηκε έναν «γενικό Νόµο» που διέπει όλα τα µέρη του Σύµπαντος κι αυτό το είπε «ουσία» απεριόριστη και στο σχήµα και στο µέγεθός της. Το Σύµπαν του Αναξίµανδρου είναι «ανώλεθρον και αθάνατον». ∆εν θα καταστραφεί ποτέ, δηλαδή είναι αιώνιο. Ο άνθρωπος στον πλανήτη Γη βρίσκεται «έτοιµος» χωρίς να είναι προϊόν εξελίξεως, για τον απλό λόγο ότι είναι το µόνο ζώο που δεν έχει αυτάρκεια µε την γέννησή του αλλά χρειάζεται για πολύ καιρό την φροντίδα της µάνας του. 'Αρα η µητέρα, ο πατέρας και το παιδί υπάρχουν ταυτόχρονα µαζί, η δε ψυχή τους έχει «φύσιν αερώδη».

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ (598 περίπου - 525 π.Χ.) Ο Αναξιµένης ταυτίζει τον αέρα µε την ψυχή σαν «γενετική αιτία» του σύµπαντος κόσµου. Μ' αυτό τον τρόπο εγκαινιάζει την θεωρία του «µικρόκοσµου» και του «µεγάκοσµου» που θα κυριαρχήσουν στον επόµενο αιώνα. Ο αέρας είναι η «άπειρος αρχή». Από τον αέρα παράγονται τα πάντα.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (580 - 500 π.Χ.) Ο Πυθαγόρας ανακάλυψε ότι η αρµονία της µουσικής, η αρµονία της λειτουργίας της φύσης και του κόσµου και η αρµονία των νόµων που διέπουν την κατασκευή και λειτουργία όλων των όντων, εξαρτώνται από ορισµένες µαθηµατικές σχέσεις. Καταλήγει στο συµπέρασµα ότι οι βασικές αρχές του κόσµου είναι οι αριθµοί και ταυτίζει τον «άρτιο» αριθµό µε το 'Απειρο και τον «περιττό» µε το Πεπερασµένο. Πιστεύει ότι η αρµονία γεννιέται από τις ζεύξεις αντιθέτων δυνάµεων και ωθεί τον άνθρωπο να συµµορφώνει την εσωτερική ζωή του σύµφωνα µε τους αριθµητικούς κώδικες της αρµονίας. Έτσι γεννιέται η Πυθαγόρεια Ηθική. Σύµφωνα µε την Ορφική θρησκεία, η ψυχή έχει θεία καταγωγή, προέρχεται δηλαδή από µία συµπαντική ψυχή και εποµένως είναι αθάνατη. Η Πυθαγόρεια σύλληψη της Συµπαντικής ψυχής αποτελεί την αρχική κοσµοθεωρία ότι η ύλη του κόσµου είναι πνευµατοποιηµένη και υπάγεται σ' ένα ψυχικό σύνολο που δηλώνει την Συµπαντική θεότητα. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ (580 - 485 π.Χ.) Ο Ξενοφάνης ασκεί σκληρή κριτική στην ανθρώπινη µορφή που έχουν οι θεοί της εποχής του και το ελάττωµα των ιερατείων να ταυτίζουν τους θεούς µε τα ανθρώπινα µέτρα. Η Ιωνική Φυσική που ανακάλυψε την έννοια της Ενότητας και της Ολότητας του κόσµου, βοήθησε τον Ξενοφάνη στην σύλληψη του θείου και η έννοια του Θεού ορίζεται ως αρχή και ουσία του Σύµπαντος κόσµου. Η επαναστατική αυτή ιδέα ανεβάζει την Θεότητα στην κορυφή της πνευµατικής ανάτασης του ανθρώπου και το «ρεύµα» της διαµορφώνει τις βασικές αρχές της ιστορίας του Ελληνισµού και του Χριστιανισµού. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΠΑΡΜΕΝΙ∆ΗΣ (540 - 480 π.Χ.) Η φιλοσοφία του Παρµενίδη συνοψίζεται στην διδασκαλία του για το Όν. Αυτό το Όν, η ύπαρξη και ουσία του κόσµου, προϋποθέτει την έννοια του κόσµου όπως την ανεκάλυψαν οι Υλοζωϊστές και την έννοια του Θεού, σύµφωνα µε την θεωρία του Ξενοφάνη. Το Όν του Παρµενίδη είναι Ακίνητο και Στατικό. Κάθε µορφής κίνηση βρίσκεται µόνον µέσα του. Η αληθινή γνώση είναι µόνον η γνώση του Όντος. Κάθε άλλης µορφής γνώση είναι ψεύτικη και απατηλή. Κάθε στιγµή η φύση µάς διδάσκει ότι το Όν είναι αγέννητο και αθάνατο. Γιατί αποτελεί Ολότητα, είναι Αµετακίνητο και δεν έχει τέλος. ∆εν «ήταν» ποτέ και δεν «θα είναι» ποτέ στο µέλλον, επειδή τώρα, στο παρόν, είναι όλο µαζί, είναι Ένα και έχει τη συνέχεια µέσα του. Με αυτό τον τρόπο ο Παρµενίδης συνοψίζει το Πάν, δηλαδή τον 'Ανθρωπο, τη Φύση και το Σύµπαν µέσα στην ίδια σφαίρα που ενυπάρχει ο Θεός και όλα µαζί αποτελούν µία ενότητα. Μ' αυτή τη θεωρία ανοίγει η πύλη της Μεταφυσικής γνώσης ως το τέλος της Νεοπλατωνικής Φιλοσοφίας. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΖΗΝΩΝ (490 - 430 π.Χ.) Ο Ζήνων υπερασπίζεται µε πάθος την θεωρία του διδασκάλου του, του Παρµενίδη και µε µία σειρά συλλογισµών αποδεικνύει ότι η «πολλότητα» δεν έχει υπόσταση, δηλαδή στο σύνολο του κόσµου η σύγκριση των όντων και των φαινοµένων έχει ίσες θετικές και αρνητικές δυνάµεις και αποδίδει Μηδέν. Μέσα στην θεωρία του η «κίνησις» είναι αδύνατη. Ο Ζήνων αρνείται ακόµα και την κίνηση του Όντος µέσα στο χώρο και µάλιστα αρνείται και τον ίδιο το χώρο. Λέει ο Ζήνων: 'Αν ο χώρος είναι κάτι, τότε που βρίσκεται; 'Αν ο χώρος ανήκει στο «είναι» που θα µπορούσε να «είναι»; Αλλά αν το «είναι» ολόκληρο είναι µέσα στο χώρο, τότε θα πρέπει ο χώρος να βρίσκεται µέσα σε έναν άλλο χώρο κι ο άλλος χώρος σ' έναν άλλο χώρο, πράγµα που είναι αδύνατον. Γι' αυτό, δεν υπάρχει χώρος. Η κατάργηση της έννοιας του χώρου και του χρόνου και οι συνθήκες ορίου της κινητικής αρχής όπως τα συνέλαβε ο Ζήνων, απασχολούν σήµερα πολλούς κοσµολόγους και θεολόγους και αποτελούν τεκµήρια για επιστηµονικές αναζητήσεις που αφορούν στην αρχή της ∆ηµιουργίας του Σύµπαντος και την έννοια του Θεού ως ∆ηµιουργού. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΕΜΠΕ∆ΟΚΛΗΣ (495 - 435 π.Χ.) Για τον Εµπεδοκλή το Όν, όταν το κοιτάµε σαν σύνολο, είναι Ακίνητο, Αµετάβλητο, Ολοτελές και Αιώνιο. Ποτέ δεν γεννήθηκε και ποτέ δεν θα πεθάνει. Όταν όµως κοιτάµε το Όν στα µέρη του, είναι κινούµενο σύµφωνα µε τους όρους της κοσµολογίας του Ηρακλείτου. Τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν τον κόσµο είναι το νερό, το χώµα, ο αέρας και η φωτιά. Τίποτα δεν γίνεται από το «µη είναι» και τίποτα δεν καταλήγει στο «µη είναι».


Σύµφωνα µ' αυτή τη θέση, αυτό που οι άνθρωποι ονοµάζουν γένεση και φθορά, δεν είναι παρά η συνένωση και ο χωρισµός των στοιχειακών φορέων. Τα στοιχεία που συνθέτουν την ύλη του κόσµου είναι αιώνια αµετάβλητα, ενώ η ύλη του κόσµου είναι αιώνια µεταβλητή. ∆εν υπάρχει αρχή και τέλος στη φύση και στο Σύµπαν. Και τα δύο είναι αιώνια. Η ψυχή για τον Εµπεδοκλή σ' αυτό τον κόσµο είναι εξόριστη. Ο µόνος τρόπος για να ενωθεί µε τον Θεό είναι µόνον η Αγάπη. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ (496 - 428 π.Χ.) Ο Αναξαγόρας είναι πιστός σύµµαχος της Ελεατικής Οντολογίας. Τίποτα στο Σύµπαν δεν καταλήγει στο µηδέν και τίποτα δεν αρχίζει από το µηδέν. Το Όν είναι χωρίς αρχή, χωρίς τέλος, και ποιοτικά αναλλοίωτο. Αυτό που οι άνθρωποι λένε ζωή και θάνατο, δεν είναι παρά ο διαχωρισµός των στοιχείων της ύλης, που από την φύση τους είναι άφθαρτα. Για τον Αναξαγόρα η λέξις Κόσµος στην εσωτερική της σηµασία σηµαίνει «τάξη µέσα στο κοσµικό σύστηµα». ∆ηµιουργός της τάξης είναι το Θεϊκό πνεύµα. Αυτό ισχύει για ολόκληρο το Σύµπαν. Την διανοητική δύναµη και την ψυχή τα ονοµάζει Νου. Κι ενώ η ψυχή κινεί το Πάν, ο Νους είναι άπειρος, αυτούσιος παντοδύναµος, παντογνώστης, πανταχού παρών. Ο Αναξαγόρας είναι ο πρώτος στοχαστής στην ιστορία του κόσµου που διεχώρησε την ύλη από το πνεύµα, ανάµεσα στο έµψυχο και το άψυχο και ο κοσµικός «Νους» συµπεριλαµβάνει το σύνολο των νόµων που εκδηλώνουν την δραστηριότητα του Θεού. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΣΩΚΡΑΤΗΣ (470 - 399 π.Χ.) Ο Σωκράτης, ο µεγάλος εραστής της σοφίας διδάσκει πως κορυφαία εκδήλωση του νου είναι η αναζήτηση της Αλήθειας µέσα από τη λειτουργία του διαλόγου για την κατάκτηση της Αρετής. Πρώτος ο Σωκράτης ανακαλύπτει την αιώνια και ασύγκριτη αξία της ψυχής και την ένωση της ανθρώπινης ψυχής µε την ψυχή του κόσµου. Η µατιά του κορυφαίου στοχαστή της ανθρωπότητος ανιχνεύει τα άστρα, οραµατίζεται το σύνολο του κόσµου κι έχει µέσα του την βαθιά πεποίθηση ότι µέσα στο «κοσµικό γίγνεσθαι» και µέσα στην «ανθρώπινη µοίρα» δεσπόζει µία ανώτερη ∆ιάνοια που αποτύπωµά της είναι η δική µας η ∆ιάνοια. Μ' αυτή την πεποίθηση θεµελιώνει µία θεϊκή ενέργεια που συντάσσει την τάξη του κόσµου κι ότι µέσα από αυτή την τάξη, ό,τι φυσικό συµβαίνει γύρω µας είναι και Λογικό. Το Σωκρατικόν «δαιµόνιον» είναι η φωνή του Θεού που λειτουργεί µέσα µας, αντίλαλος της φωνής που πρυτανεύει στο Σύµπαν και καθορίζει την λειτουργία όλων των πραγµάτων του κόσµου. Με τον τρόπο αυτό ο Σωκράτης ενώνει σε µία κοινή ουσία τον άνθρωπο, το Σύµπαν και τον Θεό! ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΠΛΑΤΩΝ (427 - 347 π.Χ.) Κυνηγώντας ακατάπαυστα την Αρετή, ο Πλάτων γίνεται θεµελιωτής της Ιδεοκρατίας και µόνον οι Ιδέες είναι γι' αυτόν η ζωντανή πραγµατικότητα. Η ιδέα του Αγαθού είναι το σύνολο όλων των αιτίων, ο απόλυτος σκοπός του κόσµου αλλά και ο έσχατος λόγος του. Αυτά που οι άνθρωποι ονοµάζουν Έννοιες για τον Πλάτωνα είναι αιώνιες Οντότητες µε πραγµατική υπόσταση, εντελώς αδέσµευτες από την ανθρώπινη σκέψη. Όλα τα φαινόµενα του κόσµου είναι απατηλά και αυτό που αντιλαµβάνονται τα ανθρώπινα όργανα είναι όλα ψευδαισθήσεις. Μέσα από την Αρετή ο Πλάτων ανακαλύπτει τον άϋλο κόσµο, αυτό το ονοµάζει Ιδέα και γίνεται θεµελιωτής της Ιδεοκρατίας. Η ερµηνεία της ύλης του ορατού κόσµου για τον Πλάτωνα είναι µία πλάνη. Το πραγµατικό Σύµπαν και η αιώνια υπόστασή του, χωρίς αρχή, χωρίς τέλος, πλήρης και ολοτελής, είναι η υπόσταση των Ιδεών από τις οποίες προέρχεται και επιστρέφει η ανθρώπινη ψυχή. Η ψυχή έχει θεία καταγωγή, είναι συγγενική µε τις Ιδέες αλλά µόνον αυτή από όλα


τα πράγµατα του κόσµου µοιάζει µε τις Ιδέες. Γνωρίζοντας η ψυχή του θείου γίνεται και η ίδια θεία και οµοιώνεται µε τον ίδιο τον Θεό. Η ∆ιαλεκτική είναι η βασίλισσα των επιστηµών και ο µοναδικός δρόµος για την αληθινή Γνώση. Ο κόσµος µπορεί να ερµηνευθεί µόνον µε την κλιµακωτή έρευνα από το µερικόν προς το πλήρες, από το φύλλο στο δένδρο, από το δένδρο στο δάσος, από το δάσος στην φύση, από την φύση στον κόσµο, από τον κόσµο στο Σύµπαν. Η παρατήρηση του γενικού µε άγνοια του µερικού, είναι πλάνη. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ (384 - 322 π.Χ.) Για την δηµιουργία και τη λειτουργία του κόσµου ο Αριστοτέλης θεµελιώνει την δική του επιστηµονική άποψη και υποστηρίζει το αιώνιον «γίγνεσθαι». ∆εν έχουµε το δικαίωµα να σκεφτόµαστε την ύλη χωρίς µορφή, ούτε τη µορφή χωρίς ύλη. Η σχέση ύλης - µορφής είναι άµεση. Η ύλη είναι τόσο αγέννητη όσο και η µορφή. Και τα δύο είναι αιώνια. Ό,τι γεννιέται ήδη υπάρχει µέσα στο «γίγνεσθαι» και αποτελεί την λειτουργία από µία ύλη και µία µορφή να προκύπτει µία νέα ύλη και µία νέα µορφή. Το «γίγνεσθαι» δηλαδή η συµπαντική µηχανή, είναι η µετάβαση από µία δυνατότητα σε µία πραγµατικότητα, µέσω της κίνησης. Όµως όλα αυτά είναι αιώνια. Η «κινητική αρχή» δεν άρχισε ποτέ, είναι νόµος που υπάρχει από πάντα και έχει σαν ουσία της την καθαρή ενέργεια. Αυτή η «αρχή» είναι εντελώς άϋλη, απόλυτα καθαρή, ολοτελής και πλήρης στον έλεγχο της λειτουργίας του παντός. Αυτή είναι το απόλυτο Πνεύµα που ορίζει την ιδιότητα του Θεού. Όµως, τι είναι αυτή η αιώνια ενέργεια της «κινητικής αρχής»; Είναι η καθαρή νόησις του εαυτού της. Ο Συµπαντικός «Νους» καταλαβαίνει τον εαυτό του, όταν η Θεότητα «στοχάζεται τον εαυτό της». Είναι «Νόησις Νοήσεως». Ο Θεός µόνον το θείον µπορεί να σκέφτεται, µόνον δηλαδή τον Εαυτό του. Ο κόσµος µόνον από το θείον προέρχεται και στο θείον ανήκει. Η ζωή κάθε µορφής ύλης είναι ενέργεια του πνεύµατος και ο άνθρωπος είναι το µοναδικό έµψυχο ζώον της φύσεως που µετέχει, στο πνεύµα της δηµιουργίας, είναι δηλαδή «µέτοχος Θεού».


AΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ