Elder Justice Guide - LA County - Tagalog Version

GABAY SA PAGKILOS

HUSTISYA PARA SA MATATANDA

Binuo ng Wise & Healthy Aging at bahagyang pinondohan ng Area Agencies on Aging ng Lungsod at County ng Los Angeles.

1

Pagkilala sa mga Palatandaan...

PISIKAL NA PANG-AABUSO

EMOSYONAL NA PANG-AABUSO

tubig, sirang kable ng kuryente, mga panganib sa sunog) • Pag-iwan ng matanda sa isang pampublikong lugar

• Mga hindi maipaliwanag na palatandaan ng pinsala tulad ng • Nasaksihan mong pagbabanta, pagmamaliit, o pagkontrol na mga pasa, latay, peklat, baling pag-uugaling ginagawa ng buto o pilay PINANSYAL NA tagapag-alaga PANANAMANTALA • Labis o kulang na gamot • Binubukod ng isang tao • Malaki o hindi awtorisadong • Sirang salamin sa mata ang matanda; pagtanggi pag-wiwithdraw mula sa mga • Mga palatandaan ng paggapos, na payagan ang pakikipagaccount ng matanda tulad ng mga marka ng lubid sa ugnayan sa mga bisita, sulat, • Biglang pagbabago sa pinansyal mga pulso telepono, atbp. na kalagayan ng matanda • Ang pagtanggi ng tagapag• Hindi karaniwang pag-uugali • Mga nawawalang gamit o pera alaga na payagan kang makita tulad kawalan ng gana sa sa sambahayan ang tao nang mag-isa paggawa ng mga bagay na dati naming gusto o pagbabago sa • Mga kahina-hinalang • Labis na dosis ng gamot o pagiging alerto pagbabago sa mga habilin, droga o hindi regular na power of attorney, mga titulo, pag-inom ng gamot SEKSWAL NA PANG-AABUSO at mga policy • Mga pisikal o kemikal na • Mga pasa sa paligid ng mga • Pagdaragdag ng mga pangalan pagpigil para sa kaginhawahan suso o ari sa signature card sa bangko ng tagapag-alaga ng matanda • Hindi maipaliwanag na mga sakit na nakukuha • Napabayaang mga bayarin o sa pakikipagtalik o hindi kawalan ng pangangalagang maipaliwanag na pagdurugo sa medical, bagaman may ari o puwit (anal) kakayanan ang matanda na bayaran ang mga ito • Napunit, may mantsa, o duguan na damit na panloob • Pinansyal na aktibidad na walang pisikal na kakayanan PAGPAPABAYA NG MGA ang matanda na gawin ito TAGAPAG-ALAGA O (halimbawa ang pag-withdraw PAGPAPABAYA SA SARILI sa ATM ng isang may-ari ng • Hindi pangkaraniwang account na nakaratay sa kama) pagbaba ng timbang, • Mga hindi kinakailangang malnutrisyon, pagkaserbisyo, kalakal, o subscription dehydrate • Hindi pangkaraniwang • Mga problemang pisikal pagbabago sa mga gawi na hindi ginagamot, sa paggastos tulad ng mga sugat na sanhi ng matagal na MGA SCAM pagkakahiga sa kama • Walang tigil na pagtawag mula (bed sore) sa iba’t ibang mga numero ng • Hindi malinis na mga telepono kondisyon ng pamumuhay: • Biglaang pagpapadala ng pera madumi, may mga surot, sa elektronikong paraan ng maduming kumot matanda/nasa hustong gulang • Kakulangan sa kalinisan, • Biglaang pagtanggap ng mga kawalan ng malinis o angkop sulat ukol sa Lotto na damit • Pagiging masikreto ng • Hindi ligtas na mga matanda/nasa hustong gulang kondisyon ng tungkol sa pakikipagrelasyon pamumuhay sa isang taong hindi pa niya (walang mainit o 2 nakikilala ng personal umaagos na

Paano

Mag-ulat ng Pang-aabuso o Pagpapabaya • I-dial ang 911 para mag-ulat ng pang-aabuso o pagpapabaya sa nakatatanda sa Pulisya NGAYON kung nakakabahala at nagbabanta sa buhay ang pang-aabuso.

• Hotline ng Pang-aabuso sa Nakatatanda Tumawag sa (877) 477-3646 para mag-ulat ng mga alegasyon ng pang-aabuso kapag hindi ka sigurado kung saan ka dapat tumawag.

• Mga Serbisyong Pamprotekta sa Nasa Hustong Gulang, County ng Los Angeles Tumawag sa (888) 202-4248 kung may pinaghihinalaan kang pang-aabuso sa nakatatanda sa komunidad.

Tumawag sa (213) 351-5401 kung nasa labas ka ng County ng Los Angeles.

• Ombudsman ng Pangmatagalang Pangangalaga sa Wise & Healthy Aging Tumawag sa (800) 334-9473 kung may pinaghihinalaang pang-aabusong nangyayari sa isang pasilidad para sa may kasanayang pagkalinga, may tulong sa pamumuhay, o pananatili at pangangalaga. wiseombudsman.org Linya para sa krisis pagkatapos ng mga oras ng trabaho ng Ombudsman sa Buong Estado (800) 231-4024.

• Pambansang Hotline para sa Panloloko sa Nakatatanda Tulong sa pag-uulat sa pederal, pang-estado, at lokal na mga antas at referral sa mga sanggunian para sa panloloko (833) 721-8311.

3

MGA SANGGUNIAN PANGKALAHATANG IMPORMASYON • Departamento para sa Pagtanda ng Lungsod ng Los Angeles aging.lacity.org (213) 482-7252 • Impomasyon at Tulong ng Departamento para sa Pagtanda at Mga Kapansanan ng County ng Los Angeles ad.lacounty.gov (800) 510-2020 • Impormasyon at Referral ng County ng Los Angeles: 211la.org o I-dial ang 211 • Impormasyon at Referral ng County ng Los Angeles lacity.gov/myla311 (213) 473-3231 LEGAL NA TULONG • Mga Legal na Serbisyo ng Bet Tzedek www.bettzedek.org (323) 939-0506

• Pangunahing Abogado ng Estado ng California ag.ca.gov (800) 952-5225 • Foundation ng Legal na Tulong ng Los Angeles lafla.org (800) 399-4529 • Hotline para sa Pangaabuso sa Nakatatanda ng Tanggapan ng Abogado ng Lungsod ng Los Angeles (877) 477-3646 • Referral ng Abogado ng Bar Association at Impormasyon sa Smart Law ng County ng Los Angeles smartlaw.org (213) 243-1525 • Seksyon sa Pang-aabuso sa Nakatatanda ng Abogado ng Distrito ng County ng Los Angeles (213) 257-2290 • Pampublikong Tagapangasiwa/ Pampublikong Tagapangalaga ng County ng Los Angeles (213) 974-0515 • Serbisyo ng Referral sa Sertipikadong Abogado ng State Bar ng CANHR (800) 474-1116 KARAHASAN SA TAHANAN • Pambansang Hotline para sa Karahasan sa Tahanan: (800) 799-7233 • Hotline para sa Karahasan sa Tahanan ng Southern California (800) 978-3600 Maaaring makatanggap ng tulong ang mga tumatawag sa 13 wika • VINE – Impormasyon at Pang-araw-araw na Abiso para sa Biktima (Victim Information and Notification Everyday) (Isang serbisyo ng Departamento ng Sheriff ng County ng Los Angeles para ipaalam sa iyo kapag nagbago ang katayuan ng isang bilanggo.)

(877) 846-3452

4

KAGALINGAN NG PAG-IISIP • ACCESS Center ng Mga Serbisyo para sa Nakatatandang Nasa Hustong Gulang ng Departamento ng Kalusugan sa Pag-iisip ng County ng Los Angeles (Tulong tungkol sa hindi pagbubunyag at iba pang isyu sa kalusugan ng pag-iisip) (800) 854-7771 • Pambansang Lifeline para sa Pag-iwas sa Pagpapakamatay (800) 273-8255 o I-dial ang 988 • 24 na Oras na Linya ng Pagkakaibigan (Para sa mga nalulungkot at kailangan ng kausap) (800) 971-0016 • Tulong mula sa LA Found kapag nawawala ang isang mahal sa buhay dahil sa paggala dahil sa dementia lafound.lacounty.gov (883) 569-7651 • Mga Grupo ng Suporta sa Pang-aabuso ng Nakatatanda ng Wise & Healthy Aging wiseandhealthyaging.org (310) 394-9871 • Tulong para sa Biktima mula sa Abogado ng Distrito ng County ng Los Angeles (800) 380-3811 o (626) 927-2500 da.lacounty.gov/victims PANLOLOKO SA MEDICARE O MEDI-CAL • Panloloko sa Medi-Cal at Pang-aabuso sa Nakatatanda ng Kawanihan ng Pangunahing Abogado ng California (800) 722-0432 Online na form ng reklamo reklamo oag.ca.gov/dmfea • Sentro ng Mga Karapatan sa Pangangalagang Pangkalusugan/Mga Tagapagtaguyod ng Kalusugan sa California cahealthadvocates.org

• Programa sa Pagpapayo at Pagtataguyod ng Insurance sa Kalusugan (Health Insurance Counseling and Advocacy Program, HICAP) Pagpapayo sa Medicare at pangangalagang pangkalusugan (800) 434-0222 • Departamento ng Mga Serbisyong Pangkalusugan para sa panloloko sa Medi-Cal (800) 822-6222 • TIPS Hotline ng Mga Serbisyong Pangkalusugan at Pantao ng U.S. para mag-ulat ng panloloko sa Medicare (800) 447-8477 PANGASIWAAN NG SOCIAL SECURITY • Hotline para sa Panloloko (800) 269-0271 SSA.gov PANLOLOKO SA CREDIT CARD • Kung biktima ka ng pagnanakaw ng pagkakakilanlan, o gusto mong umiwas na maging biktima, tawagan ang mga ahensyang ito para i-freeze ang mga bagong account na binubuksan sa iyong pangalan.

Gayundin, para sa mga pagtutol na may kinalaman sa iyong rekord sa credit.

• Experian.com (888) 397-3742 • Equifax.com (800) 525-6285 • TransUnion.com (800) 680-7289 • Libreng Taunang Ulat sa Kredito annualcreditreport.com (877) 322-8228 PANLOLOKO GAMIT ANG MAIL • Ulat ng Serbisyo sa Pag-inspeksyon ng Mail para sa Panloloko Gamit ang Mail ng U.S. uspis.gov (877) 876-2455 • Mag-opt out sa hindi hinihinging mail, credit card na may paunang pag-apruba at mga alok ng insurance (888) 567-8688

• Direct Marketing Association Inc. Pagtanggal ng pangalan mula sa listahan sa pagpapada ng mail at pag-e-email dmachoice.org PANLOLOKO GAMIT ANG TELEPONO • Komisyon sa Pederal na Kalakalan (Federal Trade Commission, FTC) Panloloko sa telemarketing at pagnanakaw ng pagkakakilanlan (877) 382-4357 Talaan ng Ayaw Matawagan (Do Not Call Registry) Paghinto sa pagtawag sa iyo ng mga telemarketer. donotcall.gov (888) 382-1222 KRIMEN SA INTERNET/SPAM • Sentro ng Reklamo ng Krimen sa Internet Magreklamo online.

IC3.gov PANLOLOKO NG BROKER/SA PAMUMUHUNAN • Mga Nakatatanda Laban sa Panloloko sa Pamumuhunan (Seniors Against Investment Fraud, SAIF) ng Departamento ng Proteksyon at Inobasyon sa Pananalapi dfpi.ca.gov (866) 275-2677 • BrokerCheck ng Panregulasyong Awtoridad sa Industriya ng Pananalapi (Financial Industry Regulatory Authority, FINRA) Suriin ang background ng isang broker o brokerage. brokercheck.finra.org (800) 289-9999 MGA ISYU NG MAMIMILI • Departamento para sa Mga Ugnayan sa Mamimili ng California Suriin ang mga lisensya ng mga doktor, nars at iba pang propesyonal sa pangangalagang pangkalusugan dca.ca.gov (800) 952-5210

• Departamento ng Insurance ng California Mga alalahanin sa insurance insurance.ca.gov (800) 927-4357 • Departamento ng Real Estate ng California Mga alalahanin sa real estate dre.ca.gov (213) 620-2072 • Komisyon ng Mga Pampublikong Utilidad ng California Mga reklamo sa utilidad cpuc.ca.gov (800) 649-7570 • Lupon ng Paglilisensya ng Mga Kontratista ng Estado Mga alalahanin tungkol sa mga lisensyado at hindi lisensyadong kontratista cslb.ca.gov (800) 321-2752 • Departamento para sa Ugnayan sa Mamimili at Mga Negosyo ng County ng Los Angeles Mga isyu sa landlord/tenant, pandidiskrimina sa pabahay, reklamo ng mamimili dcba.lacounty.gov (800) 593-8222

Pagprotekta sa iyong sarili Gawin:

Huwag gawin:

• Manatiling aktibo sa iyong lokal na sentro para sa matatanda. Maaari itong maging isang mahalagang mapagkukunan ng impormasyon.

• Magplano para sa iyong pangangalaga habang tumatanda ka. Tukuyin ang mga mapagkakatiwalaang tao na maaaring magbigay ng tulong kung kinakailangan.

• Suriin nang regular ang iyong pananalapi.

Maging labis na maingat kapag pumipili ng mga “mapagkakatiwalaan” na indibidwal para tumulong na pamahalaan ang iyong mga gawain kapag kinakailangan.

• Makilahok sa mga aktibidad sa komunidad. Ang pagboboluntaryo ay isang magandang paraan para makipag-ugnayan sa iba at makipagkaibigan.

• Gamitin ang mga mapagkukunan sa gabay na ito para makakuha ng suporta.

• Huwag ipagpaliban ang paghahanda ng iyong pisikal at pinansyal na mga pangangailangan sa hinaharap.

• Huwag tumanggap ng personal na pangangalaga mula sa sinuman kapalit ng ari-arian o mga asset nang walang abogado o pinagkakatiwalaang tagapagtaguyod para saksihan ang transaksyon.

• Huwag payagan ang iba na panatilihin ang mga detalye ng iyong pananalapi mula sa iyo.

• Huwag magbigay ng personal o pinansyal na impormasyon sa mga taong hindi mo kilala, lalo na sa telepono.

• Huwag lagdaan ang mga legal na dokumento na hindi mo nauunawaan.

1527 4th Street • Santa Monica, CA 90401 wiseandhealthyaging.org • (310) 394-9871 Ang Wise & Healthy Aging ay isang nonprofit organisasyon ng mga serbisyong panlipunan na kinikilala para sa malawak nitong hanay ng mga makabagong serbisyo ng suporta na idinisenyo para matugunan ang mga pangangailangan ng mga magkakaibang kliyente sa loob ng mga county ng Los Angeles at San Bernardino.

COPYRIGHT © 2024 WISE & HEALTHY AGING