Issuu

Μηα εξγαζία από ηνπο καζεηέο ηεο Γ ΄ Σάμεο ηνπ δεκνηηθνύ ζρνιείνπ ΢πθνπξίνπ

Χαρακτηριστικά Κπξηόηεξα γλσξίζκαηά ηνπ είλαη ε όξζηα ζηάζε ηνπ. Σν κήθνο ηνπ θζάλεη ηα 25 εθαηνζηά, έρεη ξύγρνο βξαρύ θαη ζσιελνεηδέο πνπ θαηαιήγεη ζε ζηόκα επξύ. Από ηνλ ηξάρειν εθθύνληαη δύν κηθξά πηεξύγηα. Σν ζώκα ηνπ είλαη πεπηεζκέλν πνπ θαιύπηεηαη εμ νινθιήξνπ από δηνγθσκέλα ιέπηα πνπ απνιήγνπλ ζε αθίδεο θαηά εκθαλείο ρξσκαηηθέο δώλεο. Ωο θαθόο θνιπκβεηήο ρξεζηκνπνηεί πνιύ ζπρλά ηελ ζπιιεπηήξην νπξά ηνπ γηα λα γαληδσζεί ζε ζηαζεξά αληηθείκελα, όπσο θνξάιιηα. ΢πλεζέζηεξνο ρξσκαηηζκόο ηνπ Ηππόθακπνπ είλαη θαηνπξάζηλνο ζηε ξάρε κε αζπξόκαπξεο θειίδεο θαη αλνηρηόρξσκνο ζηε θνηιηά πνπ αηζζεηά πξνεμέρεη. Ηδηαίηεξν ραξαθηεξηζηηθό ηνπ ηππόθακπνπ είλαη ε ηδηόξξπζκε δσνηνθία ηνπ, δειαδή ηα απγά ηνπ ζειπθνύ ηα νπνία παξαιακβάλεη ν αξζεληθόο θαη ηα νπνία ηνπνζεηεί ζε εηδηθό αζθό ηεο θνηιίαο ηνπ όπνπ θαη εθθνιάπηνληαη. Μεηά δε ηελ εθθόιαςε ν αζθόο ζρίδεηαη θαη εμέξρνληαη νη κηθξνί ηππόθακπνη. Οη αξραίνη ζπγγξαθείο όπσο ν Πιίληνο, ν Γηνζθνπξίδεο θ.ά. απέδηδαλ ζηνλ ηππόθακπν ζεξαπεπηηθέο ηδηόηεηεο. Αληίζεηα ν Αηιηαλόο ζεσξεί ην θξέαο ηνπ ηππόθακπνπ δειεηεξηώδεο.

Ο ταύρος (Bos taurus) ε επηζηεκνληθή νλνκαζία πνπ έρεη δνζεί ζην ζύλνιν ησλ νηθόζηησλ βννεηδώλ ηνπ Παιαηνύ Κόζκνππνπ θαηάγνληαη από ηνλ άγξην άνπξνρο. Δίλαη έλα είδνο μεγαλόσωμων κεξπθαζηηθώλ ζειαζηηθώλ (120 κε 150 εθαηνζηόκεηξα γηα 600 κε 800 ρηιηόγξακκα Ζ αγειάδα είλαη ην θπξηόηεξν παξαγσγηθό δών πνπ ν άλζξσπνο εμεκέξσζε θαη ην έθαλε θαηνηθίδην από πνιύ παιηά επνρή. Αξρηθή ηεο παηξίδα ήηαλ ε Αζία, από ηελ νπνία απιώζεθε ζ’ όιε ηε Γε, καδί κε ηνλ άλζξσπν. Οη θπζηθνί παξάγνληεο θάζε ηόπνπ, όπνπ εγθαηαζηάζεθε (θιίκα, ηξνθή, πνηόηεηα εδάθνπο, πςόκεηξν θηι.) ηελ αλάγθαζαλ ζε πξνζαξκνγή, όπσο άιισζηε όια ηα δσηθά είδε. Έηζη δεκηνπξγήζεθαλ νη δηάθνξεο θπιέο αγειάδσλ κε δηαθνξεηηθά ραξαθηεξηζηηθά. Σε δηαθνξνπνίεζε απηή επαύμεζε, από ηηο αξρέο ηνπ πεξαζκέλνπ αηώλα, ε δξάζε ηνπ αλζξώπνπ ζηελ Δπξώπε πνπ, ρξεζηκνπνηώληαο δσνηερληθέο κεζόδνπο (επηινγή, δηαζηαύξσζε, πινύζηα δηαηξνθή θ.ά.), θαηόξζσζε λα ηεο δώζεη ηε ζεκεξηλή κνξθή ηεο «βειηησκέλεο» αγειάδαο. ΢ηα δπηηθά θπξίσο ε «βειηίσζε» πξνρώξεζε πεξηζζόηεξν. ΢’ απηό βνήζεζαλ θαη νη πνιύ επλντθέο γηα ηελ αγειάδα ζπλζήθεο ησλ παξάθηησλ πεξηνρώλ θαη ησλ λεζηώλ ηεο Μάγρεο, ηεο Βόξεηαο ζάιαζζαο θαη ηεο Αγγιίαο, όπσο είλαη ην εύθξαην θιίκα θαη ε πγξαζία πνπ δηαηεξνύλ θαηαπξάζηλα ιηβάδηα όιν ην ρξόλν. Οη βειηησκέλεο απηέο θπιέο κεηαθέξζεθαλ θαη θαηέθηεζαλ ηελ Ακεξηθή θαη ήδε απιώλνληαη ζ’ όιν ηνλ θόζκν. Ζ αγειάδα ρξεζηκνπνηείηαη από ηνλ άλζξσπν γηα γαιαθηνπαξαγσγή θαη αλαπαξαγσγή, ην βόδη θαη θπξίσο ην κνζράξη γηα θξεαηνπαξαγσγή, ελώ ν ηαύξνο κόλν γηα αλαπαξαγσγή. Σα βόδηα ρξεζηκνπνηνύληαλ παιαηόηεξα θαη γηα ηηο αγξνηηθέο εξγαζίεο. ΢ηελ Διιάδα έρνπκε αθόκε ηελ αγειάδα ηεο εγρώξηαο θπιήο, δεκηνύξγεκα ηνπ δεζηνύ θαη μεξνύ καο θιίκαηνο θαη ηεο θησρήο καο γεο. Δίλαη κηθξόζσκε, ηξαρηά θαη ηθαλή λα πεξπαηάεη όιε ηε κέξα. Γίλεη γάια όζν ρξεηάδεηαη γηα ην κνζράξη ηεο. Σν ηξίρσκά ηεο είλαη ηξαρύ κε ρξώκα ζηαρηόκαπξν πνπ ιέγεηαη «κειηζζό». Σα λεαξά δώα είλαη πεξίπνπ καύξα θαη κε ηελ ειηθία γίλνληαη ζηαρηηά σο άζπξα.

΢ακαξάο Γηάλλεο

Σν καγκοσρό είλαη καξζηπνθόξνν δών

πνπ

απαληάηαη

ζηελ Απζηξαιία θαη

ηε Νέα Γνπτλέα. Αλήθνπλ ζηελ νηθνγέλεηα ησλ καθξόπνδσλ, πνπ πεξηιακβάλεη 63 είδε θαγθνπξό. Ο πξώηνο Δπξσπαίνο πνπ είδε θαγθνπξό ήηαλ ν Οιιαλδόο λαπηηθόο Φξαληζίζθν Πέιζαξη, ην 1629, όηαλ ην πινίν ηνπ λαπάγεζε ζηελ αθηή ηεο Απζηξαιίαο. Σν όλνκά ηνπο ην πήξαλ από ηνλ Άγγιν ζαιαζζνπόξν Σδέηκο Κνπθ. Όηαλ ν Κνπθ έθηαζε, ην 1770, ζηελ Απζηξαιία, παξαηήξεζε ην δών θαη ξώηεζε ηνπο ηζαγελείο πώο ιέγεηαη. Απηνί απάληεζαλ: "Καλ γθνπ ξό", πνπ ζεκαίλεη "πάλσ-θάησ". Σν αιεζηλό όλνκα ηνπ Καγθνπξό ζηε γιώζζα ησλ Ηζαγελώλ είλαη γνιαξνύ θαη ην ιέλε έηζη κέρξη θαη ζήκεξα. Απηά πνπ είρε δεη ν Κνπθ ήηαλ ηα γαιακπί όπσο ηα ιέλε νη Ηζαγελείο, θαη αλήθνπλ θαη απηά ζηελ νηθνγέλεηα ησλ καθξόπνδσλ. Όια όκσο ηα δώα πνπ ηα ιέλε θαγθνπξό, κηθξά ή κεγάια αλήθνπλ ζηελ ηάμε ησλ καξζηπνθόξσλ. Σν όλνκακαξζηπνθόξα πξνέξρεηαη από ηελ αξραία ιέμε κάξζηπνο, πνπ ζεκαίλεη ζάθνο θαη δόζεθε ζηα δώα απηά επεηδή ε ζειπθή έρεη έλα είδνο ζάθνπ ζηελ θνηιηά, όπνπ ηα κηθξά ηνπο πεξλνύλ ηνπο πξώηνπο κήλεο ηεο δσήο ηνπο. ΢ηελ θνηιηαθή πιεπξά ηνπ καξζίπνπ ππάξρνπλ νη ζειέο, απ' όπνπ ηα κηθξά θαγθνπξό ζειάδνπλ γηα κεξηθνύο κήλεο. Όηαλ γελλεζνύλ, ε κεηέξα γιείθεη ην ηξίρσκα ηεο θνηιηάο ηεο θη αλνίγεη έλα δξόκν σο ηνλ κηθξά λα κπνξνύλ εύθνια λα ηνλ βξνπλ.

Οη θάλαινες είλαη Κεηώδε ζειαζηηθά πνπ δνπλ ζηε ζάιαζζα. Ζ θνηλή νλνκαζία θάιαηλα

πεξηιακβάλεη

ηα

ζειαζηηθά

πνπ

αλήθνπλ

ζηηο

νηθνγέλεηεο Φαλαινίδερ

, Φαλαινοπηεπίδερ θαη Φςζηηηπίδερ. Σα πην ραξαθηεξηζηηθά είδε αλήθνπλ ζηελ νηθνγέλεηα Φαιαηλίδεο. Παξά ην γεγνλόο όηη έρνπλ ηελ αλαηνκία θαη ηα γλσξίζκαηα ησλ ζειαζηηθώλ, ε κνξθή ηνπο είλαη απηή ηνπ ςαξηνύ. Ο αξηζκόο ησλ θαιαηλώλ έρεη κεησζεί θαη πνιιά είδε απεηινύληαη κε εμαθάληζε, εμαηηίαο ηεο εληαηηθήο ζήξεπζεο, γηα ην ιίπνο , ην θξέαο, ηα νζηά θαη ηηο κπαιέλεο ηνπο. Δίλαη ζειαζηηθό θαη αλήθεη ζηελ ίδηα νηθνγέληα κε ην δειθίλη, ζηα θεηώδε. Όπσο όια ηα ζειαζηηθά, νη θάιαηλεο αλαπλένπλ κε πλεύκνλεο (γη’ απηό θαη ππνρξεώλνληαη λα αλεβνύλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ λεξνύ, γηα λα αλαπλεύζνπλ), είλαη δώα ζεξκόαηκα, ζειάδνπλ ηα κηθξά ηνπο θαη έρνπλ (αλ θαη πνιύ ιίγν) ηξίρσκα. Σν θεθάιη ηνπ δώνπ δελ μερσξίδεη από ην ππόινηπν ζώκα θαη είλαη κεγάιν. ΢ην ηεξάζηην ζηόκα ηεο δελ έρεη δόληηα. ΢ην πάλσ κέξνο ηνπ θεθαιηνύ έρεη ξνπζνύληα. Όηαλ αλαδύνληαη ζηελ επηθάλεηα, νη θάιαηλεο εθθελώλνπλ ηνλ αέξα πνπ είραλ ζηνπο πλεύκνλεο κε πίεζε. Γηα ην ιόγν απηό ζρεκαηίδνπλ πίδαθα. Σν λεξό εθηνμεύεηαη από κηα νπή ζην πάλσ κέξνο ηνπ θεθαιηνύ ηνπο (από δύν νπέο ζηηο θάιαηλεο κε κπαιέλεο). Σα κπξνζηηλά ηνπο άθξα έρνπλ κεηαηξαπεί ζε πηεξύγηα ηνπ ζώξαθα, ελώ ηα πίζσ άθξα επέρνπλ ζέζε πηεξπγίσλ γηα ηελ νπξά. Σν δέξκα ηνπο είλαη ηδηαίηεξα ιεπηό θαη πξνζηαηεύεηαη από έλα ζηξώκα ιίπνπο, ην νπνίν εθηόο ησλ άιισλ ιεηηνπξγεί θαη σο απνζήθε ελέξγεηαο. Σν γάια ηνπ δώνπ πεξηέρεη επίζεο ιίπνο(κε πεξηεθηηθόηεηα πεξίπνπ 50%). Ζ θαξδηά ηνπο είλαη ηεηξάρσξε. Ζ ειηθία ηνπο κπνξεί λα μεπεξάζεη θαη ηα 100 ρξόληα.[6] Δπηπιένλ, έρεη βξεζεί θάιαηλα , ε ειηθία ηεο νπνίαο ππνινγίζηεθε ζηα 211 ρξόληα θαη ζεσξείηαη ην γεξαηόηεξν ζειαζηηθό.

Βαιεληίλα ΢ειακάη

Ζ πεηαλούδα είλαη έληνκν ηεο Σάμεο ησλ Λεπηδόπηεξσλ θαη αλήθεη ζε κία από ηηο ππεξνηθνγέλεηεο ησλ Hesperioidea(Δζπεξίεο) ή ησλ Papilionoidea (όιεο νη άιιεο πεηαινύδεο). Οη πεηαινύδεο αλήθνπλ ζην θύιν ησλ αξζξόπνδσλ θαη ηελ ηάμε ησλ εληόκσλ. Σα είδε ηνπο ππεξβαίλνπλ ηνλ αξηζκό ησλ 100.000 ζε όιν ηνλ θόζκν. Έρνπλ καθξηέο θεξαίεο, δύν δεύγε θηεξώλ θαιπκκέλα κε πνιύρξσκα ιέπηα, δηαζέηνπλ ζηνκαηηθά κόξηα κπδεηηθνύ ηύπνπ θαη νη θεξαίεο ηνπο πνηθίιινπλ αλάινγα κε ην είδνο. Ζ κεηακόξθσζή ηνπο από ηελ ζηηγκή ηεο γέλλεζεο, ζε κνξθή θάκπηαο (πξνλύκθεο), είλαη ηεξάζηηα. Έρνπλ ζθσιεθόκνξθν ζώκα θαη καζεηηθό ζηνκαηηθό ηύπν, ελώ ζπρλά δηαζέηνπλ κεηαμνεηδείο αδέλεο θαη κε ηα ιεπηά ζηξώκαηα κεηαμηνύ πνπ παξάγνπλ, δεκηνπξγνύλ έλα θνπθνύιη, ζην νπνίν εηζέξρνληαη θαη κεηαηξέπνληαη ζε ρξπζαιίδεο. Όηαλ βγαίλνπλ από ην θνπθνύιη, έρνπλ πιένλ ηε κνξθή ελήιηθεο πεηαινύδαο. Οη πεηαινύδεο είλαη θπηνθάγεο θαη ζπρλά ην κεγαιύηεξν ηκήκα ηνπο παξνπζηάδεη πεξηπηώζεηο ζεμνπαιηθνύ δηκνξθηζκνύ. Σα Λεπηδόπηεξα ρσξίδνληαη ζε δύν θαηεγνξίεο: ηα νκνηόλεπξα, ζηα νπνία νη ηέζζεξηο θηεξνύγεο παξνπζηάδνπλ όκνηεο πηπρώζεηο θαη ηα εηεξόλεπξα ζηα νπνία νη πίζσ θηεξνύγεο έρνπλ κεησκέλεο πηπρώζεηο.

Μαξία Φαζνύια

Ζ μέλιζζα είλαη έληνκν από ηελ ηάμε πκελόπηεξα, πνπ ζεσξείηαη από όια γεληθά ηα έληνκα ην πην ζπνπδαίν από νηθνλνκηθήο άπνςεο γηα ηνλ άλζξσπν. ΢ην είδνο ηεο μέλιζζαρ ηηρ μελιηοθόπος, όπσο επίζεκα ιέγεηαη ε κέιηζζα, ππάξρνπλ ηξεηο βαζηθέο νκάδεο, ε θάζε κηα από ηηο νπνίεο έρεη θαη κεξηθέο θπιέο. Ζ πξώηε νκάδα πεξηιακβάλεη ηηο κέιηζζεο ηεο αλαηνιηθήο Αζίαο κε εθπξόζσπν ηε κέιηζζα ηελ ηλδηθή. Ζ δεύηεξε νκάδα είλαη ε αθξηθαληθή θαη ε ηξίηε νκάδα είλαη ε επξσπατθή, πνπ πεξηιακβάλεη πάλσ από 10 θπιέο. Οη πην γλσζηέο δηεζλώο είλαη ε Ηηαιηθή (ligoustica) θαη ε Γηνπγθνζιαβηθή (Carnica), ελώ ζηελ Διιάδα πην δηαδεδνκέλε ληόπηα θπιή είλαη ε (Cecropia) ε νπνία πήξε ην όλνκά ηεο από ηνλ πξώην βαζηιηά ηεο Αζήλαο Κέθξνπα. Ζ θαζεκηά από ηηο παξαπάλσ νκάδεο έρεη κεξηθά βαζηθά δηαθξηηά ραξαθηεξηζηηθά. Σα ηειεπηαία ρξόληα άξρηζε ε ζπζηεκαηηθή δηαζηαύξσζε ησλ κειηζζώλ γηα λα δεκηνπξγεζεί λένο ηύπνο πνπ ζα έρεη κέζν κέγεζνο, ζα είλαη ήζπρε θαη εξγαηηθή θαη ζα πνιιαπιαζηάδεηαη ζρεηηθά εύθνια ηελ άλνημε. Οη κέιηζζεο εθηξέθνληαη γηα ην κέιη, πνπ ζεσξείηαη κηα από ηηο πην θαιέο ηξνθέο, γηα ην βαζηιηθό πνιηό πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζαλ δηεγεξηηθό θαη ζηελ παξαζθεπήθαιιπληηθώλ, γηα ηελ πξόπνιε ε νπνία είλαη κέγηζην αληηζεπηηθό, γηα ηελ γύξε πνπ έρεη επεξγεηηθέο ηδηόηεηεο ζηνλ νξγαληζκό καο, γηα ην θεξί πξηλ από κεξηθά ρξόληα είρε κεγάιε αμία, θαη γηα ην δειεηήξην ηνπο πνπ πεξηέρεη νπζίεο, πνπ κπνξνύλ λα ρξεζηκνπνηεζνύλ ζαλ θάξκαθν γηα ηνπο ξεπκαηηθνύο. Αθόκε πνιύ κεγάιε είλαη ε πξνζθνξά ησλ κειηζζώλ ζηελ επηθνλίαζε ησλ ινπινπδηώλ. Ζ νηθνλνκηθή ζεκαζία ηεο γνληκνπνίεζεο, ζηελ νπνία ζπκβάιινπλ νη κέιηζζεο κεηαθέξνληαο γύξε από ινπινύδη ζε ινπινύδη, είλαη αλππνιόγηζηε.

Μειίλα θαη Ναπζηθά

Ο λαγός ο κοινός (αξρ. ειι.: «λαγωόρ», ιαη. νλνκ.: «Lepus») είλαη θπηνθάγν ζειαζηηθό, ην νπνίν αλήθεη ζηελ νηθνγέλεηα ησλιαγηδώλ. Σν κήθνο ηνπ θηάλεη ηα 75 εθ. θαη ε νπξά ηνπ ηα 8 εθ. Σν βάξνο ηνπ θηάλεη ηα 4-6 θηιά. Σν ηξίρσκά ηνπ απνηειείηαη από θνληέο ηξίρεο ζαλ καιιί θαη καθξηέο ζαλ ζηάρπα. Αιιάδεη ρξώκα αλάινγα κε ηελ επνρή θαη ην πεξηβάιινλ, θαη είλαη γξήγνξν θαη επθίλεην δών. Σξέρεη κε 70 ρηιηόκεηξα ηελ ώξα αιιά πνηέ ζε επζεία, ώζηε λα παξαπιαλεί ηνπο δηώθηεο ηνπ. Μπνξεί λα πεδήμεη πάλσ από 5 κέηξα. Καηνηθεί ζε εύθνξεο πεδηάδεο θαη δαζώδεηο βνπλνπιαγηέο αιιά έρεη παξαηεξεζεί θαη ζε πςόκεηξα έσο 1500 κ. Σελ θσιηά ηνπ ηελ θαηαζθεπάδεη ζε κηθξό βάζνο ην θαινθαίξη θαη κεγαιύηεξν ηνλ ρεηκώλα. Δίλαη κάιινλ λπθηόβην δών, θαη ηξέθεηαη κε ιαραληθά θαη ηεύηια. Σελ θσιηά ηνπ ηελ θαηαζθεπάδεη ζε κηθξό βάζνο ην θαινθαίξη θαη κεγαιύηεξν ηνλ ρεηκώλα. Γελλά 4 θνξέο ηνλ ρξόλν 1-4 κηθξά, κεηά από εγθπκνζύλε πνπ δηαξθεί 30 πεξίπνπ κέξεο. Σα κηθξά γελληνύληαη κε ηξίρσκα θαη αλνηρηά κάηηα, ζειάδνπλ 5-6 εκέξεο θαη έπεηηα αθήλνληαη ζηελ ηύρε ηνπο. Αλ επηβηώζνπλ, γίλνληαη ελήιηθα άηνκα ζε 15 κήλεο. Ο ιαγόο ςάρλεη ηελ ηξνθή ηνπ ηε λύρηα θαη θξύβεηαη ζηα ζπαξηά, ηνπο ζάκλνπο θαη θάησ από κεγάιεο πέηξεο, ελώ ηνπ αξέζεη λα ξνθαλίδεη θαη ηνλ θινηό ησλ δέληξσλ. Οη αξζεληθνί θάλνπλ επίδεημε δύλακεο ζηα ζειπθά παιεύνληαο κεηαμύ ηνπο, ην ίδην θαη ηα ζειπθά γηά λα απνθύγνπλ ην επίκνλν θιεξη ησλ αλεπηζύκεησλ κλεζηήξσλ.

Δύε Μπαθαγηάλλε

O ζθύινο ή ζθπιί (αξρ. ειι. θύωλ) είλαη αλώηεξν ζειαζηηθό δών ηνπ γέλνπο Canis (επηζη. Canislupusfamiliaris - Κύωλ ν ιύθνο ν νηθείνο). Ζ θαηαγωγή ηνπ πξνέξρεηαη από ηνλ θνηλό ιύθν. Ο ζθύινο απνηειεί έλα από ηα θνηλόηεξα θαηνηθίδηα δώα. Ζ ζρέζε ηνπ κε ηνλ άλζξωπν ρξνλνινγείηαη από ηα πνιύ παιαηά ρξόληα. Έρεη πκλεζεί θαη δνμαζηεί πνιιέο θνξέο θπξίωο γηα ηελ (έκθπηε) ηάζε ηνπ λα δέρεηαη ηνλ άλζξωπν ωο εγεηηθό κέινο ηεο αγέιεο θαη λα δέλεηαη καδί ηνπ ηδηαίηεξα ζηελά. Έηζη, έρνπλ ππάξμεη πεξηπηώζεηο ζθύιωλ πνπ ζπζηάζηεθαλ γηα ην "αθεληηθό" ηνπο, ζηελ πξνζπάζεηά ηνπο λα ην ζώζνπλ ή λα ην πξνζηαηεύζνπλ.O σκύλορ ή ζθπιί (αξρ. ειι. κύων) είλαη αλώηεξν ζειαζηηθό δών ηνπγέλνπο Canis (επηζη. Canislupusfamiliaris - Κύωλ ν ιύθνο ν νηθείνο). Ζ θαηαγωγή ηνπ πξνέξρεηαη από ηνλ θνηλό ιύθν. Ο ζθύινο απνηειεί έλα από ηα θνηλόηεξα θαηνηθίδηα δώα. Ζ ζρέζε ηνπ κε ηνλ άλζξωπν ρξνλνινγείηαη από ηα πνιύ παιαηά ρξόληα. Έρεη πκλεζεί θαη δνμαζηεί πνιιέο θνξέο θπξίωο γηα ηελ (έκθπηε) ηάζε ηνπ λα δέρεηαη ηνλ άλζξωπν ωο εγεηηθό κέινο ηεο αγέιεο θαη λα δέλεηαη καδί ηνπ ηδηαίηεξα ζηελά. Έηζη, έρνπλ ππάξμεη πεξηπηώζεηο ζθύιωλ πνπ ζπζηάζηεθαλ γηα ην "αθεληηθό" ηνπο, ζηελ πξνζπάζεηά ηνπο λα ην ζώζνπλ ή λα ην πξνζηαηεύζνπλ Τπάξρνπλ ηνπιάρηζηνλ 360 θπιέο ζθύιωλ, πνπ έρνπλ ηηο ηθαλόηεηεο από ην είδνο θπλεγηνύ γηα ην νπνίν αλαπαξάρζεθαλ. Απηά πνπ είλαη πην θνηλωληθά είλαη απηά πνπ εηδηθεύνληαη ζηελ επαλαθνξά θαη ζην λα βξνπλ ην ζήξακα ρωξίο λα ην ζθνηώλνπλ, αθήλνληαο απηήλ ηελ δνπιεηά ζηνπο θπλεγνύο, ελώ ζπαλίωο είλαη επηζεηηθά θαη δέλνληαη πνιύ κε ηα αθεληηθά ηνπο. Από απηέο ηηο θπιέο πξνέξρνληαη ηα Λακπξαληόξ, ηα Γθόιληελ, ηα ΢πάληει θ.α. Σα ζθπιηά πνπ έρνπλ εηδηθεπηεί γηα θπλήγη κεγάιωλ ζεξακάηωλ είλαη θαη ηα θαηάιιεια γηα θύιαθεο θαη απηά είλαη πεξηζζόηεξν επηξξεπή ζηελ επηζεηηθόηεηα θαη γη' απηό ρξεηάδεηαη λα έρνπλ ηελ θαηάιιειε εθπαίδεπζε γηα λα είλαη αζθαιή γηα κία νηθνγέλεηα. Σα Σεξηέ είλαη θαη από ηηο δύν κεξηέο, θηηαγκέλα γηα κηθξά ζεξάκαηα αιιά ζρεδηαζκέλα λα ηα ζθνηώλνπλ. Αλ θαη θηιηθά κε ηνπο αλζξώπνπο, κπνξνύλ ελίνηε λα γίλνπλ επηθίλδπλα, ιόγω ηνπ αηξόκεηνπ ραξαθηήξα ηνπο θαη απαηηνύλ ηδηαίηεξα πξνζεθηηθή αληηκεηώπηζε.

Ο Χαμαιλζοντας είναι ερπετό το οποίο ζχει τθν ικανότθτα να αλλάηει χρϊμα ανάλογα με τον περιβάλλον του. Τα ειδικά κφτταρα του οργανιςμοφ του, του επιτρζπουν να είναι καμουφλαριςμζνοσ, για μία ςχεδόν ολόκλθρθ θμζρα. Ο χαμαιλζοντασ δεν γίνεται το ίδιο χρϊμα με τθν επιφάνεια που αγγίηει, αλλά αλλάηει χρϊμα ζτςι ϊςτε να φαίνεται ςαν το φφλλωμα. Διακζτει μακριά ςυλλθπτιρια ουρά, εξογκωμζνα μάτια κινοφμενα ανεξάρτθτα από το άλλο. Ο χαμαιλζοντασ τρζφεται με διάφορα ζντομακαι ζχει τθν ικανότθτα να γαντηϊνεται εφκολα πάνω ςε κλαδιά. Η τεράςτια και κολλϊδθσ γλϊςςα του, το βοθκά να πιάνει ζντομα. Μζνει ακίνθτοσ περιμζνοντασ τθν κατάλλθλθ ςτιγμι για να εκτινάξει τθ γλϊςςα του όπου ζνα άτυχο ζντομο κα κολλιςει πάνω τθσ.

Σν πάνηα, ε αιλοσρόποδη αρκούδα[3] (Ailuropoda melanoleuca - Αιλοςπόποςρ ο μελανόλεςκορ), γλσζηό επίζεο σο ην γιγανηιαίο πάνηαγηα λα ην μερσξίδνπκε από ην κε ζπγγεληθό ηνπ θόθθηλν πάληα, είλαη κία αξθνύδα πνπ απαληάηαη ζηελ θεληξνδπηηθή θαη λνηηνδπηηθή Κίλα. Αλαγλσξίδεηαη εύθνια από ηηο κεγάιεο, ραξαθηεξηζηηθέο καύξεο θειίδεο γύξσ από ηα κάηηα ηνπ, ηα αθηηά ηνπ, θαη θαηά κήθνο ηνπ ζηξόγγπινπ ζώκαηόο ηνπ. Αλ θαη θαηαηάζζεηαη ζηελ ηάμε ησλ ΢αξθνθάγσλ ηξέθεηαη θαηά 99% κε κπακπνύ. Σα πάληα ζηελ θύζε ζπνξαδηθά ηξώλε άιια είδε θπηώλ, άγξηνπο βνιβνύο, ή αθόκα θαη θξέαο κε ηελ κνξθή πνπιηώλ, ηξσθηηθώλ ή ςνθηκηώλ. ΢ηελ αηρκαισζία (εζληθά πάξθα/δσνινγηθνί θήπνη), κεξηθέο θνξέο ηξώλε κέιη, αβγά, ςάξηα, γιπθνπαηάηεο, θύιια ζάκλσλ, πνξηνθάιηα ή κπαλάλεο καδί κε ην εηδηθά παξαζθεπαζκέλν θαγεηό. Σν γηγαληηαίν πάληα δεη ζε ιίγα βνπλά ηεο θεληξηθήο Κίλαο, θπξίσο ζηελ επαξρία ΢εηζνπάλ, αιιά θαη ζηηο επαξρίεο ΢ααλζί θαη Γθαλζνύ. Ωο απνηέιεζκα ηεο εληαηηθήο θαιιηέξγεηαο, ηεο απνςηιώζεσο ησλ δαζώλ θαη άιισλ εμειίμεσλ, ηα πάληα έρνπλ νδεγεζεί καθξηά από ηηο πεδηλέο πεξηνρέο όπνπ παιαηόηεξα θαηνηθνύζαλ. Σν πάληα είλαη είδνο ζε θίλδπλν. Αλαθνξά ηνπ 2007 έδεημε όηη δνπλ 239 πάληα ζε αηρκαισζία εληόο ηεο Κίλαο θαη άιια 27 έμσ από ηελ ρώξα. Οη εθηηκήζεηο ηνπ άγξηνπ πιεζπζκνύ πνηθίινπλ: Μία εθηίκεζε έδεημε όηη ππάξρνπλ γύξσ ζηα 1590 κεκνλσκέλα πάληα ζηελ άγξηα θύζε, ελώ κία κειέηε ηνπ 2006 κέζσ αλάιπζεο ηνπ DNA ππνιόγηζε όηη απηόο ν αξηζκόο πξέπεη λαη είλαη από 2000 κέρξη 3000. Κάπνηεο αλαθνξέο επίζεο δείρλνπλ όηη ν αξηζκόο ησλ πάληα ζηε θύζε απμάλεηαη. Ωζηόζν, ε IUCN δελ πηζηεύεη όηη ππάξρεη αξθεηή ζηγνπξηά αθόκε, γηα λα αλαθαηαηάμεη ην είδνο από θηλδπλεύνλ ζε επάισην. Αλ θαη ν δξάθνο ρξεζηκνπνηείηαη ζπρλά σο εζληθό έκβιεκα ηεο Κίλαο, ην πάληα ρξεζηκνπνηείηαη δηεζλώο ηνπιάρηζηνλ εμίζνπ ζπρλά. Καη ζαλ ηέηνην (εζληθό έκβιεκα ηεο Κίλαο) ρξεζηκνπνηείηαη επξέσο εληόο ηεο Κίλαο ζε δηεζλέο πιαίζην, όπσο γηα παξάδεηγκα νη πέληε καζθόη ησλΟιπκπηαθώλ αγώλσλ ηνπ Πεθίλνπ.

ΔΗΡΖΝΖ ΠΑΣ΢ΗΑ Γ2

Ζ ιέμε κοσνέλι δελ είλαη όξνο ηεο ζπζηεκαηηθήο βηνινγίαο. Υξεζηκνπνηείηαη γηα απηά ηα είδε δηάθνξσλ γελώλ, πνπ κνηάδνπλ κε ην επξσπατθό θνπλέιη, ελώ ηα άιια είδε ησλ γελώλ απηώλ νλνκάδνληαη ιαγόο ή πίθα. Γη' απηόλ ην ιόγν ην ηαμηλνκνπιαίζην ζηελ δεμηά πιεπξά δελ νξίδεη ηα θνπλέιηα, αιιά κόλν απαξηζκεί ηα γέλε, πνπ κεηαμύ άιισλ πεξηέρνπλ είδε, ηα νπνία νλνκάδνληαη θνπλέιηα, δειαδή ζηα αγγιηθά rabbits. Σν κοσνέλι (αξρ.

θόληθινο)

είλαη

κηθξό ζειαζηηθό ηεο

νηθνγέλεηαο

ησλ

ιαγνεηδώλ (Leporidae), πνπ δνπλ ζε πνιιά ζεκεία ηνπ θόζκνπ. Τπάξρνπλ επηά δηαθνξεηηθά

γέλε

ζηελ

ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ cuniculus),

νηθνγέλεηα.

ζηα

ηνπΕσρωπαϊκού

ηνπ Σσλβίλαγοσ (γένορ

νπνία

ηαμηλνκνύληαη

Κοσνελιού (αγπιοκούνελο

Sylvilagus;

είδη),

ηα

θνπλέιηα,

Oryctolagus

θαη

ηνπ Λαγού

Amami (Pentalagus furnessi, ένα είδορ ςπό εξαθάνιζη ζηο Amami Oshima, Ιαπωνία). Τπάξρνπλ πνιιά αθόκα είδε θνπλειηώλ, ηα νπνία, καδί κε ην ΢πιβίιαγν, ην πίθα (pika, ιαγόκνξθν ζειαζηηθό ηεο Αζίαο) θαη ην ιαγό ζρεκαηίδνπλ ηελ ηάμεLagomorpha. Γεληθά, ηα θνπλέιηα δνπλ γηα πεξίπνπ 4-10 έηε. Έρνπλ κήθνο ζώκαηνο από 40-50 εθαη. ηνπ κέηξνπ, θνληή νπξά, ηξίρεο δέξκαηνο παρηέο κε δηάθνξα ρξώκαηα, πνπ πνηθίινπλ αλάινγα κε ηε θπιή, απηηά καθξηά θαη πόδηα κε λύρηα.

Δύε Μπαθαγηάλλε

Η μεσογειακή φώκια μοναχός (Monarchs Monarchs), είναι το ένα από τα δύο εναπομείναντα είδη μονόχνοτησ οικογένειασ των φακίδων. Κάποτε ήταν εξαπλωμένη ςε όλεσ τισ ακτέσ τισ Μεςογείου, τησ Μαύρησ Θάλαςςασ και του ανατολικού Ατλαντικού. Today, a number less than 600 animals, among the rarest and most endangered species on the planet and is classified as critically endangered with extinction by the World Conservation Union. Half the population approximately, around 250-300 people living in Greece. Βαςίλειο:

Ζώα (Animal )

Συνομοταξία: Κορδωτά (Chordate) Ομοταξία:

Θηλαςτικά (Mammalian)

Τάξη:

Σαρκοφάγα (Carnivores)

Υπόταξη:

Πτερύγια(Pinnipedia)

Οικογένεια:

Φακίδεσ (Phocidae)

Γένοσ:

Monarchs

Είδοσ:

M. monachus

Ζ καθέ αρκούδα ή θαιά αρκούδα ή κοινή αρκούδα (Άπκηορ η άπκηορ-Ursus arctos) είλαη πακθάγν ζειαζηηθό δών θαη ην είδνο αξθνύδαο (ίζσο ην γλσζηόηεξν) κε ηελ κεγαιύηεξε γεσγξαθηθή εμάπισζε, πνπ κπνξεί λα θηάζεη ζε κάδα από 170 κέρξη 300 θηιά. Τπνείδνο ηεο είλαη ε Απκούδα γκπίζλι, δηάζεκε ζηηο Ζλσκέλεο Πνιηηείεο. ΢ηελ Διιάδα, ε θαθέ αξθνύδα ππάξρεη θπξίσο ζηε δπηηθή θαη βνξεηνδπηηθή Διιάδα σζηόζν ν πιεζπζκόο ηεο είλαη πεξηνξηζκέλνο. Γεληθόηεξα, απαληάηαη ζηελ Αζία, ηελ Δπξώπε, ηελ Βόξεηα Ακεξηθή θαη ηα όξε ηεο βόξεηαο Αθξηθήο. Έρεη κεγάιν θεθάιη, κηθξά απηηά, παηνύζεο κε γεξά λύρηα θαη θνληή νπξά. Δίλαη κνλαρηθό δών. Ο δσηηθόο ρώξνο ησλ αξζεληθώλ πξνζηαηεύεηαη από νπνηνλδήπνηε αληίπαιν θαη θηάλεη ηα 1.000 ηεηξ. ρικ. Σξέθεηαη κε θπηά, ςάξηα, κέιη, πηελά θαη ηξσθηηθά. Έρεη νμεία όζθξεζε θαη αζζελή όξαζε. Σα κηθξά γελληνύληαη ηνλ ρεηκώλα, δπγίδνπλ κεξηθέο εθαηνληάδεο γξακκάξηα θαη κέλνπλ κε ηελ κεηέξα ηνπο πάλσ από δύν ρξόληα. Βαζίιεην:

Εώα (Animalia)

΢πλνκνηαμία: Υνξδσηά (Chordata) Οκνηαμία:

Θειαζηηθά (Mammalia)

Σάμε:

΢αξθνθάγα (Carnivora)

Οηθνγέλεηα:

Αξθηίδεο (Ursidae)

Γέλνο:

Άξθηνο (Ursus)

Δίδνο:

U. arctos

΢ακαξάο Γηάλλεο

Ζ παζταλίηζα (επηζηεκνληθή νλνκαζία: Κοκκινέλλη η επηάζηικηορ, Coccinella septempunctata) είλαη θνιεόπηεξν έληνκν. Αλήθεη ζηελ νηθνγέλεηα Κνθθηλειιίδεο. Δίλαη επίζεο γλσζηό κε ηηο νλνκαζίεο λαμπρίηζα θαη κοκκινέλλη. Φζάλεη ζε κήθνο ηα 6 ρηιηνζηά. Σξέθεηαη κε βιαβεξά έληνκα θαη γηα ην ιόγν απηό ζεσξείηαη σθέιηκν δών γηα ηνπο γεσξγνύο. Σςστηματική ταξινόμηση Βαζίιεην:

Εώα (Animalia)

΢πλνκνηαμία: Αξζξόπνδα(Arthropoda) Οκνηαμία:

Έληνκα (Insecta)

Σάμε:

Κνιεόπηεξα(Coleoptera)

Οηθνγέλεηα:

Κνθθηλειιίδεο(Coccinellidae)

Γέλνο:

Κοκκινέλλη(Coccinella) Linnaeus, 1758

Περιγραυή Σν δών έρεη κηθξό θεθάιη, πνπ θξύβεηαη θάησ από ηνλ πξνζώξαθα θαη θεξαίεο πνπ έρνπλ ηελ ηθαλόηεηα λα ζπζηέιινληαη. Σα θηεξά ηνπ θαιύπηνληαη από έιπηξα, ηα νπνία έρνπλ ρξώκα θόθθηλν. Δπάλσ ηνπο ππάξρνπλ επηά καύξα ζηίγκαηα (βνύιεο). ΢ην γεγνλόο νθείιεηαη θαη ε επηζηεκνληθή νλνκαζία ηνπ εληόκνπ.

Αναπαραγωγή Ζ παζραιίηζα γελλά πνιιά απγά. Όηαλ βγαίλνπλ από απηά νη πξνλύκθεο είλαη κεγάιεο ζε κήθνο θαη έρνπλ έμη πόδηα. Οη πξνλύκθεο, όπσο θαη ηα ηέιεηα έληνκα, κπνξνύλ λα ηξαθνύλ κε αθίδεο θαη επίζεο κε άιια έληνκα, πνπ είλαη επηδήκηα γηα ηε γεσξγία.

Οη αεηνί είλαη κεγάια, ζσκαηώδε αξπαθηηθά πνπιηά, κε βαξύ θεθάιη θαη ξάκθνο θαη, ζρεηηθά βξαρύ ιαηκό. Αθόκα θαη ηα κηθξόηεξα κέιε, όπσο ν ζηαπξαεηόο (Aquila pennata), έρνπλ κεγέζε αλάινγα κε εθείλν κηαο γεξαθίλαο (Buteo buteo). Γεληθά, κε εμαίξεζε ηνπο θόλδνξεο θαη θάπνηνπο γύπεο ηνπ Παιαηνύ Κόζκνπ, νη πεξηζζόηεξνη είλαη κεγαιύηεξνη από νπνηoδήπνηε άιιν αξπαθηηθό πηελό. Σν κηθξόηεξν είδνο Spilornis klossi, δπγίδεη κόιηο 450 γξακκάξηα θαη έρεη κήθνο 40 εθαηνζηά, ελώ ηα κεγαιύηεξα είδε αλαθέξνληαη παξαθάησ. Όπσο όια ηα αξπαθηηθά πνπιηά, έρνπλ πνιύ κεγάιν θαη βαξύ ξάκθνο κε

ηζρπξό

άγθηζηξν

γηα

ηνλ

ηεκαρηζκό ζάξθαο από ηε ιεία ηνπο, ελώ ε ξηλνζήθε ζηεξείηαη εγθνπήο ή νδνληηθήο πξνεμνρήο (δηαθνξά από ηα γεξάθηα). Σν πηέξσκα είλαη ηηο πεξηζζόηεξεο θνξέο ζθνπξόρξσκν (ζηαρηί, θαθεηί ή καπξηδεξό), κε πην αλνηρηόρξσκε ηελ θάησ επηθάλεηά ηνπ. Οη πηέξπγεο είλαη κεγάιεο θαη απνζηξνγγπιεκέλεο (όρη νμύιεθηεο θαη δξεπαλνεηδνύο ζρήκαηνο όπσο ζηαγεξάθηα. Ζ νπξά θπκαίλεηαη ζε κέγεζνο από θνληή έσο καθξηά θαη, ζηελ πιεηνλόηεηα ησλ πεξηπηώζεσλ, θέξεη παξάιιειεο ξαβδώζεηο θαη κία ηειηθή ζθνύξα ισξίδα ζηελ άθξε ηεο. Οη ηαξζνί είλαη κπώδεηο θαη, ζπλήζσο πηεξσκέλνη, εθνδηαζκέλνη κε παλίζρπξνπο γακςώλπρεο. Ζ εμαηξεηηθά νμεία όξαζή ηνπο πνπ, θζάλεη έσο θαη 3,6 θνξέο ηελ αλζξώπηλε, ηνπο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα εληνπίδνπλ ηα πηζαλά ζεξάκαηα από πνιύ κεγάιε απόζηαζε.

Μάιηζηα, απηή ππνβνεζείηαη από ηηο πνιύ κεγάιεο νθζαικηθέο

θόξεο πνπ εμαζθαιίδνπλ ειάρηζηε πεξίζιαζε(ζθέδαζε) ηνπ εηζεξρόκελνπ θσηόο. Σα θύια, ρσξίο λα εκθαλίδνπλ ηνλ έληνλν θπιεηηθό δηκνξθηζκό ησλ γεξαθηώλ, έρνπλ ελ ηνύηνηο δηαθνξά ζην κέγεζνο, κε ηα ζειπθά λα είλαη ιίγν κεγαιύηεξα θαη ζαθώο βαξύηεξα.

Μαξηάληα Σζηαθκάθε

Σν κοάλα (Φαζκόλαπκηορ

ζηακηόσποςρ

Phascolarctos

cinereus)

είλαη καξζηπνθόξν θπηνθάγν δών πνπ δεη ζηελ Απζηξαιία, κόλνο εθπξόζσπνο ηεο νηθνγέλεηαο θαζκολαπκηίδερ. Σν θνάια απαληάηαη ζε νιόθιεξε ηελ αλαηνιηθή αθηή ηεο Απζηξαιίαο, από ηελ Αδειαΐδα κέρξη ην λόηην ηκήκα ηεο ρεξζνλήζνπ Κέηπ Γηνξθ, θαη ζηελ ελδνρώξα ζε βάζνο πνπ εμαξηάηαη από ηελ παξνπζία βξνρώλ πνπ κπνξνύλ λα ζπληεξήζνπλ δάζε επθαιύπηνπ, ηα θύιια ηνπ νπνίνπ απνηεινύλ θαη ηελ απνθιεηζηηθή ηξνθή ηνπ. Σα Κνάια ηεο λόηηαο Απζηξαιίαο εμνληώζεθαλ ζε κεγάιε θιίκαθα ζηηο αξρέο ηνπ 20ν αηώλα, αιιά ν πιεζπζκόο ηνπ είδνπο αλαλεώζεθε ζε θάπνην βαζκό. ΢ήκεξα ηα θνάια είλαη ζρεδόλ απεηινύκελν είδνο.

Αλαζηαζία Βιαρνγηάλλε

Καπσαπίαρ Χπονικό πλαίσιο απολιθωμάτων: Silurian–Recent

Έλαο ωθεάληνο ιεπθνπηέξπγνο θαξραξίαο

Σςστηματική ταξινόμηση Βαζίιεην:

Εώα (Animalia)

΢πλνκνηαμία:

Υνξδωηά(Chordata)

Τπνζπλνκνηαμία: ΢πνλδπιωηά(Vertebrata) Τπεξνκνηαμία:

Υνλδξηρζύεο(Chondrichthyes)

Τθνκνηαμία:

Διαζκνβξάγρηνη(Elasmobranchii)

Τπεξηάμε:

Σελασίμοπυα

Οη καρταρίες είλαη ςάξηα πνπ αλήθνπλ ζηελ ππέξηαμε ζελατίμορθα. Οη θαξραξίεο θαη ηα κηθξόηεξα ζπγγεληθά ηνποζθπιόςαξα, γαιένη θ.ά. έρνπλ νκνηνγέλεηα κνξθνινγηθή θαη ιεηηνπξγηθή. Έρνπλ αζβεζηνπνηεκέλν θαη απνθιεηζηηθάρόλδξηλν ζθειεηό, κεγάιν θεθάιη, κεγάια δόληηα, ζώκα επίκεθεο, πδξνδπλακηθό, ηζρπξή νπξά, κε ζπλήζσο εηεξόθεξθν νπξαίν πηεξύγην, δέξκα ηξαρύ (θαζηαλό ζηε ξάρε θαη θαζηαλόιεπθν ζηελ θνηιηά) θαιπκκέλν από «πιαθνεηδή ιέπηα» (δεξκαηηθά δόληηα). Πξόθεηηαη γηα ηαρύηαηνπο θαη άξηζηνπο θνιπκβεηέο, αδεθάγα, ζαξθνβόξα ςάξηα. Δπίζεο νη πεξηζζόηεξνη θαξραξίεο είλαη σνδσνηόθα δώα. Ζ νλνκαζία θαξραξίαο πξνέξρεηαη από ην αξραίν ειιεληθό "θάξραξνλ" (= πξηόλη), ιόγσ ζρήκαηνο θαη δηάηαμεο ησλ δνληηώλ ηνπ. Οη θαξραξίεο έρνπλ δηαθνξνπνηεζεί ζε πεξίπνπ 440 είδε κε κέγεζνο από 20 εθαηνζηά κέρξη 15 κέηξα (θαιαηλνθαξραξίαο). Ενπλ θπξίσο ζηηο ζεξκέο ζάιαζζεο, αιιά κπνξεί λα ηνπο ζπλαληήζεη θαλείο ζπάληα θαη ζε κεγάινπο πισηνύο πνηακνύο ζηνπο νπνίνπο εηζέξρνληαη αθνινπζώληαο ηα εκπνξηθά πινία, κε εμαίξεζε ηνληαπξνθαξραξία πνπ κπνξεί λα δήζεη άλεηα ηόζν ζην γιπθό όζν θαη αικπξό λεξό. Πνιιά γλσζηά είδε όπσο ν ιεπθόο θαξραξίαο, ν θαξραξίαο ηίγξεο, ν γιαπθνθαξραξίαο, ν θαξραξίαο κάθν θαη νζθπξνθέθαινο είλαη θνξπθαίνη θπλεγνί. Ωζηόζν, παξά ην ζαπκαζκό πνπ πξνθαινύλ ζηνλ άλζξσπν, ζπρλά θηλδπλεύνπλ από δξαζηεξηόηεηέο ηνπ, όπσο ε αιηεία. Ζ νλνκαζία «θαξραξίαο» πξνέξρεηαη από ηελ αξραία ειιεληθή ιέμε κάπσαπον (= πξηόλη), ιόγσ ηνπ ζρήκαηνο θαη ηεο δηάηαμεο ηεο νδνληνζηνηρίαο ηνπ.

Άξεο Βνπιγαξάθεο

Ζ καμηλοπάρδαλη είλαη ην ςειόηεξν δών ζηνλ θόζκν. Αλήθεη ζηελ ηάμε ησλΑξηηνδάθηπισλ,

ζην

νπνίν

αλήθεη

έλα

κόλν

είδνο,

ε Καμηλοπάπδαλη

καμηλοπάπδαλιρ (Giraffacamelopardalis) είλαη επίζεο γλσζηή σο Καμηλοπάπδαλιρ η κοινή. Σν ελ ιόγσ είδνο έρεη αξθεηέο πνηθηιίεο θαη δεη ζε αγέιεο ζειπθώλ κε ηα κηθξά ηνπο, ηα νπνία έρνπλ έλα αξζεληθό γηα αξρεγό. Δίλαη ζειαζηηθό θαη θπηνθάγν. Πήξε ην όλνκά ηεο από ηνλ ζπλδπαζκό ησλ ιέμεσλ «Κακήια» θαη «Λενπάξδαιε». Σν ύςνο ηεο θηάλεη ηα 5,5 κέηξα θαη ην βάξνο ηεο ηα 1.350 θηιά. Σν ζώκα ηεο θαιύπηεηαη από παρύ δέξκα θαη θέξεη θαθεηηέο θειίδεο. Σν θεθάιη ηεο θαληάδεη κηθξνζθνπηθό ζε ζρέζε κε ην καθξύ ιαηκό ηεο θαη θαηαιήγεη ζε δύν κηθξά θέξαηα. Έρεη κεγάια πγξά κάηηα θαη επθίλεηα απηηά. Ζ όξαζε θαη ε αθνή ηεο είλαη πνιύ αλεπηπγκέλεο. Ζ θακεινπάξδαιε βαδίδεη αξγά, θαη όηαλ παξαζηεί αλάγθε κπνξεί λα ηξέμεη κε ηαρύηεηα 30 ρηιηνκέηξσλ. Σξέθεηαη κε θύιια θαη βιαζηνύο ςειώλ δέληξσλ πνπ είλαη απξόζηηα ζηα άιια δώα. Όηαλ ζέιεη λα πάξεη θάηη από ην έδαθνο ή λα πηεη λεξό αλνίγεη ηα κπξνζηηλά πόδηα ηεο ή γνλαηίδεη ιπγίδνληάο ηα. Ωζηόζν, ε θακεινπάξδαιε δελ πίλεη ζπρλά λεξό δηόηη, ιόγσ ύςνπο, είλαη αλαγθαζκέλε λα αθνινπζήζεη νιόθιεξε δηαδηθαζία γηα λα ζθύςεη, νπόηε εθείλε ηε ζηηγκή γίλεηαη πνιύ επάισηε ζηνπο ερζξνύο ηεο. Ζ θακεινπάξδαιε δεη ζηελ Κεληξηθή Αθξηθή. Καηά κέζν όξν δεη σο 30 ρξόληα. Δίλαη θνηλσληθό δών. Εεη ζε νκάδεο ησλ 12-15 αηόκσλ πνπ απνηειείηαη από έλα αξζεληθό θαη ηα ζειπθά κε ηα κηθξά ηνπο. Δίλαη δών θηιήζπρν θαη ζπλήζσο ηξέπεηαη ζε θπγή γηα λα γιηηώζεη από ηα ζαξθνθάγα δώα. Ζ λενγέλλεηε θακεινπάξδαιε έρεη ύςνο 1,5 κέηξα θαη βάξνο 55 θηιά. Kαζεκεξηλά ε θακεινπάξδαιε πεξλάεη 12 ώξεο βόζθνληαο θαη θνηκάηαη βαζηά 20 ιεπηά ην 24σξν. Ζ θακεινπάξδαιε γελλάεη όξζηα θαη ην κσξό ηεο πέθηεη ζην έδαθνο από ύςνο 1,5 κέηξνπ.

Ζ γάηα (Feliscatus - Αίλοςπορ η γαλή ε Felissilvestriscatus) είλαη δών πνπ αλήθεη ζηελ νηθνγέλεηα ησλ Αηινπξνεηδώλ. Πξόθεηηαη γηα ην πην δηαδεδνκέλν θαηνηθίδην δών. Εεη ζην πεξηβάιινλ ηνπ αλζξώπνπ εδώ θαη ηνπιάρηζηνλ 9.500 ρξόληα. Γεηλόο ζεξεπηήο, ε γάηα θπλεγά πάλσ από 1.000 είδε δώσλ γηα ηξνθή. Μπνξεί λα εθπαηδεπηεί ώζηε λα ππαθνύεη ζε απιέο δηαηαγέο. Οη γάηεο επίζεο έρεη δηαπηζησζεί όηη καζαίλνπλ λα ρεηξίδνληαη απινύο κεραληζκνύο, όπσο πόκνια πόξηαο. Σα δώα ρξεζηκνπνηνύλ κηα πνηθηιία θσλώλ θαη έλα είδνο γιώζζαο ηνπ ζώκαηνο πνπ ηνπο ρξεζηκεύεη ζηε κεηαμύ ηνπο επηθνηλσλία. Σα ληανπξίζκαηα, ηα γνπξγνπξίζκαηα θαη ηα κνπγθξίζκαηα είλαη από ηνπο πην γλσζηνύο ηξόπνπο επηθνηλσλίαο. Σν 1906 ηδξύζεθε ε Διεθνήρ Ένωζη Φίλων ηηρ Γάηαρ (CatFancier'sAssociation, αξθηηθόιεμν CFA).[5] ΢ηελ Κίλα νη γάηεο εθηξέθνληαη κε ζθνπό ην εκπόξην ηεο γνύλαο ηνπο. Σν γεγνλόο όηη ζηνηβάδνληαη ζε θινπβηά θαη ζαλαηώλνληαη έρεη πξνθαιέζεη αληηδξάζεηο από θηινδσηθέο θπξίσο νξγαλώζεηο παγθνζκίσο.

Σν λιονηάρι (Panthera leo - Πάνθηπ ο λέων) αλήθεη ζην γέλνο Panthera ηεο νηθνγέλεηαο ησλ Αηινπξίδσλ. Καζώο θάπνηα αξζεληθά ππεξβαίλνπλ ηα 250 θηιά ζε βάξνο είλαη ην δεύηεξν κεγαιύηεξν αηινπξνεηδέο κεηά ηελ ηίγξε πνπ ππάξρεη ζήκεξα. Ληνληάξηα ζε άγξηα θαηάζηαζε ππάξρνπλ πιένλ ζηελ Τπνζαράξηα Αθξηθή θαη ζηελ Αζία πνπ έρεη κείλεη έλαο πιεζπζκόο ζηε βνξεηνδπηηθή Ηλδία πνπ θηλδπλεύεη άκεζα από αθαληζκό ελώ έρεη εμαθαληζηεί από ηε Βόξεηα Αθξηθή, ηε Μέζε Αλαηνιή θαη ηε Γπηηθή Αζία ζηα ηζηνξηθά ρξόληα. Μέρξη ην ύζηεξν Πιεηζηόθαηλν, πεξίπνπ 10.000 ρξόληα πξηλ, ην ιηνληάξη ήηαλ ην πιένλ δηαζθνξπηζκέλν κεγάιν επίγεην ζειαζηηθό κεηά ηνλ άλζξσπν. Βξίζθνληαλ ζην κεγαιύηεξν κέξνο ηεο Αθξηθήο, κεγάιν κέξνο ηεο Δπξαζίαο από ηε δπηηθή Δπξώπε έσο ηελ Ηλδία, θαη ζηελ Ακεξηθή από ην Γηνύθνλ έσο ηνΠεξνύ. Σα ιηνληάξηα ζηε θύζε δνπλ πεξίπνπ 10-14 ρξόληα, ελώ ζε αηρκαισζία κπνξνύλ λα δήζνπλ πάλσ από 20 ρξόληα. ΢ε άγξηα θαηάζηαζε ηα αξζεληθά ζπαλίσο δνπλ πάλσ από 10 ρξόληα, θαζώο νη ηξαπκαηηζκνί από ηηο ζπλερόκελεο κάρεο κε αληίπαια αξζεληθά κεηώλνπλ δξαζηηθά ηε καθξνδσία ηνπο. Ο ζπλεζηζκέλνο ηόπνο δηακνλήο ησλ ιηνληαξηώλ είλαη ε ζαβάλα θαη νη γξαζηδόηνπνη, αλ θαη κπνξεί λα βξεζνύλ θαη ζε ζακλώδεηο πεξηνρέο θαη δάζε. Δίλαη αζπλήζηζηα θνηλσληθά δώα ζε ζρέζε κε ηα ππόινηπα αηινπξνεηδή. Μηα αγέιε ιηνληαξηώλ ζπλήζσο απνηειείηαη από ζπγγεληθά ζειπθά, ηα λενγλά ηνπο θαη έλα κηθξό αξηζκό ελήιηθσλ αξζεληθώλ. Σα ζειπθά ζπλήζσο θπλεγνύλ καδί ζε νκάδεο, θπξίσο κεγάια νπιεθόξα. Σα ιηνληάξηα είλαη θπξίαξρα αξπαθηηθά, παξόιν πνπ ηξώλε θαη ζλεζηκαία αλ δνζεί ε επθαηξία. Δλώ ζπλήζσο δελ θπλεγνύλ αλζξώπνπο επηιεθηηθά, έρνπλ παξαηεξεζεί πεξηπηώζεηο ιηνληαξηώλ πνπ αλαδεηνύζαλ αλζξώπηλα ζεξάκαηα.

Νίθνο Παπαζηεξγίνπ

Ο ιαγουάρος ι τηάγκουαρ (Panthera onca - Πάνθηρ η όνκα), προφζρεται ςτα βραηιλιάνα πορτογαλικά Ζαγκουάρ και ςτα ιςπανικά Χαγουάρ: βραηιλιανι πορτογαλικι προφορά ΔΦΑ: [ʒɐˈɡwaʁ], ιςπανικι προφορά : [xaˈɣwar], είναι ςαρκοφάγο κθλαςτικό που κατοικεί ςτθ Νότια και Κεντρικι Αμερικι από τθν Παταγονία ωσ τθν Αριηόνα. Το όνομα ιαγουάροσ προζρχεται από τθν Ινδιάνικθ λζξθ jaguara που ςθμαίνει "αυτόσ που ςκοτϊνει με ζνα πιδθμα". Το όνομα του γζνουσ Πάνκθρ ςθμαίνει ςτα αρχαία ελλθνικά "κθρευτισ (κυνθγόσ) των πάντων". Ο ιαγουάροσ εκτείνεται από τθν Παταγονία ωσ τθν Αριηόνα επειδι είναι πολφ ευπροςάρμοςτο ηϊο. Περιοριςτικό όριο ςτθν εξάπλωςι του αποτελεί το υψόμετρο. Το μζγιςτο υψόμετρο ςτο οποίο επιβιϊνει ςυνικωσ ο ιαγουάροσ είναι τα 1.800 ωσ τα 2.000 μζτρα. Ζχουν όμωσ βρεκεί και άτομα ςτα 3.000 μζτρα, κυρίωσ ςε μία ηϊνθ τθσ Βολιβίασ όπου οι διακυμάνςεισ ςτθ κερμοκραςίασ μεταξφ μζρασ και νφχτασ είναι πολφ μεγάλεσ. Το περιβάλλον του είναι τα δάςθ του Ιςθμερινοφ και οι όχκεσ των ποταμϊν, αλλά ςυναντάται και ςτα τροπικά δάςθ, ςτισ θμιεριμουσ τθσ Καλιφόρνιασ, κακϊσ και ςτα κεντρικά υψίπεδα του Περοφ. Πριν τθν άφιξθ των Ιςπανϊν κατοικοφςε και ςτισ πάμπασ τθσ Αργεντινισ, αλλά εξολοκρεφτθκε ςχεδόν αμζςωσ διότι δεν είχε ςθμείο να κρυφτεί. Οι ιαγουάροι επίςθσ μετακινοφνται αρκετά ςυχνά, κυρίωσ ςτισ ιςθμερινζσ και τροπικζσ περιοχζσ λόγω των πλθμμυρϊν και ςυχνά φτάνουν ςε φάρμεσ όπου επιδίδονται ςτο κυνιγι των οικοςίτων ηϊων και βρίςκουν γριγορο κάνατο εξαιτίασ των αγροτϊν. Λόγω τθσ απομόνωςισ του και τθσ ελλείψεωσ ανταγωνιςμοφ με άλλα ςαρκοφάγα, ο ιαγουάροσ ζχει μια αρκετά αρχζγονθ εμφάνιςθ, θ οποία όμωσ τον βοθκάει ςτο κυνιγι. Το κεφάλι του είναι ρωμαλζο με προεξζχον ςαγόνι και πανίςχυρα δόντια, που όταν κλείνουν γίνονται κανάςιμα, αλλά μποροφνε να μεταφζρουν ζνα αντικείμενο χωρίσ αυτό να πάκει ηθμιά. Τα άκρα του φζρουνε κοφτερά νφχια τα οποία τεντϊνονται χάρθ ςε ζνα μθχανιςμό παρόμοιο με αυτόν του ςουγιά. Το δζρμα του ζχει κοντό, απαλό τρίχωμα που ςτθ ράχθ ζχει πορτοκαλοκαφζ χρϊμα με μαφρεσ βοφλεσ, ενϊ όςο πλθςιάηει προσ τθν κοιλιά τόςο ανοίγει το χρϊμα, μικραίνουν και αραιϊνουν οι βοφλεσ. Ο χρωματιςμόσ αυτόσ το βοθκάει να κρφβεται αποτελεςματικά μζςα ςτθ βλάςτθςθ και να κυνθγάει τα κφματά του. Μερικζσ φορζσ παρατθρείται το φαινόμενο του μελανιςμοφ, και ζχουμε κατάμαυρα δείγματα, ενϊ υπάρχουν και περιπτϊςεισ αλφιςμοφ Το μικοσ του κυμαίνεται από 1,5 ωσ 2 μζτρα και βάροσ από 115 ωσ 150 κιλά. Στθν άγρια φφςθ οι ιαγουάροι ηουν ωσ 22 χρόνια. Χριςτοσ Παπαχριςτοσ

΢ΚΤΡΗΑΝΟ ΑΛΟΓΑΚΗ ΢ήκεξα ην ΢θπξηαλό αινγάθη είλαη κία από ηηο πην ζπάληεο θπιέο αιόγσλ ηνπ θόζκνπ. ΢ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 ήηαλ θαηαγεγξακκέλα 220 θαζαξόαηκα ζε όιε ηελ Διιάδα, από ηα νπνία 120 βξίζθνληαλ ζηελ ΢θύξν. Ζ Δπξσπατθή Έλσζε ηα έρεη πεξηιάβεη αλάκεζα ζηηο ζπάληεο θπιέο αγξνηηθώλ δώσλ θαη ρξεκαηνδνηεί ηηο πξσηνβνπιίεο πνπ έρνπλ ζθνπό ηελ πξνζηαζία ηνπο. Σέηνηνπ είδνπο πξσηνβνπιίεο ππάξρνπλ

από

ηε

Γεσπνληθή

ζρνιή

ηνπ Αξηζηνηέιεηνπ

Παλεπηζηεκίνπ

Θεζζαινλίθεο πνπ ηα εθηξέθεη ζην αγξόθηεκα ηεο ζρνιήο, από ηελ θπξία ΢ύιβηα Γεκεηξηάδε

Steen

κε

ην

ζρέδην SILVA ζηελ Κέξθπξα,

από

ην

αγξόθηεκα Αμθίκαια ζηελ Ακθίθιεηα Παξλαζζνύ, από ην θηήκα Ιππόλςηορ ζηνΦαιάλε Λάξηζαο θαη από ηελ Ένωζη Mικπόζωμηρ Φςλήρ Αλόγων Σκύπος ζηελ ΢θύξν. ΢ηα πιαίζηα ησλ πξνγξακκάησλ πξνζηαζίαο είλαη θαη ε απαγόξεπζε, κε απόθαζε ηνπΤπνπξγείνπ Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο θαη Σξνθίκσλ, πώιεζεο αιόγσλ εθηόο λεζηνύ κε εμαίξεζε γηα ηνπο επηβήηνξεο. Καζώο θαη ε δεκηνπξγία γελεαινγηθώλ βηβιίσλ. Οη ζεκαληηθόηεξεο απεηιέο ζήκεξα είλαη ε θαηαζηξνθή ηνπ βηνηόπνπ ηνπο ζηε λνηηναλαηνιηθή ΢θύξν, ππάξρεη πξόγξακκα εγθαηάζηαζεο αλεκνγελλεηξηώλ παξόιν πνπ ε πεξηνρή είλαη εληαγκέλε ζην δίθηπν NATURA 2000. Ζ αλαπαξαγσγή κε γατδνύξηα κε απνηέιεζκα λα γελληνύληαη κνπιάξηα θαη όρη άινγα. Ο εγθιεηζκόο ησλ ζειπθώλ, από ηνπο ηδηνθηήηεο ηνπο, ζε ζηάβινπο όιν ηνλ ρξόλν γηα λα απνθεύγνπλ εγθπκνζύλεο άξα θαη επηπιένλ έμνδα.

Μαξηέηηα Σζηαθκάθε

Σα πεξηζζόηεξα δειθίληα βιέπνπλ πνιύ θαιά ηόζν κέζα όζν θαη έμσ από ην λεξό, ελώ ε αθνή ηνπο είλαη αλώηεξε από απηήλ ηνπ αλζξώπνπ. Αλ θαη έρνπλ από έλα κηθξό απηί ζε θάζε πιεπξά ηνπ θεθαιηνύ ηνπο, πηζηεύεηαη όηη ε αθνή κέζα ζην λεξό γίλεηαη κε ηε κεηάδνζε ησλ ερεηηθώλ θπκάησλ από ηελ θάησ ζηαγόλα ζην κέζν νπο. Ζ αθνή ηνπο ρξεζηκνπνηείηαη θαη ζαλ ζύζηεκα ερνεληνπηζκνύ, πνπ ηα βνεζά λα πξνζαλαηνιίδνληαη θαη λα θηλνύληαη. Πηζηεύεηαη όηη ζε απηό βνεζά ε δηάηαμε ησλ δνληηώλ ηνπο, πνπ ζπιιέγνπλ ζαλ θεξαίεο ηνπο ήρνπο θαη βνεζνύλ ζηνλ θαζνξηζκό ηεο ζέζεο ησλ αληηθεηκέλσλ. Ζ αθή ηνπο είλαη επίζεο αξθεηά θαιή, ελώ ζηεξνύληαη νζθξεηηθώλ [ λεύξσλ θαη γηα ην ιόγν απηό πηζηεύεηαη όηη απνπζηάδεη ζε απηά ε αίζζεζε ηεο όζθξεζεο. . Ωζηόζν, δηαζέηνπλ γεύζε θαη κπνξνύλ λα πξνηηκνύλ ζπγθεθξηκέλα είδε ςαξηώλ. Ο αηζζεηεξηαθόο ξόινο ησλ ηξηρώλ ζην ξύγρνο ηνπο, αλ ππάξρεη, είλαη άγλσζηνο. Σα δειθίληα έρνπλ ηελ ηθαλόηεηα λα εθπέκπνπλ ήρνπο, κε ηνπο νπνίνπο επηθνηλσλνύλ αιιά θαη γηα λα θπλεγήζνπλ ηελ ηξνθή ηνπο. Όηαλ θπλεγνύλ, ηα ζήκαηα απμάλνληαη από 1 ζε 500 ην δεπηεξόιεπην, ώζηε λα ζρεκαηίδνπλ αθξηβείο εηθόλεο ζηνλ εγθέθαιό ηνπο. Οη ήρνη πνπ αλαγλσξίδνληαη δηαθξίλνληαη κόιηο ζε ηξεηο θαηεγνξίεο, κία από ηηο νπνίεο είλαη ηα ζθπξίγκαηα, κε ηα νπνία κπνξνύλ λα κεηαθέξνπλ κελύκαηα ην έλα ζην άιιναιιά θαη αλαγλσξηζηηθά ηεο ηαπηόηεηαο θάζε δειθηληνύ. Σα δειθίληα ρξεζηκνπνηνύλ επίζεο ξηπέο παικώλ, ν ξόινο ησλ νπνίσλ δελ έρεη απνζαθεληζηεί αθόκα, θαζώο θαη πιαηαγίζκαηα (ή κλικ), ηα νπνία ρξεζηκνπνηνύληαη γηα ήρνπο πνπ παξάγνπλ ζαιάζζηα δώα.

ΚΑΣΔΡΗΝΑ ΥΑΓΟΤΛΟΤ

Ο Γαηόπαρδος είλαη ζαξθνθάγν ζειαζηηθό ηεο νηθνγελείαο ησλ αηινπξηδώλ. Αλήθεη ζηελ ππννηθνγέλεηα ησλαηινπξηλώλ θαη εληάζζεηαη αλάκεζα ζηα κέιε κηαο «νκάδαο» πνπ απαξηίδνπλ ηηο απνθαινύκελεο αγπιόγαηερ, πνπ πεξηιακβάλεη δηάθνξα γέλε θαη ηεο νπνίαο απνηειεί έλα από ηα κεγαιύηεξα κέιε. Σν είδνο έρεη ηελ επηζηεκνληθή νλνκαζία Acinonyx jubatus, απαληά απνθιεηζηηθά ζηελ Αθξηθή θαη ζην Ηξάλ θαη πεξηιακβάλεη 5 ππνείδε. Ο γαηόπαξδνο, έλα από ηα ιηγνζηά δώα ηεο επνλνκαδνκέλεο Χαπιζμαηικήρ Μεγαπανίδαρ (Charismatic Megafauna), απνηειεί άκεζα αλαγλσξίζηκν είδνο, κε ην ραξαθηεξηζηηθό κνηίβν από καύξεο θειίδεο ζην μαλζό-κπεδ ππόζηξσκα ηνπ ηξηρώκαηνο θαη ηηο ιεπηέο, καύξεο γξακκώζεηο (δακπςικέρ λωπίδερ) ζηηο πιεπξέο ηνπ πξνζώπνπ ηνπ. Πνιιέο θνξέο, ηδηαίηεξα από θάπνηα απόζηαζε ζπγρέεηαη κε ηελ ιενπάξδαιε ιόγσ παξόκνηνπ ρξσκαηηζκνύ ζην ηξίρσκα, ε νπνία όκσο έρεη εληειώο δηαθνξεηηθό ζσκαηόηππν θαη νη θειίδεο πνπ δηαζέηεη είλαη ποζέηερ θαη όρη απιέο ζηίμεηο. Ο γαηόπαξδνο ζεσξείηαη από ηα πιένλ δεκνθηιή θαη αγαπεηά αηινπξνεηδή, ιόγσ ηνπ επγεληθνύ «ραξαθηήξα» ηνπ -είλαη ην κόλν κεγάιν αηινπξνεηδέο πνπ κπνξεί λα εμεκεξσζεί θαη δελ έρεη θαηαγξαθεί λα επηηίζεηαη ζηνλ άλζξσπν ,γη’ απηό θαη είλαη από ηα πιένλ κειεηεκέλα, σο πξνο ηελ εζνινγία ηνπο, ζαξθνθάγα. Ωζηόζν, ν γαηόπαξδνο είλαη θπξίσο δηάζεκνο ιόγσ ηεο εθπιεθηηθήο ηαρύηεηαο ηελ νπνία κπνξεί λα αλαπηύμεη θαηά ηελ θαηαδίσμε ηεο ιείαο ηνπ, ζηνηρείν πνπ νθείιεηαη απνθιεηζηηθά ζηελ εμεηδηθεπκέλε ηνπ ζσκαηνδνκή, θαη ηνύ έρεη απνδώζεη, δηθαίσο, ηνλ ηίηιν ηνπ ηασύηεπος σεπζαίος οπγανιζμού ζηνλ Πιαλήηε (βι. Μνξθνινγία, Σαρύηεηα). Δπίζεο, ζεηηθή εληύπσζε δεκηνπξγεί ζηνπο εξεπλεηέο ε αθνζίσζε πνπ δείρλνπλ κεηαμύ ηνπο ηα αξζεληθά, όηαλ ζρεκαηίδνπλ ηηο ζθηρηνδεκέλεο νκάδεο πνπ κέλνπλ καδί, ζπρλά γηα όιε ηνπο ηε δσή (βι. Ζζνινγία). Πέξα από ηελ αλακθηζβήηεηε νηθνινγηθή ζπνπδαηόηεηά ηνπ, ν γαηόπαξδνο είλαη από εθείλα ηα δώα πάλσ ζηα νπνία ζηεξίδεηαη ε ηνπξηζηηθή «βηνκεραλία» πνιιώλ αθξηθαληθώλ ρσξώλ. Σα πεξηζζόηεξα ζαθάξη πνπ νξγαλώλνληαη πεξηιακβάλνπλ ζην «κελνύ» ηνπο, κία από ηηο ζπνπδαηόηεξεο εκπεηξίεο πνπ κπνξεί λα βηώζεη θάπνηνο, ηελ παξαθνινύζεζε απηνύ ηνπ εθπιεθηηθνύ δώνπ λα θπλεγάεη, θάηη πνπ έρεη απνηππσζεί ακέηξεηεο θνξέο ζηνλ θηλεκαηνγξάθν, ηελ ηειεόξαζε θαη ηα κέζα θνηλσληθήο δηθηύσζεο.

Οη Ελέθανηες είλαη κεγάια ζειαζηηθά ηεο νηθνγέλεηαο ησλ Διεθαληηδώλ θαη ηεο ηάμεσο ησλ Πξνβνζθηδνεηδώλ.

Παξαδνζηαθώο,

ειέθαληαο (Loxodonta

africana

αλαγλσξίδνληαη

Λοξόδονηα

δύν

είδε,

αθπικανή)

θαη

ν αθξηθαληθόο ν αζηαηηθόο

ειέθαληαο (Elephas maximus - Ελέθαρ ο μάξιμορ), αλ θαη νξηζκέλα ζηνηρεία δείρλνπλ όηη νηαθξηθαληθνί ειέθαληεο ηεο ζαβάλαο θαη ν αθξηθαληθνί ειέθαληεο ησλ δαζώλ απνηεινύλ μερσξηζηά είδε (L. africana - Λ. αθπικανή θαη L. cyclotis - Λ. κύκλωηιρ αληηζηνίρσο). Οη ειέθαληεο είλαη δηάζπαξηνη ζε όιε ηελππνζαράξηα Αθξηθή, ηελ λόηηα Αζία θαη ηελ λνηηναλαηνιηθή Αζία. Οη Διεθαληίδεο είλαη ε κόλε επηδώζα νηθνγέλεηα ηεο ηάμεσο ησλ Πξνβνζθηδνεηδώλ· άιιεο, ηώξα εμαθαληζκέλεο, νηθνγέλεηεο ηεο ηάμεσο πεξηιακβάλνπλ ηακακνύζ θαη ηνπο καζηόδνληεο. Οη αξζεληθνί αθξηθαληθνί ειέθαληεο είλαη ηα κεγαιύηεξα επηδώληα ρεξζαία δώα θαη κπνξνύλ λα θηάζνπλ ζε ύςνο ηα 4 κέηξα θαη ζε βάξνο ηα 7000 ρηιηόγξακκα. Όινη νη ειέθαληεο έρνπλ πνιιά ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά εθ ησλ νπνίσλ ην πιένλ αμηνζεκείσην είλαη κία κεγάιε πξνβνζθίδα, ρξεζηκνπνηνύκελε γηα πνιινύο ζθνπνύο, ηδηαίηεξα ζηελ αλαπλνή, ζηελ αλύςσζε ηνπ λεξνύ θαη ζηελ ζύιιεςε αληηθεηκέλσλ. Οηθνπηήξεο ηνπο αλαπηύζζνληαη ζε ραπιηόδνληεο, νη νπνίνη εμππεξεηνύλ σο όπια θαη σο εξγαιεία γηα ηε κεηαθίλεζε αληηθεηκέλσλ θαη ην ζθάςηκν. Σα κεγάια πηεξύγηα ησλ απηηώλ ησλ ειεθάλησλ βνεζνύλ ζηνλ έιεγρν ηεο ζεξκνθξαζίαο ηνπ ζώκαηόο ηνπο. Σα πόδηα ηνπο, πνπ κνηάδνπλ κε θίνλεο, κπνξνύλ λα θέξνπλ ην κεγάιν ηνπο βάξνο. Οη αθξηθαληθνί ειέθαληεο έρνπλ κεγαιύηεξα απηηά θαη θνίιε ξάρε ελώ νη αζηαηηθνί ειέθαληεο έρνπλ κηθξόηεξα απηηά θαη θπξηή ή επίπεδε ξάρε. Οη ειέθαληεο είλαη ρνξηνθάγνη θαη κπνξνύλ λα βξεζνύλ ζε δηάθνξα ελδηαηηήκαηα όπσο νη ζαβάλεο, ηα δάζε, νη έξεκνη θαη ηα ηελάγε. Πξνηηκνύλ λα κέλνπλ θνληά ζε λεξό. Θεσξνύληαη όηη είλαη βαζηθά είδε ιόγσ ηεο επηδξάζεώο ηνπο ζηα πεξηβάιινληά ηνπο.

Ζ καρέηα καρέηα (Caretta caretta) ή τελώνα καρέηα () είλαη είδνο ζαιάζζηαο ρειώλαο κε παγθόζκηα θαηαλνκή. Αλήθεη ζηελ νηθνγέλεηα ησλ ρεισλνεηδώλ. Οη ρειώλεο θαηά κέζν όξν έρνπλ κήθνο 90 cm όηαλ αλαπηπρζνύλ πιήξσο, αλ θαη έρνπλ αλαθαιπθζεί κεγαιύηεξα δείγκαηα έσο 280 cm. Ζ ελήιηθε ρειώλα δπγίδεη πεξίπνπ 135 kg, κε ηα κεγαιύηεξα δείγκαηα λα δπγίδνπλ πεξηζζόηεξν από 450 kg. Σν ρξώκα ηνπ δέξκαηνο θπκαίλεηαη από θίηξηλν έσο θαζηαλό θαη ην θέιπθνο είλαη ζπλήζσο θνθθηλσπόθαθέ. Γελ είλαη νξαηέο εμσηεξηθέο δηαθνξέο σο πξνο ην θύιν κέρξηο όηνπ ε ρειώλα ελειηθησζεί. Ζ πην πξνθαλήο δηαθνξά είλαη όηη ηα ελήιηθα αξζεληθά έρνπλ πην ρνληξέο νπξέο θαη κηθξόηεξν πιάζηξν από ηα ζειπθά. Ζ Caretta caretta απαληά ζηνλ Αηιαληηθό, ηνλ Δηξεληθό θαη ηνλ Ηλδηθό Ωθεαλό, θαζώο επίζεο θαη ηε Μεζόγεην Θάιαζζα. Πεξλάεη ην κεγαιύηεξν κέξνο ηεο δσήο ηεο ζε ζαιαζζηλό λεξό θαη εθβνιέο, κε ηα ζειπθά λα βγαίλνπλ γηα ιίγν ζηελ μεξά γηα λα γελλήζνπλ ηα απγά.

Ζ Caretta

caretta έρεη

ρακειό

ξπζκό

αλαπαξαγσγήο ηνπο: ηα ζειπθά γελλνύλ θαηά κέζν όξν ηέζζεξηο νκάδεο απγώλ θαη ζηε ζπλέρεηα λα γίλνληαη αλελεξγέο θαη δελ κπνξνύλ λα μαλά σνηνθήζνπλ γηα ηα δύν έσο ηξία έηε. ΖCaretta caretta θζάλεη ζηε ζεμνπαιηθή σξηκόηεηα ζε ειηθία 17-33 εηώλ θαη έρεη δηάξθεηα δσήο 47-67 ρξόληα. Ζ Caretta caretta είλαη πακθάγν δών θαη ηξέθεηαη θπξίσο κε αζπόλδπια ηνπ βπζνύ. Σα κεγάια θαη ηζρπξά ζαγόληα ηεο ρξεζηκεύνπλ σο έλα απνηειεζκαηηθό εξγαιείν γηα λα θνκκαηηάζεη ην ζήξακά ηνπ. Σα κηθξά έρνπλ πνιπάξηζκνπο ερζξνύο: ηα απγά είλαη ηδηαίηεξα επάισηα ζε ρεξζαίνπο ζεξεπηέο. Μόιηο νη ρειώλεο ελειηθησζνύλ, ην κεγάιν κέγεζόο ηνπο έρεη σο απνηέιεζκα κόλν κεγάια ζαιάζζηα

δώα,

όπσο

νη θαξραξίεο,

λα

ηηο

θπλεγνύλ.

Οη

ρειώλεο Caretta

caretta ζεσξνύληαη είδνο ππό εμαθάληζε θαη πξνζηαηεύνληαη από ηε Γηεζλή Έλσζε γηα ηε Γηαηήξεζε ηεο Φύζεο. Ο παξαηεκέλνο αιηεπηηθόο εμνπιηζκόο είλαη ππεύζπλνο γηα πνιινύο ζαλάηνπο ρεισλώλ. Οη ρειώλεο κπνξνύλ επίζεο λα πάζνπλ αζθπμία εάλ είλαη παγηδεπκέλεο ζε αιηεπηηθέο ηξάηεο. Οη εηδηθέο ζπζθεπέο έρνπλ ηνπνζεηεζεί ζηα δίθηπα ζην πιαίζην ησλ πξνζπαζεηώλ γηα ηε κείσζε ηεο ζλεζηκόηεηαο, παξέρνληαο κηα νδό δηαθπγήο γηα ηηο ρειώλεο. Ζ απώιεηα ησλ θαηάιιεισλ παξαιηώλ σνηνθίαο θαη ε εηζαγσγή λέσλ αξπαθηηθώλ έρνπλ επίζεο επεξεάζεη ηνλ πιεζπζκό ησλ ρεισλώλ. Οη πξνζπάζεηεο γηα ηελ απνθαηάζηαζε ηνπ αξηζκνύ ηνπο απαηηνύλ δηεζλή ζπλεξγαζία, δεδνκέλνπ όηη νη ρειώλεο πεξηθέξνληαη ζε ηεξάζηηεο εθηάζεηο ηνπ σθεαλνύ θαη νη παξαιίεο σνηνθίαο είλαη δηαζθνξπηζκέλεο ζε δηάθνξεο ρώξεο.

Ο Γκρίηος λφκος (κοινά αναφερόμενοσ ωσ λφκος) είναι ςαρκοφάγο κθλαςτικό τθσ οικογενείασ των Κυνιδϊν, τθσ οποίασ αποτελεί το μεγαλφτερο και ιςχυρότερο μζλοσ. Απαντά ςε εκτεταμζνεσ περιοχζσ του Βορείου θμιςφαιρίου, κυρίωσ όμωσ ςτα μεγάλα γεωγραφικά πλάτθ του (εξαιροφνται τα διακριτά υποείδθ ςκφλοσ και ντίνγκο). Η επιςτθμονικι ονομαςία του είδουσ (sensu lato) είναι Canis lupus και περιλαμβάνει 36-40 υποείδθ, αναλόγωσ του ταξινομικοφ φορζα. Επειδι επικρατεί μεγάλθ ςφγχυςθ γφρω από τθν ονομαςία «λφκοσ» -όπωσ αυτι χρθςιμοποιείται υπό τθν κοινι/λαϊκι τθσ ζννοια- το παρόν λιμμα αναφζρεται μόνον ςτισ ταξινομικζσ μονάδεσ (taxa) του Βορείου θμιςφαιρίου (ευραςιατικοί και αμερικανικοί λφκοι) που αποκαλοφνται με τθν γενικότερθ ονομαςία «γκρίηοι λφκοι» και αποτελοφν τθν πλειονότθτα του είδουσ. Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται εκείνα τα είδθ που κεωροφνται διακριτά από τουσ γκρίηουσ λφκουσ ι εκείνα τα υποείδθ που, ενϊ ανικουν ςτο ίδιο είδοσ (Canis lupus), εξετάηονται ξεχωριςτά, επειδι αποτελοφν ταξινομικζσ μονάδεσ με ιδιαίτερα μορφολογικά ι θκολογικά χαρακτθριςτικά, κυρίωσ όμωσ λόγω του ότι διαδραματίηουν ιδιαίτερο ρόλο λόγω γεωγραφικισ απομόνωςθσ, ι λόγω τθσ ιδιαίτερθσ ςχζςθσ τουσ με τον άνκρωπο, όπωσ ο κόκκινοσ λφκοσ, ο ςκφλοσ και το ντίνγκο. Επίςθσ, δεν περιλαμβάνονται κάποια κυνόμορφα κθλαςτικά που, και αυτά αποκαλοφνται «λφκοι», αλλά για προφανείσ λόγουσ δεν μποροφν να περιλθφκοφν ςτουσ «γνιςιουσ» λφκουσ, όπωσ o αφρικανικός λύκος (C. lupus lupaster) ι ο εξαφανιςμζνοσ λφκοσ τθσ Ταςμανίασ .

Οη γνξίιεο είλαη εδαθόβηνη θαη πεξπαηνύλ ζηεξηδόκελνη ζηηο γξνζηέο ησλ ρεξηώλ ηνπο, επεηδή ηα κπξνζηηλά άθξα είλαη κεγαιύηεξα από ηα πίζσ, κε ηε ξάρε ηνπο ειαθξά αλαζεθσκέλε. Ενπλ ζε κηθξέο θνηλσληθέο νκάδεο, θαηά κέζνλ όξν 15 αηόκσλ, νη νπνίεο απνηεινύληαη ζπλήζσο από έλα ελήιηθν αξζεληθό, κεξηθά ζειπθά θαη ηνπο αλήιηθνπο απνγόλνπο ηνπο. Πεξηνδηθά κπνξεί λα ππάξρνπλ ζηελ νκάδα θαη λεαξά αξζεληθά άηνκα, ηα νπνία όκσο δελ δεπγαξώλνπλ κε ηα ζειπθά. Ο γεξαηόηεξνο αξζεληθόο κε ηελ αζεκέληα ξάρε είλαη ν αξρεγόο, πνπ θαζνδεγεί ηελ νκάδα.

Καηά ηε δηάξθεηα ηεο εκέξαο, κεηαθηλνύληαη ζην δάζνο αλαδεηώληαο θξνύηα, ζαξθώδεηο βιαζηνύο θαη θύιια, απαξαίηεηα γηα ηε δηαηξνθή ηνπο. Σν βξάδπ εηνηκάδνπλ πξόρεηξα θαιύκκαηα από θύιια θαη θιαδηά. Σα ελήιηθα αλαπαύνληαη μαπιωκέλα ζην έδαθνο, ελώ ηα κηθξά θαη κεξηθά ζειπθά θνηκνύληαη ζε θωιηέο, πνπ θαηαζθεπάδνπλ αλάκεζα ζηα θιαδηά ηωλ δέληξωλ. ΢ε νξηζκέλεο πεξηπηώζεηο, ν γνξίιαο αξρίδεη λα ρηππά κε ηηο γξνζηέο ηνπ ην ζηήζνο ηνπ, πνπ ερεί ζαλ ηύκπαλν, ελώ ζπγρξόλωο βγάδεη ππόθωθεο θξαπγέο θαη ηζρπξά κνπγθξεηά. Ζ ζπκπεξηθνξά απηή εθ κέξνπο ηωλ αξζεληθώλ, πηζαλόλ λα απνηειεί επίδεημε δύλακεο ή λα απνζθνπεί ζηνλ εθθνβηζκό ηωλ ερζξώλ. Παξά ηελ εθθνβηζηηθή απηή πηπρή, νη γνξίιεο είλαη γεληθά αθίλδπλα δώα.

΢ύκθσλα κε ηηο επηθξαηέζηεξεο εηπκνινγηθέο πξνζεγγίζεηο ε ιέμε γλαςξ έρεη άκεζε ζρέζε κε ην γλαςκόρ (ν έρσλ αλνηρηό γαιάδην ρξώκα) θαη δόζεθε ζηα ζπγθεθξηκέλα πηελά από ηνπο αξραίνπο Έιιελεο εμαηηίαο ηνπ ιακπεξνύ θαη ζπηλζεξνβόινπ βιέκκαηνο ηνπ πνπιηνύ. Ζ επηζηεκνληθή νλνκαζία Strigiformes (΢ηξηγγόκνξθα), θαζώο θαη ην όλνκα ηεο νηθνγέλεηαο ησλ ΢ηξηγγηδώλ, εηπκνινγνύληαη από ην αξραίν ειι. ζηπίγξ, ιαη. strix, ην νπνίν απνηειεί ερνκηκεηηθό ηεο εθθξαζηηθήο θσλήο ηνπ πνπιηνύ θαη έρεη άκεζε ζρέζε κε ην ξήκα "ηξίδσ", θαζώο θαη κε ην λενειιεληθό "ζηξίγγια". "Σπηώ" ήηαλ ζηελ αξραηόηεηα, όπσο θαη ζήκεξα, ην όλνκα ηεο γιαύθαο "Σπηώ ε ιεπθή" (TΟη γιαύθεο έρνπλ ηδηαίηεξε κνξθή, ε νπνία ραξαθηεξίδεηαη από αμηνζεκείσηεο πξνζαξκνγέο ζηηο αλάγθεο ελόο λπθηόβηνπ ζεξεπηή. Έρνπλ καθξηέο θαη ζηξνγγπιεκέλεο θηεξνύγεο, θνληή νπξά θαη έλα δπζαλαιόγσο κεγάιν θεθάιη κε έλα δηζθνεηδέο κεγάιν πξόζσπν. Σα ξάκθε ηνπο είλαη θπξηά θαη γακςά. Όιεο νη γιαύθεο έρνπλ ηδηαίηεξα νμπκέλεο ηηο αηζζήζεηο ηεο αθνήο θαη ηεο νξάζεσο. Σα κάηηα είλαη ηνπνζεηεκέλα κπξνζηά, έηζη ώζηε λα επηηπγράλεηαη ζηεξενζθνπηθή όξαζε, θάηη ην νπνίν είλαη απαξαίηεην ζε θάζε ζεξεπηή, ώζηε λα κπνξεί λα θάλεη ζσζηή εθηίκεζε .

Ζ ηίγρη (ζει.)

ν ηίγρης (αξζ.)

είλαη ζαξθνθάγν ζειαζηηθό ηεο

νηθνγελείαο ησλ αηινπξηδώλ, ηεο νπνίαο απνηειεί ην κεγαιύηεξν θαη ηζρπξόηεξν κέινο. Σν είδνο έρεη

ηελ

επηζηεκνληθή

νλνκαζία Panthera

tigris,

απαληά

απνθιεηζηηθά

ζηελ αζηαηηθή ήπεηξν θαη δηαθξίλεηαη ζε 9 ππνείδε, από ηα νπνία ηα 3 ζεσξνύληαη εμαθαληζκέλα .Ζ ηίγξε, έλα από ηα ιηγνζηά δώα ηεο επνλνκαδνκέλεο Υαξηζκαηηθήο Μεγαπαλίδαο (Charismatic Megafauna), απνηειεί έλα από ηα πιένλ αλαγλσξίζηκα είδε ζηελ πθήιην, κε ην ραξαθηεξηζηηθό κνηίβν από θάζεηεο, ζθνύξεο ξαβδώζεηο ζε θνθθηλνπνξηνθαιί ππόζηξσκα ζηελ άλσ επηθάλεηα θαη, ηελ πην αλνηθηόρξσκε θάησ επηθάλεηα ηνπ ζώκαηόο ηεο. Eίλαη ην κεγαιύηεξν είδνο «γάηαο» (Felidae), θζάλνληαο ζε ζπλνιηθό -καδί κε ηελ νπξά- κήθνο ζώκαηνο κέρξη θαη 3,3 κέηξα θαη βάξνο έσο 306 θηιά. Έρεη εμαηξεηηθά επκεγέζεηο θπλόδνληεο, ηνπο κεγαιύηεξνπο από ηα αηινπξνεηδήκε ύςνο κύιεο 74,5 έσο θαη 90 ρηιηνζηά. ΢ε δσνινγηθνύο θήπνπο, θάπνηεο ηίγξεηο έρνπλ δήζεη γηα 20 έσο 26 έηε, πνπ θαίλεηαη επίζεο λα είλαη ε δηάξθεηα δσήο ηνπο ζηελ άγξηα θύζε. Πξόθεηηαη γηα εμαηξεηηθά εδαθηθό θαη, ζε γεληθέο γξακκέο, κνλαρηθό δών, πνπ ζπρλά απαηηεί κεγάια ζε έθηαζε ελδηαηηήκαηα γηα λα ππνζηεξηρζνύλ νη απαηηήζεηο ζηε ιεία ηνπ. Απηό, ζε ζπλδπαζκό κε ην γεγνλόο όηη δεη ζε κεξηθέο από ηηο πην ππθλνθαηνηθεκέλεο πεξηνρέο ζηε Γε, έρεη πξνθαιέζεη ζεκαληηθέο ζπγθξνύζεηο κε ηνλ άλζξσπν. Οη ηίγξεηο, θάπνηε, εμαπιώλνληαλ ζε όιε ηελ Αζία, από ηελ Σνπξθία ζηα δπηηθά κέρξη ηελ αλαηνιηθή αθηή ηεο Ρσζίαο, ζηα αλαηνιηθά. Καηά ηα ηειεπηαία 100 ρξόληα, όκσο, έρνπλ απσιέζεη ην 93% ηεο ηζηνξηθήο θαηαλνκήο ηνπο θαη, έρνπλ εθξηδσζεί από ηελ Κ. θαη ΝΓ. Αζία, από ηα λεζηά ηεο Ηάβαο θαη ηνπ Μπαιί, θαζώο θαη από κεγάιεο πεξηνρέο ηεο Α. θαη ΝΑ. Αζίαο. ΢ήκεξα εμαπιώλνληαη ζε νηθνζπζηήκαηα πνπ, πνηθίιινπλ από ηε ζηβεξηθή ηάηγθα κέρξη ηα αλνηθηά ιηβάδηα θαη ηνπο ηξνπηθνύο καγθξόβηνπο βάιηνπο. Σα 6 ππνείδε ηίγξεο πνπ δνπλ ζήκεξα, έρνπλ ραξαθηεξηζηεί σο θηλδπλεύνληα (EN) από ηελ IUCN (θξηηήξηα A2bcd+4bcd, 2011).