Tribune 1, 2013

#1 2013 www.wienerberger.nl

02 | inhoud

02 03 04 05 06 07 08 09 10 11

ACTUEEL Lager BTW-tarief verbouwingen en renovatie woningen

RENOVATIE ZONDER HUURVERHOGING Toepassing van prefab raamdorpels en neusstenen

dakNIEUWS Nieuw vlak model dakpan | nieuwe webtool

BESTRATING Wienerberger neemt Steenvisie over

SLIMBRICK SlimBrick, de geveloplossing voor renovatie en nieuwbouw

SLIMME RENOVATIE Renovatie jaren 60-woningen in Medemblik

VERANTWOORDE NIEUWBOUW

04

Nieuwbouw brede school in Wieringerwaard

RECYCLING Baksteenpuin in een verrassende rol

EXPRESSIVITEIT IN GEVEL Nieuwe sorteringen - Bauhaus serie

Europese Verordening CE-markering van bouwproducten

09

10

Lager BTW-tarief renovatie woningen

Het BTW-tarief op arbeidskosten bij verbouwingen en onderhoud van woningen in de bestaande bouw is per 1 maart jl. verlaagd van 21% naar 6%. De maatregel is onderdeel van het woningmarktakkoord. De verlaging is tijdelijk en duurt tot 1 maart 2014. Het verlaagde tarief geldt onder bepaalde voorwaarden nu ook voor het ontwerpen en vervaardigen van bouwtekeningen door onder andere architecten. Ook de

arbeidskosten van hoveniers voor de aanleg en het onderhoud van tuinen vallen onder het 6-procenttarief.

Bekijk de renovatiebrochure op: www.wienerberger.nl of vraag hem aan via info.nl@wienerberger.com

GEVEL | Woonbedrijf renoveert zónder huurverhoging | 03

renoveren zonder huurverhoging De Eindhovense corporatie Woonbedrijf verbeterde in de wijk Naastenbest (gemeente Best) 408 woningen.

Meer dan 10 km raamdorpels werden prefab verwerkt.

Bewoners gaven de renovatie een rapportcijfer 8.

De 44 jaar oude woningen zijn weer klaar voor de komende 25 jaar. Anderhalf jaar lang trokken bewoners, bouwers en Woonbedrijf samen op. Het model voor wijkontwikkeling begon met een gezamenlijke gebiedsvisie, gevolgd door samen uitvoeren.

50 wijkbewoners dachten vanaf het prille begin mee. Een klankbordgroep adviseerde over de keuzemogelijkheden, andere bewoners werkten mee aan de technische onderzoeken voorafgaand aan de renovatie.

In Best werden de gevels gereinigd, opnieuw gevoegd en geïmpregneerd. De daken werden vervangen en opgehoogd, om er isolatie aan te brengen. Binnen werden de cv-ketels vervangen, mechanische ventilatie aangebracht en trappen vervangen.

Bewoners konden zelf kiezen hoe de badkamer, keuken en toilet te laten vernieuwen.

Opties, tegen een geringe huurverhoging, waren extra keukenkasten, een langer aanrechtblad of een binnenwand in de hal.

Ruim 10 kilometer prefab raamdorpels In opdracht van hoofdaannemer J.A. van Gisbergen uit Hooge Mierde verving Voegersbedrijf J.P. van Heesch ruim 10 kilometer raamdorpels. Projectbegeleider Bernardo van der Vleuten, ingehuurd door Van Heesch: “De keramische raamdorpels lopen als een soort band in de muur van de ene woning naar de andere door. Hiervoor werden door Wienerberger speciale neussteenelementen gemaakt.”

Voor het vervangen van de raamdorpels in de muurdammen ontwikkelde Van der Vleuten een stalen beugel die het mogelijk maakte het bovenliggend metselwerk te handhaven, de bestaande raamdorpels te verwijderen en de nieuwe prefab neussteenelementen aan te brengen.

Van der Vleuten: “We wilden sowieso prefab elementen. Om de verwerkingstijd op de bouwplaats te verkorten, de bouwsnelheid te verhogen en het risico op vertraging

door het weer te beperken. Over de kwaliteit van de geoffreerde raamdorpels was weinig discussie. We hebben wel gekeken naar de leverzekerheid van Wienerberger.

De continuïteit van het bouwproces moet worden gegarandeerd.”

PROJECTGEGEVENS Opdrachtgever

Gemeente Best

Architect

VDLP Architecten, Eindhoven

Aannemer

J.A. van Gisbergen, Hooge Mierde

Voegersbedrijf

J.P. van Heesch, Helmond

Bouwmaterialen handel

Wouters Bouwmaterialen, Helmond

Raamdorpels

Terca Forte 105 (prefab elementen) zwart

Neusstenen

Terca Shadowline (prefab elementen) zwart

Voor meer informatie over de Shadowline toepassingen en prefab elementen kijk op www.wienerberger.nl/gevel/terca-raamdorpels

Architect P. Aelbrecht - Lebbeke & T. Van Hauwermeiren - Temse

04 | dak | introductie Koramic Actua 10 edel-engobe

NIEUWE VLAKKE KERAMISCHE DAKPAN Wienerberger introduceert een nieuw vlak model dakpan, de Koramic Actua 10, in drie kleuren.

Alle drie afgewerkt met een edel-engobe.

webtool

Edel-engobe is de oppervlakteafwerking die het midden houdt tussen een reguliere engobe en verglaasd. Dit vlakmodel keramische dakpan met een variabele latafstand van 342 tot 385 mm is leverbaar in de kleuren rood, grijs en zwart. De Actua 10 is uitstekend geschikt voor verticale gevelbekleding, omdat dit panmodel is voorzien van een StormFix-bevestiging, haken en schroeven in één systeem. De Koramic Actua 10 wordt geleverd met 30 jaar garantie op breuksterkte, waterdichtheid en vorstbestandheid.

Kijk eens in het zoeksysteem via www.wienerberger.nl/dak voor een overzicht van alle modellen Koramic dakpannen.

Wienerberger ontwikkelde een speciale webtool voor Koramic daktoebehoren.

Teruggebracht tot de essentie bestaat de tool uit een illustratie van een groot dak. Door met de muis over het dak te bewegen, komen popups in beeld die weer doorverwijzen naar alle voor dit dakdeel geschikte oplossingen. Nokvorst, ondervorst, vogelschroot, schroeven etc. in één oogopslag.

Gebruik de tool op www.wienerberger.nl/dak

BESTRATING | WIENERBERGER STEENVISIE | 05

Wienerberger neemt Steenvisie over Op 1 januari jl. nam Wienerberger handelspartner Steenvisie uit Spijk over. Met de acquisitie wordt de positie van Wienerberger versterkt in de markt voor tuin- en sierbestrating. Steenvisie gaat verder onder de naam Wienerberger Steenvisie BV.

Wienerberger Steenvisie wordt verantwoordelijk voor de groothandelsactiviteiten binnen de markt voor tuin- en sierbestrating. De ‘nieuwe’ onderneming verhuist van Spijk naar de centraal gelegen locatie van Wienerberger Zennewijnen in Tiel. Algemeen directeur Wienerberger, Bert Jan Koekoek: “Sinds 2012 richten we ons nadrukkelijker op de tuinmarkt, bovenop onze posities in infra en bouw. Deze overname past uitstekend binnen onze ambities als marktleider in keramische oplossingen voor bouwen en bestraten. Gebakken straatstenen bieden meerwaarde aan publieke en private buitenruimtes.“

Gebakken straatstenen bieden meerwaarde aan publieke en private buitenruimtes www.gebakken-bestrating.com

glazuurbakstenen brochure Wienerberger breidt het gamma Terca glazuurbakstenen uit met nieuwe kleuren en mogelijkheden.

Vraag de glazuurbakstenen brochure aan: www.wienerberger.nl

06 | Gevel | SlimBrick voor Renovatie en nieuwbouw

SlimBrick: de oplossing voor renovatie en nieuwbouw De SlimBrick is een baksteen met 30% minder volume, met een breedte van maar 70 mm en drie unieke uitsparingen. De kunst van het weglaten, wat een synoniem is voor minder grondstoffen, energie en transport.

SlimBrick bakstenen gaan slimmer om met de beschikbare ruimte. Bij nieuwbouw zijn met SlimBrick dunnere spouwmuren op te trekken. Dit kan zo’n 1% meer woonof kantooroppervlak opleveren. De slanke vorm maakt het mogelijk bij renovatie de spouwmuur van extra isolatie te voorzien.

SlimBrick gevelbakstenen zijn verkrijgbaar in diverse sorteringen, op voorraad en op aanvraag, en in twee uitvoeringen. Ook in XL voor polymetrische esthetiek. De natuurlijke uitstraling van baksteen, een onderhoudsvrij product, verkrijgbaar in een keur aan sorteringen, nuances en kleuren.

Voor meer informatie over renovatieoplossingen: www.wienerberger.nl/gevel/nieuws.

Op de volgende pagina’s twee recente voorbeelden van renoveren en bouwen met SlimBrick(XL).

Belcanto

Violente Speciaal

Wijnrood

Belcanto XL

Violente Speciaal XL

Wijnrood XL

Op projectbasis in diverse sorteringen beschikbaar

een Baksteen met 30% minder volume, een breedte van maar 70 mm en drie unieke uitsparingen

Gevel | WONINGRENOVATIE MEDEMBLIK | 07

een slimme woningrenovatie Voor de Westfriese corporatie De Woonschakel was Stabo Bouw uit Blokker verantwoordelijk voor het renoveren van vijf jaren 60-woningen in Medemblik. De huizen werden bouwtechnisch verbeterd en opgefrist.

De ingreep was nodig, bovenop de wens tot verduurzaming.

Vaststaat dat het straatbeeld een stuk levendiger is door ander metselwerk, een ander type baksteen en kleurgebruik Het metselwerk was gescheurd, de kozijnen gebogen en de kopgevels stonden onder spanning. Toch was een tijdelijke verhuizing niet nodig. Kozijnen die er overdag werden uitgehaald, kregen dezelfde dag nieuwe stelkozijnen die met de bestaande ramen tijdelijk werden dichtgezet. De weggehaalde gevel werd direct geïsoleerd en afgedekt. Na het isoleren werd met SlimBrick bakstenen een nieuwe buitengevel opgetrokken. Voor de beoogde comfortinjectie werden de energiewaarden voor én na de ingreep gemeten. Doestellingen waren opwaardering naar het B-label, een beter binnenklimaat en verlenging van de levensduur met 30 tot 40 jaar. Na evaluatie van de pilot heeft de corporatie besloten de methode op hoofdlijnen ook toe te gaan passen op de andere woningen in de wijk.

WEERBARSTIGE PRAKTIJK Over naar de ‘veroorzaker’ van al dit fraais, Stabo Bouw uit Blokker. André Schenk is er technisch commercieel manager en binnen het samenwerkingsverband De BOUWschakel (zie kader) verantwoordelijk voor duurzaamheid en ketensamenwerking. Over de door de opdrachtgever opgelegde tijdsdruk: “Het moest snel, om de overlast voor de thuisblijvende bewoners te beperken. De huizen moesten voor de Kerst klaar zijn, dat is gelukt. Na de Kerst zijn we verdergegaan met de bergingen.”

Voor Stabo Bouw was het verwijderen van de buitengevel “een peulenschil”. De pilot was voor Stabo Bouw het derde project waarbij SlimBrick bakstenen werden gebruikt.

So far so good. “Maar de praktijk was wat weerbarstig, ook hier”, aldus Schenk.

“Het ontwerp van de architect was zonder meer leuk, inclusief de opdracht om drie betonnen lijnen in de gevels aan te brengen. Maar het casco stond bij enkele woningen tot wel zes centimeter scheef. En aangezien beton niet het meest flexibele bouwmateriaal op aarde is, vergde dit veel meetwerk.” Over SlimBrick bakstenen: “Prima bakstenen, echt. Maar als je op een 70 mm brede rij stenen lateien tot 200 kilo moet aanbrengen, is het wachten tot de specie goed is uitgehard. Daar moet je in de planning en verwerking rekening mee houden. We hebben er veel van geleerd.”

De pilot in Medemblik werd voorbereid en uitgevoerd in samenwerking met architect Peter Laan, de gemeente Medemblik, de Milieudienst Westfriesland, het Servicepunt Duurzame Energie en Wienerberger. Het Noordhollands Dagblad, in een recensie van

het project: “Vaststaat dat het straatbeeld een stuk levendiger is door ander metselwerk, een ander type baksteen en meer kleurgebruik. De keuze van de corporatie voor baksteen was een bewuste. Het materiaal heeft zich bewezen en het past in de sfeer van de wijk.”

PROJECTGEGEVENS Opdrachtgever

Woningbouwcoperatie De Woonschakel, Medemblik

Architect

Peter Laan, Hoorn

Aannemer

Stabo Bouw, Blokker

Bouwmaterialenhandel

Stoel van Klaveren, Zwaag

Gevelbakstenen

SlimBrick & SlimBrickXL

Stabo Bouw is een van de negen bedrijven in het samenwerkingsverband De BOUWschakel.

Het collectief richt zich op een breed scala van werkzaamheden rond duurzaamheid en renovatie, van zonnepanelen tot dakopbouw en van houtrotherstel tot gevelvervanging. Samen zijn al meerdere energieprestatieprojecten uitgevoerd. Naast Stabo Bouw participeren Stoel Van Klaveren, Patina Dakbedekkingen, Koedooder, Ivacon Engineering, Hoogland Kozijnen, Groenhart Groep, H&F Schilders en Feenstra & Van Goor.

Voor meer informatie over renovatie-oplossingen kijk op www.wienerberger.nl/gevel/nieuws

08 | gevel | NIEUWBOUW BREDE SCHOOL WIERINGERWAARD

Een frisse school in de kop van Noord-Holland In april was de oplevering van 1.700 m² bruto vloeroppervlakte voor de brede school Wieringerwaard, gemeente Hollands Kroon.

De ‘slimme gebruikers’ worden openbare basisschool De Tweewegen en een kinderopvang.

De school krijgt 10 lokalen voor 220 leerlingen. Medegebruiker wordt een peuterspeelzaal annex kinderdagverblijf. Het ontwerp is gericht op het ‘frisse school-principe’, met extra aandacht voor het energieverbruik en het binnenklimaat. Voor de duurzame bouw stelde de gemeente extra budget beschikbaar. Zo is de installatie voor energieopwekking gebaseerd op gesloten bodemwarmtewisselaars. In alle buitenspouwbladen werd dampopen vlaswol isolatie gebruikt, wat nog vrij zeldzaam is in de utiliteitsbouw.

Levend metselwerk Projectleider Erik Vroege was namens de architect de warme pleitbezorger om met SlimBrick bakstenen te bouwen. “Er was bij de opdrachtgever enige aarzeling, vooral omdat het een nieuw product is. Ik heb het toch in het bestek weten te krijgen. Het beoogde effect is geslaagd: een prachtig geschakeerd beeld door de warme kleurnuances en natuurlijk door de verschillende moduulgroottes van de baksteen. Je hebt het gevoel dat hier een oude metseltraditie van de Amsterdamse School-stijl is opgepakt. Er zit leven in het metselwerk.” De opdrachtgever koos er wel voor de schijnvoegen niet door te strijken. Vroege: “Ik had een gevoegde versie in gedachten, maar het resultaat mag er zijn. Het blijft een gevel met veel dynamiek.”

PROJECTGEGEVENS Nieuwbouw brede school Wieringerwaard Locatie:

Wieringerwaard, gemeente Hollands Kroon

Opdrachtgever:

Woningstichting Den Helder

Bouw:

Aannemingsbedrijf Dozy BV

Architect: ontwerp

Ronald van Hek

Erik Vroege

projectleiding

Ontwikkelaar:

Westerwaard Wonen Den Helder BV

Het Helderse Aannemingsbedrijf Dozy bouwde de school. Het bijna 40 jaar oude bedrijf is sinds 2009 een volledige dochter van Woningstichting Den Helder. Dozy werkt ook voor ‘externe’ zakelijke en particuliere opdrachtgevers. In goede samenwerking ontwikkelden en bouwden Dozy en Woningstichting Den Helder de afgelopen jaren al meerdere brede scholen. Het ontzorgen van de opdrachtgever, vaak schoolbesturen en gemeenten, staat bij dit concept centraal.

RECYCLING: CRADLE TO CRADLE MET BAKSTEENGRANULAAT | 09

Baksteenpuin in verrassende rol Nederland zoekt naar oplossingen voor hergebruik van oude metselwerkgevels. Onderzocht wordt hoe gevelbakstenen en morteldelen van afgebroken gevels duurzaam zijn te scheiden en hergebruiken.

Tot nu toe wordt nagenoeg al het bouwpuin omgevormd tot korrelmix en als stabilisatiebed onder wegen gebruikt. Gespecialiseerde recyclingbedrijven leveren deze gecertificeerde korrelmix (0-40 mm), die voor de helft uit keramisch materiaal bestaat.

Doordat er minder wegen worden aangelegd, zal de vraag naar de korrelmix minder worden. Tegelijkertijd neemt het aanbod van bouwpuin toe, als naoorlogse woningen worden vervangen door moderne, energiezuinige nieuwbouw.

Een spagaat derhalve, terwijl de kleiwinning zelf zo duurzaam is. De keramische industrie graaft de oneindig beschikbare grondstof af in de uiterwaarden, op een steenworp afstand van de steen- en dakpanfabrieken. Rivieren krijgen de ruimte, een teveel aan regenwater vindt zijn weg en er ontstaat nieuwe natuur. Een brede ecologische benadering die bekend staat onder het plan ‘Levende Rivieren’.

Cradle to Cradle met baksteengranulaat Wienerberger voelt zich maatschappelijk verantwoordelijk en pakt ook het vraagstuk van hergebruik van keramisch puin op. Maar ondanks alle inzet en studies, is het selectief slopen van geveldelen waaruit bakstenen zijn terug te winnen, nog niet effectief. Breuk en mortelresten op de bakstenen zijn de spelbrekers.

Hergebruik van baksteengranulaat met een korrelgrootte van 1 mm, als toeslagstof bij het vervaardigen van bakstenen, blijkt wél ecologisch en economisch verantwoord.

Testen met het toevoegen van 30% granulaat aan het kleimengsel, bleek, ondanks het voorkomen van mortelresten bij het stoken in de oven van de steenfabriek, geen risico op te leveren voor het ontstaan van ongewenste kalkpitten.

Co-Green Stadstuin Overtoom Met de aldus opgedane kennis werd Wienerberger gevraagd deel te nemen aan het project Co-Green Stadstuin Overtoom in Amsterdam. Co-Green staat voor duurzame materiaalkeuzes, energiebesparing en procesverbetering. Corporatie Eigen Haard, aannemer Era Contour, architectenbureau KOW en recyclingbedrijf Oranje sloegen hier de handen ineen om het project voor de bouw van 460 woningen gefaseerd aan te pakken.

De eerste projectfase is bijna afgerond: het eerste deel van de woningen is gesloopt en het metselwerk is gescheiden van overig bouwpuin. Het metselwerk wordt zoveel mogelijk ontdaan van mortel- en cementresten, waarna recyclingbedrijf Oranje het baksteen-granulaat conform de opgestelde eisen kon leveren. Steenfabriek Wienerberger Nuance vermengde het granulaat met ‘verse’ Maasklei voor de te produceren gevelbakstenen.

46.000 kilo baksteengranulaat Voor het project is door de architect samen met de betrokkenen gekozen voor de Branda waalformaat handvormsteen van de steenfabriek Wienerberger Nuance. Nadat de benodigde noodzakelijke testen zijn uitgevoerd is 46 ton baksteengranulaat vanuit de oude woningen op het Overtoomse Veld gebruikt, goed voor 290.000 handvormstenen. Het energieverbruik in de productie daalde licht; de gebruikelijke (top) temperatuur van 1.050°C werd aangehouden om voor de architect het gewenste kleurbeeld te laten ontstaan. De beoogde Branda is een steen met een opvallende kleur en oppervlaktestructuur. Het gebruik van kolen zorgt voor een mooie sintering op het baksteenoppervlak.

Het nu gebruikte granulaat in de klei heeft de vertrouwde maatvoering, noch de technische eigenschappen, op geen enkele wijze aangetast! Ook een test met betrekking tot de uitloging (Besluit Bodemkwaliteit) leverde geen enkele kritische waarden op.

Een zeer innovatieve nieuwe baksteen dus, waarover ook de architect van Co-Green zeer te speken is. Een baksteen met een krachtiger expressie dan de oude, die wat grauw en flets oogden. Ook de keuze voor meerdere metselwerkverbanden hebben het karakter van de woningen danig versterkt.

PROJECTGEGEVENS Project

Co-Green Stadstuin Overtoom, Amsterdam

Opdrachtgever

Corporatie Eigen Haard, Amsterdam

Architect KOW i.s.m. FORM, Den Haag Recyclingsbedrijf

Oranje, Rotterdam

Bouwmaterialenhandel De Boo, Delft Sortering

Meer info: volgcogreen.nl, co-green.nl (projectsite), form.co.nl kow.nl, wienerberger.nl/duurzaamheid

Terca Branda waalformaat HV nieuwe kleivorming duurzame kleiwinning baksteen granulaat

bouwwerk bouwafval

10 | gevel | nieuwe sorteringen

De nieuwe Bauhaus-serie biedt bijzondere sorteringen van onze Wienerberger-collega’s in het Duitse Kirchkimmen. De belofte: iedere baksteen maakt indruk. Versmeltingen, sintering en lichte vervormingen maken elke baksteen uniek. Een typisch kleurenspel op rustieke oppervlakken zorgen voor een ongeÍvenaarde expressiviteit.

Het is Wienerberger gelukt om ambacht over te brengen naar een moderne productieomgeving. De vers gebakken bakstenen worden, zoals het eeuwenlang gebruikelijk was, met de hand gelost en gesorteerd.

Het waarborgt de typische kwaliteit en menging van de bakstenen. De Bauhaus-serie combineert traditie en moderniteit.

Ruimte voor ontwerpkwaliteit Klei wordt keramiek en exclusieve kwaliteit. Juist de interactie tussen ambacht en modern bouwen maakt de bakstenen spannend. Het contrast zorgt voor nieuwe ontwerpvrijheden met een persoonlijke signatuur.

1 Steglitz zwart kolen 2 Zehlendorf wit kolen 3 Rosslau rood/paars kolen 4 Chicago grijs kolen 5 Rotterdam rood kolen 6 Fagus Alfeld geel genuanceerd kolen 7 Weimar rood kolen 8 Krefeld wit kolen

Bauhaus-serie Meer dan samenspel van modern en ambachtelijk.

1

2

3

4

5

6

7

8

De Bauhaus-serie is standaard leverbaar in BDF (240x115x52 mm) en NF (240x115x71 mm). Op aanvraag in WF (210x100x50 mm).

Vraag de brochure aan via: info.nl@wienerberger.com of kijk voor een impressie op www.wienerberger.nl/gevel

CPR - Verordening bouwproducten | 11

CE-markering van bouwproducten De Europese Commissie vervangt de Richtlijn Bouwproducten voor een Europese Verordening Bouwproducten. Per 1 juli 2013 treedt de Verordening Bouwproducten, in het Engels Construction Products Regulation (CPR), in werking.

De oude richtlijn functioneerde onvoldoende, mede door invoeringsverschillen binnen de lidstaten. De verordening heeft een rechtstreekse werking. Met een prestatieverklaring en een nieuwe wijze van CE-markering kunnen fabrikanten, importeurs en bouwmaterialenhandelaren voldoen aan de nieuwe Verordening Bouwproducten.

Wanneer CE-markering?

CE-markering is verplicht als voor het bouwproduct een geharmoniseerde Europese productnorm van kracht is. Voor Wienerberger geldt dat in Nederland voor onze keramische dakpannen, straatbakstenen, gevelbakstenen en binnenmuurstenen raamdorpels. Ook bouwproducten door anderen gefabriceerd, maar gevoerd onder de merknaam Wienerberger, worden op de nieuwe wijze van de noodzakelijke informatie voorzien. Met de komst van de Verordening Bouwproducten wordt ook de CE-markering aangepast. Vorm en structuur zijn deels anders, maar gelukkig op veel onderdelen herkenbaar vanuit het verleden.

Prestatieverklaring De Europese Verordening Bouwproducten eist, naast de CE-markering, een prestatieverklaring. Deze Declaration of Performance (DoP) is nieuw. De fabrikant of importeur stelt de prestatieverklaring op en vermeldt de (bouwkundige) toepassingsmogelijkheden. De verklaring benoemt ook de belangrijkste producteigenschappen met een publieke betekenis (essentiĂŤle kenmerken) uit het oogpunt van veiligheid en gezondheid. De prestatieverklaring wordt in de taal van de lidstaat waar het product zal worden gebruikt opgesteld.

De prestatieverklaring moet actief beschikbaar worden gesteld aan eindgebruikers; op papier of elektronisch. Het enkel plaatsen van de verklaring op een website is nog onvoldoende. In de prestatieverklaring kan het voorkomen dat een eigenschap niet essentieel is voor het toepassingsgebied. Dan zal deze eigenschap met NPD (No Performance Determined) worden aangegeven.

Wienerberger ontwikkelt momenteel een doordachte methode om de prestatieverklaring op de keramische producten of op de verpakking weer te geven. Overal en in Voor meer informatie: www.rijksoverheid.nl

ĂŠĂŠn oog-opslag wordt duidelijk welke kenmerkende eigenschappen het keramische bouwmateriaal bezit, dit afgestemd op het bouwkundige toepassingsgebied.

Toezicht op de markt De taak van de certificatie-instellingen wijzigt niet: zij staan de fabrikanten bij daar waar noodzakelijk en zullen controleren conform de gestelde Europese regels. De controle op het correct voeren van de CE-markering en het verstrekken van de prestatieverklaring in het handelsverkeer, zoals op tasvelden en bouwplaatsen, is een taak van de Inspectie van de Leefomgeving en Transport (ILT), een onderdeel van het Ministerie Infrastructuur & Milieu. Naast de fabrikanten hebben ook de bouwmaterialenhandelaren zorgplichten. De handel moet de CE-markering en prestatieverklaring doorgeven aan de volgende betrokken partij in de keten. De verstrekte informatie moet tien jaar worden bewaard.

Keurmerken Ondanks de wijzigingen is er een toekomst voor private keurmerken als KOMO. Deze keurmerken moeten hun toegevoegde waarde buiten de CE-markering bewijzen.

Extra eisen stellen aan de geharmoniseerde norm is niet mogelijk. De private keurmerken gaan vooral de vorm van een attest of procescertificaat vervullen.

#1 2013 www.wienerberger.nl

Wienerberger B.V. Hogeweg 95 5301 LK Zaltbommel Postbus 144 5300 AC Zaltbommel T 088 - 118 51 11 F 088 - 118 50 05 info.nl@wienerberger.com www.wienerberger.nl/gevel