Issuu

wijnacademie sinds 1974

Italië

WIJNACA OG DE LO

IE M

VIN O

Vinologenopleiding Boek 3

LEESOPTIES Kies in de menubalk van Acrobat voor twee pagina’s of voor één pagina.

Interactieve inhoud: snel naar het gewenste intem

6.3

Rijpingsprocessen van de druif ..................................................................127 Oogsten: met de hand of machinaal? ........................................................ 128 Transport naar de vinificatieruimte ............................................................130 Vinificatiefase 2: de omzetting van de druiven in most ........................130 Van druif naar most in zeven stappen .......................................................131 n Selectie van de druiven ..........................................................................131 n Kneuzen .................................................................................................131 n Ontstelen ...............................................................................................132 n Persen ...................................................................................................132 n Zwavelen van de oogst of most .............................................................132 n Koelen van de oogst of most .................................................................134 n Eerste klaring .........................................................................................134 Samenstelling van de most ........................................................................134 Correctie van de most ...............................................................................136 n Verhogen van het suikergehalte .............................................................136 n Concentreren van de most .....................................................................137 n Corrigeren van een hoog zuurgehalte.................................................... 138 n Corrigeren van een laag zuurgehalte .....................................................139 n Corrigeren van een hoog suikergehalte .................................................139 n Corrigeren van onvoldoende kleur ......................................................... 139

Redactiecommissie:

Chris Alblas, Gerhard Horstink, Magda van der Rijst, Joep Speet

Grafische vormgeving:

Teo van Gerwen Boekproducties, Eindhoven

Omslag:

M68 Creatieve Communicatie, Amsterdam

Productiebegeleiding:

M68 Creatieve Communicatie, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, hetzij mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever Stichting Wijnacademie.

Italië

21.1 Inleiding De geschiedenis van de wijnbouw in Italië gaat duizenden jaren terug. Qua diversiteit aan

inheemse druivenrassen en gebieden met een bijzonder terroir is Italië een uniek land. Wijnbouw vinden we er vrijwel overal: er is letterlijk geen enkel gewest waar geen wijnbouw voorkomt. Het

wijngaardareaal in Italië is nog altijd groot, maar het is de laatste decennia wel fors afgenomen. In 1980 bedroeg de totale aanplant nog 1.227.000 ha; in 1990 was dat nog maar 971.000 ha en in

2020 ‘slechts’ 719.000 ha. Daarmee behoort Italië echter nog steeds tot de top van landen met de grootste wijngaardoppervlakte.

De wijnconsumptie in Italië lag in 2020 op 46,6 liter per persoon (leeftijd 15+). Dat is amper meer

dan de 46 liter in Frankrijk, maar wel veel meer dan de 24,2 liter per persoon in Nederland. In het noorden van Italië (Veneto, Ligurië) wordt overigens meer wijn gedronken dan in het zuiden

(Basilicata, Sicilië). Wijn is in Italië traditioneel onderdeel van het dagelijks leven en wordt vooral

Hoofdstuk 21 - Italië (2022-2023)  TERUG NAAR INHOUD

[FOTO Shutterstock nr. 432601711]

UNESCO Werelderfgoed: wijngaarden in de Langhe, Piemonte

aan tafel gedronken. Geen wijn zonder eten en geen eten zonder wijn, was eeuwenlang het devies. Veel Italiaanse wijnen, zeker de rode, zijn inderdaad ‘eetwijnen’. De jongere generaties kiezen echter steeds vaker alternatieve dranken, zoals bier. Net als in veel andere wijnlanden, zoals

Spanje en Frankrijk, daalt de wijnconsumptie gestaag. Ook de jongste generatie wijnproducenten

in Italië heeft zich als het ware aan een geschiedenis van eeuwen onttrokken. Bulkwijnen vertegenwoordigen nog altijd een aanzienlijk deel van de export, maar het imago van Italië verandert en het

Het land van de middagzon

Het gebied ten zuiden van de virtuele scheidingslijn Rome-Ancona wordt ook wel Mezzogiorno

genoemd. Ook Sardinië en Sicilië worden hiertoe gerekend. Tussen dit zuidelijke deel van Italië en het noorden bestaat al eeuwen een kloof van mentale en economische aard. Het noorden

van Italië is beduidend rijker dan het zuiden. Na de eenwording van Italië is in de landbouw en de industrie van Noord-Italië veel meer geïnvesteerd, waardoor het zuiden van Italië eigenlijk altijd is achtergebleven. De tweedeling tussen Noord- en Zuid-Italië zien we ook terug in het

aantal DOC(G)’s. In het noorden is het percentage wijnen met een DOC(G) hoger dan in het zuiden. Dit heeft deels te maken met het klimaat, maar ook mentaliteit speelt een rol.

Hoofdstuk 21 - Italië (2022-2023) TERUG NAAR INHOUD



Italiaans

Uitspraak

aglianico

aljanico

Brescia

Brèsja

cerasuolo Chianti chiaretto falanghina

tsjèras(oe)wolo Kjanti kjaretto falangina (g als in Eng. good)

uvaggio

oevadjo

vecchio

vèkjo

verdicchio vigna

vèrdiekjo vienja

Tabel 21.1 Uitspraak van enkele Italiaanse woorden en namen. De ‘a’ klinkt in het Italiaans een beetje tussen de a- klank in het Nederlandse ‘dag’ en ‘laag’ in, de ‘o’ zoals in het Nederlandse ‘slok’ (maar dan met een langer aangehouden o-klank). De ‘ch’ en ‘cch’ spreek je altijd uit als k. De ‘c’ voor een ‘e’ en een ‘i’ klinkt als tsj, maar als k voor andere klinkers.

maken van wijn wordt de laatste decennia gekenmerkt door diversiteit, typiciteit en kwaliteit. Tot de belangrijkste exportmarkten behoren Duitsland, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

De diversiteit die Italië te bieden heeft, blijkt velen wereldwijd te inspireren. Italiaanse druivenrassen worden ook ver buiten Europa aangeplant. Op verschillende vlakken heeft Italië bovendien

een leidende positie veroverd. Opleidingsinstituten zoals die in Conegliano (Veneto), het Istituto

Agrario van San Michele (Trentino) en de universiteiten van Pisa en Milaan zijn toonaangevend.

Een andere belangrijke factor voor het succes van Italiaanse wijnen is de populariteit van de Italiaanse gastronomie. Wereldwijd staat de Italiaanse gastronomie volop in de belangstelling.

21.2 Historie Grieken, Etrusken en Romeinen

De wijnbouw in Italië is ontstaan uit de kennis van met name de Phoeniciërs, Egyptenaren, Grieken en Etrusken. De oude Grieken gaven via kolonies de eerste aanzet tot wijnbouw in wat we

nu Zuid-Italië en Sicilië noemen. De Etrusken zetten de wijncultuur voort. Van de Etrusken weten we relatief weinig, maar het staat vast dat dit volk de wijnbouw in Midden-Italië heeft verbreid, in het bijzonder in het huidige Toscane. In de zevende en zesde eeuw voor Chr. is de Etruskische

cultuur geassimileerd met de Romeinse, waarvan bouwwerken in Rome nog steeds getuigen. In

de derde eeuw voor Chr., toen Hannibal Italië binnentrok, waren van de Povlakte tot in Campanië wijngaarden te vinden.

Hoofdstuk 21 - Italië (2022-2023)  TERUG NAAR INHOUD

Oenotria

Een groot deel van het zuiden van Italië werd door de Romeinen en Grieken ook wel Oenotria (Oinotria) genoemd. Er wordt vaak aangenomen dat dit woord is afgeleid van het Griekse

woord oinotron, de stok of paal waarlangs wijnranken geleid werden. Helemaal zeker is dit

niet, maar dat de invloed van de Grieken in Zuid-Italië groot was, blijkt onder andere uit het feit dat de Romeinen het zuiden van Italië Magna Graecia (Groot Griekenland) noemden.

De Romeinen hebben een cruciale rol gespeeld in de ontwikkeling van wijn als cultuurproduct. Wijn was onlosmakelijk verbonden met religie, gezondheid en het sociale leven. Om aan de grote vraag naar wijn te voldoen werden ook in de uithoeken van het Romeinse Rijk wijngaarden aangelegd. Beroemd is de aanleg van wijngaarden in Frankrijk (van het huidige Vienne tot in de Sud-Ouest

en Bordeaux) en rond Trier, maar ook in delen van het huidige Spanje, België en Groot-Brittannië

werden door de Romeinen druivenstokken aangeplant. Sommige druivenrassen die de Romeinen

indertijd gebruikten, vormen nog altijd de basis voor hedendaagse Italiaanse wijnen. Hoewel som-

mige wijnen werden geprezen om hun hoge kwaliteit, zoals Falernum, Caecubum en Mamertinum,

werd wijn in de Romeinse tijd vooral gedronken bij gebrek aan iets anders; zuiver water was namelijk schaars. Wijn werd niet zelden aangelengd met (zee)water, versterkt met kruiden of gezoet met honing. Eeuwenlang hanteerden de Romeinen het geleidingssysteem van de Etrusken, waarbij

meterslange wijnranken (vaak met een overvloed aan takken en trossen) in bomen werden geleid. Dit leverde meestal eenvoudige wijnen van matige kwaliteit op.

Pompeï ontwikkelde zich in de Romeinse tijd tot het centrum van wijnproductie en -handel.

Handel was mogelijk vanaf het moment dat wijnen vervoerd konden worden, eerst in Griekse amforen, later in houten fusten, die de Kelten hadden geïntroduceerd. Verschillende van de

beroemdste Romeinse wijnen, zoals Caecubum, Falernum, Massicum, Surrentinum en Gauranum, waren uit de wijngebieden rond de Vesuvius afkomstig en vonden hun weg naar andere delen van het Romeinse Rijk. De uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Chr. maakte een einde aan de belangrijke positie van Pompeï.

Renaissance en Risorgimento

Na de val van het Romeinse Rijk zorgden invallen van onder meer de Ostrogoten en Longobarden voor een verdeling van Italië (dat toen nog geen Italië heette) in talloze staatjes. Steden als

Venetië en Napels werden steeds belangrijker. Ook de invloed van Karel de Grote, de Arabieren en de Rooms-Katholieke Kerk was in de eeuwen daarna duidelijk aanwezig. Van een Italiaanse

eenheid was geen sprake. De wijncultuur werd voornamelijk door monniken in stand gehouden.

In de renaissance begon wijn een andere status te krijgen en werd kwaliteit belangrijker dan in de

middeleeuwen. Er vond tegelijk een enorme opleving plaats op het gebied van kunst, wetenschap, architectuur en mode. Verfijning van de eetgewoonten gaf wijn bovendien een nieuwe rol.

Hoofdstuk 21 - Italië (2022-2023) TERUG NAAR INHOUD

