Бизнис ИНФО број 108 од 27 септември 2012

СТОПАНСКА КОМОРА НА МАКЕДОНИЈА БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

1

БИЗНИС ИНФО Ваш деловен соработник во светот на бизнисот

www.mchamber.mk Број 108 од 27.09.2012

контакт call центар (02) 15015

www.mchamber.mk

Премиерот м-р Никола Груевски, пред бизнис-секторот вети продолжување со реформите, интензивирање на капиталните инвестиции, раздолжување со стопанството...

И ПОКРАЈ ПРЕДИЗВИЦИТЕ, ОПТИМИСТ СУМ ЗА 2013 ГОДИНА!

СТОПАНСКА КОМОРА НА МАКЕДОНИЈА Osnovana 1922 ECONOMIC CHAMBER OF MACEDONIA Founded 1922

БИЗНИС ИНФО

2

ПОДВЛЕЧЕНО

РЕЧЕНО И СТОРЕНО Особено сме задоволни што Владата првпат проговара отворено за проблемите во Македонија. Веќе подолго време во кулоарите се разговара за нивото на интерна задолженост во рамките на македонската економија. Премиерот понуди решенија кои значат мало задоцнување на законски одредените рокови, но, сепак, се благ сигнал дека на проблемот се пристапува конструктивно. Се надеваме дека тие ќе значат некое мало релаксирање на состојбата со ликвидноста во државата. Она што е битно е дека тие се добар сигнал за продолжување на проектите кои се наоѓаат во фаза на ревизија, за тоа со кое темпо би продолжиле да се реализираат заради тоа што оваа неликвидносна ситуација која постоеше во државата се закануваше да ја намали вкупната економска состојба. Без вакви мерки од Владата и серијата мерки кои ќе ги предложи комората тешко ќе биде да се остварат таргетите и да се најдеме над нулата во делот на брутонационалниот производ. Македонија навистина се наоѓа во групата на земји кои имаат шанса да излезат од оваа ситуација со мали штети, но мора да се биде внимателен бидејќи веќе се наоѓаме на работ на амбисот и во таквата ситуација лесно се навлегува во ситуација во која тешко се наоѓаат позајмувачи од надворешните институции.

е почнат, дека средствата се обезбедени и тоа е многу позитивно. Ова е еден од најадекватните процеси кога е во прашање ваква ситуација. Со едно краткорочно позајмување на две години, како што е направено во овој случај, ќе се постигнат две стратешки цели во вакви околности, во услови на криза и намален раст, да има натамошно зголемување на плаќањето на претпријатијата и второ што нема да се намали потрошувачката. Едно од решенијата што, исто така, е ефикасно, е продолжувањето на инфраструктурните проекти што ќе помогне многу особено на градежништвото и на стопанството, бидејќи со такви проекти се ангажираат голем дел од претпријатијата. (Минчо Јорданов, бизнисмен и сопственик на „Макстил“)

РАЗДОЛЖУВАЊЕТО ЌЕ ЈА ПОДОБРИ СОСТОЈБАТА ВО СИТЕ ФИРМИ Веќе добивме 600 илјади евра, иако беше кажано дека побарувањата ќе бидат исплатени во првата половина на ноември. Нашето

(Антони Пешев, претседавач на Собранието на Стопанската комора на Македонија)

ВАЖНО Е ШТО ОТПОЧНА ПРОЦЕСОТ НА РАЗДОЛЖУВАЊЕ Очекуваме да бидат исплатени побарувањата за „Бетон“, но важно е што процесот

побарување се однесува на поврат на ДДВ и тоа изнесува 2,5 милиони евра. Два дена по најавата наа премиерот добивме 600 илјади евра поврат на ДДВ и ако така се продолжи јасно е дека државата до февруари ќе го реализира своето ветување.

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Ова претставува голема помош за стопанството, бидејќи средствата значат дека ќе се подобри ликвидноста и со тоа ќе ги реализираат обврските кон побарувачите. Тоа е една циклична реакција што ќе значи општо подобрување на сите фирми,. Досегашното доцнење изнесуваше пет месеци, но сега веќе почнува да се подобрува ситуацијата и во услови на криза значи охрабрување за нас стопанствениците дека, сепак, ќе ја дочекаме годината позитивно. (Николајчо Николов, директор на „Бучим“ од Радовиш)

НАЈБРЗ НАЧИН ЗА ПОДОБРА ЛИКВИДНОСТ Стопанството е во таква состојба кога итно му требаат пари, а ова е најбрзиот начин да се обезбедат. Тргнувајќи од желбата да го задржи нивото на јавната побарувачка во државата на повисоко ниво со што се делува и контрациклично во услови на рецесија, претпоставувам дека тие го избрале полесното, да го зголемат нивото на буџетскиот дефицит. Дали е таа мерка корисна? Во секој случај, стопанството се наоѓа во таква ситуација каде што не трпи одлагање сервисирањето на обврските. Премиерот и министерот Ставрески дадоа силна потврда и со тајминг кога ќе се направи раздолжувањето и од тука, таа мерка, според мене, беше најбрза за да се реализира ветеното. (Д-р Зоран Ивановски, професор на Универзитетот за туризам и менаџмент во Скопје и на Универзитетот на Југоисточна Европа од Тетово)

ЗЛАТЕН ПАРТНЕР

ПРЕМИУМ Покровители

Златен партнер

Покровители

на

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

М-р Никола Груевски, претседател на Владата на Република Македонија, зборуваше за справување со економските предизвици во 2013 година

3

НА САМОТО МЕСТО

ПРОДОЖУВАМЕ СО РЕФОРМИТЕ, ПОВРАТОТ НА ДДВ ЌЕ СЕ РАСЧИСТИ ДО КРАЈОТ НА ФЕВРУАРИ ИДНАТА ГОДИНА Македонија мора да продолжи со одржување на здрави макроекономски политики и спроведување на реформите. Тие политики вклучуваат натамошно одржување на ниски стапки на даноци и придонеси. Во тој контекс ќе го одржиме ветувањето дадено на бизнисмените и на граѓаните. Владата нема да зголеми ниту еден денар данок во Република Македонија. Истовремено, буквално од утре доцнењата во повратот на ДДВ и плаќањето на фактурите постапно ќе се намалуваат со цел до крајот на февруари 2013-та овој проблем да се надмине. Ова посебно го нагласи м-р Никола Груевски, претседател на Владата на Република Македонија, кој во преполнетата сала во скопскиот хотел „Александар Палас“ пред претставниците на бизнис-секторот ги елаборираше плановите и економските политики на извршната власт за справување со економските предизвици во 2013 година. На настанот, кој го организираше Стопанската комора на Македонија, а со учество и на Сојузот на стопанските комори и Стопанската комора на северозападна Македонија, покрај премиерот, присуствуваа и министрите од неговиот кабинет. Обраќањето на м-р Никола Груевски го најави Бранко Азески, претседател на Стопанската комора на Македонија, кој истакна дека во ова кризно време повеќе од неопходно е да се остварува и да јакне јавно-правниот дијалог. Во своето обемно излагање, премиерот најави интензивирање на крупните капитални инвестиции, како што е изградбата на коридорот „Александар Македонски“ и по можност на други автопати, изградбата на гасоводната мрежа, на пругата од Бугарија и Албанија и реконструкција на пругата на Коридорот 10, изградба на крупни енергетски проекти и слично; продолжување со структурни реформи за подобрување на бизнис-климата и конкурентноста на економијата, обезбедување на поволни кредитни линии за малите и средни претпријатија од Европската инвестициска банка со повластена каматна стапка. - Штом ќе се влезе во поголемо искористување на кредитната линија со субвенционирана камата од 5,5 отсто, чија последна транша е 100 милиони евра, во текот на следната година Владата ќе обезбеди нови 100 милиони евра под исти услови, со цел ублажување на последиците од европската должничка криза, - додаде Груевски. -

Владата ќе го реализира ветувањето за зголемување на пензиите и социјалната помош за 5 отсто, почнувајќи од март следната година, додека зголемувањето на платите во јавната администрација ќе биде одложено за една година. Во 2013 година земјата ќе продолжи со низок буџетски дефицит и ниско ниво на задолженост. - Во 2013 година нема да дозволиме ниту масовни отпуштања од администрацијата заради заштеди во буџетот, ниту намалување на платите, нема да се зголемат даноци, инфлацијата ќе биде ниска околу 2,5 отсто, субвенциите на земјоделциите, пензиите, банкарскиот сектор и денарот ќе останат стабилни. Владата ќе продолжи со засилено инвестирање во изградба на инфраструктура во развојно технолошките зони и во индустриските зони, рече меѓудругото Груевски во обраќањето пред претставниците на стопанските комори и нивните членки. Со оглед дека најголемите забелешки на бизнис-секторот се однесуваа на повратот на ДДВ, м-р Никола Груевски посебно подвлече дека буквално веднаш доцнењата во повратот на ДДВ и плаќањето на фактурите постапно ќе се намалуваат со цел до крајот на февруари 2013-та овој проблем да се надмине. - Нашата цел и ветување е до крајот на ноември да завршиме половина од оваа наша цел, а до крајот на февруари проблемот ќе е целосно елиминиран. Средствата за реализација на тоа ветување се обезбедени. Наша втора цел е по неговата елиминација, да не дојде до повторна појава на овој проблем во текот на следната година, и тоа е ставено како приоритет при креирањето на фискалната политика за 2013 година, - подвлече м-р Никола Груевски. - Таквата одлука, појасни премиерот, не е донесена само заради барањата и критиките на бизнисмените, туку и заради проценката на економскиот тим, дека досегашната политика го даде својот ефект, во максимум време колку што може да го даде, и оти таа треба да претрпи мали корекции, со цел да не стане контрапродуктивна, како и решавање на проблемот со доцнењата во повратот на ДДВ и исплатите по договорни услуги од страна на државните институции. Факт е, потсети, дека и покрај тоа што успеавме како држава и како Влада да избегнеме или

да ублажиме многу удари кои многу други земји низ Европа не успеаја да ги одбегнат, сепак, ликвидноста на буџетот беше погодена, и тоа го чувствуваме сите, и по однос на доцењата за поврат за ДДВ, но и по однос на плаќање на обврските, – објасни Груевски. - И во тој правец вашите реакции и критики беа разбирливи, и особено гледајќи само од ваш агол и оправдани, независно на сложеноста на ситуацијата во која се наоѓа светот и Европа во целина, и фактот што живееме во исклучително тешко време кое донесе предизвици за Владата какви што немало никогаш во последните 80 години. Добра вест за стопанството е и тоа што премиерот истакна дека планот на Владата е Македонија да продолжи и понатаму да биде една од земјите со најнизок буџетски дефицит и покрај тоа што во промената на овој концепт се предвидува мало зголемување на буџетскиот дефицит за околу еден отсто оваа година и за еден отсто следната година. Тоа би значело приближно 3,5 отсто буџетски дефицит во 2012-та и околу 3,5 отсто во 2013 година, со тенденција на негово натамошно намалување во наредната година. Таквите намери Владата ги споделила со претставниците на меѓународните финансиски институции, како ММФ и СБ, кои, посочи Груевски, ја сметаат за позитивна таа мала краткорочна промена во макроекономијата. - Светската банка начелно најави подготвеност да ни помогне преку издавање специјална гаранција за Македонија, со цел затворањето на целиот буџетски дефицит за оваа и за следната година да биде со најмали можни трошоци или, поточно, со камата на отворениот пазар од околу 4,5 отсто. Тоа е одлична комбинација во услови кога пазарната камата за Македонија моментно е 8 до 9 отсто. Корекциите во политиките иако може ќе имаат мала и краткорочна негативна рефлексија во оценките на рејтинг-агенциите, ќе помогнат да се надмине проблемот во исплатите од државните институтиции, вклучувајќи го и повратот на ДДВ. Воедно, истовремено да продолжат да течат со задоволувачка динамика актуелните проекти кои обезбедуваат работа за стотици компании во Македонија, но и задржување на илајдници работни места што, секако, ќе се одрази на растот на БДП, на идните приходи во Буџетот и на вработеноста.

4

НА САМОТО МЕСТО

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Обраќање на м-р Никола Груевски, претседател на Владата на Република Македонија пред бизнис-секторот во земјава

И ПОКРАЈ ПРЕДИЗВИЦИТЕ, ОПТИМИСТ СУМ ЗА 2013 ГОДИНА

На покана на стопанските комори, тука сум заедно со вас, сопственици, директори, менаџери на над 700 компании во Република Македонија, како домашни така и странски, како поголеми, така и средни и мали компании, постари и понови, повеќе и помалку етаблирани, извозни и увозни, трговски, индустриски -проиводни, финасиски, банкарски, компјутерски, земјоделски, градежни, туристички, услужни и од сите сектори на економијата. Тука се присутни претставници на најголемите 250 компании во Македонија според извозот и според профитот. Присутни се значаен број на претставници на средни и мали претпријатија. Пред вас сум со задоволство да споделам некои размислувања, видувања, анализи и информации за состојбите во економијата и перспективите за 2013 година. Меѓу нас има многумина кои по многу работи се слични, како и многумина кои по многу работи се различни. Независно дали е тоа идеолошки, политички, партиски, етнички, верски, полово, социолошки, или пак од различни или исти сектори, или различен степен на развој, помлади или постари, побогати или посиромашни, повеќе или помалку успешни, оптимисти или песимисти. Можеме да најдаме и многу други сличности и разлики, но постојат три заеднички работи кои ве поврзуваат: 1. сите живееме во оваа земја и тука ни живеат сите или повеќето од нашите блиски, семејствата и пријателите; 2. сите присутни од вас се влезени во бизнис, како сопственици и/или менаџери, преземајќи го ризикот и одговорноста што ги носи бизнисот и сите се борите да успеете и 3. сите имаме заеднички проблем и сите сме загрижени: економската криза која произлезе од европската должничка криза, која пак дојде кратко по завршувањето на светската економска криза на сите ни е во моментот сериозен проблем. Во 2006-та на парламентарните избори за прв пат јас како кандидат за премиер ја добив довербата од мнозинството граѓани, одкако претходно заедно со мојата партија ја претставивме нашата програма, како пред сите граѓани, така и пред стопанските комори. Така, пред точно 6 години, заедно со коалиционите партнери започнавме спроведување на Програмата на Владата. Подоцна во 2008-та и 2011-та мнозинството граѓани ја потврди довербата на нашата програма и економските политики. Овие нови политики внесоа многу промени во економијата, решија многу проблеми, дадоа многу подобри услови за бизнисот. Се разбира, има уште многу работи кои треба да се подобрат и проблеми кои треба да се решат, а предизвиците на оваа должничка рецесија дополнително ги потенцираат дел од преостанатите слабости кои постојат и на кои ќе останеме фокусирани и посветени во периодот пред нас. ПОВАЖНИ ПРОМЕНИ И ПОСТИГНУВАЊА КОИ ИМ ПОМАГААТ НА КОМПАНИИТЕ

Ќе потсетам дека во правец на помагање на

компаниите воведувајќи рамен данок од 10 осто, данок на добивка и персонален данок на доход, воведовме и најниски даноци во земјата, споредено со која било држава во Европа. Дополнително го намаливме и ДДВ-то од 18 на 5 осто за лековите и медицинските помагала, земјоделската механизација, семенски и саден матерјал, ѓубрива и репроматеријали и средства за заштита на растенијата и на водата за наводнување, изградбата на станови, комуналните услуги, компјутери и софтвер, јавниот превоз, колектори за сончева енергија, сурово масло и туристички услуги. Следуваше и ослободување од плаќање данок на добивка за малите и микро претпријатија со годишен приход до 3 милиони денари, како и можност за избор на модел за оданочување за оние кои имаат од 3 до 6 милиони денари приход. Спроведовме и реформи во УЈП и даночната политика, кои ги поедноставуваат и олеснуваат поцедурите за плаќање данок. Секоја година вршиме намалување на царините, со цел да им помогнеме на домашните компании во увоз на суровини и репроматеријали кои не се произведуваат во Македонија, како и усогласување со договорот со ЕУ. Се воведе и едношалтерскиот систем ЕКСИМ во царината за добивање дозволи, кој систем доби бројни меѓународни награди, а надлежните тела на ООН го препорачаа како модел за земјите во регионот. Во правец на поддршка обезбедивме и 250 милиони евра за подобрување на ликвидноста и за инвестиции на македонските мали и средни претпријатија. Во оваа прилика, дозволете да ве информирам дека од новата кредитна линија од 100 милиони евра, која стана ефективна во јуни годинава, 22 милиона евра се веќе одобрени средства. Очекуваме деновиве парите да бидат исплатени од ЕИБ, и да легнат

на сметките на 107 претпријатија во РМ. Потсетувам дека овие кредити се со субвенционирана камата до 5,5 осто, какви што не нуди никој друг во Македонија, и токму затоа сите фирми во Македонија влечат кредити речиси исклучиво од оваа кредитна линија што ја обезбеди Владата. Во соработка со стопанските комори и директно со фирмите спроведовме, а делумно се` уште спроведуваме четири фази на Проектот Регулаторна гилотина, со кој проект сменивме стотина законски прописи и околу 600 подзаконски акти со цел намалување на административните бариери во водење бизнис, унапредување на казнената политика и намалување на казните, каде во просек се намалија глобите за 50 осто, а некаде се воведе мерка укажување, се скратија многу бирократски процедури, некои од нив се укинаа или поевтинија. Не случајно Светската банка која во 2006 година не` рангираше на 96-то место според условите за правење бизнис, не` искачи на 22-та позиција во светот. Се воведе и бруто-плата, и интегрираната наплата на придонесите, како и намалување и хармонизација на најниската основица за плаќање на социјални придонеси од 65 на 50 осто од просечната плата. Стапките на социјалните придонеси се намалија од 32% на 26,5%, а ако дозволат условите во 2014-та планираме повторно намалување. Со ова се намалија трошоците на фирмите со што македонските фирми станаа поконкурентни на меѓународниот пазар, многу нешта се поедноставија, и се подобри редовноста на исплатата. Започнавме проект за континуирано промовирање на Македонија со цел привлекување инвестиции и промовирање на Македонија како бизнисдестинација. Македонија е присутна во најпознатите меѓународни медиуми, како СНН, СНБС, РТЛ, Блумберг, Травел чанал, Фокс Груп, Еуро Њуз, Еуро спорт, Економист,

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Фајненшал таимс, Вол стрит Журнал, Хералд Трибјун, Бизнис вик, Франкфурте алгемајне цајтунг, Њујорк Тајмс, Кориере де ла сера, Ле фигаро и повеќе други. Го формиравме тимот Македонија со кој континуирано реализираме инвестициски форуми во т.н.Роуд шоуа, при што посетивме по повеќе градови во Германија, Австрија, Италија, САД, Канада, Кина, Индија, Велика Британија, Турција, скандинавските држви, Катар, Јапонија, Сингапур, Холандија, Белгија, Франција, Швајцарија и други. Назначивме 30-тина промотори во 21 земја за непрекинато промовирање на Македонија како бизнис-дестинација. Освен што распределивме државно земјиште на голем број земјоделци, постепено ги зголемивме субвенциите во земјоделието од 5 милиони евра годишно на 130 милиони евра годишно, а следната година претстои ново зголемување на 135 милиони евра годишно. Извршивме предвремено раздолжување на Македонија, така што од 39 осто од БДП колку што беше задолженоста кога дојдовме во Владата, додјовме на околу 24 осто, а денес околу 30 отсто, со што влеговме од групата на средно задолжени во групата на ниско задолжени земји и денес сме четврта најмалку задолжена земја во Европа. АНТИКРИЗНИ МЕРКИ Не случајно во 2007-мата и 2008-мата растот на економијата достигна 6 и 5 отсто од БДП, извозот порасна за 60 отсто, а СДИ безмалку една милијарда евра за тие две години. За жал, светот го зафати големата светска економска криза, а само што таа заврши започна европската должничка криза.Таа не примора да размислуваме за антикризни мерки, при што донесовме 4 пакети на антикризни мерки и поединечно уште поголем број мерки. Освен што овозможивме како никаде во Европа добивката да се оданочува, само ако е распределена во дивиденда, и што ги намаливме социјалните придонеси и царините, со антикризните мерки воведовме и мирување на обврските по основ на придонеси за здравствено осигурување, отписи на камати кога е платен долг по основа на даноци и придонеси, ослободување од оданочување камати, одлагање на плаќање на даночниот долг, репрограмирање на долгот на 36 месеци, пониско оданочување на земјоделците за 80 отсто, инвестициска програма со која се предвидени голем број на инфраструктурни проекти, мерки за олеснување на извозот на стоки, намалување на трошоците, а како Влада воведовме и мерки во нашето работење, какви што беа замрзнувањето на набавките на автомобили и мебел, ограничувања при нови вработувања, намалувања на тековните расходи кај сите буџетски корисници, одлагање на предвиденото трето зголемување на платите во јавниот сектор, намалување на трошоците за патувања и репрезентација, а пролонгиравме и дел од капиталните расходи и тие добија нова динамика. Рокот за плаќање ДДВ се помести од 15-ти на 25-ти во месецот, како што вие баравте, се намали надоместокот за приватизација на градежно земјиште кај правните лица, се воведе кредитна линија кај МБПР за микро, мали и средни претпријатија со гарантна шема од МБПР, се воспостави фонд на земјоделско земјиште за плодоуживање наменет за невработени лица, се докапитализира МБПР со 10,7 милиони евра и се овозможи за одредени намени да се дава директно кредитирање, се воведоа специјални програми за вработување и самовработување на илјадници лица, се усвои пакет на мерки за металуршката индустрија во соработка со стопанските комори, и силно се

БИЗНИС ИНФО

5

НА САМОТО МЕСТО

поддржуваше градежниот сектор, кој пак директно влијае на други 26 сектори во економијата... Во тој правец се изгради автопатската делница Табановце-Куманово од автопатот „Александар Македонски“, во должина од 7,62 км во вредност од 15,5 милиони евра. Се изгради и автопатската обиколница околу Скопје, долга 26 километри во вредност од 125 милиони евра, од кои преку 80 осто, односно околу 100 милиони евра се реализирани по изборите во 2006тата. Овој месец започна изградбата на последната автопатска делница на автопатот „Александар Македонски“ во пределот Демир КапијаСмоквица, во должина од 28,2 километри, во вредност околу 220 милиони евра, со план да зврши до 2016 година. Ние направивме како што ветивме во Програмата и сериозен обид за изнаоѓање на концесионер за изградба на автопати од Скопје до Штип, односно Кочани, од Гостивар до Охрид и албанската граница, од Куманово до бугарската граница, како и од Скопје до косовската граница. И покрај тоа што понудивме сериозни субвенции за потенцијалниот концесионер, заради малиот број автомобили кои просечно годишно се движат по патиштата, ниту една од меѓународните банки не му одобри кредит на ниту еден од заинтересираните концесионери, и од тие причини никој од нив не се јави на тендерот. Како што стои во нашата Програма, од тогаш преминавме на резервниот

Изградени се и рехабилитирани 15 регионални патишта во должина од 318 километри во вредност од околу 50 милиони евра, а во тек се работи на исти такви во должина од 72 километра и вредност од околу 11 милиони евра. Во текот на следниот месец ќе започне реконструкција на железницата на Коридорот 10 во должина од 54 километри и во износ од 17 милиони евра, пруга која 50 години не е реконструирана. Се работи на проектна документација за пругата кон Бугарија, каде што ќе се одвива во неколку фази, а првата е Куманово-Бељаковце каде ќе се склучи договор со градежна фирма во првите три месеци од 2013-та. Само за оваа делница инвестицијата ќе биде 46 милиони евра, каде сме поддржани од ЕБРД, а за втората делница од Бељаковце до Крива Паланка во моментов се инвестираат 2,7 милиони евра за изработка на основните проекти, додека за третата до крајот на 2012-та ќе се обезбедат дополнителни 2 милиона евра за проектирање. Целиот проект во фази треба да се изгради до 2019 година. Почнаа подготовки и за проектирање на железничката пруга од Кичево до Охрид и албанската граница, проект кој го тераме со помош на ИПА-фондовите. Се изгради Аеродромот „Александар Велики“ во Скопје и се реконструираше Аеродромот „Св. Апостол Павле“ во Охрид, за што концесионерот инвестираше околу 90 милиони евра во оваа фаза. Склучивме и договор за субвенционирање на „Визаир“ со поддршка од

план, и во моментот сме концентрирани на две работи: подготовка да се понудат за концесија два помали патни правца за автопати, за кои имаме сигнал дека би добиле поддршка, а тоа е Гостивар-Кичево и Скопје-Блаце, а за останатите започнавме анализи и разговори за кредит и други начини на финансирање. Се надевам дека во наредните 3 до 4 месеци ќе ги имаме прелиминарните резултати од овој обид, и штом ги добиеме, ќе ги споделиме со вас и со јавноста. Доколку оваа операција заврши успешно, извесно е да се очекува дека барем дел од овие автопати ќе почнат да се градат во 2013 година. Засега од првичните разговори сме оптимисти, но сепак треба да се заврши овој процес за да видиме дали ќе успееме во нашата замисла. Заклучно со 2012 година, изградени и рехабилитирани се вкупно 190 локални патишта во вкупна должина од 412 километри во вредност од безмалку 30 милиони евра, а отпочната е изградбата и рехабилитацијата на 105 локални патишта со вкупна должина од 216 километри во вредност од безмалку 20 милиони евра во 43 општини, операција која е во тек.

околу 5 милиони евра за периодот 2012-2015-та, со што компанијата отвори летови на 7 нови дестинации. Изградбата на Националниот гасификационен систем ќе се одвива фазно, во траси, во вкупна должина од 407 км, од кои околу 100 км ќе се изградат со затворање на клириншкиот долг на Руската Федерација, а остатокот со поддршка на ЕБРД. Во тек е експропријација на земјиштето, а во блиска иднина очекуваме да се потпише договорот со руската компанија која ќе го гради делот финансиран од рускиот долг. Планираме изградбата на првата фаза: Клечовце-Штип-НеготиноКавадарци да започне во пролетта 2013 година, за која покрај средствата од рускиот долг во износ од 60 мил. САД долари, ќе има и кофинансирање од буџетот во износ од 15 милиони САД долари. Во станбена изградба досега инвестиравме околу 17 милиони евра, при што комплетно се завршени 560 станови за социјално ранливи граѓани во 10 градови, а други од нив се во тек на градба. Во водоводи и канализации инвестиравме приближно 35 милиони евра како централна власт, обезбедени се и дополнителни

6

НА САМОТО МЕСТО приближно 8 милиони евра, а започна и користењето на новата кредитна линија од 50 милиони евра за истата намена.

БИЗНИС ИНФО

Се заврши првата фаза на Злетовица, втората фаза од наводнување на јужната долина на реката Вардар, континуирано се чистат реките и каналите за одводнување, а од следната година ќе започнеме реконструкција на преостанатите нереновирани казненопоправни домови во Македонија, во вредност од 46 милиони евра во тригодишен период. При крај сме со реконструкција на првата фаза на болници, а на почетокот на 2013 година ќе започне и втората фаза на реконструкции на ЈЗУ. Во тек е и проектот за изградба на околу 180 спортски сали и реконструкција на околу 240 училишта, проект кој ќе продолжи и во 2013-та. Обезбедивме и дополнителен проект во износ од 56 милиони евра за подобрување на општинските услуги, за капитални инвестиции на општините во различни инвестиции од нивно значење, чија реализација започна и ќе продолжи во 2013-та кога треба да се реализираат најмалку 12 милиони евра од овој проект. Се изгради далноводот кон Бугарија во

модернизација на блок 2 и блок 3 од ТЕ - Битола, вреден 49 милиони евра, додека Проектот за Брод Гнеотино за преносна лента на јагленот веќе го завршивме и го пуштивме во употреба. За жал, и овој пат не се најде концесионер за Проектот Чебрен Галиште, за чија цел во следните две недели повторно ќе биде објавен меѓународен оглас. Склучени се приближно илјада договори за продажба на градежно земјиште по пат на јавно наддавање, со одобренија за градба во периодот 20072012-та. Со Законот за легализација на дивите градби кој го донесовме минатата година добивме вкупно 353.000 барања, чија реализација е во тек. Во делот на инфраструктурата дозволете да нагласам дека и проектот за изградба на повеќе згради/ објекти за институциите на државата, наречен Скопје 2014-та даде свој придонес, а ќе дава и во 2013 година. Тој, покрај економско значење, има и други државни и национални значења, за што сум зборувал во повеќе наврати. За поттикнување на економскиот развој и привлекување на етаблирани странски компании, основани се технолошко-индустриски развојни зони, од

износ од 37 милиони евра. Во 2013-та ќе продолжи реализацијата за проширување на трансформацијата на далноводот Скопје - Битола, далноводот Штип - Ниш, замена на постојниот далновод Скопје - Тетово и други инвестиции за подобрување на енергетската преносна мрежа, во вкупна вредност од околу 40 милиони евра, од кои во 2013 година ќе се инвестираат најмалку 15 милиони евра. Во 2013-та ќе започне изградбата на ХЕ „Бошков Мост“ во вредност околу 65 милиони евра, од кои следната година ќе се инвестираат најмалку 10 милиони евра. Ќе продолжи и спроведувањето на рехабилитација на шест хидроелектрични централи во вредност од 27 милиони евра, од кои околу 8 мил. евра ќе се инвестираат во 2013-та. Воедно, ќе се продолжи и со реализација на Проектот Ветерен парк - Богданци, вреден 33 милиони евра. Следната година ќе започне и градбата на Проектот Луково Поле, вреден 32 милиона евра, и ќе продолжиме со реализација на Проектот за

кои две се во Скопје и по една во Штип и Тетово (ЈПП). Паралелно, Владата работи на развојот на уште десет технолошко-индустриски развојни зони на територијата на Македонија, со цел да се постигне рамномерен економски развој. Тие се предвидени во Гевгелија, Кичево, Струмица, во регионот Охрид-Струга, Гевгелија, Ранковце, Радовиш, Делчево, регионот Берово-Пехчево, регионот Кочани-Виница и Прилеп. Покрај ТИРЗ, поддржуваме и развој на индустриски зони во Битола, Валандово и неколку други општини. Во ТИРЗ од 2006 година до денес вкупно се инвестирани 2.225.914.691 денари. Кои се почетните ефекти и резултати? - Само извозот на компаниите „Џонсон Контролс“ и „Џонсон Мети“ минатата година изнесува околу 550 милиони евра, или 16,3% од вкупниот македонски извоз, што значи дека тие две компании креираат една шестина од извозот на државата. Тоа значи дека она што се привлекува во Македонија како гринфилд-

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

инвестиции се инвестиции со голема додадена вредност, инвестиции кои носат трансфер на знаење и технологија и нормално - работни места. До 2014 година се очекува производството и извозот на странските инвеститори во земјата да достигне 35% од вкупниот извоз на земјата. Во наредниот период од Македонија ќе се извезуваат и: - кондензатори и други електронски компоненти кои наоѓаат примена во најразлични индустрии, автобуси; - кабелски инсталации, црева за автомобилската индустрија, пластична технологија и мехатроника, ретровизори и слично. за автомобилски компании; - хомеопатски лекови и други фармацевтски производи. ПОВАЖНИ ПОСТИГНУВАЊА ВО МАКРОЕКОНОМСКАТА ПОЛИТИКА Ако некаде навистина добивме најголеми меѓународни признанија, тоа беше во раководењето на макроекономската политика. Промените кои ги направивме овозможија раст на БДП од 6,1 осто во 2007-ма и 5,1 осто во 2008-мата, иако кризата почна да делува во последниот квартал од таа година. Тоа беа историски највисоки стапки на раст во Македонија, како што беше и растот на СДИ од 8,5 осто од БДП во 2007 година. Како резултат на влијанието на светската криза во 2009 година, споредено со другите земји во Европа, забележавме благ пад од 0,9 осто на БДП и со тоа трет најдобар резултат во Европа, врз што клучно влијание имаа претходните реформи и антикризните мерки. Во 2010 и во 2011 година економската активност забележа раст од 2,9 осто годишно, што е меѓу десетте најдобри остварувања во Европа во тие години. Извозот во 2011 година изнесуваше 3,2 милијарди евра, што претставува зголемување од 1,3 милијарди евра или 66,1 осто во однос на 2006 година. Во однос на 2010та порастот на извозот во 2011-та е околу 670 милиони евра или 27,5 осто. Она што ја правеше Македонија различна од многу други европски земји е фискалната дисциплина и во време на светска финансиска криза и во време на европска должничка криза. Просечниот буџетски дефицит од 2,5 отсто остварен во претходните години е седми најнизок дефицит во Европа. Со државен долг од околу 30 отсто од БДП Македонија е четврта најниско задолжена земја во Европа. Порастот на долгот на Република Македонија во иминатите три години е само 4,8 %, додека порастот на долгот во земјите во ЕУ достигнува зголемување и до 43 %. Имаше континуиран пораст на капиталните инвестиции од буџетот како директна поддршка на стопанството. Доколку се спореди состојбата јуни 2012-та со септември 2006-та, просечната нето-плата пораснала за 51,8 отсто, или на 20.651 денар од тогашните 13.603 денари. Просечната пензија во јуни 2012-та е 10.681 денари, а во септември 2006-та 7.688 денари, или пораст од околу 38,9 отсто Стапката на невработеност во јуни 2012-та е 31,2 отсто наспроти 38,7 отсто во 2005-та. Стапката на вработеност во јуни 2012-та изнесува 38,8 % (648.200 лица) и покрај 4-годишната криза е повисока за 81.907 лица. Инфлацијата во континуитет се одржува на ниско ниво од 2-2,5%. Вкупните девизни резерви во август 2012-та изнесуваат 2.115 милиони евра, и тоа е историски највисоко ниво и има раст од 700 милиони евра во однос на 2006-та, и покрај 4-годишната криза. Поддршката на економската активност од страна на банкарскиот сектор, односно степенот на финасиско посредување, мерено како учество на вкупните кредити во БДП, е драстично зголемен во

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

изминатите години од 28,8 во 2006-та на 44,7 во 2011 година. ПОВАЖНИ ПОСТИГНУВАЊА КОИ ИМ ПОМОГНАА НА ГРАЃАНИТЕ Покрај мерките за економијата, Владата континуирано преземаше и мерки за поддршка на граѓаните, кои не се тема на ова мое излагање, па затоа само ќе нафрлам дека зголемените плати, пензии, социјална помош, субвенции, завршената денационализација во прв степен, намалувањето на акцизите за увоз на возила, набавките на автобуси, откупот на дворните места по 1 евро од квадрат, Проектот Купи куќа купи стан, Законот за минимална плата, намалената цена на „зелениот картон“, намалените трошоци за хомологација, бесплатните учебници за учениците, задолжителното и бесплатно средно образование, градбите на училишта и спортски сали, намалената партиципација за студентите, ваучерите за комјутерите, издавањето на 1000 стручни книги и учебници, лабораториите, бесплатното осигурување за сите, опремата во здравство од 100 милиони евра, спортски објекти, социјални станови, народни кујни, бесплатно бањско лекување, помош за плаќање на енергетските трошоци, паричната помош за трето и четврто дете, новите бесплатни вакцини и многу други се само дел од долгата листа на поддршки, при што во некои од нив имаше и директно позитивно влијание на економијата.

СОСТОЈБИ И ПРОЕКЦИИ ЗА СВЕТСКАТА И ЕВРОПСКАТА ЕКОНОМИЈА Најновите податоци укажуваат дека 10 земји од Европа и официјално се влезени во рецесија. Што е уште позагрижувачки и економскиот мотор на Европа, Германија, забележа забавување на економската активност и оствари раст од само 0,5% во вториот квартал од 2012 година. Ова е значително влошување споредено со проекциите во есенскиот извештај на Европска комисија. Последните проекции на Европска комисија за растот на БДП во 2012 година се ревидирани на 0% за Европската унија и на -0,3% за Еврозоната. Просечното индустриско производство во ЕУ паѓа 8 месеци по ред, а исто толку и кај најразвиените земји во Еврозоната. Само за илустрација, во една од најиндустријализираните земји во Европа - Велика Британија, индустриското производство паѓа 13 месеци последователно, а во Италија 11 месеци по ред. Негативните случувања во економијата најдоа свој одраз и на пазарот на труд. Забележан е раст на стапката на невработеност во речиси сите европски земји. Во Европа, стапката на невработеност е највисока во Шпанија и достигна 22,2% во вториот квартал од 2012 година и во Грција, чија стапка на невработеност изнесува 21% во вториот квартал од 2012 година, што во минатото беше незамисливо за земји-членки на ЕУ. Состојбата се` уште не е стабилизирана и кај јавните финансии. Проекциите на Европската комисија се дека во 2012 година, дури 16 земји од ЕУ ќе имаат поголем буџетски дефицит од оној пропишан со мастришките критериуми (-3,0%). Висок буџетски дефицит се очекува и во земји како Велика Британија (-8,3%), Франција (-4,5%), Холандија (-4,4%), Данска (-4,1%), Словенија (-4,3%) и др. Акумулираниот јавен долг во Европа кој достигна невидени размери и натаму останува главна причина за продолжувањето на европската должничка криза која на моменти го доведува во прашање опстанокот

БИЗНИС ИНФО и функционирањето на Еврозоната и на еврото како валута. Кај голем број земји од ЕУ дојде до експлозија на јавниот долг како резултат на неодржливите јавни расходи во минатото. Долгот како процент од БДП во Грција достигна 160%, во Италија 120%, во Белгија 100%, а Франција и Германија го надминаа прагот од 80 отсто. Оваа година во првото полугодие и Македонија оствари негативни стапки пред се` како резултат на влошувањето на условите во Европа, но се надеваме во второто полугодие резултатите да се подобрат и годината да ја завршиме со раст на економијата. Индустриското произвоство бележи пад во последните 11 месеци, а во периодот јануари-јули неговиот пад е 6.9 осто. Влошување е забележано во повеќе гранки. Намалени се и странските директни инвестиции во однос на 2011-та, а од 2009-та се забележа и благо зголемување на стапката на сиромаштија, коешто во 2007-ма и 2008-ма беше намалено.

7

НА САМОТО МЕСТО Зачестените квантитативни емисии во САД и во ЕУ, односно ЕЦБ, кои се над економскиот раст, ги зајакнуваат и ризиците за можна идна инфлација на меѓународно ниво, која би ја намалила вредноста на доларот и еврото и истовремено би предизвикала и раст на цените на стоките и услугите глобално.

ПРОЕКЦИИ ЗА МАКЕДОНСКАТА ЕКОНОМИЈА

Ова се првичните проекции за 2013 година. Краткорочните економски перспективи на светската и европската економија не се добри. Проекциите на меѓународните финансиски институции укажуваат дека ризиците ќе продолжат и во 2013 година за кога ММФ проектира раст на БДП од 0,7%, а Европската комисија од 1%. Интензитетот на должничката криза во Европа и натаму ќе биде фактор на несигурност и намалена активност. Во прашање е капацитетот на најзадолжените земји во ЕУ да извршат фискално прилагодување на среден рок. Според проекциите на Европската комисија,

Слабостите на европската економија и во следниот период ќе влијаат негативно врз извозот и растот на македонската економија. Подобрувањето на состојбите во ЕУ дури и во најоптимистичките сценарија се предвидува најрано во втората половина на 2013 година, со ризици и во тој случај заздравувањето да се одвива релативно бавно и со слаб интензитет. Во услови на неповолно влијание на европската криза, позитивно е што во македонската економија нема дисбаланси како што се во другите земји, од типот на превисок буџетски дефицит и јавен долг, висок дефицит на тековната сметка на платниот биланс, таканаречени „меури“ на пазарот на недвижности и сл. Тоа ќе помогне влијанието од европската криза да биде помало, но секако не и да се избегне. Во такви услови, задржување на стабилна макроекономска состојба и постепено заздравување на економскиот раст се главните императиви во наредниот среднорочен период. Притоа, можни се две сценарија: *Базичното макроекономското сценарио се базира на очекувањата за бавно излегување на ЕУ од рецесијата и остварување на ниски позитивни стапки

земјите од ЕУ кои се соочуваат со најголеми проблеми, се очекува да бележат пад на економската активност и во наредниот двегодишен период. Должничката криза во Европа негативно влијае и врз економската активност во светот, вклучително и забавување на растот во САД, но и на азиските и други брзорастечки економии. Бразил, Индија и Кина забележаа забавување на економската активност заради екстерните случувања и намалувањето на домашната побарувачка. Поради ова намалени се и проекциите за наредните 2 години. Така, во 2012 година се очекува забавен пораст на светската економија од 3,5%, а во 2013 од 3,9% раст кој пред се` ќе се должи на економската активност на земјите во развој. Развиените земји се очекува да остварат раст на БДП од 1,4% во 2012 и 1,9% во 2013 година.

на раст во следните неколку години. Во ова сценарио, македонската економија ќе оствари нешто подобри резултати од просекот на европските земји, но стапките на раст на БДП оваа и следната година ќе се движат во распон од 1% до 2%, што е помалку од потенцијалниот раст на економијата. *Второто сценарио се базира на проекциите за излез на ЕУ од кризата кон средината на следната година и стабилизирање на еврозоната. Во тој случај, македонската економија ќе може посериозно да ги почувствува резултатите од реформите за подобрување на бизнис-климата и конкурентноста на економијата, иако и во тоа сценарио доминантен фактор ќе биде интензитетот на раст на европската економија. И во двете сценарија, постојат очигледни ризици лоцирани во неефикасноста на европските земји

ЕКОНОМСКИ ПЕРСПЕКТИВИ НА СВЕТСКАТА И ЕВРОПСКАТА ЕКОНОМИЈА

8

НА САМОТО МЕСТО

БИЗНИС ИНФО

да се усогласат мерките за враќање на довербата на пазарите на капитал, слабостите на еврото и евентуално продлабочување на рецесијата. На позитивната страна пак, може да очекуваме ефектот од планираните странски директни инвестиции кои се во фаза на реализација или се најавени, да дојде до полн израз во следните години. Во сите овие сценарија, ние мораме да

два отсто заради законките усогласувања со растот на трошоците за живот и платите, што заедно ќе биде 7 процентно зголемување. Во овој момент останува само една дилема: дали зголемувањето на пензиите да биде како процент на зголемување од 5%, или линеарно зголемување со еднаков апсолутен износ за сите пензионери во Македонија.

продолжиме со одржување на здрави макроекономски политики и спроведување на реформите. Тие политики вклучуваат: • понатамошно одржување на ниски стапки на даноци и придонеси. Во тој контекст, ќе го одржиме ветувањето дадено на бизнисмените и граѓаните: Владата нема да зголеми ниту еден данок во Република Македонија; • интензивирање на крупните капитални инвестиции како што се изградбата на автопатот на Коридорот „Александар Македонски“ и други автопатишта, изградбата на националната гасоводна мрежа, изградбата на пругата кон Бугарија и Албанија и реконструкцијата на пругата на Коридорот 10, изградбата на крупни енергетски проекти и сл.; • продолжување со структурни реформи за подобрување на бизнис-климата и конкурентноста на економијата; • обезбедување на поволни кредитни линии за малите и средни претпријатија од ЕИБ со повластена каматна стапка. Дозволете во оваа прилика да најавам дека штом ќе се влезе во поголемо искористување на кредитната линија со субвенционирана камата од 5,5 отсто во износ од 100 милиони евра, во текот на следната година, Владата ќе обезбеди нови 100 милиони евра под исти услови со цел ублажување на последиците од европската должничка криза; • одржување на нивото на приватната потрошувачка преку постепен пораст на платите и пензиите согласно можностите на Буџетот и општите состојби во економијата. • Во оваа прилика, дозволете да најавам дека и покрај сериозните предизвици со кои се соочуваме, Владата ќе го реализира зголемувањето на пензиите и социјалната помош од 5 осто, почнувајки од март следната година, додека реализацијата на зголемувањето на платите во јавниот сектор ќе ја одложи за една година заради кризата. Дополнително, пензиите ќе пораснат за уште околу

• Многу е веројатно дека Македонија во 2013 година ќе биде единствена или една од ретките земји во Европа која во вакви услови ќе изнајде начин да ги зголеми пензиите на пензионерите и социјалните надоместоци на лицата приматели на социјална помош. • Земјата и во 2013 година ќе продолжи со низок буџетски дефицит и ниско ниво на задолженост. Во 2013 година нема да дозволиме ниту масовни отпуштања од администрацијата заради заштеди во буџетот, ниту намалување на платите, нема да се зголемат даноци, инфлацијата ќе биде ниска околу 2,5 отсто, субвенциите на земјоделците, пензиите и социјалните надоместоци не само што нема да се намалуваат, туку и ќе растат, банкарскиот сектор и денарот ќе останат стабилни. Владата ќе продолжи со засилено инвестирање во изградба на инфраструктура во ТИРЗ и во индустриските зони и охрабрување и помагање на домашните и странски инвеститори да започнат нови инвестиции. ПОВАЖНИ ПОСТИГНУВАЊА ВО НЕЕКОНОМСКИТЕ СЕКТОРИ КОИ ВЛИЈААТ НА ЕКОНОМИЈАТА Иако директно не се, реформите во судството и администрацијата индиректно се поврзани со економијата. Новините со кои се зголемија стандардите за упис на академија за судии и обвинители, воведувањето на кариерно напредување во судството, следењето и бодирањето на резултатите на секој судија, ставањето рокови за секој чекор во судската постапка, јавното разгледување на поплаките од судиите на отворена седница на судски совет, вметнувањето на казнени одредби за судиите, дополнителните обуки и редица други активности, дел стапени на сила годинава, а поголем дел од почетокот на 2013 година, полека но сигурно ќе ги зголемат ефикасноста и квалитетот на

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

судството, што е значајно за натамошно подобрување на бизнис-климата. Слични процеси започнаа и ќе продолжат во јавната администрација, каде се воведоа рокови за секој дел од управната постапка на фирмите и граѓаните, и високи казни за пречекорување на тие рокови. Паралелно на ова започна и новиот проект за интероперабилност со кој сите јавни институции почнаа да се поврзуваат компјутерски меѓу себе, а фирмите и граѓаните со тоа во иднина нема да мора за некој документ да талкаат по повеќе шалтери за да соберат документи од различни државни институции со цел да ја остварат целта. Наскоро следува и нов закон за администрацијата, со кој дополнително ќе се зголемат стандардите, професионалноста и ефикасноста. Ние сме многу посветени и на одржувањето добри односи со соседите и регионалната соработка, спроведувањето на Охридскиот рамковен договор и одржувањето на добри меѓуетнички односи, и посветени на зачленување на Македонија во ЕУ И НАТО-алијансата, како наша стратешка цел, која сигурно ќе има и сериозно економско влијание. Очекуваме оваа есен да го добиеме четвртиот по ред позитивен извештај и препорака на ЕК за започнување на преговорите за членство во ЕУ, а ќе дадеме се` што е во наша моќ да постигнеме напредок и по однос на прашањето кое нашиот јужен сосед го отвори пред 21 година, а е поврзано со нашето уставно име. И во 2013-та ќе продолжиме да инвестираме во развој на демократијата во Македонија, зајакнување на безбедноста, децентрализацијата и другите важни работи кои индиректно се составен дел на бизнис-климата во Македонија, и една по една да ги подобруваме сите слабости и пропусти од минатото. ДОПОЛНИТЕЛНИ ЧЕКОРИ ЗА ПРИВЛЕКУВАЊЕ КАПИТАЛ ОД НАДВОР На нашата агенда ќе останат и понатаму инвестиционите форуми каде се обидуваме да привлечеме свеж капитал и да отвориме нови пазари. До крајот на годинава планираме посета на некои од кавкаските држави и на САД, а веќе имаме подготвена агенда за следната година. Покрај ова, планираме и билатерални бизнис-форуми со големи стопански делегации од Македонија поединечно со Србија, Хрватска, Косово, Албанија и други земји од регионот и пошироко. Сите досегашни активности помогнаа во донесување на крупни глобални компании како „Џонсон Мети“ од Британија, „Џонсон Контролс“ и „Кемет Електроникс“ од САД, „Мадерсон“ од Индија, „Протек груп“ од Русија, „Дракселмајер“ и „Кромберт и Шуберт“ од Германија, „Технохозе“ од Италија, „Џеваир компани“ и „ТАВ“ од Турција и многу други. НАМАЛУВАЊА НА ДОЦНЕЊАТА ВО ПЛАЌАЊАТА ВО 2012-ТА, ПРИЧИНИ ЗОШТО ДОЈДЕ ДО НИВ Се` до почетокот на светската криза по доаѓањето на оваа Влада, поточно во последниот квартал на 2006-та, во 2007-та и 2008-та, Македонија беше пример за враќање на ДДВ во многу краток законски рок од 30 дена. Ова го велам затоа што во законите на други земји е пропишано враќање за подолг период, некаде 45 дена, некаде 60, и тоа е најчесто во регионот, или во најголем дел од земјите низ Европа воопшто нема рок во законот, како Германија, на пример, што подразбира враќање веднаш или кога ќе се создадат услови. Како и да е, во Македонија законскиот рок е 30 дена. Ова го

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

потенцирам за да дадам до знаење дека доколку сакавме како Влада да ги отфрлиме критиките за доцнењата, можевме многу лесно да се повикаме на фактот што голем број европски земји, многу побогати и помоќни, враќаат ДДВ во подолг законски рок, и наведувајќи ја светската и европската криза, да го измениме законот и наместо 30, да ставиме, на пример, 60 или 90 дена, и на тој начин формално да ја намалиме тежината на ова прашање. Тоа можеби ќе ни помогнеше нам, но не и вам, и од тие причини не повлековме таков чекор. Сепак, овој законски рок веќе еднаш беше нарушен, и тоа во периодот 2003-2004 година, што е дел од извештаите на ММФ за Македонија. По доаѓањето на власт на оваа политичка гарнитура, враќањето на ДДВ се врати во законските рамки, освен за ситуации каде имало посебни истраги заради сомневања во законитоста, но тие се исклучоци помали од 0,5 осто. Проблемите започнаа од 2009 година со разгорувањето на светската економска криза, и имаа подобри и полоши периоди. Како и да е, факт е дека и покрај тоа што успеавме како држава и како влада да избегнеме или да ублажиме многу удари кои многу други земји низ Европа не успеаја да ги одбегнат, сепак, ликвидноста на буџетот беше погодена, и тоа го чувствуваме сите, и по однос на доцењата за поврат за ДДВ, но и по однос на плаќање на обврските, и во тој правец вашите реакции и критики беа разбирливи, и особено гледајќи само од ваш агол и оправдани, независно на сложеноста на ситуацијата во која се наоѓа светот и Европа во целина, и фактот што живееме во исклучително тешко време кое донесе предизвици на влада какви што немало никогаш во последните 80 години. Која е генезата на појавата на овој проблем? Проблемот настана затоа што светската, а подоцна и европската криза, ги намалија количински и во вредност, нарачките кои македонските фирми го имаа кон европските фирми како нивни партнери, бидејќи заради кризата, падна потрошувачката во нивните земји. Тоа го намали извозот, но и увозот особено на репроматеријали, тоа доведе до намалени приходи во буџетот. Намалените приходи во буџетот, бараа од нас кратење на многу проекти на Владата, и тука не е само проблем што тие проекти како политичка гарнитура сме ги ветиле кон граѓаните, поголем проблем е што целосната елиминација на тие проекти ќе оставеа без работа, и ќе однесеа во пропаѓање многу фирми, кои од тие проекти опстануваа во тешкиот период на кризата. Како и да е, ние намаливме дел од активностите претходно предвидени, но направивме и компромис, со тоа што сепак најголем дел од проектите ги продолживме, иако со забавена динамика и задоцнувања во плаќањата, без позначајно да се зголеми задолженоста на земјата. Тоа како позитивен ефект даде што Македонија долго време, еве веќе 4 години во светска или европска криза, годината ја завршува со најдобри рангирања во однос на растот на БДП, еден од најниските буџетски дефицити во Европа, ниска инфлација, стабилност на денарот и ниско ниво на државен долг. Тоа помогна и да не почне повторно да расте невработеноста, која за разлика од речиси сите земји во Европа успеавме во овој кризен период да ја задржиме на нивото од 2008мата кога започна светската криза, а притоа не намаливме ниту плати, пензии, социјална помош и субвенции на земјоделците, дури и некои од нив ги зголемувавме. Не беше лесно да се изведе тоа, и во тој правец дозволете да изразам задоволство од посветеноста и стручноста на моите соработници, како и централната банка. Сепак, оваа политика имаше по некои слабости, односно со медицински жаргон нус-појави, кои ние ги предвидовме и внимателно ги следевме, а главната таква нус-појава беа токму доцнењата во плаќањата од буџетските интитуции. Повеќето од вас знаете дека јас како

БИЗНИС ИНФО

9

НА САМОТО МЕСТО

премиер, но и економскиот тим во Владата, сме многу отворени за контакти, средби, предлози, идеи, комуникација и соработка како со стопанските комори, така и директно со компаниите. Тоа многу ни помогна во работењето, носењето одлуки, намалувањето на бројот на пропусти и постојано следење на реалната состојба во економијата. Од она што го имам како информација во последните шест до девет месеци, главен проблем од оние проблеми каде што Владата може барем делумно да влијае е доцнењата во плаќањата. Штом за вас тоа е главен проблем, автоматски тоа е и за нас, и ние сите во економскиот тим и Владата, сериозно го анализиравме ова прашње во изминатиот период, и начините за негово надминување. На база на тие анализи ние донесовме одлука, која во оваа прилика ќе ви ја соопштам. Таа е одлука која ќе го елиминира проблемот на доцнење на плаќањата на државата кон стопанството. Со таа одлука, ви соопштувам дека почнувајќи буквално од утре, доцнењата во повратот на ДДВ и плаќањето на фактурите постапно ќе се намалуваат со цел до крајот на февруари 2013 година, овој проблем да се надмине. Нашата цел и ветување кое

што во промената на овој концепт, се предвидува мало зголемување на буџетскиот дефицит за околу 1 отсто оваа година и за 1 отсто следната година, односно приближно три и пол отсто буџетски дефицит во 2012-та и околу 3,5 отсто во 2013 година, со тенденција на негово натамошно намалување после 2013 година. Овие наши намери ги споделивме со претставниците на меѓународните финансиски институции, како ММФ и СБ. Тие ја сметаат за позитивна оваа мала краткорочна промена во макроекономијата. Би сакал да потенцирам дека СБ начелно најави подготвеност да ни помогне преку издавање специјална гаранција за Македонија, со цел затворањето на целиот буџетски дефицит за оваа и следната 2013 година да биде со најмали можни трошоци, или поточно со камата на отворениот пазар од околу 4,5 отсто, што во услови кога пазарната камата за Македонија во моментот е околу 8 до 9 отсто, ќе се согласите дека тоа е одлична комбинација. За нив е важно што Македонија и понатаму ќе остане макроекономски стабилна држава, и понатаму ќе биде меѓу 4-5 најниско задолжени земји во Европа и десетина држави со најнизок буџетски дефицит во Европа, а

ви го давам денес е до крајот на ноември да завршиме половина од оваа наша цел, а до крајот на февруари проблемот ќе е целосно елиминиран. Средствата за реализација на ова ветување се обезбедени. Наша втора цел е, по неговата елиминација, да не дојде до повторна појава на овој проблем во текот на следната година, и тоа е ставено како приоритет при креирањето на фискалната политика за 2013 година. Сепак, морам да подвлечам дека оваа одлука не ја донесовме само заради вашите барања и критики, туку и заради проценката на економскиот тим, дека досегашната политика го даде својот ефект, во максимум време колку што може да го даде, и дека таа треба да претрпи мали корекции, со цел истата да не стане контрапродуктивна. Или повторно со медицински речник кажано, време е за мала промена на терапијата, се разбира ако и европската должничка криза ја споредиме со одредена болест која се` уште трае, а обврска на економскиот тим е да се справува со неа. Како што веќе кажав, Македонија е држава која меѓународните финансиски институции ја сврстуваат меѓу земјите со понизок буџетски дефицит и задолжување во Европа, и здрава и стабилна макроекономска политика. Во овие времиња тоа е голема предност, и важна информација за секој потенцијален инвеститор. Нашиот план е Македонија да продолжи и понатаму да биде една од земјите со најнизок буџетски дефицит и покрај тоа

истовремено, ќе се елиминираат или сведат на минимум проблемите со задоцнетите плаќања од буџетските институции. Овие корекции во политиките иако сме свесни дека може ќе имаат мала и краткорочна негативна рефлексија во оценките на рејтинг-агнциите, таа ќе помогне да се надмине проблемот со доцнењата во исплатите од државните институции, вклучувајќи го и повратот на ДДВ, и истовремено да продолжат да течат со задоволувачка динамика актуелните проекти кои обезбедуваат работа за стотици компании во Македонија, но и задржување на илјадници работни места, што, секако, ќе се одрази на растот на БДП, на идните приходи во буџетот и на вработеноста. ДЕМОГРАФИЈА Дозволете кратко да се осврнам и на едно прашање кое често се занемарува, а е важно за економијата, а тоа е демографијата. Популацијата во Македонија од година во година опаѓа. Во 1950 година биле родени 50 илјади деца во Македонина, во 1960 година биле родени 42 илјади деца, во 1970-та 37 илјади деца. Трендот на намалување на бројот на родени продолжува да опаѓа, И во 2000-та се родиле 29 илјади деца, а во 2010-та 22 илјади деца.

10

НА САМОТО МЕСТО Значи, во 1950-та 50 илјади деца, а во 2010та 22 илјади деца, повеќе од двојно помалку. Вие знаете дека една економија ја сочинуваат луѓето, и дека нема економија без луѓе. Ако нема луѓе, нема ни продажба, ни интерес од инвеститори, ниту сериозен раст на економијата. Проблемот не е само во сиромаштијата, затоа што ако направите една математика за вас присутните тука менаџери и газди на компании, и тоа кој е вашиот просек на деца, и кај повозрасните од вас, кој е просекот кај вашите деца да имаат деца, ќе сфатите дека проблемот е многу поголем отколку невработеноста и сиромаштијата, бидејќи во оваа сала нема сиромашни или невработени луѓе. Проблемот е и европски и ги оптоварува најбогатите земји на европа, како Германија, Франција и другите, кои засега проблемот го решаваат со увоз на економски емигранти од Африка, Азија и од Источна Европа. Ние, како Влада, преземаме одредени мерки, но проблемот е во свеста на луѓето, а тоа тешко се менува. Без претензии денес да најдеме решение за ова прашање, чувствував потреба да се осврнам на него, како на сериозна рецесија на новородени деца, рецесија на наталитетот, рецесија на нацијата, која е поопасна рецесија од онаа со која денес се соочуваме во економијата. Размислете подлабоко за ова, и да се обидеме сите заедно во земјата во наредниот период да отвориме јавна дебата по ова прашање.

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

сопствениот производ, подобрување на квалитетот, намалување на трошоците, привлекување на што подобар човечки ресурс, иновативни идеи, создавање нов понапреден производ, со кој ќе стекнете предност на подолг рок. Знам дека многумина од вас тоа го правите, но сепак ќе кажам. Ако не ви оди со некој производ или со фирмата, размислете, сменете нешто, реорганизирајте, поставете подобар менаџмент, донесете нови креативни

потенцијали, капацитети, и не се обидуваат. Постојано бараат вина кај некого, некогаш кај банките, некогаш кај државата или партиите, некогаш кај конкуренцијата, некогаш во нешто друго и премногу се оптоваруваат со тоа, иако за сите слабости треба гласно да се зборува, но да не се застане на тоа, бидејки и во сите проблеми, ако се биде поенергичен и амбициозен има шанси за успех. Ова мора да се промени. Ние мораме да работиме многу повеќе и постојано да се бориме и да се обидуваме.

луѓе во тимот, смислете нов производ, редизајнирајте го постојниот, направте нешто ново во вашиот маркетинг итн. Да делуваме!!! Да бидеме иновативни, креативни, агресивни на пазарот низ Европа и светот, домашниот пазар е многу мал, регионалниот сиромашен, ние треба да бараме што повеќе партнери во Европа и надвор од неа, мора да излеземе подалеку од поранешната СФРЈ, мора така да размислуваме... Германската канцеларка Ангела Меркел многу јасно им посочи на компаниите: на Европа и` треба да биде конкурентна и ние исто така мораме да бидеме конкурентни ако сакаме да останеме економски партнер на САД. Ова мора да биде направено на база на моќ на конкурентност. Луѓето кои се лидери во вашиот сектор на светско ниво почнале со многу мал капитал, некои од нив и со 200 долари или слично. Секој може да успее, но мора да се работи, и да се обидува, постојани обиди, да се влегува во колку е можно попресметан ризик, понекогаш да не се успева, но да се продолжува со обидите. Најбогатиот човек на светот Карлос Слим, при неодамнешната посета, ми го раскажуваше неговиот животен пат. Започнал со 200 долари од татко му. Денес е најбогат човек на светот. Се` што постигнал постигнал со својот ум, креативност, самодоверба, претприемнички и иноваторски дух, секогаш чекор пред другите во идеите, во секторите во кои работи. Најбогатиот човек во Европа, сопственикот на „Зара“ и повеќе други брендови, започнал како продавач во продавница за текстил, а потоа дома со жена му во дневната соба, почнале да кројат и да шијат за својот прв сопствен бутик, изнајмен под кирија. Ова не го говорам само за вас присутните, туку за сите граѓани кои не веруваат во себе, а секој човек има потенцијал во себе, но не секој правилно и целосно го искористува. Голем број од луѓето во Македонија немааат доволно самодоверба, не веруваат во своите можности,

Неодамна бев во Турција, земја во сериозен економски подем. Она што го забележав е дека секој човек а особено секој млад човек, така е воспитан, што постојано размислува како да работи и да заработи, како да научи нешто и од тоа да направи бизнис. На пример, младо момче се вработува во слаткарница, со цел за неколку години да научи како се прават слатки, малку да заработи, и тој по некое време да отвори своја слаткарница како бизнис. Кај нас, 90 осто, на пример, не помисуваат да се вработат во таква дејност, а од тие што се вработуваат 99 отсто немаат амбиција еден ден сами да развијат свој бизнис. Едноставно, таму општеството претприемнички размислува, така се воспитуваат децата од мали нозе И така живеат. И ако ова е пример од Турција, уште повеќе ги има вакви примери во САД, Израел, Канада, Шведска, Италија... Овој наш менталитет мораме да го менуваме. Мора многу повеќе да се бориме и непрекинато да се обидуваме да успеваме. Знам дека, многумина од вас, сега си велат што ни зборува сега овој човек, не знае ли со какви проблеми се соочуваме, какви проблеми имаме со банките, тежок достап до кредити, намалени нарачки, вишок вработени, ниска ликвиност, кој од Македонија може да направи иновација подобро од некој европски гигант во секторот каде што сме ние, и редица други контра аргументи на моето излагање. Веројатно на многумина од вас, за мекедонски услови тоа изгледа премногу теоретски и невозможно во практиката, ама не е така. Не треба да се потценуваме, ниту пак да се преценуваме. Треба сериозен обид, односно постојани обиди, бидејки честопати првите обиди се неуспешни. Јас знам дека еден дел, потенцирам еден дел а не сите, од Вас размислуваат вака: имам доволно пари на страна за мене и семејството, ако дојде најлошото, фирмата ми е во тешкотии... ОК, ако морам ќе отпуштам дел од вработените, ќе намалам плати и други трошоци, и веројатно ќе ја пребродам кризата, па кога кризата ќе

ШТО МОЖЕ БИЗНИСОТ ДА НАПРАВИ ЗА БИЗНИСОТ? Сега дозволете ми да се осврнам на состојбата и перспективите на македонската економија, и од еден друг агол. Досега говорев што државата може, прави и ќе прави за бизнисот. Дозволете сега да се осврнам и да отворам дебата околу темата што бизнисот може да направи за бизнисот? При тоа, се надевам дека нема да бидам разбран погрешно, во смисла дека ви делам некакви лекции или да ве учам како да водите бизнис. Вие си ја знаете таа работа и успешно со години ја правите. Сепак, има некои работи кои вие ги знаете, но ценам дека е корисно да обрнам внимание. Ние, и цела Европа 4 години живееме и работиме во услови на криза, а повремено и во рецесија. Во светот и во минатото низ историјата имало кризи, а сигурно и во иднина ќе ги има. Некои економисти дури ги гледаат како циклични појави како резултат на насобрани слабости од еден период. Сепак, факт е, а не флоскула, дека секоја криза, освен што е криза, таа е и шанса. Погледнато низ историјата, како во поголеми, така и во помали кризи, многу компании, кризите и тешкотиите на фирмите во нивниот сектор или воопшто, ги гледале и како своја шанса, и момент, кога можат да „заземат“, во економска смисла, туѓа територија на пазарот, преку зајакнување на својата конкуретност, меѓу останатото, преку иноваторски активности, преземање на ризик итн. Ова е време кога треба да се размисли повеќе за тоа. Ова е време додека многумина се „дават“ во проблеми во вашата бранша насекаде низ Европа и светот, секој да размили каква новина може да направи, и да ја искористи моменталната криза, да излеземе посилни и поконкурентни. Ова е време за акција. Ама не само акција за опстанок, туку и акција за раст. Многу е потешко да се направи силен продор во услови кога нема криза, одколку во услови кога има криза на пазарот во Европа и пошироко. Тој продор е посилен, И потоа опстојува на подолг рок, отколку кога расте пазарот па растат и вашите зделки. Да, ама кога ќе почне да паѓа пазарот, ќе почнат да паѓаат и вашите зделки. Затоа, јас говорам за продор сега, продор базиран на зголемување на конкурентноста на

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

помине, и пазарот во Европа во мојот сектор ќе почне да расте, ќе падне некоја нарачка повеќе, и ќе се повратам. Тоа е филозофија на сиромашните, план за штедење без план за раст и развој. Филозофијата на богатите е не само како да заштедам, туку многу повеќе како да заработам повеќе во секоја ситуација, и без криза, и во криза. Денеска светот е глобализиран, и нашиот пазар е од Јапонија, преку Кина, Русија, Европа, па се` до задниот брег на Америка, и од Шведска и Норвешка до Јужноафриканската Република. Нема веќе далечни и блиски земји. Нормално, кај некои производи, трошоците за транспорт играат клучна улога, ама кај поголем дел од нив не играат толку пресудна улога, а некаде како кај производството на софтвери тие речиси не постојат. Ова е време кога сите треба да се бориме за нови пазари. Ако чекаме купувачите или инвеститорите да дојдат кај нас, тие или нема да дојдат, или ако дојдат тоа нема да биде под добри услови. Како што ние во Владата тргнавме од земја во земја, од град во град, од фирма до фирма, во ова тешко време кога има помали можности за нови инвестиции, така треба и секој бизнисмен. Не чекајте, барајте извозни пазари. Но претходно, смислете нешто што ќе биде додатна вредност за вашата фирма и производ кој ќе го понудите. Ние, во Владата, на пример, најпрвин создадовме економија со конкурентна предност, земја со најниски трошоци во Европа, најниски даноци, една од најповолните клими за водење бизнис, ја намаливме корупцијата и тоа го констатираа меѓународните институции кои имаат кредибилитет да го следат тоа, помогнавме да има поголем број високообразовани луѓе преку отворање на нови универзитети, факултети, дисперзирани студии, поевтинето студирање, 99 отсто од средношколците почнуваат да студираат, слободна трговија со цела Европа, ТИРЗ со најповолни услови во Европа, па дури тогаш, откако направивме конкурентен пакет на понуда, тргнавеме со овие и многу други предности кои денес ги спомнав, да ги претставиме пред светот. Да ја претставиме Македонија како одлична локација за отворање или префрлање на нивни постојни фабрики. Сето ова е со цел да бараме и да привлечеме инвеститори кои ќе отвораат нови работни места во Македонија, ќе ја зголемат економијата и извозот, ќе донесат нови технологии, знаење итн. Така треба и вие, треба да осмислите новини во вашата фирма, во вашиот производ, и да одите да се борите да го продадете вашиот производ. Секако, јас знам дека Вие го правите тоа, но, секогаш може и повеќе и поподготвено, и поконкурентно. Јас ова го говорам затоа што знам дека можете, затоа што веќе имаме успешни примери. Ако може фирмата „Сивус“ да продава апликации и софтвери на „Сони Ериксон“, можат и други од тој сектор да го направат истото, а знам дека дел од нив веќе и го прават. Ако може фирмата „Хајтек“ да прави електронски плочи за „Сименс“ и „Боинг“, или „Микросам“ од Прилеп да прави и продава машини за воената и цивилната авионска индустрија низ цел свет, „Алкалоид“ да продава македонски чаеви низ најголемите синџирици на супермаркети во Америка, или „Руен“ од Кочани да има продажба на делови за автомобилскиот гигант од Франција „Валео“, „Еинсофт“ да прави софтвер за „Џонсон Контролс“, „ФХ3Х“ да прави филмски анимации за холивудската и оскаровска филмска индустрија, „Макпрогрес“ кои имаат извоз на кондиторски производи во над 40 држави, „Сипо“ од Охрид да произведуваат автомобилски појаси за „Волво“, „Витаминка“ да е присутна во толку многу земји, како и редица други присутни овде, тогаш можат и многу други кои сега не го прават тоа. Кога станува збор за финансирањето, не заборавајте дека: - Македонија не е единствената држава која

БИЗНИС ИНФО

11

НА САМОТО МЕСТО

има банки, и не мора по секоја цена ваш проект да е финасиран исклучиво од банка во Македонија. За добар проект, има многу банки низ Европа и пошироко, кои би биле подготвени да го поддржат. Секако, за комуникација со нив ви требаат луѓе кои знаат како се работи со нив, а ваша работа е да се обидете.

вашата фирма. Но, треба да ги најдете,да потрошите време на тоа, да ги прифатите и мотивирате, да вложите во нив, и потоа да имате полза од нив, вие, нагласувам. Такви луѓе има доволно во Македонија, а ако за некој сегмент нема доволно, донесете од надвор. Важно е да успеете. Од наша гледна точка како Влада и претставници

И уште еден значаен факт: - дека банките во Македонија најмалку 10 години немале така голема ликвидност како што имаат сега. Тие бараат квалитетни проекти. Знам дека некои од нив имаат ограничувања од банките-мајки, но повеќето немаат, но категорично тврдат дека во Македонија недостасуваат квалитетни проекти и бизнис-случаи, што потврдува и фактот дека расте бројот на лоши пласмани на банките. Ова не значи дека не постои простор за подобрување на работата на банките и дека тие немаат слабости во смисла на нивната работа со реалниот сектор, крутоста и недовербата, но повикувам на поголем ангажман при осмислувањето на проектите. Тоа не е добро само за банката, туку пред се` за вас. Вашиот ризик ќе биде помал. Државата ќе помага колку што може, но вие мора да сте постојано во чекор со времето, и чекор пред конкуренцијата, и да размислувате и делувате глобално, а не локално, како што многумина од вас веќе прават. Само така ќе растат вашите бизниси на стабилни темели. Не заборавајте дека живеете и работите во земја, каде цената на работната сила е поконкурентна отколку истата во источна Кина, локација од каде најголемите комапнии на светот со свое производство покриваат цели континенти, во смисла дека таму ги имаат преселено фабриките од кои произведуваат за цела Азија, а многу често и за Европа и Америка и другите континенти. Искористете ја таа предност додека ја имате. Една од поважните работи е да наоѓате соработници, менаџери, вработени кои заедно со вас ќе се борат со сето ова, и да вложувате во нив. Се` се прави со луѓе, со креативни, полни со знаење и мотивирани луѓе. Вашата цел треба да е кога вработувате да барате што повеќе луѓе кои или се подобри од вас интелектуално и како бизнис-профил, или имаат потенцијал за неколку години во кои ќе вложувате во нивна надградба да станат подобри од вас. Само со такви луѓе и таков начин на размислување ќе успеете. Тие луѓе, се разбира, заедно со вас, ќе донесат иновативни идеи, нов дух, нова енергија, ново знаење, нова креативност, нов или видоизменет производ, нов партнер, нов договор за продажба, нов извоз, нов пазар, нови инвестиции, и сето тоа за вас и

на државата, таквиот пристап ќе донесе нови работи места и поконкурентна економија. Вашиот успех ќе биде успех и на државата, и на сите граѓани. Но, вие мора многу повеќе да верувате во себе, постојано да се надградувате и да се обидувате. Иновацијата секаде во светот е посебна алатка на претприемачите, средството со кое тие ја искористуваат промената како можност за различен бизнис или за различна услуга. Како што вели Филип Дракер во неговата книга „Иновацијата и претприемништвото“, таа може да се претстави како дисциплина, може да се научи и може да се практикува. Претприемачите треба да ги бараат изворите на иновацијата, промените и нивните симптоми што укажуваат на можностите за успешна иновација.и тие треба да знаат и да ги применуваат принципите на успешна иновација. Претприемачите се` уште се малцинство меѓу новите бизниси. Тие создаваат нешто ново, нешто различно, тие менуваат или преобразуваат вредности. Исто така, едно претпријатие не мора да биде мало и ново за да биде претприемнички настроено. И токму во еден ваков дух е создадена и Ејпл-филозофијата за иновации: креативноста почнува со поставување прашања. Иновацијата се случува кога некое од тие прашања ќе добие одговор. Ако нема прашања, нема ни одговори. Ако има повеќе прашања, ќе има повеќе одговори. Европа ќе има долг пат на закрепнување од сегашната криза, но мислам дека е на прав пат. Ние како економија која 90 отсто извезува во Европа, ќе продолжиме со мерки кои ќе им помагаат на македонските компании и на граѓаните за ублажување на таа криза, и што побрзо подобрување. Како и досега, ние мораме да останеме соработувајќи заедно, Владата и парламентот, во контакт и комуникација со НБРМ, коморите, компаниите, синдикатите, граѓаните, НВО, пријателите од меѓународната заедница, опозицијата, експертите..., да ги слушаме, дискутираме и да ги преземаме најдобрите чекори во секој даден момент. Јас сум оптимист за 2013-та, и покрај видливите предизвици во Европа и во соседството. Со мојот тим ќе продолжам деноноќно да работам за добро на Македонија и на сите граѓани во неа.

12

НА САМОТО МЕСТО

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Претседателот на Стопанската комора на Македонија, Бранко Азески, во посета на „Бетон“ во Скопје, „Киро Дандаро“ во Битола и „Железник“ во Демир Хисар

СПАСОТ ОД КРИЗАТА Е ВО – ИЗВОЗОТ!

- Состојбите во компаниите се влошуваат во делот на зголемување на влезните трошоци, а намалување на продажните цени. На подолг рок тоа ќе доведе до драстично намалување на економската кондиција на компаниите и затоа сме приморани да отпочнеме преговори со Владата за да се пронајдат решенија за отстранување на овие дискрапанци. Меѓу нашите предлози е и она за примена на европските директиви во регулирање на должничкодоверителските односи. Ова го истакна претседателот на Стопанската комора на Македонија, Бранко Азески, во графичката индустрија „Киро Дандаро“ во Битола (20.9.2012 година), при неговиот престој во рамките на посетите на македонските компании во функција на детектирање на проблемите и сондирање на идеите

кои вработуваа лица со хендикеп. Девизата на „Железник“ од Демир Хисар е „Од селска фабрика да станеме – светска“. На менаџерскиот тим тоа и му успева, бидејќи компанијата буквално го освои – светот. Најголемиот дел од годишниот вкупен обрт од 3 милиони евра се остварува низ сите меридијани, а купувачи од демирхисарската компанија има од Европа, Кина, Блискиот Исток, Малезија, па се` до Колумбија во Јужна Америка. А, извозниот успех е остварен во речиси конкурентско исклучително тешки услови. Имено, до компанијата доаѓаат шини, но не и – воз. Линијата е во прекин иако до Кичево има само 30 километри. Отсуството на железничкиот сообраќај трошоците на компанијата ги доведува до апсурдни бројки. Неверојатно е дека за камионски превоз до Солун, кој од Демир Хисар е оддалечен само 200 километри, се плаќаат 682 евра, а од таму до пристаништето до Ротердам „само“ 466 евра!? -Кога во 2001 година ја купивме фабриката таа остваруваше само 700 илјади евра годишно. Досега годишниот вкупниот приход го зголемивме за 4,5 пати, но трошоците пораснаа за 300 пати! – вели Ацо Попоски, претседател на бордот на директори на „Железник“. – Со проектот АМБО беше предвидено природниот гас да стигне до нашата фабрика, но тој проект е запрен. Доколку би дошол гасот до нашите врати, влезните трошоци би ни се намалиле за дури 50 отсто. Сега за електрична енергија плаќаме по 2 милиона денари месечно, а тој трошок со гасот би ни се намалил за трипати на 700 илјади денари. И во разговорите на првиот човек на Стопанската комора на Македонија во скопската градежна компанија „Бетон“ беа изнесени одредени апсурдни состојби кои се присутни во градежниот сектор. Според Трајко Трпевски, генерален директор на „Бетон“, експанзијата на градежништвото

на менаџерите на извозно ориентираните компании за успешно справување со кризата, што ќе биде и своевидна платформа за претстојните разговори со Владата на Република Македонија. Драги Милошевски, директор на една од најуспешните македонски графички фирми која се занимава со производство на амбалажа, потврдува дека најголемиот проблем на македонското стопанство е токму неликвидноста, со која оваа компанија се справува со свртување кон извозот. Годинава во „Киро Дандаро“ извозот ќе достигне до 50 отсто од вкупниот приход. Странските клиенти на печатницата се од регионов, при што најголемиот е од Србија. Но, отворен е и пазарот во Босна и Херцеговина каде што извозот ќе достигне 500.000 евра.

-Проблем е и со повратот на ДДВ. Голем дел од македонските компании не инвестираат во опрема токму од тие причини. Ние се подготвуваме за инвестиција од 2 милиона евра, но ќе треба веднаш да платиме 360.000 евра на име на ДДВ, за да тие средства ни бидат вратени после неколку месеци. Во услови на изразита неликвидност тој товар тешко може да се издржи! – подвлекува Драги Милошевски. – Или, спориот поврат на средства во стопанството за 1 година затвори повеќе од 300 заштитни фирми во земјава,

место да доведе до средување на состојбите, уште повеќе ги усложнува. Работите ги добиваат мали, неекипирани и фирми без доволно искуство за изведување на сериозни градежни зафати. Од компанијата велат дека не се против конкуренцијата, но таа треба да биде – здрава. - Лиценците во градежништвото не може да зависат од бројот на инженерите, а не од објектите кои ги изградила компанијата, како што е сега. Лиценца „А“ имаат голем број градежни фирми кои фиктивно, честопати само на неколку часа дневно, имаат вработено 10 инженери што е законски услов, а таквите добиваат градби за кои не се кадарни да ги изведат. Во таков случај губат сите, а двете најголеми македонски градежни компании, „Бетон“ и „Гранит“, се доведени до нерамноправна состојба, - истакнува Трајко Трпевски. - Покрај овој тип на „конкуренција“, домашните компании се во нерамноправна положба и со странските градежни фирми на овдешните тендери. Моќни фирми однадвор ги добиваат тендерите, не носат ништо во земјава, туку ние ги извршуваме работите, а тие го собираат кајмакот. Државата мора да води сметка во вакви случаи на домашните градежници, бидејќи на нив се „врзани“ други 30 гранки.

Саво Пејчиновски

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

13

УСОГЛАСУВАЊА

Можност за намалување на трошоците за електрична енергија кај новите квалификувани потрошувачи

ОД СТАРТОТ НА СЛЕДНАТА ГОДИНА ЗАШТЕДИ И ДО 20 ОТСТО Согласно Законот за енергетика и подзаконските акти, Правилата за пазар на електрична енергија, од 1 јануари 2013 година, во втоrата фаза од либерализацијата на пазaрот на електрична енергија, над 140 индустриски потрошувачи се стекнуваат со статусот квалификуван потрошувач на елекртична енергија. Новите квалификувани потрошувачи се стекнуваат со право да набавуваат електрична енергија на слободен

пазар и да бидат член на балансна група на потрошувачи преку која ќе биде решен проблемот на балансирање на нивната потрошувачка. Основен услов за да го добијат статусот квалификуван потрошувач е компаните да имаат 50 вработени и 10 милиони евра годишен обрт, - посочи Зорица Мешкова, советник во Стопанската комора на Македонија на редовната прес-конференција (24.9.2012). Со овие две можности, согласно новите законски решенија, се овозможува намалување на вкупниот трошок за електрична енергија на најголемиот дел од фирмите кои се здобиваат со ова право. Операторот на пазар на електрична енергија (МЕПСО) на својата официјала Интернет-страница во одделот за ОПЕЕ го објави списокот на фирми кои од 1.01.2013 година се стекнуваат со право да можат да се снабдуваат со електрична енергија на слободниот пазар и своето балансирање да го решаваат преку членување во балансни групи. Во овој момент најголемиот дел од овие фирми трошокот за електрична енергија го плаќаат по два основа: за потрошена електрична енергија и за ангажирана електрична моќност. Најголемиот дел од овие фирми во моментов делот за ангажирана моќност го плаќаат преку максиграф. Тоа значи ангажирана моќност во интервал од 15 минути се плаќа како да е ангажирана цел месец во целиот период на работа. Таквата позиција најчесто прави платениот износ за ангажирана моќност да биде еднаков или поголем од износот платен за електрична енергија. Можноста којашто новите квалификувани потрошувачи ја добиваат од почетокот на.2013 година да набавуваат електрична енергија на слободен пазар и да се балансираат преку балансна група овозможува намалување на вкупниот трошок за електрична енергија, без или со минимални инвестиции. Имено, прв пат се дава можност групата на нови квалификувани потрошувачи да добие поевтина електрична енергија, искористувајќи ја можноста што ја даваат новите балансни групи. Првичните проценки се дека компаниите ќе имаат за 20% помал трошок за електрична енергија од сегашниот. Македонската енергетска асоцијација (МЕА) при Стопанската комора на Македонија започна одредени активности, кои ќе продолжат и во наредниот период со цел информирање на фирмите и подготовка за нивниот влез на пазарот на електрична енергија.

Македонската енергетска асоцијација расправаше за формирање на балансни групи кај квалификуваните потрошувачи на електрична енергија

ПЕРИОДОТ НА СИМУЛАЦИИ И ОБУКИ ДА СЕ ПРОЛОНГИРА ДО КРАЈОТ НА ЈУНИ 2013 ГОДИНА

Во врска со реализација на дел од мерките за ублажување на неповолните состојби во црната и обоената металургија, согласно заклучок на Владата на РМ, од седницата одржана на 26.8.2012 година, Македонската енергетска асоцијација одржа тематска седница на која се разгледаа можностите за формирање на балансни групи кај квалификуваните потрошувачи на електрична енергија и потребата од формирање на берза на електрична енергија. Придонес во разрешувањето на прашањето за часовно балансирање на електричната енергија на начин кој нема да предизвика зголемени трошоци кај големите потрошувачи, покрај претставниците на компаниите - квалификувани потрошувачи на електрична енергија, трговецот - ЕФТ Македонија, ЕЛЕМ, МЕПСО, ЕВН, дадоа и претставници од Регулаторната комисија за енергетика, Македонската академија на науките и уметностите, Министерството за економија, како и од Кабинетот на заменик-претседателот на Владата на РМ, м-р Владимир Пешевски. Формирањето балансни групи согласно Правилата за пазар на електрична енергија е оценето како корисно од аспект на претстојното часовно балансирање на електричната енергија и потребно е веднаш да започнат активностите за организирање на големите потрошувачи во балансни групи и тестирањето на часовно урамнотежување. Но неопходно е периодот на симулации, обуки, технички подготовки да се пролонгира за шест месеци, односно до крајот на првата половина од 2013 година (кога е можно да се очекува стабилизирање на побарувачката на странските пазари). Во оперативната реализација на овие активности ќе се вклчучи и Регулаторната комисија за енергетика.

Во контекст на примената на Правилата за пазар на електрична енергија беше констатирано дека часовното балансирање треба да почне за двете групи квалификувани потрошувачи заедно, да се обезбеди еднаков третман за учесниците на пазарот на електрична енергија (и производителите и потрошувачите), а во рамките на МЕА ќе се одржи тематска седница посветена на делот од регулативата којшто се однесува на наплата на непреземената електрична енергија. Формирањето берза на електрична енергија, како платформа за транспарентна купопродажба на електричната енергија е неколкугодишна заложба на Македонската енергетска асоцијација. Процесот на либерализација на пазарот ја потенцира оваа потреба и од МЕА очекуваат дека надлежните органи ќе ја дадат рамката за формирање национална берза на електрична енергија. Зорица Мешкова

14

ПОСЕТИ

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Коморската делегација на Карабук, центарот на металната индустрија на Турција, во посета на Стопанската комора на Македонија

РЕГИОНОТ НА ЖЕЛЕЗОТО И ЧЕЛИКОТ ТРАСИРА СОРАБОТКА Коморска и бизнис делегација од Карабук во Република Турција деновиве беше во посета на дел од земјите во регионов – Македонија, Косово и Албанија. Престојот во земјава, каде што домаќин им беше Стопанската комора на Македонија, е за прв пат. Беше одржан Македонскотурски бизнис-форум и првичниот впечаток на деловните луѓе од овој регион беше дека земјава е многу понапред од нивните очекувања, особено во инфраструктурата. Инаку западно поморскиот регион на Турција – Карабук е најпознат по производството на железо и челик и на годишно ниво бележи извоз од 3 милиони тони. Инаку, вкупниот извоз на Турција на годишно ниво е 40 милиони тони, што ја рангира на 8-то место во светот по извоз на железо и челик. Покрај овие дејности, забележително производство во овој регион имаат и во текстилната индустрија, потоа производството на индустриски машини, цемент, бетон како и телекомуникациски ситеми.

Целта на турската делегација со оваа посета беше да се запознаат со инвестициските можности, потенцијалот на земјава, како и да воспостават билатерални деловни средби со македонски компании, кои би се јавиле како нивни потенцијални деловни партнери. Претседателот на Трговско индустријската комора на Карабук, Пехливан Бајали, истакнаа дека иако Македонија е мала земја, без излез на море, е од големо значење за Турција поради близината на пристаништата

Драч и Солун. Таа се наоѓа во срцето на Балканот, потоа низ неа поминуваат коридорите 8 и 10, има најповолни давачки и услови во однос на водење на бизнис, па поради тоа ја гледаат како врата кон Европа. Секоја инвестиција која што ќе се направи во Р.Македонија од Турција воедно би значела и коинвестиција во европските земји. Можности за зголемување на извозот на Македонија во Турција го гледаат во земјоделските и сточарските призводи, текстилот и во производи од други индустриски гранки.

- Со оглед на тоа што во Турција невработеноста е на ниво од 8 проценти, а во Македонија е над 30 проценти, може на некој начин овој хендикеп за Македонија да се искористи со тоа што ќе се инвестираат овде, ќе се искористи работната сила и тоа ќе влијае на трговската размена- изјави претседателот на Комората Карабук

Наташа Димеска Стојаноска

МОЖНОСТИ Македонските компании ќе имаат на располагање 145 милиони евра наменети за иновации и за поголем раст

ПЕРИОДОТ НА СИМУЛАЦИИ И ОБУКИ ДА СЕ ПРОЛОНГИРА ДО КРАЈОТ НА ЈУНИ 2013 ГОДИНА

Македонските компании ќе имаат на располагање 145 милиони евра наменети за иновации и за поголем раст преку платформата за развој на компании и иновации кои ќе бидат достапни од првиот квартал од наредната година. Владата избра 3 најприоритетни предлог реформи од 24 понудени од платформата за развој на компании и иновации. Средствата се наменети за инвестиции во иновативни и старт - ап компании, за инвестиции во веќе етаблирани компании со висок потеницијал за раст, за поддршка на компании при повлекување средства од традиционални извори – задолжување, како и за поддршка при имплементација на регулаторни реформи кај сите земји учеснички во овој проект. Приоритетните реформи ќе треба да се спроведат во соработка со Организацијата на економска соработка и развој (ОЕЦД) која е избрана да ја имплементира четвртата компонента за техничка помош во Република Македонија. Вицепремиерот за економски прашања, м-р Владимир Пешевски, заменик на претседателот на Владата на Република Македонија задолжен за економски прашања и воедно претседавач на Меѓуминистерскиот комитет и на Националниот совет за претприемаштво и конкурентност на Република Македонија, на тркалезната маса во врска со овој регионален проект „Платформа за развој на компании и иновации“ истакна дека сите 24 предлог реформски приоритети се битни за малите и средните компании во Македонија. ОЕЦД имаше можност да ги презентира 10 - те реформски приоритети кои самите институции на состанокот од 19.09.2012 година ги предложија за да може владата да одлучи за 3-те најбитни реформски приоритети. Вицепремиерот истакна дека од сите предложени и коментирани предлог реформи како најприоритетни за Владата на Република Македонија ги смета предлог- реформите за зголемување на инвестициската подготвеност на претприемачите, следење на стратегијата за иновации и спроведување на политики за зголемување на капацитетите и подготвеноста за иновации на компаниите. Во делот на иновациите треба да се усвои предлог стратегијата за иновации од страна на владата и истата да се спроведе. Во самата стратегија се предвидени 2 предлог решенија: формирање на Агенција за технолошки развој и на Фонд за иновации со цел да придонесат кон продобрување на иновативниот систем на компаниите во Македонија. Дватта работни состанока беа во организација на Владата на Република Македонија, Делегацијата на ЕУ и Организацијата на економска соработка и развој (ОЕЦД). Целта на платформата, во која освен Македонија учествуваат и Србија, Хрватска, БиХ, Црна Гора, Албанија и Косово, е подобрување на бизнис климата за создавање, привлекување и искористување нови извори на финансирање.

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Презентирани клучните прашања за стручното образование и обука во Република Македонија до 2020 година

СО НАЦИОНАЛНА СТРАТЕГИЈА КОН ПОТРЕБИТЕ НА ПАЗАРОТ НА ТРУДОТ

На 20 септември 2012 година, во организација на Стопанската комора на Македонија, Центарот за стручно образование и обука и Министерството за образование и наука на Република Македонија, пред претставници на фирмите и со учество на претставници на Министерството за образование и наука, Министерството за економија, Министерството за труд и социјална политика, претставници на стручните учичишта, беа презентирани клучните прашања за стручното образование и обука во Република Македонија кои ќе бидат третирани во Националната стратегија за стручно образование и обука 2020. Работилницата беше наменета за запознавање на поширокиот круг на засегнати страни со првичните сознанија за состојбата на

стручното образование и обука и можните решенија за надминување на проблемите. Стратегијата за стручно образование и обука (СОО) во контекст на доживотно учење има за цел да ја зајакне атрактивноста, релевантноста и квалитетот на СОО, и да му овозможи да игра главна улога во промовирањето на деловната успешност, конкурентноста и иновациите. СОО треба да им понуди на младите и возрасните поразновидни и флексибилни можности за учење за да стекнат вештини кои ќе им бидат потребни за кариерен развој и кои ќе стимулираат претприемнички дух, поттикнувајќи го нивното учество во понатамошна обука и образование, и придонесувајќи за активно граѓанство и лично исполнување. Новата архитектура на СОО треба да промовира врвен квалитет и социјална инклузија, да придонесе за поголема вработливост, мобилност и сигурност на работното место, да ја подобри антиципацијата и управувањето со промените на пазарот на трудот и да поттикнува деловната конкурентност. Политиката на стручното образование и обука треба да е насочена кон потребите на пазарот на трудот / економскиот сектор за вештини, и заснована на поефективно учество на социјалните партнери, во услови на сè понагласена интернационалната соработка . Покрај тоа, Стратегијата за СОО веројатно ќе придонесе за позиционирање на секторот СОО во еден подобро подготвен контекст на политики, имајќи ги предвид барањата на идната промена на Инструментот за претпристапна помош од проектна ориентираност кон секторски пристап ориентиран на политики. Проектот за помош при изготвувањето на Националната стратегија за СОО е поддржан од Европската тренинг фондација од Торино..

БИЗНИС ИНФО Македонската банка за поддршка на развојот пред членките на Регионалната комора со седиште во Битола

ПРЕЗЕНТАЦИЈА НА КРЕДИТНИТЕ ЛИНИИ ЗА РАЗВОЈ НА МАЛИТЕ И СРЕДНИ ПРЕТПРИЈАТИЈА

Регионалната комора со седиште во Битола, во соработка со Македонската банка за поддршка на развојот , на 21 септември 2012 година, во Битола организираше презентација на новите кредитни линии наменети за малите и средни претпријатија. Пред присутните стопанственици презентацијата ја изврши Александар Станојковски од Македонската банка за поддршка на развојот. Првично тој се осврна на улогата на Македонската банка за поддршка на развојот со повеќе видови финансиски производи и нивните детални карактеристики што се нудат, како што се: кредитирањето, администрирањето, осигурувањето на домашни и побарувања од странство и како новина, извозниот факторинг. Од расположивите кредитни линии подетално беа објаснати: • кредитната линија за откуп, прерадотка и извоз на земјоделски производи со 3% каматна стапка; • кредитната линија од земјоделскиот дисконтен кредитен фонд (ЗКДФ) со 4%; • поддршка на МСП, инвестициски кредити од ЕИБ и МБПР со 5,5%; • поддршка преку приоритетни проекти со 5,5%; • кредитната линија за поддршка на извозот со 6%; • кредитната линија од посебниот кредитен фонд до 8% годишна каматна стапка. Покрај овие линии беа спомнати и трговскоизвозното и домашно сигурување, извозното кредитно осигурување на подружници во странство, трговското кредитното осигурување и факторингот.

Оваа презентација беше организирана со цел да им се помогне на малите и средни претпријатија во нивниот развој. Како што истакна м-р Ацо Спасовски од Стопанската комора на Македонија, целта е пред се` да им се објасни на претпријатијата целокупната процедура и потребната документација за аплицирање на ваквите видови кредитни линии и да се има што поголемо искористување на расположивите средства кои се на располагање . Целокупниот настан побуди особен интерес кај стопанствениците во регионот и вроди со пордуктивна дискусија во текот на презентацијата. Тие истакнаа дека се заинтересирани за користење на ваков вид на средства и за искористување на поволностите што ги нудат овие кредитни линии. Посебен фактор е моменталната состојба во тешки економски услови и проблематична ликвидност, па затоа секоја помош е добродојдена, се заклучи на крајот од настанот. М-р Никола Димковски

15

МОЖНОСТИ Инсистирање на Групацијата за противпожарна заштита и безбедност при работа

ДОСЛЕДНО СПРОВЕДУВАЊЕ НА ЗАКОНСКИТЕ ПРОПИСИ

На седницата на Групацијата противпожарна заштита и безбедност при работа одржна на 26.09.2012 година во Стопанската комора на Македонија членките на Групацијата расправаа за актуелните состоби во оваа дејност при што беа презентирани досегачните активности кои се реализираа со Дирекцијата за заштита и спасување по однос на измени на законските и подзаконските акти од оваа облст, како и за нелојалната конкуренција и недоволната соработка со надлежните институции и инспекциии.

Како приоритетни прашања за разрешување Групацијата ги посочува одредбите кои се регулирани во Законот за пожарникарството ( Сл. весник 67/04) член 44, член 45 став 3, член 46 став 1 и член 48 став 2), каде се регулирани користењето, одржувањето, сервисирањето и испитувањето на уреди, опрема и средства за гасење на пожари, испитување и поправка на ПП опрема кај ПП единиците и доследно спроведување на Законот за инспекциски надзор (Сл весник 50/2010, и извршените измени и дополненија Сл.весник 162/2010 и 157/2011). На седницата се посочија проблеми за дефинирање која институција ги спроведува и контролира уреди, опремата и средствата за гасење, во согласност со прописите за стандардизација акредитација и оценка за сообразност. Се посочи дека е потребно поконкретно да се дефинираат техничките нормативи стандарди и да се укаже на задолжителните постапки при одржување сервисирање и испитување на ПП согласно со техничките нормативи стандарди и упатства на производителот. Исто така, се укажа потребата за промена на сервисниот картон со етикета и ставање на датум на увозот и неговата важност, а не кога е сервисиран, донесување на поблиски прописи од страната на Дирекцијата за заштита и спасување, за начинот постапката и роковите во кои треба да се изврши испитувањето на ПП опремата бидејки се работи за опрема од која зависат животите на пожарникарите и на животите на настраданите во несреќи, како и доследната примена на Зконот за инспекциски надзор и перманентно вршење на инспекциски надзор и контрола на терен. За разрешување на актиелните проблеми членките заклучија да се организира собрание на Групацијата и повторно да се побара средба со преставници на Дирекцијата за заштита и спасување, со цел потикнување на подоследно спроведување на Законот за пожарникарство, и Законот за инспекциски надзор, прлагодување на подзаконската регулатива со веќе изменетата реална состојба во заштитата од пожари во Република Македонија, согласно искуствата и законската регулатива на Европската унија и земјите соседи. Војкан Николовски

16

ПОКРОВИТЕЛИ И ЧЛЕНКИ НА КОМОРАТА

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Нов зелен креди на Алфа банка

ФИНАНСИРАЊЕ ПРОЕКТИ ЗА ЗАШТЕДА НА ЕНЕРГИЈА ВО ДОМАЌИНСТВАТА

Нов енергетски зелен кредит за физички лица наменет за финансирање проекти за заштеда на енергија промовира денеска Алфа банка. Со кредитот може да се добијат финансии до 600.000 денари, со шест месечен грејс период, фиксни камати за првата година од 4,4 проценти за износи во евра и од седум проценти за денарски износи, и без трошоци за аплицирање и за провизија. За кредитот ќе може да се аплицира од 1 октомври 2012 година, а е наменет за инвестици во соларни системи, нови врати и прозорци со топлинска изолација, иновативни системи за греење и ладење, кровна изолација и други уреди и системи кои работат на обновливи извори на енергија.... Андреас Галатоулас, главен извршен директор на Алфа банка на прес-конференција истакна дека кредитот овозможува инвестирање во нови и иновативни начини за користење енергија, со што ќе се подобри енергетската ефикасност во домовите. - Со Алфа зелениот кредит не само што заштедувате средства во вашиот дом, туку работите и на зачувување на скапите природни ресурси. Нудиме можност и средства клиентите да направат профитабилни инвестиции, со цел да се заштеди електрична енергија и да се постигне енергетска ефиканост, рече Галатоулас. Министерот за економија Ваљон Сарачини истакна дека Алфа банка први ја прифатила иницијативата за реализација на проектите за енергетска ефиканост и обновливи извори на енергија во рамки на Министерството за економија и ја преточила во конкретен производ. Се надева дека и другите комерцијални банки ќе се приклучат кон иницијативата на Алфа банка и ќе понудат зелени кредити со поволни услови во интерес на граѓаните. Посакуваната енергетска исплатливост граѓаните можат да ја постигнат со инвестирање во уредите кои можат да заштедат енергија. За унапредување на енерегетската ефикасност и поголемо искористување на обновливите извори на енергија во домаќинствата, Министерството за економија досега спроведе 4 акции за субвенционирање на трошоците за инсталирање соларни термални системи за производство на топла вода во домаќинствата. Досега се исплатени 22 милиони денари на 1.420 домаќинства. Едно домаќинство со инсталирање таков систем годишно заштедува околу 2.400 kW, односно до 13.000 денари. ЕБРД додели признанија на компании со најдобри енергетски проекти во Македонија

„ЕВРОПА 92“ СЕВКУПЕН ПОБЕДНИК

Како дел од напорите за промовирање на енергетски заштеди и на решенија за обновлива енергија во Македонија, Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) доделува признанија на компаниите кои постигнале значително намалување на своите енергетски трошоци, го подобриле своето производство и станале поконкурентни. На 24 септември 2012 година, Банката ги прогласи седумте најдобри проекти во Македонија финансирани со Програмата за финансирање на обновлива енергија во Западниот Балкан (WeBSEFF). Добитниците се од различни сектори и за различни видови на инвестиции: од фабрики од металната индустрија до печатници, трговски центри и геотермални енергетски системи. Со сите овие инвестиции се демонстрира дека со заштедата на енергија на разни начини се зголемува конкурентноста, како преку намалени оперативни трошоци и трошоци за одржување, така и со поефикасно искористување на суровините. Севкупен победник во категоријата за енергетска ефикасност е Европа 92 - печатница која за 92% го намали користењето на енергија во своите производствени процеси и ја поврати целокупната инвестиција од 250.000 евра за малку повеќе од една година, при што значително ја зголеми својата конкурентност и капацитет. Други добитници на признанија се: Скопски Пазар, кој доби признание заради ефикасното инсталирање на геотермални пумпи за греење и ладење кои значително ги намалуваат трошоците; како и Макстил, чиј проект претставува пример за најдобра ,,додадена вредност на проектот” покрај постигнатите заштеди на енергија и периодот на поврат на инвестицијата. Се доделија награди и во подкатегориите за најдобри проекти во секторите производство, преработка на храна, печатење и енергетска ефикасност во градежништвото, кои беа доделени на Конти Хидропласт, Европа, Киро Дандаро и Беташпед . - соопштуваат од ЕБРД. Локалните партнер-банки Халкбанк, Охридска Банка-Сосиете Женерал и НЛБ Тутунска Банка, исто така добија признание за нивната значајната улога во имплементацијата на WeBSEFF во Македонија. Халкбанк, Охридска Банка-Сосиете Женерал и ЕВН Македонија, исто така доделија парични награди на новинари за најдобро покривање на теми поврзани со оддржлива енергија во текот на годината (Игор Петровски/Капитал, Весна Костовска/Порта 3 и Огнен Јаневски/24 Вести).

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

17

ПОКРОВИТЕЛИ И ЧЛЕНКИ НА КОМОРАТА

WeBSEFF програмата е активна и во Босна и Херцеговина и Србија и има финансирано проекти во регионот кои постигнале вкупни заштеди на енергија од 500 GWh годишно, што е еднакво на годишната потрошувачка на енергија на на еден град како Битола. Вкупните заштеди на ЦО2 како резултат на спроведувањето на оваа програма во регионот достигнуваат 123.006 тони годишно. Програмата е поддржана со стимулации за инвеститорите и банките, како и со техничка помош (техничка, финансиска и маркетинг експертиза) за идентификување, подготовка и верификација на проектите. Стимулациите и техничката помош во најголем дел се финансирани со средства од Европската Унија. Компанијата „Џонсон Мети“ доби А-Интегрирана еколошка дозвола

ИЗВОЗ НА ПРЕКУ ПОЛОВИНА МИЛИЈАРДА ЕВРА СО ЗАЧУВАНА ЗДРАВА ЖИВОТНА СРЕДИНА

На компанијата „Џонсон Мети“ и e доделена А-Интегрирана еколошка дозвола, согласно Законот за животна средина. Вицепремиерот Владимир Пешевски на доделувањето на дозволата рече дека таа е уште еден чекор кој покажува дека компанијата ги задоволува сите стандарди на локално и светско ниво. - На сите нас во Македонија добро ни е познато името „Џонсон Мети“. Се работи за најсофистицирана компанија и првата која најверојатно ќе ја пробие границата на вкупен извоз од преку 500 милиони евра оваа или следната година, истакна Пешевски. За нас е важно, нагласи вицепремиерот за економски прашања, компаниите кои се наоѓаат во слободните економски зони целосно да ги почитуваат барањата од државата во однос на еколошките стандарди кои треба да ги исполнуваат. Со оваа дозвола се уредува работата во делот на заштитата на животната средина, појасни ресорниот министер Абдулаќим Адеми, а според него, „Џонсон Мети“ е пример како и другите компании треба да постапуваат. Директорот на „Џонсон Мети“, Џатин Таркар, изрази задоволство од примање на еколошката дозвола и истакна дека ова е важен чекор за нивниот бизнис. Дозволата, како што рече, е одлична рефлексија на големиот успех кој го имаат во Македонија. Тој им се заблагодари на министрите и на сите останати кои напорно работеле за добивање на дозволата.

Охридска банка

НОВА ЕКСПОЗИТУРА ВО ГЕВГЕЛИЈА

Охридска банка отвори нова експозитура во Гевгелија, лоцирана во центарот на градот. Како и останатите експозитури и оваа е организирана според концептот на групацијата Сосиете Женерал и во целост ги исполнува нормативните стандарди на Групацијата од аспект на безбедност и кориснички сервис. Недостасуваше црвено-црното квадратче на мапата на ескпозитури за Гевгелија. Бевме посветени подолг период и чекавме вистинска можност за да го зајакнеме нашето присуство тука. Поради тоа, посебно сме горди на новата експозитура во Гевгелија. Гевгелија со околината претставува многу значаен регион за Охридска банка. Затоа оддаваме посебно значење на оваа инвестиција, - истакна Јитка Пантучкова, претседателот на Управниот одбор на Охридска банка. Експозитурата во Гевгелија е отворена за локалната заедница со целосен банкарски сервис за локалното население и за стопанствениците. Градоначалникот на Гевгелија, Иван Франгов изрази желби за тесна соработка на локалната заедница со банката. - Очекуваме дека присуството на меѓународниот бренд Сосиете Женерал преку Охридска банка во Гевгелија ќе ја збогати банкарската понуда за нашите жители и ќе ги пресретне очекувањата на компаниите и граѓаните во Гевгелија, - рече Франгов. Со новоотворениот објект се проширува деловната мрежа на банката, која брои 28 експозитури, од кои 11 во Скопје, а останатите во градовите ширум Македонија.

18

АНАЛИЗА

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Станбената изградба во Република Македонија

СЕ СОЗДАВААТ УСЛОВИ ЗА НОВ ЦИКЛУС НА ГРАДБА, НА ПОТЕГ ЛОКАЛНАТА САМОУПРАВА Здружение на градежништвото, индустријата на градежни материјали и неметали при Стопанската комора на Македонија подготви анализата за станбената изградба во Република Македонија. Анализата има за цел да поттикне расправа и да даде слика за состојбата во станбената изградба која во последниот период бележи тренд на зголемување на бројот на изградените станови или планираните за изградба. Само за илустрација, со последниот попис од 2002 година, во Република Македонија има 564.296 домаќинства и 697.529 станови, при што се јавува вишок од 154.115 станови или на секое домаќинство отпаѓа по 1,2 стана. Во период од повеќе од десет години состојбата во станбената област драстично се менува, не толку колку што е зголемувањето на бројот на становите, туку повеќе во подобрувањето на нивната опременост и инфраструктура. Податоците кои се обработени во Анализата се користени од Државниот завод за статистика и од градежните компании.

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

19

АНАЛИЗА

1. Станбената изградба во изминатите години Изградбата на станови во изминатите дваесетина години се движеше: 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Вкупно 10.189 7.537 6.583 6.466 4.827 4.640 2001 4.431

Вкупно

2003 4.126

2004 6.431

2005 5.010

1996 5.342

2006 6.493

2007 5.820

1997 4.300 2008 5.144

1998 3.253 2009 4.710

1999 4479

2000 5.316

2010 5.152

2011 5.254

Во последните десетина години, годишно се завршуваат по околу 5.000 - 5.500 станови, со исклучок на 2006 година кога беа завршени 6.431 стан. Анализирани се и податоците за незавршените станови во тековните години, при што може да се констатира дека и тој број почнува да бележи зголемување и изнесува повеќе од завршените станови. Вкупно станови Незавршени станови

2007

2008

2009

2010

2011

5820

5144

4710

5152

5254

5160

4893

5365

5741

5979

Вкупно станови Индивидуален сектор % учество на индив. во вкупниот број станови

2007 5820 5676 97,5

2008 5144 4920 95,6

2009 4710 4553 96,7

2010 5152 4898 96,1

2011 5254 5115 97,3

2. Просечни цени за градење

Цената на 1м2 ја сочинуваат следните трошоци: - трошоци за градежно земјиште (купување на земјиштето, цената зависи од локацијата и се движи од 1-1000 евра/м2 почетна цена, надоместоци за уредување на градежното земјиште, надоместоци за приклучоци за струја, вода, парно греење и друго); - трошоци за градење (градењето вклучува и уривање на постојни станбени згради, чистење на градилиштето, земјени работи, подигање на зградата, подигање и покривање на кровната конструкција, инсталатерски и завршни работи на зградите и становите); - останати трошоци (обезбедување на одобрение за градење, проектирање, премер на земјиштето, стручен надзор и друго).

Цените на становите во нашата земја се движат:

2010

Вкупно

Градежно земјиште

Градење

Останати трошоци

Вкупно (евра) Скопје Останати населени места

848 1043 718

234 347 160

544 1035 509

69 99 49

2011

Вкупно

Градежно земјиште

Градење

Останати трошоци

Вкупно (евра) Скопје Останати населени места

815 958 672

187 210 164

567 671 462

61 77 46

Вкупно 2010 2011

848 815

Градежно Градење земјиште 234 544 187 567 Трошоци по м2 станбен простор

Останати трошоци 69 61

Според статистичките податоци, цените на становите, како на ниво на земјата, така и во Скопје и во останатите населени места, бележат тренд на намалување споредено со 2011 година (848 евра/м2) со 2010 година (815 евра/м2) и тоа за 3,9%.

БИЗНИС ИНФО

20

АНАЛИЗА

Учеството на трошоците за 1м2 станбена површина Градежно Останати 2010 Вкупно Градење земјиште трошоци Вкупно 100 27,7 64,1 8,2 Скопје 100 33,3 57,2 9,5 Останати 100 22,3 70,8 6,9 нас. места Градежно Останати 2011 Вкупно Градење земјиште трошоци Вкупно 100 30,0 69,5 7,5 Скопје 100 22,0 70,0 8,0 Останати 100 24,4 68,8 6,8 нас. места Учество на трошоците во 2010 и 2011 година на ниво на земјата Трошоците за градење во 2011 година бележат тренд на зголемување во однос на 2010 година, и тоа кај градбата за 4,2,% што е последица на зголемување на цените на градежните материјали.

3. Одобренија за градење I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

2010 154 212 295 233 222 253 230 267 268 191 241 288 2011 172 173 195 220 231 228 210 191 212 268 240 256 I-VI 2012 169 174 210 200 245 249 Вкупно одобренија 2010 2854 2011 2596 I-VI 2012 1247

4. Одобренија за градење по грaдови во Република Македонија Општина

2010

2011

2012 6м

Aеродром

574

672

473

Штип

536

314

178

Чаир

431

384

172

Центар

270

232

389

Тетово

235

130

8

Струмица

232

381

122

Струга

120

293

16

Охрид

117

257

81

Куманово

87

Кичево

80

324

136

Кисела Вода

72

151

30

Карпош

69

112

5

Гостивар

51

56

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

Општина

2010

2011

Ѓорче Петров

38

120

Гевгелија

19

53

2012 6м 8

Гази Баба

201

112

Велес

6

145

Берово

49

76

21

АНАЛИЗА

5. Станбена изградба во регионот

Станбената изградба во неколку соседни земји, барем според нивните државни заводи за статистика, бележи тренд на намалување во последните неколку години. Се` почести се реакциите на инвеститорите дека продажбата бележи драстичен пад, која доста е изразена во Хрватска, Бугарија и во Србија.

Движење на станбената изградба во регионот (Опфатени се Србија, Хрватска и Бугарија)

Изградба на станови Цена на станови (во евра)

Изградба на станови (број) Цена на станови (валута)

2009 2010 2011 2010 2011

Македонија 4.710 5.152 5.254 848 815

2009 2010 2011 2010 2011

Македонија (денари) 4.710 5.152 5.254 52.125 50.131

Србија 16.898 17.000 1.328 1.320 Србија (Динари) 18.648 18.449 139.436 131.980

Хрватска 17.018 13.378 13.470 1.520 1.560

Бугарија 22.058 15.771 13.953 507 476

Хрватска (Куни) 17.018 13.378 13.470 10.971 11.764

Бугарија* (лева) 22.058 15.771 13.953 964 905

• Цените се за бруто површина и полузавршени станови (како карабина)

6. Констатации

Со заокружување на законската регулатива за градежното земјиште, пренесување на ингеренциите на локалната власт околу земјишната политика, односно стекнување на правото на сопственост на земјиштето, како и донесувањето на генерални и детални урбанистички планови во единиците на локалната самоуправа, се создаваат услови за отпочнување со изградба на разни видови објекти, а во тие рамки и станбената изградба. Тоа посебно се очекува да биде повеќе изразено кај индивидуалните куќи, посебно кај објектите кои согласно законската регулатива се или ќе се легализираат, со што се создава можност за нивна доградба или надградба, или нова изградба. Се` поизразен е интересот на инвеститорите и градежните претпријатија за изградба на нови станови, при што „никнуваат” и цели станбени населби. Покрај поголемата изградба на станови во Скопје со сите општини, подем на станбената изградба има во Штип, Тетово, Струмица, Охрид и во Струга, во 2011 и 2012 година одобренија за градење се издадени во Кичево, Куманово, Велес, Берово итн. Ова говори дека полека изградбата на станови се проширува скоро по цела територија на државата. Просечната цена на 1м2 станбена површина, според официјалните статистички податоци, се движи околу 800-850 евра, меѓутоа во зависност од

градот, локацијата, опременоста на становите и самиот локалитет, цените достигнуваат и повеќе од 2.000 евра/м2. Во последно време се` почести се најавите од страна на инвеститорите дека постои застој во продажбата на овие станови, така што цените почнуваат да бележат мал тренд на намалување. Во целина, барем според поголем број инвеститори, продажбата на новите станови се` уште е на задоволително ниво, становите се продаваат, пред се’, заради локациите на кои се градат станбените згради, потоа опременоста на становите и објектите, а истовремено поддржани од нашите банки. Куповната моќ на населението е една од главните поголеми пречки за неможноста за купување станови, бидејќи просечната плата изнесува околу 20.825 денари (околу 320 евра), или 2,5 плати за 1м2 станбен простор. Кај условно кажано старите станови, продажбата е драстично опадната, а понудата е се` поголема. Најчесто се продаваат поголемите станови над 80-90 м2, од причина што одржувањето на становите и објектите веќе претставува товар на станарите. За овие станбени згради и станови веќе е неопходно нивно реновирање, пред се’, и заради потребата од намалување на трошоците за енергијата, која кај семејствата учествува со голем процент од нивниот месечен буџет. Анализата ја подготви Марија Петроска

22

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Австриски компании во Стопанската комора на Македонија

ПРЕЗЕНТАЦИЈА И ДЕЛОВНИ СРЕДБИ ЗА ТЕХНОЛОГИИ ЗА ЗАШТИТА НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА Стопанската комора на Македонија и Трговското одделение на Амбасадата на Австрија во Република Македонија и Регионалната комора на Корушка од Австрија, организираат презентација и деловни средби на австриски компании специјализирани за производство на технологии за заштита на животната средина. Делегацијата ќе се состои од десетина реномирани австриски компании од различни области на полето на заштита на животната средина. како, на пример: • преработка и рециклирање на пластика (PET-Recycling); • производство и трговија на (PET-Flakes); • откуп на различни видови секундарни суровини; • еколошко чистење и регенерација на бунари, како и дезинфекција на системи на вода за пиење, надзор на систем на вода за пиење и на отпадни води преку интернет, детекција на истек на вода; • произведство на PVC контејнери и кутии за складирање кои се користат во комуналната област, замјоделството и индустријата; • развој на ветерници и ветерни паркови, инвестиции и консалтинг, ветерни турбини и технологии; • даночно советување, консалтинг и ревизија и друго.

AUSTRIA

Aвстриските компании бараат импортери за Република Македонија, крајни потрошувачи, партнери за дистрибуција/застапништва, нудење на услуги и Know-How, компании кои би работеле по нивна лиценца, партнери за Joint-venture, истражување на производните потенцијали на македонските компании, заедничко партнерство/учество на интернационални проекти за ветерници, поставување на ветерни паркови и слично. Презентацијата и деловните средби ќе се одржат на 3 октомври 2012 година (среда), со почеток во 9:30 часот, во Стопанската комора на Македонија, сала 1 и сала 4 на 5-ти кат. За Вашиот интерес за средби со компании од Австрија, Ве молиме да не` информирате најдоцна до 28 септември 2012 година (петок). Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел:++38923244064, Моб 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 natasa@mchamber.mk

Контакт: Зорица Мешкова Тел:++38923244019, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 zorica@mchamber.mk

Еднодневен семинар

“АСПЕКТИ НА КОЛЕКТИВНИТЕ ДОГОВОРИ И КОЛЕКТИВНОТО ДОГОВАРАЊЕ; ПОТРЕБАТА ОД ЗАЖИВУВАЊЕ НА ПОСТАПКАТА ЗА МИРНО РЕШАВАЊЕ НА РАБОТНИ СПОРОВИ” 5 октомври 2012 година , 09:30-15:00 часот Стопанска комора на Македонија, сала 1 на 5-ти кат

Во рамки на семинарот ќе бидат опфатени сите специфични аспекти поврзани со колективните договори и колективното договарање во Република Македонија. Воедно, ќе се направи обид за расчистување на одредени нејаснотии и дилеми кои се јавуваат во праксата, поврзани со предметната проблематика.

ПРОГРАМА: - Поим на колективните договори; - Предмет и содржина на колективните договори; - Правна природа на колективните договори; - Страни на колективниот договор; - Видови колективни договори; - Постапка за склучување на колективните договори; - Односот на колективните договори со другите извори на трудовото право; - Идејата и потребата за мирното решавање на работни спорови; - Домашната регулатива и основите за мирно решавање на работните спорови;

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

23

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

- Постапка за мирно решавање на работни спорови; - Индивидуални и колективни работни спорови; - Помирувачи и арбитри;

Предавачи: д-р Зоран Михајлоски, судија на Апелациониот суд Скопје д-р Марко Андонов, универзитетски професор, Факултет за правни науки при Универзитет Американ Колеџ Скопје Сите заинтересирани за учество на овој семинар, можат да се пријават најдоцна до 4-tи октомври 2012 година. Цената за еден учесник изнесува 5.310 денари за 1 учесник (4500+ДДВ) за компании членки и 7.080 денари за 1 учесник (6000+ДДВ) за компании кои не се членки Комората. Пријавниот лист и Агендата може да се превземат од веб порталот на Стопанската комора на Македонија: www.mchamber.mk Контакт лице : Анита Митревска Тел: ++ 389 2 3244057, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: anita.mitrevska@mchamber.mk

Контакт лице : Елизабета Андриевска-Ефтимова Тел: ++ 389 2 3244074, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: beti@mchamber.mk

Од 4 октомври до 7 октомври 2012 година во Хрватска

САЕМ ЗА ШИРОКА ПОТРОШУВАЧКА ВО ОСИЈЕК Станува збор за една од поголемите специјализирани меѓународни саемски манифестации од ваков тип, на којашто ќе учествуваат голем број реномирани хрватски и странски компании. Посетителите на Саемот ќе имаат можност да ги видат производите што хрватските и странски компании ќе ги пласираат од областа на: - Земјоделството семенски и саден материјал, пр-во на сточна храна, хортикултура, машини и опрема за полјоделство и сточарство, одгледување и нега на стока,овоштарство. - Вода , Почва и Енергија Производтсо на питка вода, управување и лување на водните ресурси, опрема и уреди за производство на питка вода, екологија и испитување на почвата, алтернативни извори на енергија, заштеда на енергија, рационално користење на енергијата, алтернативни извори на енергија и зголемување на енергетската ефикасност, управување со отпад, јакнење на еколошката свест за потребата од здрава храна, водата, почвата и воздухот, во смисла на одржливиот развој, производство на локални производи, - Прехрамбен сектор производство на прехрамбени производи, прехранбената индустрија и производство на еколошки здрава храна, преработка на овошје и зеленчук, производство на ракија и ликери од овошје, производство на месо и месна преработка. - Домување Производи и опрема за внатресно и надворешно опремување на стамбени објекти, греење, климатизација и вентилација – “Здраво спиење”, технолошки решенија во функција на заштеда на енергијата, алати за домаќинство. - Текстил , кожа и обувки - Здравје и козметика - Осигурување и Банки - Денови на медот во хрватска , одгледување и заштита на пчели, опрема за производство на мед, амбалажа, консултативни предавања. За компании – излагачи пријавени преку Стопанската комора на Македонија е обезбедено 25 % попуст за наем на штанд. Обезбедено е бесплатен влез за компании пријавени преку Стопанската комора на Македонија Обезбедено е сместување/ноќевање од 20 евра по особа за компании пријавени преку Стопанската комора на Македонија. Трошоците за превоз и сместување ги сносат пријавените компании. Овој е интересен, разновиден и високо посетен настан на кој присуствува широка палета на дејности од индустријата, настан кој оваа година ќе собере голем број на изложувачи. Сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 20.9.2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064; Моб 070/295-439 Факс:++ 389 2 3244088; Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

24

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Семинар на 8 октомври 2012 година

“РАНИ ЗНАЦИ НА ПРЕДУПРЕДУВАЊЕ ВО ПРЕВЕНЦИЈАТА ОД СОЗДАВАЊЕ НА ЛОШИ ПЛАСМАНИ”

Од 9:00 до 17:00 часот во Стопанска комора на Македонија, сала 1, на 5-ти кат Стопанската Комора на Македонија во соработка со Академијата за банкарство и финансии од Република Србија, на 8 октомври 2012 година, организира еднодневен семинар на тема “Рани знаци на предупредување во превенцијата од создавање на лоши пласмани”. Цели на семинарот: За време на семинарот, учесниците ќе имаат можност да осознаат и да научат: • Сеопфатност на моделот на наплата на побарувањата за правните лица • Важноста од соодветна проценка на бонитетот на клиентите (кредитен рејтинг) • Критериумите за утврдување на потенцијално проблематичните клиенти • Начини на решавање на потенцијално проблематичните клиенти • Влијанието на потенцијално проблематичните клиенти во финансиските извештаи на доверителите. Целни групи: Вработени во банките кои работат во секторот- работа со правни лица (account и relationship менаџери), директори на филијали и вработени кои се занимаваат со управување со ризик и наплата на проблематични кредити. Содржина: • Важноста на наплатата на побарувањата во услови на криза • Целосен пристап за наплата на побарувања на клиентите • Анализа на рејтингот и нејзиното значење за потенцијалните проблеми во сервисирање на обврските на клиентите према банката • Важност на мониторингот на фаза детектирање на потенцијалните проблеми • Квалитативни и квантитативни знаци на предупредување • Третман на клиентот по откривање на потенцијални проблеми • Влијание на лошите пласмани врс финансиските извештаи на банката како доверител. Предавач: Александар Василски дипломирал на Факултетот за бизнис студии, Гренобл, Франција (Grenoble Ecole de Management, France). Тој ја започна својата кариера со Рајфајзен банка АД Белград, во секторот управување со ризици. Во 2007 година поминува во Ерсте банка АД Нови Сад, каде што во 2008 година стана директор на Дирекцијата за управување со ризици за правни лица. Неговите главни области на работа и усовршување се поврзани со прашањето за управување со кредитниот ризик, финансиска анализа, управување со наплатата, управување со стратегиски ризик. За време на неговиот професионални ангажмани, тој работел на многу проекти во земјата и во странство. Работен јазик се семинарот е српскиот јазик.

За сите учесници на семинарот ќе биде обезбедено: Ø работен материјал; Ø ручeк и освежување; Ø сертификат за присуство на семинарот. Рок за пријавување на учеството е до 28 септември 2012 година Контакт лице : Ленче Зикова Тел: ++ 389 2 3244054, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: lence@mchamber.mk

Контакт лице : Елизабета Андриевска-Ефтимова Тел: ++ 389 2 3244074, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: beti@mchamber.mk

Семинар на 9 и 10 октомври 2012 година

“ПРИМЕНЕТО ВРЕДНУВАЊЕ И ФИНАНСИСКО МОДЕЛИРАЊЕ СО ПРИМЕНА НА МЕТОДОТ НА ДИСКОНТИРАНИ СЛОБОДНИ ГОТОВИНСКИ ТЕКОВИ “ Од 9:00 до 16.00 часот во Стопанска комора на Македонија, сала 1 на 5-ти кат

Обуката е наменета да обезбеди кај слушателите напредно разбирање на вреднувањето на проекти и компаниите и финансиско моделирање, преку стекнување на вештини за креирање на сеопфатни финансиски модели и анализи на вреднувањето. Семинарот се фокусира на финансиско моделирање на готовинските текови на компаниите со цел создавање на финансиски модели за вреднување на компании и инвестициони проекти - преку интеграција на финансиските извештаи на компаниите и дисконтирање на слободните готовински текови. Стекнатите знаења и вештини се применливи во повеќе области на финансиите - корпоративните финанси, финансиската анализа, оценка на инвестициите, спојувања и припојувања на компании, корпоративно банкарство, фондовите и консалтингот за вреднување. На семинарот ќе бидат опфатени следните теми: 1.Вреднување - Вреднување-поим, мотиви, митови и корисници - Улога на вреднувањето во корпоративни финансии - Пристапи кон вреднувањето 2.Модел на дисконтиран слободен готовински тек (Discounted Free Cash Flow) - Презентирање на моделот на ДСГТ - Ризикот и вреднувањето

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

25

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

3.Вреднување на инвестициони проекти - Предвидување на добивките - Одредување на слободен готовински тек (Free Cash Flow) - Утврдување на дисконтна стапка – метод на WACC - Вреднување на проекти со метод Тек-Главница (Flow to Equity) 4.Вреднување на компании - Имплементација на моделот на ДСГТ - Практично вреднување на компанија од МБИ-10 со метод на ДСГТ Семинарот е наменет за: Ø Повисокиот и средниот менаџмент на компаниите Ø Финансиски директори и вработени во секторот корпоративни финансии Ø Специјалисти од инвестиционо банкарство Ø Специјалисти за корпоративно банкарство Ø Кредитни аналитичари Ø Претприемачите Ø Специјалисти за управување со средства (Asset Management) Ø Специјалисти за управување со сопствен капитал и фондови Ø Проект менаџери Предавач: Проф.д-р Зоран Ивановски, редовен професор на Универзитетот за туризам и менаџмент во Скопје и на Универзитетот на Југоисточна Европа од Тетово, реномиран регионален стручњак од областа на финансискиот менаџмент и предавач со долгогодишно искуство во земјата и странство. Сите заинтересирани учесници за овој семинар можат да се пријават најдоцна до 5 -ти октомври 2012 година. Контакт лице : Анита Митревска Тел: ++ 389 2 3244057;Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 ;E-адреса: anita.mitrevska@mchamber.mk

Контакт лице : Елизабета Андриевска-Ефтимова Тел: ++ 389 2 3244074, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: beti@mchamber.mk

Семинар од 9 октомври до 27 декември 2012 година

“СЕОПФАТНА ОБУКА ЗА ФИНАНСИСКИ МЕНАЏМЕНТ ВО 3 МОДУЛИ” Финансискиот менаџмент е од витално значење за секоја компанија, особено за оние кои имаат цел подобрување на профитабилноста, ликвидноста и солвентноста. Целта на обуката е сеопфатна едукација на менаџерите за финансискиот менаџмент, неговиот јазик, алатки и техники, со цел стекнување знаења, вештини и компетенции за нивно ефективно користење во работењето. Обуката е организирана во три модули (нивоа), при што во првиот модул се даваат основите на финансискиот менаџмент и истата е наменета и за финансиски и не-финансиски менаџери. Вториот модул е продолжение на првиот модул и нуди средно ниво на знаења од областа на финансискиот менаџмент преку обработка на поголем број на области и теми, на ниво на додипломски студии на економските факултети. Третиот модул нуди напредни теми од областа на финансискиот менаџмент и обработка на специјални случаеви и анализа на најдобрите практики од оваа област, на ниво на напредни курсеви од областа на корпоративните финансии. Обуката се реализира со користење на алатките на Microsoft Excel и препорачливо е секој слушател да има свој notebook компјутер. За секоја тема се предвидени вкупно по три часа (два часа предавања и еден час практични вежби). На крајот на секој модул, сите учесници ќе се стекнат со Сертификат за успешно завршена обука за Финансиски менаџмент. МОДУЛ 1: На обуката за Финансиски менаџмент – модул 1: “Финансиски извештаи, финансиска анализа, финансиско планирање, контрола и левериџ“ ќе бидат опфатени следните теми: 1. Основи на финансискиот менаџмент - Цели и функции на финансискиот менаџмент - Претпријатието, капиталот и финансискиот менаџмент - Претпријатието и капиталот - Вложување, трошење и циркулација на средства 2. Финансиски извештаи - Елементи на финансиските извештаи - Биланс на состојба - Биланс на успех - Извештај за акумулирана добивка - Извештај за готовинските текови o Готовински текови од оперативни активности o Готовински текови од инвестициони активности o Готовински текови од финансиски активности - Данокот и цената на туѓиот капитал 3. Финансиска анализа - Анализа на финансиски показатели o Показатели на ликвидноста

26

БИЗНИС ИНФО

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ o Показатели на активноста o Показатели на задолженоста или показатели на левериџот o Показатели на покритието o Показатели на профитабилноста o Показатели на пазарната вредност o Анализа на трендот o Дипон (Du Pont) анализа o Компаративни показатели o Корисност и ограничувања на рацио-анализата 4. Финансиско планирање - Предвидување (планирање) на продажбата - Планирани (Про Форма) финансиски извештаи – Метод процент на продажба - Анализа на планирањето - Планирање на капацитет - Процес на финансиско планирање - Видови и структура на поединечните планови 5. Временска вредностна парите - Концепт на идна вредност - Период на вкаматување - Идна вредност на ануитет - Концепт на сегашна вредност - Сегашна вредност на серија различни и еднакви идни вредности - Пресметка на сегашна вредност на непрекинати парични текови - Пресметка на депозити - Амортизација на заеми - Пресметка на стапката на растеж и на каматната стапка 6. Финансиска контрола- буџетирање и левериџ - Анализа на оперативна преломна точка o Графикон на преломот o Пресметка на преломната точка o Готовинска оперативна преломна точка o Употреба на анализата на оперативната преломна точка - Оперативен левериџ - Финансиска преломна анализа - Графикон на преломот - Пресметка на преломот - Финансиски левериџ - Комбиниран оперативен и финансики левериџ - Употреба на левериџот и планирањето во контролата 7. Ризик и принос - Ризици и стапки на принос - Дефинирање и мерење на ризикот o Дистрибуција на веројатноста o Мерење на ризикот o Очекувана стапка на принос o Континуирани и дискретни дистрибуции на веројатноста o Стандардна девијација o Информации содржани во стандардната девијација o Просек на варијанса o Коефициент на варијација - Поимно дефинирање на портфолио - Ризик на портфолио - Коваријанса на приносите - Очекуван принос на портфолиото - Модел на карактеристичен правец o Системски ризик мерен со бета - Модел за одредување на цената на вложениот

капитал –CAPM - Пазарна линија на хартија од вредност - Импликации врз вреднувањето на претпријатијата МОДУЛ 2: На обуката за Финансиски менаџмент – модул 2: “Финансиски пазари и инвестиции“ ќе бидат опфатени следните теми: 1. Вреднување на хартии од вредност - Вреднување на обврзници o Стапка на принос до достасувањето (YTM) - Вреднување на акции o Вреднување на приоритетни акции o Вреднување на обични акции 2. Планирање на долгорочни вложувања (капитално буџетирање) - Карактеристики на инвестиционото одлучување - Постапка за планирање на долгорочните вложувања - Kлучни компоненти на процесот на инвестиционо одлучување o Должина на периодот на експлоатација o Цена на капиталот наменет за вложување o Содржина на финансиските ефекти o Kомпоненти на готовинските текови на инвестицијата 3. Kритериуми за оценка на финансиската ефикасност на инвестиционите вложувања - Инвестициони критериуми кои не се базирани врз - концептот на временска вредност на парите o Период на враќање на инвестицијата o Просечна стапка на принос на инвестициите - Инвестициони критериуми кои се базирани врз концептот на временска вредност на парите o Метода на нето сегашна вредност o Методот на индекс на профитабилноста. - Метод на интерна стапка на рентабилност - Ризикот и менаџерските опции за оценка на - исплатливоста на инвестицијата o Вкупен ризик на проектот o Метод на компјутерска симулација o Менаџерски опции 4. Долгорочно финансирање - Пазар на капитал o Функции на пазарот на капитал o Учесници на пазарот на капитал o Организација на пазарот на капитал и долгорочни - хартии од вредност - Пазар на долгорочни хартии од вредност o Улогата на инвестиционите банки на примарниот пазар на капитал o Привилегиран упис o Вредност на правото на акција o Почетно финансирање - Долгорочни обврски o Термински заеми o Лизинг o Долгорочни обврзници o Преференцијални акции (приоритетни) o Обични акции - Конвертибилни хартии од вредност - Опции o Опции за акции - Варанти 5. Менаџмент со обртен капитал и краткорочно

финансирање - Трансформација на обртниот капитал и циклуси на конверзија - Менаџмент на готови пари и пазарни хартии од вредност - Кредитен менаџмент и управување со побарувањата - Стандарди за кредитирање и политика на наплата на побарувањата - Менаџмент на залихи - Извори на краткорочно финансирање o Спонтано финансирање o Обврски према добавувачите (Трговски кредит) o Договорно финансирање o Факторинг МОДУЛ 3: На обуката за Финансиски менаџмент – модул 3: “Трошок на капитал и напредни техники на вреднување и структура на капитал“ ќе бидат опфатени следните теми: 1. Трошок на капиталот - Одредување на безризична стапка - Трошок на долгот - Трошок на приоритетни акции - Трошок на сопственички капитал (главница) - Пристап со моделот на одредување на цената на вложениот капитал (CAPM) - WACC модел 2. Вреднување на хартии од вредност - Вреднување со модел на дисконтирани готовиснки текови o Дисконтирани слкободни готовински тековиСтапка на принос до достасувањето (YTM) - Релативно вреднување 3. Структура на капитал - Теоретски разгледувања за важноста на структурата на капиталот - Трошоци на банкротството - Менаџмент на структурата на капиталот 4. Политика на дивиденди - Пасивна во однос на активна политика на дивиденди o Неважност на дивидендите o Аргументи за важноста на дивидендите - Политика на дивиденда - Дивиденди во акции и поделба на акциите - Откуп на акции - Исплата на дивиденди 5. Спојувања и други начини на реструктуирања на претпријатија - Извори на вредноста - Стратешко купување - Преземања, лицитациски понуди и одбрани - Дивестирање - Реструктуирање на сопственоста 6. Меѓународен финансиски менаџмент - Оценка на исплативоста на вложувањата и фактори на ризик - Менаџмент со курсните ризици o Фактори кои влијаат на движењето на курсевите 7. Специјални теми од областа на финансискиот менаџмент 8. Проверка на знаењето Обуките се наменети за:

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

27

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Ø Повисокиот и средниот менаџмент на компаниите Ø Финансиските директори и вработени во секторот финансии во бизнис секторот, јавната администрација и јавните претпријатија Ø Вработени во секторот сметководство во бизнис секторот, јавната администрација и јавните претпријатија Ø Претприемачите Ø Финансиските аналитичари Ø Бизнис стратези Ø Финансиски консулатнти Ø Специјалисти во секторт за интерна контрола и ревизија Ø Проект менаџери Ø Контролни и сметководствени аналитичари Ø Дипломирани на факултети за економија, бизнис администрација, информатика Ø Студенти на последипломски студии за економија, бизнис администрација, информатика Предавач: Проф.д-р Зоран Ивановски, редовен професор на Универзитетот за туризам и менаџмент во Скопје и на Универзитетот на Југоисточна Европа од Тетово, реномиран регионален стручњак од областа на финансискиот менаџмент и предавач со долгогодишно искуство во земјата и странство. Со оглед на фактот дека секој модул претставува заокружена целина, сите заинтересирани учесници можат да се пријават за учество на целиот пакет или ќе одберат пооделни модули зависно од потребите. Динамика на модулите: Октомври, Ноември, Декември 2012 година, (два пати неделно од 15-18.00 часот) , Стопанска комора на Македонија, сала 53 на 4-ти кат Контакт лице : Анита Митревска Тел: ++ 389 2 3244057;Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 ;E-адреса: anita.mitrevska@mchamber.mk

Контакт лице : Елизабета Андриевска-Ефтимова Тел: ++ 389 2 3244074, Факс:++ 389 2 3244088 E-адреса: beti@mchamber.mk

Од 10 до 14 октомври 2012 година во Република Турција

ПОСЕТА НА МЕЃУНАРОДЕН БИЗНИС-ФОРУМ И НА САЕМОТ „МУСИАД 2012“ ВО ИСТАНБУЛ Министерството за економија на Република Турција, преку Трговското советништво при Амбасадата на Република Турција во Скопје, во соработка со Стопанската комора на Македонија, организира купувачка мисија и посета на 16. Меѓународен бизнис-форум и 14. Меѓународен трговски саем „МУСИАД 2012“, во периодот меѓу 10 - 14 октомври 2012 година во Истанбул, Република Турција. 16. Меѓународен бизнис-форум и 14. Меѓународен трговски саем „МУСИАД 2012“ ќе биде организиран од страна на Асоцијацијата на независни индустријалци и бизнисмени МУСИАД, која претставува 15 илјади компании со удел во БДП на Турција од 15% и вкупен извоз од 17 милијарди долари. На 14. Меѓународен бизнис-форум одржан во 2010 година учествуваа 36 министри од 22 земји и над 3.400 бизнисмени од 71 земја. Оваа година се очекува бројот на учесници да се зголеми на 5.000 бизнисмени од 84 земји. 14. Меѓународен трговски саем „МУСИАД 2012“ ќе се одржи на површина од 45.000 м2 со учество на компании од областа на прехранбената индустрија, пакување, текстил, кожа, градежништво, мебел и декорација, машини и опрема, автомобилска индустрија, електроника, здравство и др. Подетални информации за Бизнис-форумот и Саемот може да се добијат на http://www.musiadfair.com/en/ Во рамките на оваа купувачка мисија планиранo е остварување на билатерални средби со турски компании, извозници на гореспоменатите производи на база на однапред договорени средби (matchmaking), за што што треба да се пополни формулар и да се достави до лицето за контакт. Обезбедени се бесплатно сместување/ноќевања со појадок за 1 лице од компанија (во времетраење на настанот), локален трансфер, како и бесплатни влезници за Саемот. Посетителот сам ги покрива патните трошоци (доколку си организира авионски превоз, ќе му биде обезбеден трансфер од аеродромот до хотелот), како и организационите трошоци кон Комората (2.950 денари за членки, а 5.900 денари за нечленки на Комората). Стопанската комора на Македонија ги поканува сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 26.9.2012 година. Пријавниот лист на Стопанската комора на Македонија и формуларот на Амбасадата на Турција, како и агендата на настанот, може да се превземат од веб порталот www.mchamber.mk Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064, Моб. 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Е-маил: natasa@mchamber.mk

БИЗНИС ИНФО

28

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ Од 11 до 14 октомври 2012 година во Турција

ПОСЕТА НА САЕМ ЗА ХЕМИЈА “TURKCHEM ЕUROASIA 2012 “ ВО ИСТАНБУЛ

Министерство за економија на Република Турција преку Трговското советништво на Амбасадата на Турција во Скопје во соработка со Стопанската комора на Македонија , организира купувачка мисија и посета на компаниите од Македонија, на Turkchem Саемот за Хемија- Евроазија 2012, во периодот меѓу 11 -14 Октомври 2012 во Истанбул Експо Центар, Турција. TURKCHEM Евроазија 2012 , се посочува како еден од водечките саеми за хемија во светот или таканаречен - “Сè за хемија”, кој по 5-ти пат оваа година ќе ги отвори саемските врати за своите излагачи, партнери и посетители. На овој богат саем ќе имате можност да се запознаете многу подлабоко со компании од хемиската индустрија кои ги опфаќаат најсовремените производни техологии на: лабораториска технологија, козметика и детергенти, храна, фармакологија, лакови , текстил и кожа, петрохемија, композитна пластика, третман на вода, пакување и рециклирање, машини и опрема за хемиска индустрија, пумпи, здравјето и безбедноста, логистика, складирање на хемиски компоненти , компании кои произведуваат / продаваат суровини и помошни материјали за боја, мастило, градежни хемикалии, пластика, гума, кабел, и композитен приклучок. Со посета на TURKCHEM 2012 – саемот за хемија имате шанса да стигнете до најновите информации за новите извори на суровини, да се сретнете со меѓународни компании, сектори на хемиски професионалци и се запознаете со најновите производствени технологии и да се запознаете со најновите случувања, истражувања како на домашниот така и во глобалниот хемиски сектор. Во рамките на оваа купувачка мисија планиранo е остварување на билатерални средби со турски компании, извозници на гореспоменатите производи на база на однапред договорени средби (matchmaking) за што треба да пополните посебен формулар. Обезбедени се бесплатно сместување/ноќевања со појадок за 1 лице од компанија (во времетраење на настанот), локален трансфер, како и бесплатни влезници за Саемот. Посетителот сам ги покрива патните трошоци (доколку си организира авионски превоз , ќе му биде обезбеден трансфер од аеродромот до хотелот) , како и организационите трошоци кон Комората (2.950 денари за членки, а 5.900 денари за нечленки на Комората). Стопанската комора на Македонија ги поканува сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 27.9.2012 година. Пријавниот лист на Стопанската комора на Македонија и формуларот на Амбасадата на Турција, како и агендата на настанот, може да се превземат од веб порталот www.mchamber.mk Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел:++38923244064, Моб 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 natasa@mchamber.mk

Контакт: Зорица Мешкова Тел:++38923244019, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 zorica@mchamber.mk

Од 16 до 19 октомври 2012 година во Република Турција

ПОСЕТА НА САЕМ ЗА МЕРМЕР, ПРИРОДЕН КАМЕН И ТЕХНОЛОГИИ “NATURAL STONE 2012” ВО ИСТАНБУЛ

Министерството за економија на Република Турција преку Трговското советништво на Амбасадата на Република Турција во Скопје, а во соработка со Стопанската комора на Македонија, организира купувачка мисија и посета на Саемот “NATURAL STONE 2012”, во периодот од 16 - 19 октомври 2012 година во Истанбул, Турција. “NATURAL STONE 2012” , 9-тиот Меѓународен саем за мермер, природен камен и технологиии што ќе се одржи од 18 и 21 октомври - 2012 година во Истанбул, кој според познавачите прераснува во нов главен град на природниот камен. Саемот привлекува се` поинтензивно внимание на компаниите од оваа индустрија. Учесниците на овој саем, како и посетителите ќе имаат можност да ја видат понудата на една третина од глобалните резерви на природен камен, од мермерната индустријата на национални и меѓународни компании. Организацијата се фокусира на својата цел, а тоа е да стане најголем и најзначаен саем во глобалната арена, од страна на CNR Холдинг, CNR Ekspo саеми, со поддршка на Министерството за економија на Турција , İMMİB (Здружение на извозници на минерали и метали од Истанбул) и KOSGEB (Организација за развој на мали и средни претпријатија). Во рамките на оваа купувачка мисија планиранo е остварување на билатерални средби со турски компании, извозници на гореспоменатите производи на база на однапред договорени средби (matchmaking), за што треба да пополните посебен формулар. Обезбедени се бесплатно сместување/ноќевања со појадок за 1 лице од компанија (во времетраење на настанот), локален трансфер, како и бесплатни влезници за Саемот. Посетителот сам ги покрива патните трошоци (доколку си организира авионски превоз, ќе му биде обезбеден трансфер од аеродромот до хотелот), како и организационите трошоци кон Комората (2.950 денари за членки, а 5.900 денари за нечленки на Комората). Стопанската комора на Македонија ги поканува сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 27.9.2012 година. Пријавниот лист на Стопанската комора на Македонија и формуларот на Амбасадата на Турција, како и агендата на настанот, може да се превземат од веб порталот www.mchamber.mk Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел:++38923244064, Моб 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 natasa@mchamber.mk

Контакт: Марија Петроска Тел:++38923244017, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 marija@mchamber.mk

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

29

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Од 13 до 17 октoмври 2012 година, во Истанбул , Република Турција

„WOOD PROCESSING MACHINERY EURASIA 2012“ И „ INTERMOB 2012“ ВО ИСТАНБУЛ Организирана посета на Саемот со обезбедени бесплатни влезници и хотелско сместување

Во периодот од 13 до 17 октoмври 2012 година, во Истанбул , Република Турција, ќе се одржи 25. Mеѓународeн саем за преработка на дрво,алати за сечење и рачни алати-WOOD PROCESSING MACHINERY EURASIA 2012 и 15. Меѓународен Саем за мебел, шумарство и технологија за дрво -INTERMOB 2012. Станува збор за една од поголемите специјализирани меѓународни саемски манифестации од ваков тип, на којашто ќе учествуваат голем број реномирани турски и странски компании. Посетителите на Саемот ќе имаат можност да ги видат производите што турските и странски компании ќе ги пласираат од областа на: - машини и техничка опрема во шумарството - машини и техничка опрема за полуготови производи - машини и техничка опрема за пакување WOOD RASPORED - машини и постројки за посебни процеси - машини за секундарна преработка - материјали за складирање Oktobar 13-17, 2012 - помошни машини,опрема и уреди, помошни машини за обработка на дрво и пластика - употреба на остатокот на дрвото ‹NTERMOB - заштеда на енергија, заштита на животната средина, заштита при работа, заштита од пожар и климатизација - истражување и тестирање на дрвото и дрвната индустрија - кујни,бањи,спални и нивна декорација - индустрија за мебел и списанија за мебел На саемот ќе земат учество ексклузивни, меѓународни трговски брендови и познати реномирани компании од Турција, каде што ќе се престават со своите најдобри производи. Саемот може да го посетат само двaјца посетители од една кoмпанија. Стопанската комора на Македонија, во соработка со овластениот застапник на саемскиот организатор „Адонис Груп“, организира посета на македонски компании на саемската манифестација од 13 - 15 октoмври 2012 година, со автобуски превоз и алтернативно во сопствена режија. Обезбедени се бесплатно сместување, две ноќевања со појадок (во реномиран хотел), локален трансфер (трансфер од aeрoдpoм до хотел), како и бесплатни влезници за Саемот. Посетителот ги покрива патните и административните трошоци кон саемскиот организатор „Адонис“ од 125 евра со автобуски превоз (доколку е со сопствен превоз - 45 евра), како и организационите трошоци кон Комората (2.950 денари за членки, а 4.270 денари за нечленки на Комората). Стопанската комора на Македонија и „Адонис Груп“ ги поканува сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 28.09.2012 година. За повеќе информации за WOOD PROCESSING MACHINERY EURASIA 2012 и INTERMOB 2012 посетете ја веб страната www. woodmachineryistanbul.com , www.intermobistanbul.com или контактирајте не. Пријавниот лист за посета на саемот може да се превземе од веб порталот на Стопанската комора на Македонија: www.mchamber.mk N

AREA LOCATION MAP

E

TEM

W

- HADIM

TÜYAP FAIR CONVENTION AND CONGRESS CENTER

S

KÖY

SUBSTATION

FAIR HOTEL

VISITOR ENTRANCE NORTH 2

PEDESTRIAN OVERPASS

E-5

TRUCK ENTRANCE / EAST-1

VISITOR ENTRANCE NORTH 1

UNDERGROUND PARKING ENTRANCE

BUS

STOP

UNDERGROUND PARKING ENTRANCE

TRUCK ENTRANCE / EAST-2

TRUCK ENTRANCE / WEST-1

E-5

TRUCK ENTRANCE / WEST-2

VISITOR ENTRANCE EAST

TÜYAP CAR PARKING / WEST 2

TÜYAP CAR PARKING / EAST 1

WEST MAIN ENTRANCE

TÜYAP CAR PARKING / WEST 1

TAXI

BUS STOP

CAR PARKING ENTRANCE / EAST

TAXI

TRUCK ENTRANCE / SOUTH

VISITOR ENTRANCE SOUTH

HOTEL

PROCESSING MAC H I N E R Y

TÜYAP

ED‹RNE

BÜYÜKÇEKMECE

BUS STOP

ED‹RNE

E-5

‹STANBUL

GÜRPINAR JUNCTION

‹STANBUL

AVCILAR-BAKIRKÖY-TAKS‹M

METROBUS LAST STATION

VISITOR ENTRANCE SOUTH

OPSTI IZGLED

Emergency

LOADING AREA

TÜYAP FAIR CONVENTION AND CONGRESS CENTER

LOADING AREA

LOADING AREA

WC

MEETING ROOM

7

ENTRANCE

8

9

Cem Sarı Ediz Tok Project Group ZA POSETE SAJMA Project Customer Representative Assistant Manager cemsari@tuyap.com.tr ediztok@tuyap.com.tr Erdal Usta Phone: +90 212 867 11 36 Phone: +90 212 867 11 39 Assistant Project Marketing Group Manager erdalusta@tuyap.com.tr İlker Özdem PROJECT SEKRETERIA Phone: +90 212 867 11 44 Fax: +90 212 886 67 38 Project Manager Berna Çakın ilkerozdem@tuyap.com.tr bernacakin@tuyap.com.tr Hasan Gürkan Phone: +90 212 867 11 38 Phone: +90 212 867 11 32 Project Marketing Representative Fax: +90 212 886 67 48 hasangurkan@tuyap.com.tr Phone: +90 212 867 11 46 Özlem Vardar Project Manager Gözde Cihan ozlemvardar@tuyap.com.tr Project Marketing Representative Phone: +90 212 867 11 34 gozdecihan@tuyap.com.tr Phone: +90 212 867 11 45

ENTRANCE

LOADING AREA

Emergency

WEST MAIN ENTRANCE

Emergency

PRESS ROOM

VIP

EGE 2 MEETING ROOM

EGE 1 MEETING ROOM

CAFE

SECRETARIAT

ENTRANCE

SEDEF MEETING ROOM

CLOAK ROOM

ENTRANCE

ENTRANCE

CAFE

CLOAK ROOM

CAFE

REV‹R FIRST AID VEST‹YER

WC

FOYER

WC

FOYER

ENTRANCE

ENTRANCE

The Global Association of the Exhibition Industry

Approved Events

TÜYAP FAIRS AND EXHIBITIONS ORGANIZATION INC.

WC

LOADING AREA

Head Of�ce / Fair Area Tüyap Fair Convention and Congress Center E5 Karayolu Üzeri, Gürp›nar Kavfla€› 34500 Büyükçekmece, ‹STANBUL - TURKEY

FOYER

‹NTERMOB

6

WOOD PROCESSING MACHINERY

www.woodmachineryistanbul.com

25. Medjunarodni Sajam Masina Za Obradu Drveta, Reznih Alata, Rucnih Alata

ZA VISE INFORMACII

CAFE

LOADING AREA

VISITOR ENTRANCE EAST

PEDESTRIAN OVERPASS

TUYAP (Turska sajamska organizacija) i KONGRESNI CENTAR Pruza savrsene uslove po medjunarodnim standardima, posetiocima i ucesnicima u izlozbenom prostoru 173.000 kvadratnih metara ukupno od kojih je zatvoreno 98.000 kvadratnih metara i 75.000 kvadratnih metara na otvorenom,prikaz kapaciteta. TUYAP je osnovan 1979, organizovao je 1.210 domacih sajmova i 143 medjunarodnih sajamskih priredbi u 34 zemlje sa 60 razlicitih industrijskih oblasti. Tuyap je usluzio 221.401 kompaniju iz 85 zemalja i bio domacin 33.853.060 posetilaca iz 135 zemalja.

Phone : +90 212 867 11 00 +90 212 867 12 00 Fax : +90 212 886 66 98

Fair Area fairarea@tuyap.com.tr Technical Services tekniko�s@tuyap.com.tr

PREKOMORSKA PREDSTAVNISTVA TUYAP

OFFICES

ALEPPO-SYRIA

LOADING AREA

Al Jamilia Al Soudik Mosque Al Aukaf Building Aleppo-Syria Phone: +963 21 222 04 85 Fax: +963 21 227 71 04 E-mail: tuyapaleppo@tuyap.com.tr

WC

WC

4

CAFE

3

2

1

SOFIA-BULGARIA

1463 So�a, ul.”Buzludja” No 40-42, So�a - Bulgaria Phone: +359 2 951 6827 Fax: +359 2 951 6876 E-mail: tuyapso�a@tuyap.com.tr

TEHRAN-IRAN

Meydane Vanak, Borje Asemane Vanak, Vahede 805 Tehran-Iran Phone: +98 21 88191017 - 18 - 19 Fax: +98 21 88191016 E-mail: tuyaptehran@tuyap.com.tr

WC

MOSCOW-RUSSIA

117449 Russia, Moscow, ul. Karyer 2A, str.1, off.308. Phone: +7 495 775 3145 Fax: +7 495 775 3147 E-mail: tuyapmoscow@tuyap.com.tr

CAFE

5

LOADING AREA

TBLISI-GEORGIA

37, Chavchavadze Ave. Tblisi-Georgia Phone: +995 322 251781 Fax: +995 322 251149 E-mail: tuyapgeorgia@tuyap.com.tr

SKOPJE-MACEDONIA

Majakovski 3/7 1000, Skopje-Macedonia Phone/Fax: +389 2 322 04 69 E-mail: tuyapskopje@tuyap.com.tr

PREKOMORSKI PREDSTAVNICI KOMPANIJE TUYAP INC.

OPSTI IZGLED

STORE

10

LOADING AREA

LOADING AREA

LOADING AREA

PASSAGE

HALL 11

HALL 12

STORE ENTRANCE

EMERGENCY STAIRWAY

FAIR HOTEL

MOVING STAIRCASE

VISITOR ENTRANCE NORTH 2

FOYER

EMERGENCY STAIRWAY

PARKING GARAGE

ELEVATOR

EMERGENCY STAIRWAY

EMERGENCY STAIRWAY

TECHNICAL OFFICE

OFFICE

11

MOVING STAIRCASE

VIP WC

EMERGENCY STAIRWAY

VIP

VISITOR ENTRANCE NORTH 1

MOVING STAIRCASE

MOVING STAIRCASE

BEYLERBEYİ MEETING ROOM

FOYER

12

FOYER

EMERGENCY STAIRWAY

EMERGENCY STAIRWAY

CHAN CHAO INTERNATIONAL - TAIWAN - VIETNAM Contact Name: Mr. Dennis LIN - Ms. Judy WANG 3rd Floor, No. 185, Kang Chien Road, Nei-Hu Dist. 11494 Taipei - TAIWAN Phone: + 886 2 265 96000 (30 lines) Fax: + 886 2 265 97000 E-mail: exfdp@chanchao.com.tw Web: www.chanchao.com.tw

STORE

LOADING AREA AND EMERGENCY EXIT

LOADING AREA

LOADING AREA

MOVING STAIRCASE

WC

FRONT DESK

ELEVATOR

STAIRCASE

EMERGENCY STAIRWAY

FOYER

ELEVATOR

STAIRCASE

WC

MESC‹D

CLOAK ROOM

EMERGENCY STAIRWAY

TRADEX- SERVICES GmbH - GERMANY Contact Name: Mr. Michael LOEFFLER Am Schlichtfeld 2 D-82541 Münsing - GERMANY Phone: +49 8177 99822 - 0 Fax: +49 8177 99822 - 10 E-mail : info@tradex-services.com Web: www.tradex-services.com S.B.L. EXHIBITIONS LTD. - ISRAEL Contact Name: Mr. Isaac SHALEV P.O.B. 32154, Tel-Aviv, 61321 - ISRAEL Phone: +972 3 6882929 Fax: +972 3 6883031 E-mail: mail@sbl.co.il

APT INTERNATIONAL - UNITED STATES OF AMERICA - CANADA Contact Name: Mr. Everton WALLACE 60 East Jefryn Blvd, Deer Park NY 11729 U.S.A. Phone: +1 631 492 2100 Fax: +1 631 586 2790 E-mail: ewallace@aptmarketingsolutions.com Web: www.aptmarketingsolutions.com COMNET EXHIBITIONS PVT. LTD. - INDIA Contact Name: Ms. Yogita KACKAR 217-B (2nd Floor), Okhla Industrial Estate, Phase 3, New Delhi - 110 020 INDIA Phone: + 91 11 4279 5000 Direct: + 91 11 4279 5044 Fax : + 91 11 4279 5098 / 99 E-mail: yogitak@eigroup.in Web: www.comnetexhibitions.com

AVIATRANS -EGYPT Contact Name: Mr. Tarek LEHETA El Nasr Building, El Nile Street, P.O. Box 24, Orman Giza 12612 - EGYPT Phone: +20 2 3748 4473 Fax: +20 2 3760 8959 E-mail: tleheta@aviatrans-eg.com aviatrans@aviatrans-eg.com

EXHIBITION & TRADE FAIR LIMITED - NIGERIA - GHANA - CAMEROON - TOGO LIBERIA - GAMBIA - SIERRA- LEONE - BENIN Contact Name: Ms. Omonigho ITOYA 39, Opebi Road, Opposite Adebola House, Opebi Ikeja-Lagos – NIGERIA Phone: + 234 1 7607797 - 2135557 E-mail: exhibition@hyperia.com Web: www.exhibitionandtradefair.com

OVI SAJMOVI SE ODRZAVAJU PO OVLASCENJE PRIVREDNE KOMORE TURSKE, U SKLADU SA ZAKONOM BROJ 5174.

Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел:++38923244064, Моб 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 natasa@mchamber.mk

15. Medjunarodni Sajam Namestaja, Dodatne Opreme, Proizvoda Od Drveta i Tehnologije Obrade Drveta

UAB AUTARE - LITHUANIA Contact Name: Mr. Tadas Robertas DILYS Subaciaus G. 8 - 14, LT - 01127 Vilnius, LITHUANIA Phone /Fax: +370 5 2627845, 2627401 E-mail: tadas@autare.lt / info@autare.lt Web: www.autare.lt

ECOMMERCE GATEWAY PTE LTD. - PAKISTAN Contact Name:Mr. Khursheed NIZAM 18C.P.&Berar Co-op. Housing Society, Block 7&8 off Amir Khusro Road, Karachi-75350 - PAKISTAN Phone: +92 21 4536321 Fax: +92 21 4536330 - 4549293 E-mail: dkn@ecgateway.net.pk Web: www.ecgateway.net.pk

MOVING STAIRCASE

www.intermobistanbul.com

GROUP DJOCOTRANS - TOGO, BENIN, BURKINA-FASO, NIGER, IVORY COAST Contact Name: Mr. Frank Dovi D. SESSOU Siloe 9, Rue Litimé - Quartier Souza Nétimé Derrière la Station Total sur la rue de l’OCAM, TOGO Phone: +228 221 78 22 Fax: +228 222 24 21 E-mail: djocotrans_togo@yahoo.fr Web: www.groupe-djocotrans-siloe.com

Supported By

International Congress and Convention Association

Member The Association of Organisers of Exhibitions Abroad and of National Participations in International Trade Fairs and Exhibitions

Member

Sectoral Press Sponsor

TURKISH FAIR ORGANIZERS ASSOCIATION

‹ S TA N B U L

TÜYAP FAIR CONVENTION AND CONGRESS CENTER Büyükçekmece, ‹stanbul / Turkey

Контакт: Ванчо Спасески Тел:++38923244095, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 vanco@mchamber.mk

Од 13 до 17 октомври 2012 година во Турција

САЕМ ЗА МАШИНЕРИJА ЗА ПРЕРАБОТКА НА ДРВО ВО ИСТАНБУЛ

На површина од околу 34.000 метри квадратни, компаниите ќе имаат можност на исто место и во исто време да се сретнат со над 750 излагачи од Европа и пошироко и да остварат контакт со над 50.000 посетители од целиот свет. Ова претставува одлична можност за учесниците и самите посетители да се запознаат со најновите технолошки достигнувања во од областа на дрвопреработувачката индустрија На Меѓународниот саем за земјоделие поканети се да земат учество сите оние кои се занимаваат со: • производство на големи и мали машини за дрво прераборување • машини и опрема за сечење на дрво • механизација и опрема за индустијата за преработка дрво • Лица кој се занимваат со производство и продажба на производи од дрво На овој меѓународен саем ќе се најдат компании: • Произовдители на мебел • Компании од шумската индустрија • Декорации и мебел

• Градежни • Машинерија • Архитектонски бироа • Хемиска индустрија Работната платформа на учесниците на манифестацијата им овозможув-а да ги презентираат своите производи, зајакнување на соработката со клиентите, позиционирање на пазарот, унапредување на бизнисот, продажба на производи и услуги, анализа на конкуренцијата. Присутните ќе имаат одлична можност да се запознаат со најновите технологии во областа на дрвопреработувачката индустрија. Сите заинтересирани македонски компании може да се пријават за учество на саемската манифестација најдоцна до 28 СЕПТЕМВРИ 2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

БИЗНИС ИНФО

30

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ Еднодневен семинар

“ПОСЛЕДНИТЕ ИЗМЕНИ И ДОПОЛНУВАЊА НА ЗАКОНОТ ЗА ТРГОВСКИ ДРУШТВА; ПРЕОБРАЗБА НА ДРУШТВОТО ОД ЕДНА ВО ДРУГА ФОРМА” 18 октомври 2012 година , 09:30-15:00 часот Стопанска комора на Македонија, сала 1 на 5-ти кат

Стопанската комора на Македонија, на 18 октомври 2012 година, во просториите на Комората организира еднодневен семинар на тема: “Последните измени и дополнувања на Законот за трговски друштва; Преобразба на друштвото од една во друга форма” Во рамки на семинарот ќе бидат опфатени најзначајните аспекти од последните измени и дополнувања на Законот за трговски друштва. Воедно, ќе биде разгледан и последниот предлог за измени и дополнувања на Законот за трговски друштва од мај 2012 година. Во вториот дел од семинарот, акцентот ќе биде ставен на можностите за преобразба на друштво од една во друга форма. Сметаме дека актуелните состојби во Република Македонија, одат во прилог на посериозно разгледување на наведената можност која ја дава Законот за трговски друштва. Исто така, ќе стане збор и за преземањето на удел, односно акции, а од особена важност ќе биде да се утврди процесот на претворање удели во акции, односно акции во удели, како и правата на содружникот, односно акционерот по извршената преобразба на трговското друштво. Програма: - Измени и дополнувања на ЗТД кои се однесуваат на заедничките одредби на трговските друштва - Измени и дополнувања на ЗТД кои се однесуваат на застапувањето, трговскиот регистар и постапката за упис и бришење од трговскиот регистар - Измени и дополнувања на ЗТД кои се однесуваат на друштвото со ограничена одговорност - Измени и дополнувања на ЗТД кои се однесуваат на акционерското друштво - Поим на преобразба на друштво - Одлука за преобразба на друштво - Услови под кои може да се врши преобразба - Преземање удел, односно акции - Претворање на удели во акции, односно акции во удели Предавачи: -д-р Марко Андонов, универзитетски професор, Факултет за правни науки при Универзитет Американ Колеџ Скопје; -д-р Зоран Михајлоски, судија на Апелациониот суд Скопје Сите заинтересирани за учество на овој семинар, можат да се пријават најдоцна до 16-ти октомври 2012 година.

Од 17 до 20 октомври 2012 година во Романија

САЕМ ЗА ТЕХНИКА ВО БУКУРЕШТ Меѓународниот саем за техника во центарот ROMEXPO ќе се претстави заедно со Меѓународниот салон на пронајдоци (ИНВЕТИКА) и Меѓународниот саем за обновливи извори на енергија, конвенционална енергија, опрема и технологии за нафта и природен гас (ЕЕЕ). 38. Меѓународен саем за техника е посветен на следните дејности: • металопреработувачки машини; • индустриски роботи и алатки; • пумпи, компресори, хидраулични машини и алати; • металургија и заварување; • електротехника, електроника и автоматика; • мерење и контрола на уреди и индустриски ИТ-софтвер; • комуникации; • машини и опрема за обработка на пластика; • автомобилски инженеринг, транспорт и складирање. Минатата година ТИБ беше домаќин на над 10.000 посетители, со над 300 компании од 17 земји на 20.000 квадратни метри изложбен простор на којшто се презентираа компании со најнови технологии и машини. Оваа година ТИБ планира да обезбеди платформа за претставување на најновите технологии и техники за зголемување на квалитетот на производите и услугите по сектори и ефикасноста на специјализирани инвестиции во технологија и опрема. Сите заинтересирани може да се пријават за учество на Саемот најдоцна до 1 октомври 2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

31

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk Od 23 до 25 октомври 2012 година во Нови Сад, Република Србија

ПОСЕТА НА „INVESTEXPO 2012“ И НА ДЕНОВИТЕ НА ЕНЕРГЕТИКАТА

„INVESTEXPO 2012“ ќе се одржи од 23 до 25 октомври 2012 година во Нови Сад. „Investexpo“ е бизнис-настан, кој им овозможува на компаниите полесно остварување на контакти, вмрежување, изнаоѓање нови партнери или инвеститори, како и промоција. „INVESTEXPO 2012“ е комбинација од два значајни настана: Саем на инвестиции и Денови на енергетиката. На Саемот за инвестиции се претставуваат/излагаат општини и градови од Србија и од регионот, стопански комори, агенции за развој и финансиски институции со цел да ги покажат потенцијалните и актуелните локални проекти на нивните влади, анализи кои се однесуваат на искуства, продлабочување на регионалната соработка, остварување на нови бизнис-врски, со цел да се овозможи поголем прилив на инвестиции со создавање на целокупната позитивна слика за побрз и полесен пристап до фондовите на ЕУ. На Деновите на енергетиката се претставуваат релевантни институции, компании и експерти од енергетскиот сектор со цел да се одговори на прашањата на инвестициите во енергетскиот сектор, искористување на обновливите извори на енергија, како и зголемување на енергетската ефикасност. Контакт: Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064, 070/295-439, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

Контакт: Перо Авакумовски Тел: ++ 389 2 3244048, Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: pero@mchamber.mk

Од 18 до 21 октомври 2012 година во Турција

САЕМ ЗА ГРАДЕЖНИШТВО ВО АНТАЛИЈА Традиционално учесници на оваа меѓународна саемска манифестација се производители и дистрибутери на градежни материјали, градежна столарија и галантерија, системи за вентилација, електро и енергедски уреди и др. На површина од околу 15.000 метри квадратни, компаниите ќе имаат можност на исто место и во исто време да се сретнат со над 350 излагачи од Европа и пошироко и да остварат контакт со над 28.000 посетители од целиот свет. Ова претставува одлична можност за учесниците и самите посетители да се запознаат со најновите технолошки достигнувања во светот. Зашто баш Анталија??? Анталија е еден од најголемите побарувачи за градежни материјали во Турција. Во моментов има огромна побарувачка за градежни материјали, машини, производи и технологии.Во ово крајбрежен дел на Турција е планирано да се изградат илјадници туристички капацитети и преку 300.000 куќи да бидат реновирани.Нови згради, туристички центри и нови инвестиции се потребни.Оваа меѓународна организација ви ја дава можноста да бидете дел од овие проекти. Понудата на Саемот опфаќа производи, проекти, инвестиции и нови решенија во областа на градежништвото. Значаен сегмент на оваа манифестација го прават компаниите кои се занимаваат со производство и дистрибуција, градежна механизација, како и производители на врати, прозорци, браварија и столарија, компании кои се занимаваат со проектирање и софтверски инженеринг, издавачи и продавачи на стручна литература. Работната платформа на учесниците на манифестацијата им овозможува да ги презентираат своите производи, зајакнување на соработката со клиентите, позиционирање на пазарот, унапредување на бизнисот, продажба на производи и услуги, анализа на конкуренцијата. Сите заинтересирани македонски компании да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 08 октомври 2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

БИЗНИС ИНФО

32

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Од 1 до 3 ноември 2012 година во Турција

САЕМ ЗА ЗДРАВСТВЕН ТУРИЗАМ ВО АНТАЛИЈА Турција како земја домаќин која има голем број на природни термални извори, спа и велнес центри и високо развиени здравствени институции е спремна да даде голем допринос за развојот на здравствениот туризам и за таа цел го организира “Anfas Hetex 2012 4th International Health Tourism Exhibition” Оваа меѓународна манифестација ке биде домаќин на сите производители, трговци и корисници на медицинска и естетска опрема.Меѓународни осигурителни компании, здравствени организации, болници здравствени туристички агенции ќе се најдат на едно единствено место во исто време. На овој меѓународен саем како излагачи ќе се најдат Претставници на: • Здравствени установи • Национални и меѓународни осигурителни компании • Медицински центри • Орални и стоматолошки здравствена центри • Центри за трансплоатација на коса • Центри за диализа • Центри за вештачко оплодување • Центри за геријатрија • Spa & Wellness и таласо центри • Центри за третмани за слабеење • Термални центри • Центри за убавина • Офталмолошки Болниците • Фитнес центри • Spa & Wellness центри • Авиокомпании • Официјални институции и претпријатија • Поврзани здруженија и фондации Производители на: • медицински материјали и опрема • еколошки производи • дијабетски производи • производи за нега на коса • козметика • производи за нега на лице и тело • ортопедски материјали и опрема • производи за брза помош

Оваа меѓународна саемска организација е местото каде ќе имате можност да се сретнете и да остварите контакти со: • Луѓе вработени во национални и странски осигурителни компании • Управници на болници и лекари • Туристички агенти во област на здравствениот туризам • Менаџери и сопственици на спа и велнес центри • Менаџери и сопственици на хотели • Фризери и козметичари • Нутриционисти • Претствници на спортски и здравствени центри • Менаџери на фарматцефски компании

Присутните ќе имаат одлична можност да се запознаат со најновите производи и технологии во областа на медицинскиот туризам. Сите заинтересирани македонски компании и поединци да се пријават за учество на саемската манифестација најдоцна до 20 октомври 2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

БИЗНИС ИНФО

33

САЕМИ, СЕМИНАРИ, ФОРУМИ, ПРЕЗЕНТАЦИИ

Од 15 до 17 ноември 2012 година во Турција

САЕМ ЗА ТРГОВИЈА СО ОВОШЈЕ И ЗЕЛЕНЧУК ВО АНТАЛИЈА Ова е единствениот меѓународен саем поддржан од сите турски увозни унии и провинциски дирекции за земјоделски култури, земјоделски комори и слични земјоделски асоцијации. Стопанската комора на Македонија, организира посета и учество на македонски компании со организиран превоз и бесплатно хотелско сместување. На овој саем ќе се сретнат производители и трговци од целиот свет, кои ќе имаат можност да создават нови партнерства и да ги споделат последните технолошки достигнувања. Главни области на кои ќе се базира овој саем ќе бидат целосниот спектар на продукти и технологии поврзани со производство и трговија на земјоделски култури. Неколку причини зошто треба да се посети овој саем: • единствен саем во Турција специјализиран за трговија со овошје и зеленчук; • универзална B2B платформа – можност лично да остварите контакт со сопственици и менаџери на ресторани, хотели, дистрибутери и потрошувачи; • место каде што се разгледуваат и се решаваат актуелните индустриски проблеми; • место каде што се разгледуваат најновите технолошки достигнувања; • Anfaş Fesh не обезбедува само штанд, туку и можност за евалуација и истражување на земјоделските култури; • илјадници производи кои ги покриваат сите потреби на индустријата; • професионална национална и интернационална промоција на активностите; • средба со различни групи на купувачи (сопственици на супермаркети, хотели, асоцијации и други). Ова се само дел од фактите зошто не треба да ја пропуштите можноста да бидете дел од овој саем! Сите заинтересирани македонски компании учеството може да го пријават најдоцна до 5 ноември 2012 година.

За сите учесници ќе биде обезбедено: • 2 бесплатни хотелски ноќевања со доручек; • слободен влез на саемот; • локални транспорт услуги помеѓу хотелот и саемот; • слободен влез во стручни семинари и активности. Трошоците за превоз се на товар на учесникот.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

Од 6 до 9 декември 2012 година во Турција

САЕМ ЗА МЕТАЛНА ИНДУСТРИЈА ВО БУРСА Традиционално учесници на оваа меѓународна саемска манифестација се производители и дистрибутери на машини за обработка на метали и луѓе од металната индустрија кој се занимаваат со производство и обработка на метали. На површина од околу 15.000 метри квадратни, компаниите ќе имаат можност на исто место и во исто време да се сретнат со над 370 излагачи од Европа и пошироко и да остварат контакт со над 32.000 посетители од целиот свет. Ова претставува одлична можност за учесниците и самите посетители да се запознаат со најновите технолошки достигнувања во област на металната индустрија. На овој саем ќе се сретнат производители и трговци од целиот свет, кои ќе имаат можност за реализирање нови партнерства и да ги споделат последните технолошки достигнувања.. Главни области на кои ќе се базира овој саем ќе бидат целосниот спектар на продукти и технологии поврзани со производство, обработка и трговија со обоени метали. Понудата на Саемот опфаќа производи, проекти, инвестиции и нови решенија во областа на металната индустрија. Работната платформа на учесниците на манифестацијата им овозможува да ги презентираат своите производи, зајакнување на соработката со клиентите, позиционирање на пазарот, унапредување на бизнисот, продажба на производи и услуги, анализа на конкуренцијата. Сите заинтересирани македонски компании може да се пријават за посета на саемската манифестација најдоцна до 25 ноември 2012 година.

Контакт лице : Наташа Димеска Стојаноска Тел: ++ 389 2 3244064 Факс:++ 389 2 3244088 Call Центар : (02) 15015 E-адреса: natasa@mchamber.mk

БИЗНИС ИНФО

34 BSI

четврток, 27 септември 2012, Бр. 108

TM

ISO 9001:2008 FS 549642

СТОПАНСКА КОМОРА НА МАКЕДОНИЈА ECONOMIC CHAMBER OF MACEDONIA

ПОНУДА - ПОБАРУВАЧКА

Компанија од Грција бара соработка со македонски трговци со сирово дрво на парчиња со димензии 3000х180х45 мм Валидност до: 3.01.2013 година

Ponuda Pobaruva~ka

Компанија од Русија бара ангажирање на градежни компании во Република Македонија и предлагаат соработката да се одвива во два вида; изведба на една станбена зграда- дел од комплексот или ангажирање на 300 градежни работници армирачи,тесари и зидари плаќање по изведена работа со обезбедено сместување и храна Валидност до: 4.01.2013 година

Компанија од Германија заинтересирана е да соработува во областа на кулинарството во Република Македонија со понуда на каталози за избор на опрема и прибор за готвење како и врвни рецепти за готвење Валидност до: 4.12.2012 година Компанија од Швајцарија заинтересирана е да инвестира во изградба на бензиски пумпи, изградба на патишта, хотели и казина и друг интерес во Република Македонија Валидност до: 4.1.2013 година Компанија од Словенија заинтересирана е да соработува со производители на полипропиленски фолии и кеси како хартиени ролни за фискални каси во Република Македонија Валидност до: 4.3.2013 година Компанија од Израел бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на препарати за чистење во домаќинства, детергенти за перење, тоалети, пелени и производи од хартија, освежувачи на воздух, пестициди и инсектициди Валидност до: 4.3.2013 година Македонската компанија Прогрес ги нуди на продажба објектите за преработка на пченица, магацини и административната зграда со вкупна површина од 3000м2 и 7000 м2 стопански двор, објектот се наоѓа на магистралниот пат Штип-Кочани, опремата за млинот за брашно е од Италија со капацитет 50 тони за 24 часа Валидност до: 5.6.2013 година Компанија од Босна и Херцеговина бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на контејнери,електроди за заварување на челик и процесна опрема Валидност до: 5.2.2013 година

Компанија од Република Македонија издава градежни лифтови за луѓе и материјали на големи висини на користење Валидност до: 7. 6.2013 година Компанија од Индија нуди високо квалитетни кожни седла, прекривки за коњи и аксесори Валидност до: 7. 12.2012 година Компанија од Кина бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на патнички торби и ранци за патување Валидност до: 7. 10.2012 година

Компанија од Белгија бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на куки за приколки за сите видови на возила Валидност до: 4.01.2013 година Компанија од Хрватска заинтересирана е да соработува со фирми во Република Македонија кои се занимаваат со продажба на автоделови за повеке видови возила Валидност до: 4.12.2012 година

Грција Валидност до: 6. 2.2013 година

Компанија од Босна Херцеговина бара дистрибутер во Република Македонија за плсман на чамци за пренос и воени чамци Валидност до: 10. 12.2012 година Компанија од Грција бара дистрибутер во Република Македонија за плaсман на маслинки Валидност до: 9.1.2013 година

Компанија од Турција бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на кабли и ПВЦ цевки Валидност до: 10. 12.2013 година

Германска компанија бара соработка со македонски компании во областа на машинската индустрија, нудат услуги во процесот на производство, дизајнирање и изработка на разни видови алатки Валидност до: 6.2.2013 година

Компанија од Израел бара соработка со македонски компании за пласман на брановидни челични лимови за кровови и ѕидови ,синусоидни челични лимови за кровови и ѕидови , трапезоидни челични лимови за кровови и ѕидови, заварени подови и кровови ,”Z” и “C” пресек на профили со различна дебелина и величина, рамни галванизирани/обоени челични лимови по нарачка/налог Валидност до: 10. 11.2013 година

Компанија од Белгија бара дистрибутер во Република Македонија за пласмaн на машини за монтирање и демонтирање на гуми за сите врсти на коли,автобуси и земјоделски машини Валидност до: 6.12.2012 година Компанија од Франција бара соработка со производители на столици и фотељи во Република Македонија наменети за кафани и ресторани Валидност до: 6.2.2013 година Компанија од Република Македонија нуди градежни материјали за изградба или реновирање на Вашата кука, зграда, стан или деловен простор, како и за трговија.За сите производи добивате и сертификати за квалитет на стоката.Компанијата е Генерален застапник на производите на трите фабрики на Индустријата за градежни материјали МЛАДОСТ од Србија, за најквалитетни ќерамиди, и термички најдобрите ќерамички блокови. Валидност до: 6.9.2013 година Компанија од Белгија бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на апаратури и машини за сечење на дрва Валидност до: 6.12.2012 година Компанија од Грција бара дистрибутер во Република Mакедонија за пласман на прехранбени производи, кафе,шеќер,дехидрирано овошје и лешници, зрнести производи како и конзервирана храна, планираат да основаат компанија во РМ за трговија со истите производи како и извоз на македонски производи во

Главен и одговорен уредник, Саво Пејчиновски

Компанија од Шпанија бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на системи и уреди за заштита од гром Валидност до: 10. 02.2013 година Германска компанија бара дистрибутер во Република Македонија за пласман на ѓубрива и пестициди Валидност до: 10. 02.2013 година Компанија од Германија бара соработка со компании во Македонија во областа на обновлива енергија преку консултански услуги во фотоволтаични системи и геоинформатиката Валидност до: 11. 02.2013 година Компанија од Данска заинтересирана е да соработува со македонски компании кои вршат извоз увоз на прехранбени производи Валидност до: 11. 02.2013 година

Ова е само дел од богатата Понуда и побарувачка на Стопанската комора на Македонија што може да се превземе од нејзиниот веб портал www.mchamber.mk Контакт: Мирјана Коцева Е-адреса: Mirjana@mchamber.mk Тел:3244-035; Факс: 3244-088 тел: : (02) 3244036 savo@mchamber.mk