NEW YORK_7.31.26

July 31, 2026 | Volume XXIV | Issue 15

N E W

YO R K

BiałyOrzel24.com

E D I T IO N

 Marcin Żurawicz

Polonia dostrzeżona, Włosi i Grecy protestują.

Mapa imigranckich dzielnic w Nowym Jorku wywołała polityczną burzę

Little Poland na mapie W

lipcu z inicjatywy burmistrza Nowego Jorku Zohrana Mamdaniego stworzona została mapka miasta mająca ukazywać jego imigrancka historię i dziedzictwo. Mapa miała zachęcić

kibiców mundialu do odwiedzania imigranckich dzielnic, lokalnych restauracji i instytucji kultury oraz do lepszego poznania i zrozumienia obfitującej w różnorodność historii Nowego Jorku.

Ciąg dalszy  str. 14-15

Greenpoint, jak wiele innych imigranckich dzielnic, ulega gentryfikacji, ale wciąż jest centrum polonijnego życia w Nowym Jorku, tu m.in. odbywa się wiele polskich uroczystości (na zdj. obchody Dnia Flagi RP i 3 maja)

2

Reklama July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Reklama Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

3

Od redakcji

4

July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

WSTĘP

1



MARciN BoLec REDAKTOR NACZELNY

sierpnia mijają 82 lata od wybuchu Powstania Warszawskiego.

Dla wielu z nas jest to data dobrze znana ze szkoły, rodzinnych opowieści, książek czy filmów. Ale rocznica nie powinna sprowadzać się tylko do przypomnienia liczby dni walki, nazwisk dowódców i bilansu strat. Warto przede wszystkim pomyśleć o ludziach, którzy wtedy żyli w Warszawie: o młodych, którzy zamiast planować wakacje, studia i pierwszą pracę, musieli podejmować decyzje, do których nikt nie powinien być zmuszony. O cywilach szukających schronienia, wody i jedzenia. O rodzinach, które z dnia na dzień traciły domy i bliskich.

Z naszej perspektywy Powstanie Warszawskie może wydawać się wydarzeniem odległym. Lecz przecież są wśród nas osoby, których rodzice lub dziadkowie przeżyli okupację i powstanie, a później zaczynali życie od nowa po drugiej stronie Atlantyku. Dlatego 1 sierpnia, gdy w Warszawie o godz. 17.00 zawyją syreny, warto zatrzymać się choć na chwilę – także tutaj, w Ameryce. Pamiętajmy, że za wielką historią stoją zwykli ludzie i ich losy. Ale gdy nadszedł dziejowy sprawdzian, stanęli na wysokości zadania. Cześć ich pamięci!

Tegoroczny lipiec również przypomniał nam, jak szybko zwykły dzień może zmienić się w walkę o bezpieczeństwo. W wielu częściach USA mieszkańcy zmagali się z ekstremalnym upałem. Temperatury i odczuwalny skwar przekraczały poziomy niebezpieczne dla zdrowia, a nocami powietrze często nie dawało prawdziwego odpoczynku. W innych miejscach

gwałtowne burze przynosiły tornada, niszczący wiatr i błyskawiczne powodzie.

W Wirginii Zachodniej woda odcinała drogi, zalewała domy i zmuszała ratowników do ewakuowania ludzi łodziami. Na środkowym zachodzie i w rejonie Wielkich Jezior pojawiały się kolejne ostrzeżenia przed burzami, a dym z pożarów pogarszał jakość powietrza także setki mil od ognia, zabarwiając niebo na kolor, jakiego wielu z nas jeszcze nie widziało.

Takie wiadomości łatwo śledzić na ekranie jak serię kolejnych nagłówków, dopóki problem nie dotyczy naszej ulicy, naszego domu albo kogoś bliskiego. Dlatego nie lekceważmy alertów pogodowych. Sprawdzajmy, czy starszy sąsiad ma działającą klimatyzację, nie zostawiajmy dzieci ani zwierząt w samochodzie, nie próbujmy przejeżdżać przez zalaną drogę. Warto też mieć pod ręką wodę, latarkę, naładowany telefon i podstawowe dokumenty. To proste rzeczy, ale właśnie one mogą zdecydować, czy w nagłej sytuacji będziemy przygotowani.

A na koniec chciałbym nadmienić, że w ostatnich dniach mój rodzinny Rzeszów, za sprawą Światowego Festiwalu Polonijnych Zespołów Folklorystycznych, na kilka dni stał się stolicą Polonii. Przyjechały tam zespoły z różnych stron świata, także ze Stanów Zjednoczonych, pokazując, że polska kultura nadal łączy ludzi mieszkających tysiące kilometrów od kraju. Gratuluję organizatorom oraz wszystkim zespołom, a zwłaszcza tym z USA, które godnie reprezentowały tu• tejszą Polonię.

WhITE EaglE MEDIa, llC P.O. Box 52057, Boston, MA 02205 Sales & Editorial: (860) 223-1150 Email: info@whiteeaglenews.com Toll Free: (800) 668-0667 www.whiteeaglenews.com www.BialyOrzel24.com

Facebook.com/BialyOrzel24

Managing Partner & Director of Sales Darek Barcikowski – publisher@whiteeaglenews.com Managing Partner & Editor-in-Chief Marcin A. Bolec – editor@whiteeaglenews.com Director of Operations & associate Editor: Joanna Szybiak – joanna.szybiak@whiteeaglenews.com Reporters: Barbara Bilińska Bolec, Edward Bolec, Halina Głowacka, Tomasz Ryzner, Marcin Żurawicz Contributors: Robert Rothstein, Tomasz Moczerniuk, Marek Kania, Sylwia Wadach Kloczkowska, Robert Iwanicki, o. Michał Czyżewski, Janusz Romański, Paweł Markiewicz, Catherine Blinder Editorial assistant & hR Manager: Alicja Dębek

PLUS, MINUS

graphics: Tomasz Świętoniowski, Zbigniew Czeranowski, Dorota Strzelecka

XX ŚFPZF Rzeszów po raz kolejny stał się miejscem spotkania Polonii z różnych zakątków świata podczas XX Światowego Festiwalu Polonijnych Zespołów Folklorystycznych. Barwne stroje, muzyka i tradycje pokazały jej ogromną różnorodność, ale także jedność oraz przywiązanie do wspólnego dziedzictwa, które z dumą podtrzymują kolejne pokolenia.

Sprawcy przemocy z nienawiści Zamach w Berlinie i pobicie młodej pary Ukraińców w Polsce pokazują, jak szybko uprzedzenia mogą przerodzić się w brutalność. Nienawiść wobec ludzi tylko dlatego, że są innej narodowości, wyznania czy pochodzenia, nigdy nie może być usprawiedliwiona. Na taką przemoc nie ma zgody.

KURSY WALUT: 1 USD = 3.80 PLN | 1 PLN = 0.26 USD Źródło: Narodowy Bank Polski. Kursy z 2 dni przed datą wydania.

layout: michaldutka.com The White Eagle is a biweekly publication of White Eagle Media LLC. The content of this publication may not be reprinted or re-transmitted in whole or in part without the expressed written consent of the publisher. White Eagle Media assumes no responsibility for advertising content or errors but will reprint whatever part of the advertisement needs corrections if written notice is submitted within a week of the date of publication.

Masz temat? Brałeś udział w ciekawym wydarzeniu? Napisz do nas!

info@whiteeaglenews.com O Polonii. Dla Polonii.

Reklama Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

5

6

Polska w świecie July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Polska proponuje swój udział w produkcji Patriotów

Rozmowy w Waszyngtonie O

becność wojskowa USA w Polsce, współpraca przemysłów zbrojeniowych i mechanizm SAFE były głównymi tematami rozmów wiceminister Magdaleny Sobkowiak-Czarneckiej podczas wizyty w USA. Wiceszefowa polskiego resortu obrony odbyła rozmowy m.in. z podse-

kretarzem stanu USA Thomas G. DiNanno. – Rozmawialiśmy o tym, o czym mówił pan prezydent Donald Trump podczas szczytu NATO, czyli o jego deklaracji, o tym, że będzie rozważane postawienie fabryki produkcji Patriotów na terenie Ukrainy. Oferta, jaką złożyłam ze strony polskiej, wychodzi naprzeciw pewnym obawom ze strony amerykań gov.pl

Wiceszefowa MON poinformowała, że trwają prace nad stworzeniem bazy wojsk USA w Polsce

skiej. Zaproponowaliśmy, aby to była współpraca w trójkącie, czyli Stany Zjednoczone, Ukraina, ale też Polska, bo chodzi o zabezpieczenie tej produkcji, aby odbywała się po prostu w miejscu bezpiecznym. To jest produkt, który jest potrzebny właściwie na całym świecie.

Stąd też nasza oferta, by w takiej koprodukcji uczestniczyć – podkreśliła wiceminister.

Wśród tematów znalazła się dodatkowa obecność wojsk amerykańskich w Polsce. – Bardzo konkretnie przedstawiłam, jakie kroki polski rząd już podjął. Między innymi to, że mamy konkretną uchwałę Rady Ministrów.

Przygotowujemy projekt ustawy, który mógłby zapewnić finansowanie tej bazy – mówiła Magdalena SobkowiakCzarnecka Wiceszefowa resortu zapewniła, że to sprawozdanie zostało w Waszyngtonie bardzo dobrze przyjęte. – Jeżeli chodzi o bazy, to mogę ogłosić, że po stronie amerykańskiej powstał już zespół, który pracuje nad stworzeniem takiej bazy – zaznaczyła podkreślając jednocześnie, że w polskim Ministerstwie Obrony Narodowej taki zespół też już działa.  oPr. toM

Polscy uczniowie na podium międzynarodowej olimpiady

Medale z biologii Polska reprezentacja wróciła z czterema medalami z 37. Międzynarodowej Olimpiady Biologicznej, która odbyła się w Wilnie. Polscy uczniowie zdobyli w stolicy Litwy dwa srebrne i dwa brązowe krążki.

Srebrni medale zdobyli: Oliwia Patrycja Marczewska, uczennica XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie i Liwia Anna Bredow z VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mic-

kiewicza w Poznaniu. Na najniższym stopniu podium stanęli: Wiktor Górecki z Liceum Ogólnokształcącego im. Armii Krajowej w Białobrzegach i Izabela Naumiuk z I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa w Siedlcach. „Serdecznie gratulujemy medalistom, ich nauczycielom oraz wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowanie reprezentacji Polski. Życzymy dalszych sukcesów naukowych i kolejnych osiągnięć na arenie międzynarodowej” – czytamy na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Międzynarodowa Olimpiada Biologiczna (International Biology Olympiad – IBO) jest jednym z najważniejszych na świecie konkursów dla uczniów szkół ponadpodstawowych zainteresowanych biologią. Każdego roku gromadzi reprezentacje z około 80 państw, a uczestnicy rywalizują zarówno w wymagających zadaniach teoretycznych, jak i laboratoryjnych. W tegorocznej edycji wzięło udział 302 uczniów i uczennic z 78 państw.  OPR. TOM

Spotkanie ministrów sprawiedliwości państw członkowskich UE

Nieformalnie w Dublinie

 gov.pl

Dariusz Mazur (z lewej) podkreślał, że udzielenie głosu dzieciom jest kluczowe w postępowaniach z zakresu prawa rodzinnego

Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur wraz z polską delegacją uczestniczył w nieformalnym spotkaniu ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Unii Europejskiej w Dublinie.

Rozmowy w części dotyczącej wymiaru sprawiedliwości dotyczyły dwóch kwestii – wprowadzenia nowych regulacji w sprawie zatrzymywania danych telekomunikacyjnych (retencji danych) oraz zapewnienia dzieciom prawa do bycia wysłuchanym w postępowaniach z zakresu prawa rodzinnego.

Od czasu unieważnienia przez Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) dyrektywy 2006/24/WE w Europie utrzymuje się niepewność prawna co do zasad zbierania danych i dostępu do nich przez organy ścigania. Nowe unijne regulacje mają pomóc w wypracowaniu jednolitych i bezpiecznych rozwiązań w oparciu o prowadzoną obecnie przez Komisję Europejską ocenę skutków. Dla organów ścigania retencja danych pozostaje kluczowym narzędziem w zapobieganiu i ściganiu przestępczości.

Z kolei właściwe zabezpieczenie praw dziecka wymaga traktowania go jako podmiotu, a nie przedmiotu postępowania. Pominięcie głosu dzieci może prowadzić do wadliwych wyroków, które stawiają interesy dorosłych ponad dobrem i bezpieczeństwem najmłodszych.

Dariusz Mazur podkreślił, że udzielenie głosu najmłodszym jest kluczowe w postępowaniach z zakresu prawa rodzinnego. Orzeczenia wydane po wysłuchaniu dziecka są lepiej dostosowane do jego sytuacji i lepiej uwzględniają jego interesy i potrzeby.

Minister wskazał, że wysłuchanie powinno odbywać się poza tradycyjną salą sądową, w specjalnie przystosowanym do tego pomieszczeniu. Rozmowę powinien prowadzić odpowiednio do tego przygotowany sędzia, a w razie potrzeby dziecko  OPR. TOM winien wspierać psycholog.

Polska w świecie Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

Polska i Indie chcą wykorzystać nowy impuls we współpracy gospodarczej

7

Wilhelm Sasnal wyróżniony prestiżową europejską nagrodą

Wizyta w New Delhi Rubens  gov.pl

R

ozwój współpracy gospodarczej, relacji biznesowych i przygotowanie gruntu pod kolejne spotkania na wysokim szczeblu były celami wizyty w Indiach Michała Baranowskiego, wiceministra rozwoju i technologii.

Kluczowy punkt programu wizyty stanowiło VII posiedzenie Polsko-Indyjskiej Wspólnej Komisji ds.

Współpracy Gospodarczej – pierwsze od 2022 roku. – Polska jest najszybciej rozwijającą się dużą gospodarką w Europie, a Indie – najszybciej rozwijającą się dużą gospodarką świata. To dobry czas, by wykorzystać potencjał naszych relacji i zbudować nowe partnerstwa w handlu, inwestycjach i nowoczesnych technologiach – podkreślił Michał Baranowski.

Podczas posiedzenia omówiono możliwości zwiększenia wymiany handlowej i inwestycji, rozwoju współpracy przemysłowej oraz usuwania barier utrudniających działalność przedsiębiorców. Ważnym tematem były perspektywy wynikające z

dla Polaka

Wilhelm Sasnal został laureatem prestiżowej Nagrody Rubensa. Wyróżnienie przyznaje miasto Siegen, w którym urodził się i spędził dzieciństwo Peter Paul Rubens, wybitny malarz epoki baroku.

Wiceminister Michał Baranowski i min. Amardeep Singh Bhatia podpisali protokół po posiedzeniu Polsko-Indyjskiej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej

zakończenia negocjacji umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Indiami.

– W obliczu rosnących napięć geopolitycznych i zmian w światowym handlu potrzebujemy partnerstw opartych na otwartości, wzajemnym zaufaniu i równych zasadach konku-

rencji. Zakończenie negocjacji umowy o wolnym handlu między UE i Indiami otwiera nowe możliwości dla przedsiębiorców z obu stron. Chcemy jak najlepiej wykorzystać ten impuls do rozwoju współpracy gospodarczej – zaznaczył wiceminister.  oPr. toM

Doceniono działania Polski na rzecz ochrony Puszczy Białowieskiej

Pochwały od UNESCo

 gov.pl

Podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan w Korei Południowej przyjęto bez sprzeciwu decyzję dotyczącą stanu zachowania transgranicznego obiektu światowego dziedzictwa „Puszcza Białowieska”.

Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO pozytywnie odnotował działania podejmowane przez Polskę na rzecz ochrony tego wyjątkowego obszaru, w tym zakończenie prac nad Planem Zarządzania dla polskiej części puszczy.

Plan został opracowany oraz przekazany do zaopiniowania do Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN), a następnie podpisany w czerwcu przez Ministra Klimatu i Środowiska. UNESCO doceniło działania Polski dotyczące m.in. ochrony ciągłości hydrologicznej, monitoringu kluczowych gatunków, ograniczania fragmentacji siedlisk oraz usuwania ogrodzeń leśnych. Komitet podkreślił, że zachowanie ciągłości ekologicznej całego transgranicznego obszaru Puszczy Białowieskiej pozostaje kluczowe dla ochrony jej wyjątkowej uniwersalnej wartości.

Polska zadeklarowała dalszą współpracę z UNESCO i IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody) oraz udział w kolejnej misji monitoringu reaktywnego planowanej na przyszły

Nagroda przyznawana jest co 5 lat od 1957 roku.

Do tej pory wyróżniono zaledwie 14 osób. Wśród nich znaleźli się: Francis Bacon, Lucian Freud, Cy Twombly, Maria Lassnig, Bridget Riley czy Miriam Cahn. Teraz do tego grona dołączył 53-letni Wilhelm Sasnal.

Nagroda Rubensa to nie tylko 25 tysięcy euro. Laureaci zostają zaproszeni do przygotowania wystawy w Muzeum Sztuki Współczesnej w Siegen, a ich prace trafiają do prestiżowej Kolekcji Lambrecht-Schadeberg.

Znajdują się w niej wyłącznie dzieła artystów wyróżnionych tym tytułem, a cały zbiór liczy już ponad 300 prac. Wilhelm Sasnal odbierze nagrodę podczas uroczystości zaplanowanej na listopad 2027 roku.

– Sasnal odzwierciedla zarówno rzeczywistość analogową, jak i cyfrową, zachowując suwerenną autonomię artystyczną. Formalnie wzbogaca współczesne malarstwo swobodnym, a jednocześnie złożonym i gęstym językiem wizualnym, którego składnia składa się z elementów figuratywnych i abstrakcyjnych – komentowali swój wybór członkowie kapituły cytowani przez stronę miasta Siegen.

Wilhelma Sasnal pochodzi z Tarnowa i od lat wystawia w najważniejszych galeriach. Jego obrazy znajdują się w zbiorach Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) w Nowym Jorku, Muzeum Guggenheima, Tate Modern w Londynie, Centre Pompidou w Paryżu i Stedelijk Museum w Amsterdamie. W 2006 roku otrzymał Europejską Nagrodę im. Vincenta van Gogha.  OPR. TOM  Wilhelm Sasnal/facebook

Puszcza Białowieska słynie z największej na świecie populacji wolno żyjących żubrów

rok. – Przez wiele lat podkreślano, że Puszcza Białowieska wymaga skutecznej i trwałej ochrony. Jej historia obejmuje także trudne momenty, w tym okres wycinki. Jednocześnie wydarzenia te pokazały, jak wielką wartość Puszcza Białowieska ma dla całego społeczeństwa. Zachowujemy bezcenne dziedzictwo dla kolejnych pokoleń Polaków. Na tym właśnie polega współczesny patriotyzm – powiedział Mikołaj Dorożała, wiceminister klimatu i środowiska.  OPR. TOM

Wilhelm Sasnal to nie tylko malarz, ale autor komiksów i twórca filmów

8

Wiadomości z Polski July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Polska kolej ma przewozić blisko 800 mln pasażerów

Najnowocześniejsza w Europie

 gov.pl

T

o jest nasz czas, to jest czas polskiej kolei – powiedział premier Donald Tusk na konferencji „Najnowocześniejsza w Europie – #NaszaKolej!”, która odbyła się na dworcu Warszawa Zachodnia.

– Nazywamy nasz program „#NaszaKolej”, bo to jest nasz czas, to jest czas polskiej kolei. Budujemy najnowocześniejszą sieć kolejową w Europie i nie ma w tym słowa przesady – mówił premier. – Tak jak zapowiadaliśmy, że zbudujemy najnowocześniejszą sieć autostrad i dróg szybkiego ruchu w Europie, tak zapewniam, że potrafimy też zbudować najnowocześniejszą sieć kolejową, którą nazwaliśmy Zintegrowaną Siecią Kolejową – powiedział Donald Tusk.

Polskie Linie Kolejowe realizują największy w historii polskiej kolei program inwestycyjny. Opiewa on na kwotę 180 mld zł w perspektywie do roku 2032.

Jednym z kluczowych elementów rozwoju transportu szynowego jest Zintegrowana Sieć Kolejowa. Projekt zakłada budowę 4,700 km nowych linii kolejowych, z czego około 1,000 km ma zostać uruchomionych do 2035 r. Z łącznej puli 4,700 km nowych linii ok. 2,700 km sta-

– Budujemy najnowocześniejszą sieć kolejową w Europie – zapewniał Donald Tusk

nowić będą trasy w standardzie KDP. Dzięki realizacji projektu dostęp do kolei uzyska 27 małych i średnich miast, które obecnie pozostają poza siecią połączeń pasażerskich.

– Kiedy zakończymy realizację wielkiego projektu Zintegrowanej Sieci Ko-

lejowej, w ciągu roku powinniśmy przewozić w Polsce blisko 800 mln pasażerów. Już dziś nasza kolej przewozi niemal tyle osób, ilu mieszkańców liczy cała Unia Europejska – stwierdził Donald Tusk.  oPr. toM

Co trzeci złoty przegrany w internecie trafia do szarej strefy

Kasyna poza prawem W nielegalnych kasynach gra obecnie ponad 3 miliony Polaków. Najnowszy raport WEI wskazuje na nieefektywność monopolu Totalizatora Sportowego na rynku kasyn online.

Warsaw Enterprise Institute wziął pod lupę polski rynek kasyn internetowych. Z dokonanych analiz wyłania się ponury obraz sytuacji. Aż 40 procent rynku kasyn online to szara strefa. Oznacza to, że co trzeci złoty przegrany w polskim internecie ląduje u podmiotów działających poza prawem. Obrót w szarej strefie wszystkich gier online sięgnął w 2025 roku gigantycznej

kwoty 73.7 miliarda złotych. Gracze wpłacili do nielegalnych operatorów depozyty rzędu 15 miliardów złotych.

Nielegalne kasyna internetowe generują rocznie 1.75 miliarda złotych przychodów netto, czyli tak zwanego GGR. Pieniądze te omijają polski budżet. Tylko w 2026 roku ta strata wyniesie 1.6 miliarda złotych.

Aż 51 procent badanych żyje w błędnym przekonaniu, że inne kasyna poza Total Casino również działają w Polsce legalnie. Platformy te nie przechodzą certyfikacji, nie weryfikują rzetelnie wieku i nie gwarantują wypłaty środków.

Na tle Europy Polska wypada bardzo słabo. Legalny udział w rynku gier to nad Wisłą 69 procent, podczas gdy w otwartych rynkach, takich jak Wielka Brytania, wynosi on 92, we Włoszech 90, a w Czechach 82 procent.

Autorzy raportu przywołują szacunki, według których otwarcie rynku na licencjonowaną konkurencję pozwoliłoby zbić szarą strefę w kasynach z prawie 41 procent do zaledwie 16 procent. Zmiana ta mogłaby wygenerować 1,400 nowych miejsc pracy i przynieść o 376 milionów złotych większe wpływy z podatków i składek każdego  OPR. TOM roku.

Trzymanie psów i kotów na uwięzi będzie zakazane

Ustawa łańcuchowa podpisana Karol Nawrocki poinformował w filmie opublikowanym na profilu Kancelarii Prezydenta na platformie X, że podpisał nowelizację ustawy o ochronie zwierząt.

Prezydent RP przypomniał, że w 2025 r. zawetował pierwszą ustawę łańcuchową, która, jak powiedział, była źle przygotowana i nakładała na ludzi obowiązki, których wielu nie byłoby w stanie spełnić.

Zgodnie z ustawą zakazane będzie trzymanie na uwięzi nie tylko psów, ale też kotów. Przepisy przewidują wyjątki od zakazu – na czas m.in. transportu zwierzęcia, udziału w wystawie czy zabiegu, również np. na czas „krótkotrwały”, „incydentalny”, poza miejscem stałego bytowania psa, w określonych warunkach wskazanych przez właściciela (np. uwiązanie psa przed sklepem).

Przepisy dopuszczają utrzymywanie psa w kojcu w przypadku braku możliwości zapewnienia mu poza lokalem mieszkalnym stałego, swobodnego poruszania się po terenie z powodu braku jego ogrodzenia lub stwarzania przez psa niebezpieczeństwa dla zdrowia człowieka lub innego zwierzęcia.

Kojec będzie musiał mieć powierzchnię umożliwiającą psu swobodne poruszanie się i możliwość realizacji naturalnych potrzeb, trwałą konstrukcję, a co najmniej dwa jego boki mają mieć prześwity przepuszczające światło i zapewniające swobodny przepływ powietrza.

Psu utrzymywanemu w kojcu właściciel musi zapewnić codzienny ruch poza nim – adekwatny do wieku psa, jego stanu zdrowia.

Utrzymując psa w kojcu, nieogrzewanym pomieszczeniu lub na otwartej przestrzeni, właściciel będzie miał obowiązek zapewnienia mu budy wykonanej z drewna lub materiałów drewnopochodnych stanowiących barierę termiczną, z izolacją cieplną.

Nowe przepisy wejdą w życie rok po ogłoszeniu ustawy.  OPR. TOM  gov.pl

Do dwóch razy sztuka – prezydent podpisał ustawę łańcuchową

Wiadomości z Polski Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

Polska weźmie udział w budowie europejskiej kopuły satelitarnej

Historyczna umowa MSWiA M

arcin Kierwiński, minister spraw wewnętrznych i administracji, podpisał umowę z Komisją Europejską na udział Polski w stworzeniu europejskiej konstelacji satelitarnej IRIS2. To projekt na blisko 3 mld złotych.

Polska sfinansuje budowę kilkunastu satelitów na łączną kwotę 2.8 mld zł (656 mln euro), dzięki środkom przesuniętym w ramach Krajowego Planu Odbudowy. To początek tworzenia kopuły satelitarnej chroniącej Polskę i Europę.

– Wizje stają się rzeczywistością.

Polska przystępuje do wielkiego europejskiego programu budowy bezpiecznej łączności satelitarnej. To w pełni niezależny system, oparty na europejskich satelitach, który zapewni nam bezpieczeństwo i strategiczną niezależność – zaznaczył Marcin Kierwiński.

Polska sfinansuje około 10 procent całego europejskiego systemu i dołączy do grona 6 państw Unii Europejskiej przodujących pod względem zaangażowania w strategiczną łączność kosmiczną, stając się zarazem kluczowym dostawcą bezpieczeństwa dla regionu Morza Bałtyckiego i Europy północnej.

Polskie Pomorze stawia na zaawansowane technologie

Umowy z tajwanem  gov.pl

– To inwestycja, która będzie procentować przez lata – mówi Marcin Kierwiński, minister MSWiA (z prawej)

– To wielki dzień dla Polski i służb podległych MSWiA. Udział w tym programie zapewni Policji, PSP i Straży Granicznej bezpieczną, niezależną łączność, a także wzmocni system zarządzania kryzysowego i administrację państwową. To inwestycja w bezpieczeństwo, która będzie procentować

9

przez lata. Tym projektem pokazujemy, że Polska chce być jednym z liderów europejskiego przemysłu kosmicznego i pozostawać w centrum działań na rzecz bezpieczeństwa Unii Europejskiej – podsumował minister MSWiA.  oPr. toM

W Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku podpisano dwa porozumienia otwierające nowe możliwości współpracy technologicznej i inwestycyjnej między Polską a Tajwanem.

Delegacji z Tajwanu przewodniczył Huang Weiche, burmistrz miasta Tainan, a Ministerstwo Aktywów Państwowych reprezentowała sekretarz stanu Eliza Zeidler. W trakcie spotkania podpisano porozumienie Miasto Gdańsk – Miasto Tainan oraz Taiwan-Poland AI Robotics Alliance MoU pomiędzy Agencją Rozwoju Pomorza i Miastem Tainan, które otwiera drogę do wspólnych projektów w zakresie robotyki, automatyzacji i sztucznej inteligencji oraz do dalszej współpracy inwestycyjnej.

W swoim wystąpieniu Eliza Zeidler podkreśliła znaczenie współpracy technologicznej między Polską a Tajwanem. – Wizyta delegacji z Tajwanu jest wydarzeniem o wyjątkowym znaczeniu dla rozwoju współpracy między naszymi krajami. Polska nie jest jedynie miejscem inwestycji – Polska jest aktywnym partnerem, który współtworzy ekosystem sprzyjający innowacjom – zaakcentowała wiceszefowa MAP. Eliza Zeidler wskazała, że priorytetem Polski są sektory zaawansowanych technologii – sztuczna inteligencja, elektronika, robotyka oraz technologie dronowe – w których istnieje naturalna synergia z tajwańskimi kompetencjami. Przypomniała również o strategicznym partnerstwie ElectroMobility Poland z firmą Foxconn jako przykładzie udanej współpracy w obszarze elektromobilności.

Tainan, jeden z najważniejszych ośrodków technologicznych Tajwanu, rozwija sektory półprzewodników, AI, biotechnologii oraz zielonej energii, co czyni go naturalnym partnerem dla Pomorza, jednego z najszybciej rozwijających się regionów tech OPR. TOM nologicznych w Polsce.

Rośnie liczba Polaków spożywających owoce i warzywa

Pomidory liderem zakupów Jabłka i pomidory to najczęściej spożywane produkty w Polsce – informuje raport „Freshfel Europe Consumption Monitor Webinar: Key Data & Trends”.

Nie jest to żadne novum – wymienione produkty od lat zajmują czołowe miejsca w owocowo-warzywnym menu Polaków. Sposób ich wybierania stopniowo się jednak zmienia. Latem konsumenci coraz częściej sięgają

po owoce sezonowe. Popularność zyskują m.in. truskawki, czereśnie i maliny.

W 2024 roku wśród najczęściej kupowanych owoców dominowały jabłka i gruszki.

Jednak w sezonie 2025 roku pierwsze miejsce zajęły truskawki, które wskazało 30 procent kupujących. Na drugim miejscu znalazły się jabłka (29 proc.), a gruszki na 6. (13 proc).

Pomidory nadal utrzymują bardzo mocną pozycję na polskich stołach. Wśród

warzyw, które Polacy planowali kupować częściej w sezonie 2025, pomidory zajęły pierwsze miejsce z wynikiem 30 procent.

Kolejne miejsca zajęły: ogórek gruntowy (29 proc.) i ziemniak (20). Warzywa kalafiorowate, które wcześniej cieszyły się dużą popularnością, znalazły się dopiero na 8. miejscu.

Dane raportu wskazują pozytywny trend związany ze spożyciem owoców i warzyw. W latach 2020-2025 liczba osób, które stosują

zasadę tak zwanej połowy talerza, wzrosła o 1,236,000 osób. Rośnie także liczba Polaków, którzy jedzą owoce i warzywa przy każdym posiłku. Przybyło ich 1,082,000 osób.

Około 86 procent Polaków łączy spożywanie owoców i warzyw ze sportem, co oznacza wzrost o 1.9 mln osób. Z kolei 73 procent osób wskazuje związek tych produktów ze zdrowiem.  OPR. TOM

10

Wiadomości z Polski July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Aż 10 zespołów z USA, w tym ekipy z zachodniego wybrzeża, reprezentowało amerykańską Polonię na XX Światowym Festiwalu Polonijnych Zespołów Folklorystycznych w Rzeszowie

27

Polonia zawładnęła stolicą Podkarpacia!

zespołów z trzech kontynentów wzięło udział w XX Światowym Festiwalu Polonijnych Zespołów Folklorystycznych, który odbył się w Rzeszowie. Na scenach stolicy Podkarpacia, ale i okolicznych miejscowości, zaprezentowało się w sumie blisko 700 tancerzy i tancerek reprezentujących Polonię z całego świata. Na koncercie galowym wspólnie zaśpiewali pieśń „Kraj rodzinny matki mej”. Jubileuszowa edycja polonijnego festiwalu pokazała różnorodność polonijnych środowisk, ale i była dowodem na to, że Polska jest tym, co łączy wszystkich, w których bije polskie serce, niezależnie od kraju, w którym mieszkają.

Najsilniejszą ekipę wystawiła Ameryka Północna. Stany Zjednoczone reprezentowało dziesięć zespołów: „Lajkonik”, „Polonia” i „Wesoły Lud” z Chicago, „Wawel” i „Polanie” z Detroit, „Wawel” z Houston, „Krakusy” z Los Angeles, „Galopka” z New Jersey, „Łowiczanie” z San Francisco oraz „Echo z Polski” z Toledo. Siedem grup przybyło na Podkarpacie z Kanady: „Krakusy” i „Polanie” z Calgary, „Polonez” z Edmonton, „Cracovia” z Londynu, „Akademia Białego Orła”

 upwp.pl

z Montrealu oraz „Iskry” z Winnipeg i „Polonez” z Vancouver.

Najdłuższą podróż do Polski odbyli artyści z dalekiej Australii (zespoły „Kujawy” i „Syrenka” z Sydney), Stary Kontynent reprezentowały zespoły z Czech (zespół „Suszanie” z Suchej Górnej), Niemiec („Polonia” z Hanoweru) czy Wielkiej Brytanii (zespół „Orlęta” z Londynu).

Gościnnie na w wydarzeniu wzięły udział również formacje z Litwy („Wilia” z Wilna), Czech (Kapela „Lipka” z Czeskiego Cieszyna), Francji (Kapela „Krokus” z Rombas) oraz grupy „Karolinka” i „Vokalinki” z Londynu.

Parada i klucze do miasta Festiwal trwał bez mała tydzień (15-21 lipca), a prawdziwa inauguracja miała miejsce w piątek, w trzeci dzień imprezy, gdy przez centrum Starego Miasta, tzw.

Rzeszowską Paniagą, tradycyjnie przeszedł barwny, roztańczony i rozśpiewany korowód. Setki tancerzy ruszyło spod Pałacu Lubomirskich, by ulicami 3 Maja i Kościuszki dotrzeć na Rynek.

Pod Ratuszem Rzeszowa klucze do bram miasta wręczył przedstawicielom Polonii prezydent miasta Konrad Fijołek.

Na początku festiwalu przez centrum rzeszowskiego Starego Miasta tradycyjnie przeszedł barwny, roztańczony i rozśpiewany korowód

– Będziemy dbać o te klucze i obiecujemy, że Rzeszów będzie wesoły, roztańczony i rozśpiewany – deklarowała Ewa Kornacki z kanadyjskiego zespołu „Ziemia Podlaska”. – Witajcie w Rzeszowie, który Was kocha właśnie za to, jacy jesteście cudowni, za Wasz optymizm, za Wasz uśmiech, za Waszą energię, ale przede wszystkim za to, jak jesteście wierni polskiej kulturze, tradycji – mówił prezydent Rzeszowa.

Podczas oficjalnego otwarcia odczytano list skierowany do uczestników przez prezydenta RP Karola Nawrockiego. Na koniec oficjalnej części przedstawiciele zespołów polonijnych zatańczyli na scenie mazura, po czym odbył się koncert powitalny „Rzeszów wita Polonię”.

Barwna opowieść W czwarty i piąty dzień festiwal gromadził publiczność na Rynku w Rzeszowie. Każdy występ był wyjątkową opowieścią o pielęgnowaniu polskiej kultury i tożsamości poza granicami kraju, a artyści po raz kolejny udowodnili, że folklor łączy pokolenia i kontynenty.

Zespoły występowały nie tylko w stolicy województwa podkarpackiego. Poszcze-

gólne grupy prezentowały swe programy m.in. w takich miastach i miejscowościach jak: Raniżów, Markowa, Trzebownisko, Mielec, Brzozów, Strzyżów, Kolbuszowa, Albigowa, Stalowa Wola, Tuczempy, Iwonicz Zdrój, Błażowa, Ropczyce czy Nowa Dęba.

Niedzielę uczestnicy festiwalu rozpoczęli od udziału w uroczystej mszy świętej

Blisko 60 lat historii ŚFPZF odbywa się w Rzeszowie zazwyczaj co 3 lata. Jego historia sięga 1969 roku i jest związana z rzeszowskim oddziałem „Wspólnoty Polskiej”, Domem Polonii pełniącym funkcję biura organizacyjnego i z Wojewódzkim Domem Kultury. Inicjatorami festiwalu byli: dziennikarz Lubomir Radłowski, ówczesny dyrektor WDK Czesław Świątoniowski oraz choreograf i animator kultury Roman Broż. Przez prawie 60 lat na festiwalu wystąpiło blisko 200 zespołów z 24 krajów i 5 kontynentów. Łączna liczba tancerzy wyniosła ponad 20 tysięcy.

Wiadomości z Polski Volume XXIV, Issue 15

w Katedrze Rzeszowskiej. Liturgii w intencji Polonii i Polaków rozsianych po świecie przewodniczył ordynariusz rzeszowski biskup Jan Wątroba. Wspólna modlitwa zgromadziła artystów, mieszkańców miasta oraz przedstawicieli władz państwowych i samorządowych. W nabożeństwie uczestniczyła m.in. wojewoda podkarpacki Teresa Kubas-Hul. Na zakończenie nabożeństwa po raz pierwszy w historii wręczono pamiątkowe statuetki imienia Jana Pakosławica – założyciela Rzeszowa. Wyróżnienia przyznawane są za wkład w budowanie i promowanie polskości poza granicami kraju oraz wspieranie ruchu polonijnego. Jednym z pierwszych laureatów nagrody został biskup Jan Wątroba. Drugie wyróżnienie trafiło do rąk reprezentantów zespołu „Wesoły Lud” z Chicago, który na festiwal do Rzeszowa przyjechał po raz 14.

Wizyta u marszałka W ostatni dzień festiwalu w Podkarpackim Centrum Innowacji (PCI) odbyło się spotkanie delegacji XX ŚFPZF z Władysławem Ortylem. Marszałek województwa podkreślił silne więzi regionu z Polonią oraz zaznaczył, że wybór PCI symbolizuje łączenie nowoczesności i rozwoju z szacunkiem do tradycji. Dziękując za zaangażowanie w pielęgnowanie polskiego dziedzictwa, wspomniał o swojej obecności na Paradzie Konstytucji 3 Maja w Chicago w roli Marszałka Honorowego, dziękując za jej współorganizację Łucji i Janowi Kopciom.

W trakcie spotkania głos zabrali również zaproszeni goście. Jarosław Narkiewicz, przewodniczący Rady Polonii Świata, zwrócił uwagę, że wizyty w dynamicznie rozwijającej się Polsce zachęcają młodych przedstawicieli Polonii do rozważenia powrotu do kraju przodków.

Festiwal zwieńczył czterogodzinny Koncert Galowy „Przez świat do Rzeszowa”. Hala Podpromie szczelnie wy-

July 31, 2026

pełniła się widzami. Wśród nich obecna była Małgorzata Kidawa-Błońska, marszałek Senatu, która objęła wydarzenie patronatem honorowym. – Tyle kolorów, tyle energii, tyle radości! To po prostu wspaniały widok. Dziękuję Wam wszystkim za to, że na całym świecie pielęgnujecie polską kulturę, polskie tradycje i język polski. Jesteście wspaniałymi ambasadorami Polski na całym świecie – mówiła marszałek Senatu.

Ogromne wrażenie na zgromadzonej widowni wywarły występy wokalne. Artyści wykonywali zarówno tradycyjne pieśni ludowe, jak i utwory patriotyczne.

Podniosłym momentem było odśpiewanie „Roty”, którą widownia wysłuchała na stojąco. Nie mniejsze wrażenie zrobił fragment legendarnych „Murów” Jacka Kaczmarskiego.

W części koncertu nawiązującej do wojennego fragmentu historii Polski tancerze ustawili się z flagą, tworząc żywy obraz przywodzący na myśl słynne dzieło Eugène’a Delacroix „Wolność wiodąca lud na barykady”.

Kowbojska składanka Podczas gali nie mogło braknąć koncertu „Folklor narodów świata” (wcześniej „Tańce i Pieśni Krajów Zamieszkania”), na który zespoły przygotowały programy

prezentujące inne kultury.

Osobny aplauz wzbudził występ cowboy medley, podczas którego tancerze wykonywali efektowne akrobacje, zmieniając sceniczne widowisko w sportowy pokaz.

Publiczność głośno biła też brawa po występie do przeboju „Singing in the rain” z użyciem kolorowych parasolek czy po prezentacji dynamicznego charlestona.

Zaprezentowano również choreografie mniej znane przeciętnemu widzowi: przy tańcach meksykańskich na scenie barwnie wirowały szerokie suknie, a egzotyczny rytm bębnów towarzyszący tańcom ludów Oceanii raz po raz pobudzał widzów do głośnego wiwatowania.

Finał koncertu miały symboliczny charakter. Wszyscy uczestnicy wydarzenia połączyli się we wspólnym wykonaniu pieśni „Kraj rodzinny matki mej”. Utwór podsumował cały festiwal, podkreślając to, co łączyło każdą osobę obecną tego wieczoru w Hali Podpromie – korzenie, tradycja i poczucie wspólnoty.  oPr. toM

11

Wyróżnienia od marszałka Podczas spotkania delegacji XX ŚFPZF z Władysławem Ortylem, marszałkiem województwa podkarpackiego, nastąpiło wręczenie pamiątkowych statuetek dla przedstawicieli zespołów polonijnych i wyróżnień indywidualnych. Te drugie otrzymali: Jarosław Narkiewicz – przewodniczący Rady Polonii Świata, Tadeusz Pilat – wiceprzewodniczący RPŚ, Małgorzata Kwiatkowska – prezes Kongresu Polonii Australijskiej, Barbara Wojda – prezes Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych, Dominik Roszak – prezes Kongresu Polonii Kanadyjskiej, Łucja Kopeć – przewodnicząca Związku Klubów Polskich, Jan Kopeć – honorowy przewodniczący Związku Klubów Polskich. Dodatkowo, za ogromny wkład w organizację wydarzeń dla Polonii, wyróżnieni zostali prof. dr hab.

Aleksander Bobko (prezes rzeszowskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”) i Jakub Izdebski (dyrektor WDK).

12

Wiadomości lokalne July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Żywność tańsza o 30 proc.?

 facebook.com/NYCMayor

W

ładze Nowego Jorku planują otwarcie pięciu miejskich sklepów spożywczych – po jednym w każdej dzielnicy miasta. Burmistrz Zohran Mamdani zapowiedział, że wybrane podstawowe produkty mają być w nich sprzedawane o 30 proc. taniej niż wynosi przeciętna cena detaliczna.

Obniżka obejmie m.in. świeże owoce i warzywa, mięso, ryby, nabiał, pieczywo oraz około 20 kategorii produktów potrzebnych w codziennym gospodarstwie domowym. Według wyliczeń ratusza przeciętna rodzina mogłaby dzięki temu zaoszczędzić około 90 dolarów miesięcznie, czyli ponad 1,000 dolarów rocznie. Ceny objętych programem artykułów mają być ustalane raz w miesiącu i dostępne dla wszystkich klientów, niezależnie od ich dochodów.

Sklepy będą należały do miasta, ale ich codziennym prowadzeniem zajmą się prywatni operatorzy wybrani w przetargu. Pierwsze dwie wskazane lokalizacje to The Peninsula w Bronksie oraz La Marqueta we wschodnim Harlemie. Pierwszy sklep ma zostać otwarty pod koniec 2027 r., a wszystkie pięć placówek ma rozpocząć działalność do końca 2029 r.

Jones Beach po remoncie Po renowacji wartej około 100 mln dolarów ponownie otwarto East Bathhouse w Jones Beach State Park. W odnowionym obiekcie powstały m.in. basen do nauki pływania i wodny plac zabaw dla rodzin.

Burmistrz Nowego Jorku Zohran Mamdani zaprezentował swój pomysł podczas konferencji prasowej 27 lipca

Pomysł wzbudza jednak obawy właścicieli bodeg, rodzinnych supermarketów i innych małych sklepów.

Przedsiębiorcy przekonują, że placówki korzystające z miejskich lokali i publicznych dotacji będą miały przewagę, z którą prywatny biznes nie będzie w stanie konkurować. Multicultural Business Coalition, zrzeszająca przedstawicieli wielu imigranckich środowisk gospodarczych, zapowiedziała nawet działania prawne przeciwko miastu.

Ratusz odpowiada, że miejskie sklepy nie będą sprzedawać alkoholu, papierosów, losów loteryjnych ani gotowych gorących posiłków, dzięki czemu mają nie konkurować bezpośrednio z lokalnymi bodegami. Czy tańsze zakupy rzeczywiście pomogą mieszkańcom, nie uderzając jednocześnie w małe rodzinne firmy, okaże się dopiero po uruchomieniu pierwszych placówek.  WEM

Mniej biurokracji dla małych firm

 Archiwum WEM

Władze Nowego Jorku ogłosiły pakiet „OPEN for Small Business”, którego celem jest ograniczenie formalności i ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej. Z nowych rozwiązań ma skorzystać około 180 tys. przedsiębiorstw działających w mieście.

Plan zakłada likwidację części niepotrzebnych zezwoleń, uproszczenie procedur kontrolnych oraz większe wsparcie urzędników w załatwianiu spraw. Zamiast koncentrować się wyłącznie na karach, inspektorzy mają częściej pomagać właścicielom firm w dostosowaniu się do obowiązujących przepisów.

Władze miasta liczą, że zmiany pozwolą przedsiębiorcom zaoszczędzić czas i pieniądze, a także ułatwią rozwój małych, lokalnych biznesów.

Więcej informacji można znaleźć na stronie www.nyc.gov.  WEM

Co nowego w Nowym Jorku?

Pięć pytań na karcie wyborczej Komisja ds. efektywności władz miejskich przedstawiła pięć propozycji zmian w Karcie Miasta, które mogą trafić na listopadową kartę wyborczą.

Dotyczą one m.in. pozwoleń budowlanych, ogródków restauracyjnych, tras rowerowych oraz współpracy miasta z organizacjami non profit.

Pomoc dla sadowników Aż 32 hrabstwa stanu Nowy Jork otrzymały federalne oznaczenie obszaru klęski rolniczej. Wiosenne przymrozki i inne gwałtowne zjawiska pogodowe spowodowały straty w uprawach jabłek, winogron, truskawek i owoców pestkowych. Poszkodowani producenci będą mogli ubiegać się o pomoc.

Kontrola współpracy z ice Stanowe Office of Immigrant Trust rozpoczęło kontrolę 12 lokalnych agencji policyjnych posiadających umowy umożliwiające współpracę z federalnym urzędem imigracyjnym ICE. Władze chcą sprawdzić, czy jednostki przestrzegają przepisów stanowych.

550 miejsc pracy w Ai Firma Legora, rozwijająca narzędzia sztucznej inteligencji dla branży prawnej, planuje otworzyć duże biuro przy 11 Madison Avenue na Manhattanie.

Inwestycja ma stworzyć ponad 550 nowych miejsc pracy i objąć niemal 100 tys. stóp kwadratowych powierzchni biurowej.

Nowy sprzęt dla Albany NanoTech W Albany NanoTech Complex rozpoczęto instalację zaawansowanych urządzeń do projektowania i produkcji półprzewodników. Inwestycja ma umocnić pozycję regionu jako jednego z najważniejszych amerykańskich ośrodków technologii chipowej.

Pociągi prosto na State Fair Amtrak rozpoczął sprzedaż biletów na bezpośrednie połączenia kolejowe prowadzące na teren Great New York State Fair. Targi odbędą się od 26 sierpnia do 7 września, a specjalna stacja umożliwi odwiedzającym dotarcie na wydarzenie bez samochodu.

Nowy pakiet zmian ma ograniczyć biurokrację i ułatwić właścicielom małych firm załatwianie codziennych formalności

Nowe kąpielisko w Ulster county W Sojourner Truth State Park otwarto kąpielisko Lake Sophia oraz nowy pawilon. Jest to pierwsza całkowicie nowa stanowa infrastruktura kąpielowa uruchomiona w Nowym Jorku od ponad 20 lat.

Reklama Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

13

14

Wiadomości lokalne July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Little Poland na mapie

 nyc.gov

Dokończenie  ze str. 1 Zamiast prostego przewodnika powstał jednak spór o to, kto ma prawo znaleźć się w oficjalnej opowieści o Nowym Jorku. Polacy zostali uwzględnieni: Greenpoint został pokazany jako Little Poland. Włosi, Grecy, Irlandczycy i część społeczności żydowskiej pytają natomiast, dlaczego ich zabrakło.

Miasto wielu kultur Na pierwszy rzut oka wszystko wyglądało jak sympatyczna miejska akcja przygotowana z okazji piłkarskiego mundialu. Kolorowa mapa zatytułowana „New York City Immigrant Enclaves” przedstawiała 30 imigranckich dzielnic i skupisk etnicznych we wszystkich pięciu boroughs. Obok Chinatown, Little Haiti, Little Yemen, Little Pakistan czy Little Palestine znalazła się również Little Poland na Greenpoincie.

Każdej lokalizacji przypisano numer oraz pobliskie ulice i stacje metra.

Mapa została opublikowana pod szyldem administracji burmistrza Zohrana Mamdaniego, jednak jej historia jest bardziej złożona. To nie był bowiem samodzielny projekt kartograficzny ratusza, lecz element większej kampanii związanej z mistrzostwami świata: programu NYC Neighborhood Passport oraz inicjatywy Already Home.

Program został oficjalnie ogłoszony w maju przez burmistrza Mamdaniego, miejską organizację NYC Tourism + Conventions oraz Team Wonder. Pomysł był prosty: skoro mecze rozgrywane są na stadionie MetLife znajdującym się na granicy między New Jersey a Nowym Jorkiem, to miasto powinno wykorzystać mundial do skierowania kibiców także do dzielnic, restauracji, małych sklepów, bibliotek i instytucji kultury rozsianych po całym Nowym Jorku.

– Mundial nie ogranicza się tylko do MetLife Stadium. To wydarzenie, dzięki któremu można przyciągnąć też ludzi do Corony, Flatbush, Astorii i Sunset Park – mówił Mamdani, przedstawiając program.

Jak podkreślał, zarówno turyści, jak i mieszkańcy mieli dzięki niemu zobaczyć „pełną różnorodność” miasta.

Niepełna opowieść?

Od 11 czerwca do 19 lipca we wszystkich oddziałach nowojorskich bibliotek można było bezpłatnie otrzymać specjalny paszport. Uczestnicy zbierali w nim 12 pieczątek zaprojektowanych przez artystów o korzeniach m.in. kolumbijskich, koreańskich, irańskich, indyjskich, dominikańskich i

Na mapie znalazło się 30 imigranckich dzielnic, w tym Greenpoint określony jako „Little Poland”

meksykańskich. Pieczątki rozmieszczono w setkach organizacji, muzeów, bibliotek oraz na wydarzeniach w pięciu dzielnicach miasta. Ich losowe rozmieszczenie miało zachęcać do podróżowania poza najbardziej oczywiste atrakcje Manhattanu.

Inicjatorzy nie ukrywali, że chodziło o coś więcej niż turystykę. Team Wonder opisywał Already Home jako akcję, która ma budować opowieść o przynależności i wspólnocie oraz przeciwstawiać się ogólnokrajowej narracji wymierzonej w miasta i imigrantów. Historie uczestników – nagrania audio i wideo – miały być zbierane, publikowane i wykorzystywane także przy przyszłym tworzeniu polityki miejskiej.

Gdy pojawiły się zarzuty dotyczące pominiętych społeczności, Mamdani tłumaczył, że administracja odziedziczyła projekt po poprzednikach. – Mapa została pierwotnie stworzona przez poprzednią administrację w 2023 roku. Po jej przejęciu dodaliśmy kilka kolejnych dzielnic – powiedział burmistrz.

To wyjaśnienie wymaga jednak doprecyzowania. W 2023 roku biuro Mayor’s Office of Immigrant Affairs, czyli MOIA, rozpoczęło akcję We Love Immigrant NYC. Nie była to początkowo jedna zbiorcza mapa, lecz seria 25 artystycznych ilustracji poświęconych poszczególnym dzielnicom imigranckim. Rok później przygotowano kolejnych 21 ilustracji. Oficjalnie celem pro-

jektu było pokazanie „wkładu, bogatej historii i wyjątkowych kultur” nowojorskich społeczności imigranckich.

Można więc powiedzieć, że idea i lista dzielnic rzeczywiście wyrosły z projektu rozpoczętego za burmistrza Erica Adamsa, ale uproszczona mapa łącząca wszystkie miejsca w jeden miejski przewodnik została rozpowszechniona już w ramach mundialowej kampanii administracji Mamdaniego.

Little Poland na mapie Dla nowojorskiej Polonii najważniejsza jest pozycja numer 27: Little Poland, umieszczona w rejonie Greenpoint Avenue i Nassau Avenue na Brooklynie. To symboliczne, ale ważne potwierdzenie, że mimo

Wiadomości lokalne Volume XXIV, Issue 15

zmian demograficznych i gwałtownej transformacji Greenpointu polska historia tej dzielnicy pozostaje rozpoznawalną częścią tożsamości miasta.

Little Poland otrzymała wcześniej także własną ilustrację w ramach serii MOIA. Praca autorstwa Jane Demarest przedstawia polskie restauracje, delikatesy i piekarnię, pierogi, stroje ludowe, kościół, Polski Dom Narodowy, polski konsulat oraz odniesienie do Parady Pułaskiego. Nad całością widnieje hasło „We Love Immigrant NYC”.

Dla Polaków to niewątpliwie dobra wiadomość. Greenpoint nie został potraktowany wyłącznie jako modna dzielnica z drogimi apartamentami i kawiarniami, ale jako miejsce nadal noszące widoczne ślady polskiej obecności. Mapa przypomina turystom i młodszym mieszkańcom, że na długo przed pojawieniem się luksusowych inwestycji były tu polskie parafie, organizacje, sklepy, restauracje i rodziny budujące swoje życie po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych.

Jednocześnie właśnie przypadek Little Poland pokazuje, jak trudno wyznaczyć jasne kryteria takiego przewodnika. Czy „imigrancka dzielnica” oznacza miejsce, w którym obecnie mieszka duża liczba osób urodzonych za granicą? Czy także historyczną kolebkę danej społeczności, nawet jeśli wielu jej członków przeniosło się już do innych części miasta i na przedmieścia? A może wystarczy zachowana sieć restauracji, kościołów i instytucji?

Gdzie podziała się Little Italy?

Największe oburzenie wywołał brak manhattańskiej Little Italy. W przewodniku znalazły się trzy dzielnice Chinatown, Little Egypt, Little Senegal, Little Palestine i Little Yemen, ale zabrakło jednego z najbardziej znanych na świecie symboli dawnego imigranckiego Nowego Jorku.

Włoski klub radnych miejskich uznał pominięcie Little Italy za decyzję „w najlepszym razie niepełną, a w najgorszym obraźliwą”. W oświadczeniu radni podkreślili: „Włoscy Amerykanie nie są przypisem w historii Nowego Jorku” i zażądali współpracy ratusza z historykami oraz organizacjami społecznymi przy poprawianiu mapy.

Joann Ariola, współprzewodnicząca włoskiego klubu w City Council, nazwała sytuację przykładem „selektywnej inkluzywności”. Frank Morano stwierdził natomiast, że wyglądało to tak, jakby autorzy próbowali „wymazać historię”.

Krytyka nie ograniczała się przy tym do republikanów. Christopher Marte, demokrata reprezentujący Little Italy, również przyznał, że był rozczarowany pierwotną wersją mapy.

Ratusz odpowiadał, że przewodnik miał prezentować przede wszystkim dzielnice posiadające obecnie znaczące populacje osób urodzonych poza Stanami Zjednoczonymi, a nie tworzyć pełny ka-

July 31, 2026

talog wszystkich historycznych społeczności etnicznych. Taka argumentacja ma pewną logikę: dzisiejsza Little Italy jest znacznie mniejsza niż przed stu laty i dla wielu odwiedzających stanowi przede wszystkim pas restauracji i sklepów przy Mulberry Street. Czy jednak tego samego nie można powiedzieć choćby o Greenpoincie?

Po włoskiej krytyce odezwały się kolejne środowiska. Grecko-amerykańska organizacja AHEPA uznała brak Astorii – przez dekady nazywanej sercem greckiej Ameryki – za „głęboko rozczarowujący”.

Konstantinos Prentzas, przedstawiciel AHEPA w stanie Nowy Jork, stwierdził krótko: „Nie możemy przepisywać historii i nie możemy jej wymazywać”.

Wskazywano również na brak irlandzkich dzielnic, takich jak Woodlawn w Bronksie czy Woodside na Queensie, oraz tradycyjnych społeczności żydowskich, w tym Borough Park. Krytycy podkreślali, że określenie społeczności żydowskich wyłącznie jako grup religijnych nie oddaje historii kolejnych fal żydowskiej imigracji z Europy, Bliskiego Wschodu i Azji Centralnej.

Prezydent Staten Island Vito Fossella wymieniał także mieszkających na wyspie Sri Lankijczyków, Albańczyków i Filipińczyków. – Ignorancja nie jest dobrym składnikiem przy opisywaniu poświęcenia ludzi, którzy zbudowali to miasto – oświadczył.

Burmistrz obiecuje poprawę Mamdani ostatecznie przyznał, że lista nie może być traktowana jako pełna. – To wyraźnie nie jest wyczerpująca lista ponad 200 społeczności etnicznych, które nazywają nasze miasto domem – powiedział. Zapowiedział dalsze zmiany, w tym dodanie Little Italy.

Spór nie jest więc tylko kolejną awanturą o grafikę w mediach społecznościowych. Pokazuje, jak delikatną sprawą jest tworzenie przez władze oficjalnej mapy pamięci. Każda umieszczona na niej flaga oznacza: widzimy was, wasza historia jest częścią miasta. Każde pominięcie może zostać odczytane dokładnie odwrotnie.

Polonia tym razem znalazła się po właściwej stronie mapy. Little Poland została zauważona, a jej historia pokazana nie jako zamknięty rozdział, lecz jako żywa część Nowego Jorku. Warto jednak pamiętać, że podobne uznanie należy się także innym społecznościom – zarówno tym, które przyjechały niedawno, jak i tym, których dzieci i wnuki mieszkają dziś daleko od dawnych rodzinnych dzielnic.

Bo Nowy Jork nigdy nie był jedną fotografią. Jest raczej albumem, do którego każda kolejna fala imigrantów dokłada własną stronę. Największym błędem miejskiej mapy byłoby przekonanie, że którąkolwiek z nich można bez wyjaśnienia wyrwać.  WEM

15

16

Z życia Polonii July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

40-lecie Ojców Paulinów na Manhattanie

40 lat kapłańskiej posługi J

 Archiwum parafii

ubileusz 40-lecia obecności i posługi Ojców Paulinów w parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie w Nowym Jorku stanowi doskonałą okazję do przypomnienia historii parafii, ludzi, którzy ją tworzyli, oraz wydarzeń, które na przestrzeni lat ukształtowały jej oblicze. W dniu 1 lipca 1986 roku, czterdzieści lat temu, zakonnicy przybyli do tej najstarszej polskiej parafii na Manhattanie, rozpoczynając nowy rozdział jej dziejów i podejmując odpowiedzialność za posługę duszpasterską wśród Polonii. Aby w pełni zrozumieć znaczenie ostatnich czterech dekad, warto cofnąć się do początków tej wyjątkowej wspólnoty, której historia sięga drugiej połowy XIX wieku.

Paulini na Manhattanie

Wyjątkowa parafia W 1873 roku, w sali Harmonia Rooms przy ulicy Essex, grupa Polaków postawiła sobie za główny cel powołanie do życia polskiej parafii oraz budowę własnego kościoła. Rok później, w 1874 roku, na nowojorskim Manhattanie, w dzielnicy East Village, powstała wspólnota parafialna, której patronem został św. Stanisława Biskupa i Męczennika.

Była ona odpowiedzią na żywe potrzeby duchowe Polonii zamieszkującej tę część miasta, pragnęła posiadać własną świątynię, w której nabożeństwa sprawowane byłyby w języku polskim. Parafia miała stać się miejscem modlitwy i sprawowania sakramentów, ale także ośrodkiem podtrzymywania polskiej wiary, tradycji, kultury oraz ducha patriotyzmu. Dla kolejnych pokoleń emigrantów miała być przystanią, w której pielęgnowano ojczysty język, narodową tożsamość i więź z rodzinną ojczyzną. Komitet organizacyjny, skupiony wokół Towarzystwa św.

Stanisława, podjął starania o zgromadzenie funduszy oraz uzyskanie wymaganych zezwoleń kanonicznych od Kurii Archidiecezji Nowojorskiej, niezbędnych do erygowania parafii. W tych działaniach wspierał rodaków m.in. ks. Wojciech Mielcuszyn, otaczając ich troską duszpasterską oraz służąc radą i pomocą. Początkowo wspólnota spotykała się w różnych miejscach na Manhattanie. Ostatecznie postanowiono wybudować kościół na 7. Ulicy i w tym celu zakupiono kilka budynków przy 7th Street. Trzy z nich rozebrano w 1899 roku, przygotowując teren pod budowę nowego kościoła, natomiast czwarty pozostawiono jako plebanię. 27 maja 1900 roku uroczyście

Ojcowie paulini, od lewej: o. Jan Kolmaga, o. Krzysztof Wieliczko – prowincjał Zakonu Paulinów w USA i obecny proboszcz parafii na Manhattanie o. Michał Czyżewski

wmurowano kamień węgielny pod budowę świątyni. Aktu poświęcenia dokonał biskup Jan M. Farley w obecności licznie zgromadzonego duchowieństwa, przedstawicieli organizacji polonijnych oraz wiernych. Budowa przebiegała w niezwykle szybkim tempie. Już 19 maja 1901 roku arcybiskup Nowego Jorku Michael Augustine Corrigan dokonał konsekracji nowego kościoła. Parafia rozwijała się dzięki zgodnej współpracy duchowieństwa i świeckich. Powstawały liczne grupy modlitewne oraz organizacje społeczne i patriotyczne, których celem było wspieranie życia parafialnego oraz niesienie pomocy ojczyźnie. Powstała również szkoła parafialna, w której kolejne pokolenia dzieci wychowywano w duchu wiary, języka ojczystego i umiłowania kraju swoich ojców. Za czasów proboszcza ks. Jana H. Strzeleckiego parafia gościła wiele wybitnych postaci. Jednym z najważnie-

jszych wydarzeń była wizyta światowej sławy pianisty i kompozytora Ignacego Jana Paderewskiego, przyszłego premiera Polski (1860-1941), który odwiedził parafię 26 października 1915 roku. Ponadto częstym gościem kolejnego proboszcza ks.

Feliksa Buranta był Generał Broni Józef Haller (1873-1960). Duszpasterze z oddaniem odpowiadali na duchowe potrzeby wiernych, a siostry felicjanki, uczące w szkole parafialnej, kształtowały młode pokolenie w duchu wiary, patriotyzmu i odpowiedzialności za Kościół oraz ojczyznę. Z kronik archiwalnych oraz ksiąg metrykalnych, rejestrujących m.in. chrzty, małżeństwa i pogrzeby, pieczołowicie przechowywanych, wyłania się obraz parafii jako wspólnoty wiary. Przez ponad 150 lat wpisała się ona na trwałe w historię oraz krajobraz Archidiecezji Nowojorskiej, stając się duchowym domem dla tysięcy Polaków i ich potomków.

Początek drugiej połowy XX wieku był czasem, w którym pierwsi paulini przybywający do Ameryki z odwagą podejmowali nowe wyzwania duszpasterskie. Byli otwarci na potrzeby wiernych i zaangażowani w życie Polonii. Nawiązywali przyjaźnie, wspierali rodaków oraz budowali duchowe więzi z polskimi wspólnotami rozsianymi po Stanach Zjednoczonych. Podczas jednego takich spotkań o.

Lucjusza Tyrasińskiego z ks. prałatem Wojciechem Arturem Rojkiem – przedwojennym kapelanem Wojska Polskiego, a wówczas proboszczem parafii św. Stanisława Kostki na Staten Island, zrodziła się myśl, aby paulini podjęli posługę w polskiej parafii na Manhattanie. Starania powiodły się i niedługo potem Rada Kapłańska Archidiecezji Nowojorskiej przegłosowała przekazanie parafii św.

Stanisława Biskupa i Męczennika Zakonowi Ojców Paulinów, a decyzję tę zatwierdził ówczesny arcybiskup Nowego Jorku kard. John O’Connor. 1 lipca 1986 roku na plebanii zamieszkali pierwsi paulini: o. Lucjusz Tyrasiński jako proboszcz oraz o. Jan Michalak jako wikariusz. Wydarzenie to zapoczątkowało nowy rozdział w historii parafii i stało się początkiem paulińskiej posługi, która trwa nieprzerwanie do dziś. Informację tę odnajdujemy w książce „Wyspa wiary” autorstwa Danuty Piątkowskiej (Nowy Jork 1997, s. 89).

Warto przypomnieć, że w Krakowie, na Skałce – miejscu męczeńskiej śmierci św.

Stanisława, biskupa i męczennika – od 1472 roku kustoszami sanktuarium są ojcowie paulini. To właśnie Jan Długosz sprowadził ich z Jasnej Góry – Częstochowy, powierzając im opiekę nad tym wyjątkowym miejscem kultu, które od ponad pięciu i pół wieku pozostaje jednym z najważniejszych sanktuariów narodowych w Polsce. Święty Stanisław, główny patron Polski, od wieków jest symbolem jedności narodu, wierności Ewangelii i odwagi w obronie prawdy. Szczególnego znaczenia nabiera więc fakt, że już w 1873 roku ks.

Teodor Gieryk (1837-1878) przekazał towarzystwu organizującemu polską parafię w Nowym Jorku cząstkę relikwii św. Stanisława. Dar ten miał nie tylko wymiar duchowy, ale był także wyrazem zachęty i błogosławieństwa dla dzieła budowy pierwszego polskiego kościoła na Manhattanie. Obecność relikwii głównego patrona Polski od samych początków istnienia parafii podkreślała jej więź z ojczyzną oraz z wielowiekową tradycją Kościoła w Polsce.

Z życia Polonii Volume XXIV, Issue 15

Choć była to kolejna placówka powierzona Zakonowi Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika w Stanach Zjednoczonych, od samego początku wyróżniała się swoim wyjątkowym charakterem. Parafia położona w samym sercu Manhattanu – jednej z największych i najbardziej dynamicznych metropolii świata – stała się szczególnym miejscem posługi paulinów. Jej lokalizacja sprawia, że każdego dnia spotykają się tu ludzie różnych narodowości, kultur i pokoleń. Dla Polonii jest nie tylko miejscem modlitwy, ale także ważnym ośrodkiem pielęgnowania wiary, polskiej tradycji i tożsamości narodowej. Jednocześnie pozostaje żywym świadectwem obecności Kościoła i duchowości paulińskiej w samym centrum Nowego Jorku. Historia parafii zapisana jest nie tylko w kronikach i księgach metrykalnych, lecz także w pamięci jej parafian. Ich świadectwa ukazują, jak świątynia św. Stanisława stawała się dla kolejnych pokoleń miejscem modlitwy, rodzinnych spotkań, pielęgnowania polskiej tożsamości oraz przekazywania wiary dzieciom i wnukom.

Minęło czterdzieści lat…

Upamiętnienie czterech dekad posługi paulinów w parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika, w jednej z najstarszych parafii polonijnych w Stanach Zjednoczonych, zostały rozpoczęte oficjalnie 16 kwietnia br., podczas Apelu Jasnogórskiego w kaplicy Cudownego Obrazu w Częstochowie. Obecny proboszcz parafii, o. Michał Czyżewski, w swoim modlitewnym rozważaniu dziękował Bogu za czterdzieści lat obecności i posługi Ojców Paulinów w parafii oraz prosił o dalszą opiekę i wstawiennictwo Matki Bożej. Kulminacyjnym punktem jubileuszowych obchodów była uroczysta msza święta dziękczynna, sprawowana w niedzielę 31 maja br. pod przewodnictwem prowincjała Zakonu Paulinów w Stanach Zjednoczonych o. Krzysztofa Wieliczki. Wspólna modlitwa zgromadziła licznie przybyłych parafian, przedstawicieli Polonii oraz gości, którzy dziękowali Bogu za cztery dekady paulińskiej posługi na Manhattanie. Po zakończeniu liturgii uczestnicy jubileuszu spotkali się w sali parafialnej na wspólnym poczęstunku. Był to czas serdecznych rozmów, wspomnień oraz dziękczynienia za czterdzieści lat posługi paulinów w parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika. W rodzinnej atmosferze przywoływano wydarzenia z minionych lat, dzielono się świadectwami i wyrażano wdzięczność wszystkim, którzy na przestrzeni lat tworzyli historię tej wspólnoty. Zaprezentowano również okolicznościową wystawę fotograficzną (128 zdjęć) Dariusza Wójcika, ukazującą najważniejsze wydarzenia z czterdziestu lat obecności Ojców Paulinów w parafii, a także ludzi, którzy współtworzyli historię tej wspólnoty. Z okazji jubileuszu ukazała się również książka autorstwa o. Michała Czyżewskiego, pt. „Zakonnik w Nowym Jorku”. Publikacja w przystępny sposób przedstawia jego drogę powołania do Zakonu Paulinów oraz codzienność życia zakonnego i kapłańskiej posługi w parafii św. Sta-

July 31, 2026

nisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie. Książka stanowi nie tylko świadectwo osobistych doświadczeń autora, ale także przybliża czytelnikom piękno paulińskiego charyzmatu oraz historię i współczesne życie polskiej wspólnoty parafialnej w sercu Nowego Jorku.

Historia 40 lat obecności Paulinów na Manhattanie to również historia konkretnych wydarzeń: uroczystych jubileuszy, wizyt biskupów i kardynałów, rekolekcji, procesji oraz koncertów, które gromadziły całą wspólnotę. Nie można pominąć również licznych inwestycji i remontów, które pozwalały utrzymać i rozwijać infrastrukturę parafialną – zawsze w duchu odpowiedzialności i troski o przyszłość.

Misja na jutro Parafia pozostaje żywym centrum duchowym Polonii na Manhattanie. Łączy pokolenia, języki i doświadczenia, pozostając wierna swojemu maryjnemu i paulińskiemu charakterowi. To miejsce, gdzie tradycja spotyka się z teraźniejszością, a historia staje się fundamentem przyszłości. Cztery dekady obecności Paulinów przyniosły liczne owoce duchowe: tysiące udzielonych sakramentów, setki małżeństw, które rozpoczęły wspólną drogę w tym kościele, oraz niezliczone spotkania ludzi z Bogiem. Wielkim owocem tej posługi są również powołania – kapłańskie i zakonne – które rodziły się w tej wspólnocie, a także liczne świadectwa powrotów do wiary i odnowienia życia duchowego. Paulini – tak bardzo kojarzeni z Jasna Górą, niosący ze sobą duchowość zakorzenioną w maryjnej tradycji Polski, z Bożą pomocą podejmują i otwierają się na realną potrzebę duszpasterską. Parafia, zarówno w wymiarze duchowym, jak i społecznym, ma wyraźny charakter wspólnoty i rodziny.

Jest miejscem, w którym wierni nie tylko uczestniczą w liturgii, lecz także budują wzajemne relacje, wspierają się i wspólnie przeżywają swoją wiarę.

Obok posługi sakramentalnej dynamicznie rozwija się życie duszpasterskie: działają wspólnoty formacyjne i modlitewne, prowadzona jest katecheza dzieci i młodzieży, a liczne inicjatywy integrują kolejne pokolenia parafian. Dzięki temu parafia pozostaje żywą wspólnotą wiary, nadziei i miłości, otwartą zarówno na wieloletnich parafian, jak i nowo przybyłych. Kościół na Manhattanie jest miejscem, gdzie Polonia nie tylko uczestniczy w liturgii, ale również odnajduje swoje duchowe i kulturowe korzenie.

Polska Szkoła im. o. Augustyna Kordeckiego formuje kolejne pokolenia, przekazując język, wiarę i pamięć o ojczyźnie.

Paulińska posługa charakteryzuje się bliską obecnością pasterzy – słuchających ludzkich historii, towarzyszących w radościach i trudnościach codziennego życia. Czterdzieści lat obecności Paulinów na Manhattanie jest żywym świadectwem, że Kościół – nawet w sercu wielkiego miasta – może być domem wiernym Ewangelii.  o. MiChał CZyżEWSki, PaUliN

17

Świadectwo Grażyny Michalskiej „Należę do parafii św.

Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie od 1969 roku.

Związała mnie z nią moja ukochana babcia, Olga Stefanyszyn (19102003), pochodząca z Medyki koło Przemyśla. W 1963 roku przypłynęła do Nowego Jorku statkiem „Batory” i zamieszkała po sąsiedzku przy 7 Ulicy. Tamte czasy wyglądały zupełnie inaczej niż dziś. W niemal każdej kamienicy wokół kościoła mieszkały polskie rodziny. Słychać było język polski na ulicach, a dźwięk kościelnych dzwonów budził nas każdego ranka i przypominał, że wiara jest naturalną częścią codziennego życia. Parafia była prawdziwym centrum życia religijnego, społecznego i patriotycznego Polonii. Babcia była prezeską Towarzystwa Świętej Jadwigi – jednego z wielu towarzystw działających przy parafii. Odkąd sięgam pamięcią, była niezwykle zaangażowana w życie kościoła.

Kochała piec, gotować i dzielić się z innymi. Wspierała kapłanów swoją modlitwą, przygotowywała dla nich pierogi, pączki i inne domowe potrawy, troszczyła się o świątynię oraz składała ofiary na potrzeby parafii. Uczyła mnie, że prawdziwa miłość do Kościoła wyraża się w bezinteresownej służbie drugiemu człowiekowi. To właśnie babcia wprowadziła mnie do tej parafii i przekazała mi wartości, którymi kieruję się do dziś. Dzięki niej kościół przy 7 Ulicy stał się moim drugim domem. Doskonale pamiętam dzień, gdy do parafii przybyli ojcowie paulini – o. Lucjusz Tyrasiński i o. Jan Michalak. Wspólnota przyjęła ich z wielkim entuzjazmem i radością. Znałam Paulinów już wcześniej z Jasnej Góry w Polsce oraz z Amerykańskiej Częstochowy, dlatego ich obecność była dla mnie czymś bardzo naturalnym i budzącym nadzieję. Ojciec Lucjusz był kapłanem o niezwykłej osobowości, wysokiej kulturze osobistej i głębokiej duchowości. Potrafił jednoczyć ludzi, którym dobro parafii leżało na sercu, budując wspólnotę opartą na wzajemnym szacunku, modlitwie i odpowiedzialności za Kościół.

Charyzmat jasnogórski, który paulini wnieśli do parafii, nadał jej nową dynamikę duchową. Szczególne nabożeństwo do Matki Bożej Jasnogórskiej, umiłowanie Eucharystii oraz troska o piękno liturgii pomogły wielu wiernym pogłębić życie wiary i odnaleźć swoje miejsce we wspólnocie. Ojciec Lucjusz wprowadził wiele nowych nabożeństw i inicjatyw duszpasterskich, dzięki którym parafia stała się miejscem pogłębionej modlitwy, i odnowionego życia sakramentalnego. Wierni odnajdywali w niej nie tylko duchowe wsparcie, ale także przestrzeń do wzrastania w wierze, miłości do Kościoła i oddaniu Matce Bożej. Ojciec Jan Michalak był jego wiernym współpracownikiem. Wspierał i odwiedzał chorych, dbał o najmłodszych a swoją cichą obecnością, oddaniem oraz kazaniami pomagał nam wzrastać duchowo.

Paulini z ogromnym zaangażowaniem podjęli pracę duszpasterską, administracyjną oraz remontowo-budowlaną.

Trudno wymienić wszystkie dzieła, których dokonali. Dzięki ich wysiłkowi parafia rozwijała się zarówno pod względem duchowym, jak i materialnym, stając się jeszcze piękniejszym domem dla kolejnych pokoleń Polonii. Szczególnym znakiem jest dla mnie obecność Matki Bożej Częstochowskiej, która od lat czuwa nad naszą wspólnotą. Jestem wdzięczna, że każdego dnia mogę przyjść do tego kościoła, modlić się przed Jej wizerunkiem i czuć, że ta parafia nadal pozostaje miejscem wiary, pamięci i polskiej tradycji”.

18

Z życia Polonii July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Członkowie Stowarzyszenia Polonia Technica świętowali jubileusz i uhonorowali zasłużonych działaczy

85 lat działalności C

 Polonia Technica

złonkowie i sympatycy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Polskich w Stanach Zjednoczonych Polonia Technica uczcili 85lecie działalności organizacji podczas uroczystości, które odbyły się 28 czerwca w kościele św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele Katolickiego Klubu Dyskusyjnego im. Jana Pawła II oraz konsul RP w Nowym Jorku Wawrzyn Warkocki.

Uroczystości rocznicowe Obchody rozpoczęła msza święta pod przewodnictwem o. Michała Czyżewskiego. Po nabożeństwie uczestnicy otrzymali błogosławieństwo pod historyczną tablicą znajdującą się w przedsionku świątyni, a następnie spotkali się na części towarzyskiej i jubileuszowej akademii.

Program uroczystości obejmował okolicznościowe wystąpienia zaproszonych gości, prezentację dorobku stowarzyszenia oraz projekcję filmu poświęconego jego historii. Dr Janusz Romański* przedstawił wkład polonijnych inżynierów w rozwój Stanów Zjednoczonych i Polski na przestrzeni 85 lat działalności Polonia Technica, przypominając najważniejsze osiągnięcia organizacji i jej członków.

Specjalne wyróżnienia Jednym z najważniejszych punktów jubileuszu było wręczenie wyróżnień za działalność społeczną na rzecz Stowarzyszenia Polonia Technica. Uhonorowani

Uczestnicy jubileuszowej mszy św., która została odprawiona w czerwcu w kościele św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie

zostali: Szczepan Roguski, Elżbieta Święszek-Szarejko, Marlena Wiencko, Ewa Lewczuk oraz Leszek Kucięba. Doceniono ich wieloletnie zaangażowanie i wkład w rozwój organizacji oraz życie polonijnego środowiska.

Od 85 lat Polonia Technica aktywnie uczestniczy w działalności Polonii amerykańskiej, współpracując z organizacjami inżynierskimi w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Europie. Stowarzyszenie nie tylko integruje polskich inżynierów i techników, lecz także popularyzuje

osiągnięcia polskiej oraz polonijnej myśli technicznej, wspiera rozwój zawodowy swoich członków i pielęgnuje więzi z Polską.

Jubileusz był okazją do podkreślenia tych wartości oraz wyrażenia wdzięczności wszystkim osobom, które od lat wspierają działalność organizacji i przyczyniają się do jej dalszego rozwoju.  PoloNia tEChNiCa oPr. WEM * Dr inż. Janusz Romański zmarł 9 lipca 2026 r.

Zapowiedzi Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

W galerii Fine Art Corner można podziwiać miniatury malarskie twórców z Podkarpacia

Nowa wystawa

 Janusz Skowron

Senat RP zaprasza dziennikarzy z kraju i zagranicy do opowiedzenia historii o powrotach do ojczyzny

Historie powrotów H

D

o 29 sierpnia w galerii Fine Art Corner na Brooklynie będzie można oglądać wystawę „ATTITUDES – POSTAWY”, prezentującą miniatury malarskie autorstwa polskich i zagranicznych artystów. Jak zapowiadają organizatorzy, ekspozycja po raz piąty przybliży nowojorskiej publiczności niewielkie formaty, które wymagają od twórców wyjątkowej precyzji, skupienia i umiejętności syntetycznego wyrażania emocji oraz obserwacji.

Tegoroczna ekspozycja, obejmująca szkice olejne, prace akrylowe, gwasze, pastele i akwarele, gromadzi artystów z Podkarpacia oraz uczestników XXIV Międzynarodowego Pleneru Malarsko-Rzeź-

biarskiego w Kolbuszowej, który odbywał się od 28 czerwca do 11 lipca.

Na wystawie swoje prace prezentują: Helena Sadłek, Ewa Suchy, Katarzyna Lewandowska, Agnieszka Daniecka, Paulina Preneta, Elżbieta Salamon, Józefa Czachor, Katarzyna Cesarz, Maryna Vorobiova, Małgorzata Mizia, Iwona Urbańska-Bać, Zuzanna Gajos, Monika Nowocińska, Katarzyna Ocios, Elżbieta Wesołkin, Klaudia Potapowa, Eugeniusz Potapow, Luigi Priore, Kamil Jurasek, Józef Machała, Marcin Lubera, Henryk Lasko, Maksymilian Starzec oraz Janusz Skowron, który pełni również rolę kuratora ekspozycji.  oPr. WEM

19

asło „Wracam do Polski, wracam do siebie” to motyw przewodni 21. edycji Konkursu o Nagrodę Marszałka Senatu dla dziennikarzy polskich i polonijnych.

Tegoroczna odsłona przedsięwzięcia koncentruje się na doświadczeniach osób, które po latach spędzonych za granicą zdecydowały się wrócić do ojczyzny lub dopiero marzą o takim kroku.

Organizatorzy zachęcają do przedstawienia historii ukazujących motywacje, emocje i wyzwania towarzyszące powrotom do Polski. Konkurs ma być przestrzenią do opowiedzenia o pierwszych dniach po powrocie, budowaniu swojego miejsca na nowo oraz o tym, jak doświadczenie, wiedza i umiejętności zdobyte poza granicami kraju wzbogacają polskie społeczeństwo. Mile widziane są również materiały przedstawiające perspektywę osób, które z różnych powodów nie mogą jeszcze wrócić do Polski, choć jest to ich celem.

Organizatorem konkursu jest Kancelaria Senatu. Udział mogą wziąć pełnoletni dziennikarze oraz współpracow-

nicy mediów tradycyjnych i cyfrowych – krajowych, polonijnych oraz polskich działających za granicą. Warunkiem uczestnictwa jest opublikowanie materiału dziennikarskiego w okresie od 15 lipca do 15 listopada.

Nagrody zostaną przyznane w dwóch kategoriach – media tradycyjne oraz media cyfrowe. Laureaci otrzymają odpowiednio 15 tys., 8 tys. i 4 tys. zł. Organizatorzy przygotowali również dodatkowe wyróżnienie dla debiutującego dziennikarza. Obejmuje ono dwutygodniowy staż w Polskim Radiu dla Zagranicy, który odbędzie się w pierwszym kwartale 2027 roku oraz nagrodę specjalną Senatu.

Zgłoszenia można nadsyłać do 22 listopada. Wszystkie prace przejdą ocenę formalną prowadzoną przez pracowników Centrum Informacyjnego Senatu oraz dwóch ekspertów wyłonionych przez Kancelarię Senatu. Szczegółowe informacje, regulamin konkursu oraz formularz zgłoszeniowy są dostępne na stronie internetowej: senat.gov.pl.  oPr. WEM

20

Reklama July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Reklama Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

21

22

Historia July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

1 sierpnia 1944 roku w Warszawie rozpoczęło się powstanie przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Planowane na kilka dni, trwało 63 dni. Zakończyło się militarną klęską, śmiercią tysięcy żołnierzy i dziesiątek tysięcy cywilów, wypędzeniem mieszkańców oraz niemal całkowitym zniszczeniem miasta. Do dziś pozostaje jednym z najważniejszych, ale również najtrudniejszych tematów w polskiej historii.

63 dni walczącej Warszawy Lata okupacji Latem 1944 roku mieszkańcy Warszawy mieli za sobą niemal pięć lat niemieckiej okupacji. Był to czas ulicznych egzekucji, łapanek, deportacji, głodu i ciągłego strachu. Niemcy zlikwidowali warszawskie getto po powstaniu żydowskich bojowników w 1943 roku, a Polacy działający w konspiracji byli aresztowani, torturowani i zabijani.

Jednocześnie w mieście funkcjonowały struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Działały tajne szkoły, sądy, administracja i podziemna prasa. Największą organizacją wojskową była Armia Krajowa, podporządkowana polskiemu rządowi na uchodźstwie w Londynie. Jej żołnierze prowadzili wywiad, sabotaż, akcje zbrojne i przygotowywali się do otwartej walki z Niemcami.

Sytuacja na froncie zmieniała się szybko. Armia Czerwona przesuwała się ze wschodu i latem 1944 roku zbliżała się do Warszawy. Niemcy cofali się po kolejnych porażkach. Dla dowództwa Armii Krajowej było jednak jasne, że wejście wojsk sowieckich nie musi oznaczać odzyskania przez Polskę rzeczywistej niepodległości.

Dlatego dowództwo AK chciało wyzwolić Warszawę przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Zakładano, że w opanowanej przez Polaków stolicy ujawnią się legalne władze Polskiego Państwa Podziemnego i wystąpią wobec Sowietów jako gospodarze miasta. Był to więc plan nie tylko wojskowy, ale przede wszystkim polityczny. Chodziło o pokazanie, że Polska ma własny rząd, własną armię i własną administrację, a powojennego ustroju nie można jej po prostu narzucić z Moskwy.

Rozkaz rozpoczęcia powstania wydał dowódca Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski „Bór”. Bezpośrednim dowódcą sił powstańczych w Warszawie został płk Antoni Chruściel „Monter”.

Termin wyznaczono na 1 sierpnia, na godz. 17.00. Do historii przeszła ona jako godzina „W”.

Godzina „W” Rozkaz musiał w krótkim czasie dotrzeć do dziesiątek tysięcy konspiratorów roz-

proszonych po całym mieście. Nie wszystkim udało się dostać do wyznaczonych punktów koncentracji. Niemcy zauważyli ruch na ulicach, a w niektórych miejscach pierwsze strzały padły jeszcze przed godz. 17.00.

Do walki przystąpiło około 30 tys. żołnierzy warszawskiego okręgu Armii Krajowej. Problem był podstawowy: tylko mniej więcej co dziesiąty miał broń palną. Pozostali czekali, aż zdobędą ją na Niemcach, otrzymają od poległego kolegi albo zostaną wykorzystani do innych zadań. Po drugiej stronie znajdował się dobrze uzbrojony niemiecki garnizon, wspierany przez artylerię, broń pancerną i lotnictwo.

Powstańcami nie byli wyłącznie młodzi mężczyźni z karabinami. W walkach uczestniczyły tysiące kobiet – sanitariuszek, łączniczek, kucharek, telefonistek i żołnierzy walczących z bronią w ręku. Muzeum Powstania Warszawskiego podaje, że znanych z imienia i nazwiska kobiet uczestniczących w powstaniu było blisko 12 tys., czyli około 20 proc. wszystkich uczestników.

Ogromną rolę odgrywali harcerze, lekarze, pielęgniarki, kapłani, kolejarze, strażacy i zwykli mieszkańcy. Cywile budowali barykady, gasili pożary, odkopywali zasypanych, organizowali kuchnie i przenosili rannych. Bez ich pracy oddziały powstańcze nie byłyby w stanie funkcjonować nawet przez kilka dni.

Radość i gorycz pierwszych dni W pierwszych dniach powstańcy opanowali znaczną część Śródmieścia, Starego Miasta, Woli i Powiśla oraz fragmenty Mokotowa, Ochoty i Żoliborza.

Na Powiślu zdobyli elektrownię, dzięki czemu część miasta przez pewien czas miała prąd. Na wielu budynkach pojawiły się biało-czerwone flagi, a mieszkańcy po latach okupacji po raz pierwszy mogli zobaczyć na ulicach polskich żołnierzy.

Nie udało się jednak opanować wielu kluczowych obiektów. W rękach niemieckich pozostały m.in. mosty, dworce, lotniska, silnie bronione koszary i główne arterie komunikacyjne. Powstańcze dzielnice nie tworzyły jednego zwar-

tego obszaru. Były rozdzielone niemieckimi pozycjami, a komunikacja między nimi stawała się coraz trudniejsza.

Niemiecka reakcja była bezwzględna. Adolf Hitler i Heinrich Himmler zdecydowali, że Warszawa ma zostać zniszczona, a jej mieszkańcy zabici lub wypędzeni. Największa fala zbrodni rozpoczęła się 5 sierpnia na Woli. Niemieckie oddziały i współpracujące z nimi formacje wyciągały ludzi z domów, szpitali i zakładów pracy, a następnie rozstrzeliwały całe grupy – mężczyzn, kobiety, dzieci, osoby starsze i rannych. Ofiarami byli przypadkowi mieszkańcy, którzy nie brali udziału w walce.

Dokładna liczba zamordowanych na Woli nie jest znana. IPN szacuje, że w dniach 5-7 sierpnia zginęło tam od 30 do 50 tys. osób. Zwłoki były palone, dlatego pełne ustalenie liczby ofiar prawdopodobnie nigdy nie będzie możliwe.

Zbrodnie przeciwko cywilom popełniano również na Ochocie i w innych częściach miasta.

Terror miał złamać opór powstańców i zmusić mieszkańców do ucieczki. Przyniósł jednak również odwrotny skutek: wiadomości o masowych egzekucjach przekonywały wielu ludzi, że poddanie się nie musi oznaczać ocalenia.

Po nieudanej próbie przebicia się górą rozpoczęto ewakuację kanałami.

W nocy z 1 na 2 września tysiące żołnierzy przeszło pod ziemią do Śródmieścia i na Żoliborz. W kanałach panowała ciemność, tłok i odór. Nie wolno było głośno rozmawiać, ponieważ Niemcy nasłuchiwali przy włazach. Część ludzi błądziła lub traciła przytomność.

Po opuszczeniu Starówki przez oddziały powstańcze Niemcy wkroczyli do dzielnicy i mordowali rannych oraz pozostających tam mieszkańców.

Mimo coraz trudniejszej sytuacji powstańcy odnosili lokalne sukcesy. Jednym z najważniejszych było zdobycie 20 sierpnia gmachu PAST-y przy ul. Zielnej, co poprawiło sytuację w tej części miasta i miało ogromne znaczenie dla morale.

Było dowodem, że słabiej uzbrojone oddziały potrafią pokonać przeciwnika broniącego dużego, przygotowanego do walki budynku.

Takie sukcesy nie mogły jednak zmienić ogólnej sytuacji. Powstańcom brakowało amunicji, broni przeciwpancernej, żywności i środków opatrunkowych. Niemcy mogli uzupełniać oddziały i używać ciężkiej broni. Każda utracona przez powstańców ulica oznaczała dalsze zmniejszenie bronionego terenu.

Walka o Stare Miasto

Warszawa walcząca o życie

Po opanowaniu Woli i Ochoty główne niemieckie natarcie skierowało się na Stare Miasto. Dzielnica była atakowana z ziemi i powietrza. Niemcy używali ciężkiej artylerii, bombowców, moździerzy oraz wyrzutni rakietowych nazywanych przez mieszkańców „krowami” lub „szafami”.

Każdego dnia kolejne kamienice zamieniały się w ruiny. Szpitale były przepełnione, brakowało lekarstw, żywności i wody. Piwnice wypełniały się mieszkańcami chroniącymi się przed ostrzałem.

Powstańcy walczyli o pojedyncze budynki, bramy, podwórza i klatki schodowe.

Próby połączenia Starówki z Żoliborzem przez Dworzec Gdański zakończyły się niepowodzeniem. Pod koniec sierpnia sytuacja obrońców była już beznadziejna.

Powstańcza Warszawa nie była wyłącznie polem walki. W kontrolowanych przez Polaków dzielnicach działały szpitale, punkty opatrunkowe, kuchnie polowe, poczta i prasa. W sierpniu i wrześniu ukazywało się około 150 tytułów gazet i ulotek. Najbardziej znany był „Biuletyn Informacyjny”. Nadawała także radiostacja „Błyskawica”.

Harcerska Poczta Polowa pozwalała mieszkańcom przesyłać krótkie wiadomości między dzielnicami. Dla rodzin rozdzielonych walkami kilka słów zapisanych na małej kartce mogło być jedyną informacją, że bliska osoba jeszcze żyje.

Odbywały się msze, pogrzeby, a nawet śluby. Ludzie próbowali zachować resztki normalnego życia, chociaż często mieszkali już nie w mieszkaniach, ale w

Historia Volume XXIV, Issue 15

piwnicach. W połowie sierpnia coraz większym problemem stawał się brak wody. Uszkodzone wodociągi nie działały, a przy czynnych studniach ustawiały się długie kolejki. Wyjście po wodę mogło skończyć się śmiercią od pocisku lub bomby.

Pomoc z Zachodu Brytyjskie i polskie załogi lotnicze podejmowały próby dostarczania Warszawie broni, amunicji, lekarstw i żywności.

Samoloty startowały głównie z baz we Włoszech, pokonując bardzo długą trasę nad terenami kontrolowanymi przez Niemców.

Były to wyjątkowo niebezpieczne misje. Zrzuty wykonywano nocą, często z małej wysokości i pod ostrzałem. Część

July 31, 2026

zasobników wpadała na obszary zajmowane przez Niemców, a część sprzętu ulegała zniszczeniu przy uderzeniu o ziemię. Według danych Muzeum Powstania Warszawskiego samoloty lecące z baz włoskich i brytyjskich zrzuciły około 200 ton zaopatrzenia, z czego w ręce powstańców trafiło prawdopodobnie od 60 do 90 ton. W operacjach zginęło 147 alianckich lotników.

18 września nad Warszawą pojawiła się duża formacja amerykańskich bombowców B-17. Była to jedyna tak duża amerykańska operacja zaopatrzeniowa dla powstania. Ze względu na rozproszenie zasobników tylko część pomocy trafiła do polskich oddziałów.

Pomoc była ważna dla morale, ale zbyt mała, aby odwrócić losy walk.

Po drugiej stronie Wisły Jednym z najważniejszych pytań dotyczących Powstania Warszawskiego pozostaje postawa Związku Sowieckiego.

Kiedy rozpoczynały się walki, Armia Czerwona znajdowała się już w pobliżu Warszawy. Jej ofensywa jednak wyhamowała, a powstańcy nie otrzymali wsparcia, na które liczyli.

14 września oddziały 1. Armii Wojska Polskiego, walczącej u boku Armii Czerwonej, zajęły Pragę. W kolejnych dniach część polskich żołnierzy przeprawiła się przez Wisłę na Czerniaków i Żoliborz. W ciągu dwóch dni na Czerniaków dotarło około 1,200 żołnierzy. Walczyli wspólnie z powstańcami, ale bez odpowiedniego wsparcia artyleryjskiego, lotniczego i inżynieryjnego nie byli w stanie utrzymać przyczółków.

Dla Stalina Armia Krajowa była politycznym przeciwnikiem, ponieważ pozostawała wierna rządowi w Londynie i sprzeciwiała się narzuceniu Polsce systemu komunistycznego. Klęska powstania usuwała siłę, która mogła utrudniać podporządkowanie kraju Moskwie.

Kapitulacja Teren kontrolowany przez powstańców systematycznie się kurczył. 27 września skapitulował Mokotów, a 30 września Żoliborz. W rękach powstańców pozostawało już tylko Śródmieście. Ludność była skrajnie wyczerpana. Brakowało wody, jedzenia i lekarstw. Szpitale znajdowały się pod ostrzałem, a kolejne budynki płonęły. Dalsza walka nie dawała już realnej szansy na zmianę sytuacji.

Rozmowy z Niemcami zakończyły się podpisaniem 2 października 1944 roku w Ożarowie układu o zaprzestaniu działań wojennych. Jednym z najważniejszych warunków było uznanie powstańców za żołnierzy i jeńców wojennych.

Miało ich to chronić przed rozstrzelaniem jako „bandytów”. Oddziały Armii Krajowej zaczęły wychodzić z miasta do niewoli. Ostatnie pułki opuściły Warszawę 5 października.

Mieszkańcy również musieli wyjść.

Niemcy wypędzili z Warszawy około 550 tys. osób. Większość przeszła przez obóz przejściowy Dulag 121 w Pruszkowie. Rodziny były rozdzielane, część ludzi wywożono na roboty przymusowe lub do obozów koncentracyjnych.

Po zakończeniu walk Niemcy nie pozostawili Warszawy własnemu losowi.

Specjalne oddziały systematycznie paliły i wysadzały budynki. Niszczyły domy, kościoły, pałace, biblioteki, archiwa i zabytki. Wysadzono m.in. Zamek Królewski, Pałac Saski i część zabudowań Łazienek. Palono biblioteki i archiwa, usuwając nie tylko budynki, ale także dokumenty polskiej historii i kultury. Było to zaplanowane niszczenie

23

miasta, prowadzone już po ustaniu regularnych walk i po wypędzeniu mieszkańców.

Kiedy w styczniu 1945 roku do lewobrzeżnej Warszawy wkroczyły oddziały sowieckie i polskie, zastały morze ruin i niemal puste miasto.

Bilans 63 dni Dokładne liczby ofiar różnią się w zależności od źródeł i przyjętych metod obliczeń. IPN podaje, że w czasie powstania zginęło od 16 do 18 tys. żołnierzy Armii Krajowej oraz od 150 do 180 tys. cywilów. Tysiące osób zostały ranne, straciły rodziny i cały dobytek.

Po wojnie wielu żołnierzy Armii Krajowej nie mogło bezpiecznie wrócić do normalnego życia. W komunistycznej Polsce byli obserwowani, przesłuchiwani, aresztowani i skazywani w procesach politycznych. Część pozostała na emigracji. Władze przez wiele lat ograniczały możliwość swobodnego opowiadania o politycznych celach powstania i roli rządu polskiego na uchodźstwie.

Powstanie Warszawskie do dziś wywołuje spory. Jedni podkreślają, że decyzja o rozpoczęciu walki była konieczna, ponieważ mieszkańcy Warszawy po pięciu latach terroru byli gotowi wystąpić przeciwko Niemcom, a Polska musiała pokazać wolę zachowania niepodległości.

Inni wskazują, że powstanie rozpoczęto bez wystarczającej ilości broni, bez pewności pomocy z zewnątrz i przeciwko znacznie silniejszemu przeciwnikowi. Pytają, czy jego ogromnych kosztów nie można było uniknąć.

Tego sporu prawdopodobnie nigdy nie uda się ostatecznie rozstrzygnąć.

Trzeba jednak oddzielać ocenę decyzji dowódców od oceny ludzi, którzy później znaleźli się na ulicach, barykadach i w piwnicach. Żołnierze, sanitariuszki, łącznicy, lekarze i cywile działali w rzeczywistości, której dzisiaj nie jesteśmy w stanie w pełni sobie wyobrazić.

Nie znali zakończenia tej historii. Nie wiedzieli, że pomoc nie nadejdzie na czas, walki potrwają 63 dni, a Warszawa zostanie zniszczona. Podejmowali decyzje z godziny na godzinę: zostać czy uciekać, wyjść po wodę czy czekać, przenieść rannego czy ratować własną rodzinę.

Powstanie było militarną klęską. Nie udało się wyzwolić Warszawy ani zatrzymać podporządkowania Polski Związkowi Sowieckiemu. Jednocześnie pozostało świadectwem niezłomności i tego, że Polacy nadal chcieli sami decydować o swoim państwie.

Najuczciwiej jest pamiętać o obu tych prawdach: o odwadze ludzi i o straszliwej cenie, jaką zapłacili.  WEM

24

Sylwetki July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

„Małżonkowie powinni być dla siebie drużyną” W polskiej parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie Dariusz i Martyna niedawno zawarli sakrament małżeństwa. Teraz opowiadają o tym, jak wyglądały ich przygotowania do tego ważnego dnia oraz o pierwszych tygodniach wspólnej małżeńskiej drogi.  Archiwum małżonków

dobrze poprowadzić zabawę, na przykład dobry DJ. Oczywiście jedzenie, napoje i organizacja też mają znaczenie, ale największe znaczenie mają ludzie i atmosfera.

M: Wydaje nam się też, że para młoda nadaje rytm całemu przyjęciu. Jeśli goście widzą, że młodzi są szczęśliwi, tańczą, śmieją się i dobrze bawią, sami chętniej dołączają do tej radości.

Jak przygotowywaliście się do tego wyjątkowego dnia? Co było dla was najważniejsze?

Dariusz: Do tego wyjątkowego dnia przygotowywaliśmy się nie tylko poprzez organizację wesela, ale też przez intensywny czas związany z remontem domu, który trochę stał się dla nas wyścigiem z czasem. Na tydzień przed ślubem usiedliśmy jednak spokojnie i porozmawialiśmy w cztery oczy. Uświadomiliśmy sobie wtedy, że najważniejsze nie są wszystkie szczegóły organizacyjne ani stres, ale to, żebyśmy tego dnia byli naprawdę razem.

Martyna: Dla mnie również najważniejsze było to, żeby się nie stresować i żebyśmy mogli przeżyć ten dzień razem, spokojnie i z najbliższymi nam osobami.

Chcieliśmy skupić się na tym, co najistotniejsze – na naszej miłości, wspólnym początku małżeństwa i radości dzielenia tego dnia z rodziną i przyjaciółmi.

W czasie przygotowań zapewne otrzymaliście wiele rad od rodziny, przyjaciół i osób z dłuższym stażem małżeńskim. Które z nich okazały się najbardziej cenne? Czy jest jakaś wskazówka, która szczególnie zapadła Wam w pamięć?

D: Tak, jedna z rad szczególnie zapadła mi w pamięć. Usłyszałem od znajomego z pracy, który jest ze swoją żoną już około czterdziestu lat, że w małżeństwie przychodzą różne etapy – czasem jest łatwiej, czasem trudniej, czasem ludzie czują się bardzo blisko siebie, a czasem muszą na nowo tę bliskość odnajdywać. Najważniejsze jednak, żeby zawsze pamiętać, że jest się po jednej stronie i gra się do jednej bramki, a nie przeciwko sobie. Bardzo cenna była dla mnie myśl, że małżonkowie powinni być dla siebie drużyną – wspierać się nawzajem. Ważna była też dla mnie prosta, ale bardzo prawdziwa rada: żeby zawsze odnosić się do siebie z szacunkiem, bo jeśli w relacji jest wzajemny szacunek, dużo łatwiej przejść przez różne wyzwania.

Czy udało się już zrealizować podróż poślubną? Dokąd wybraliście się? Dlaczego właśnie to miejsce?

M: Ważna jest dla nas również zasada, żeby nie kończyć dnia w kłótni. Chcemy starać się rozmawiać, wyjaśniać nieporozumienia i pamiętać, że jesteśmy dla siebie najbliższymi osobami.

Sam moment zawarcia sakramentu małżeństwa to niezwykle wzruszająca chwila. Czy towarzyszyła Wam trema?

Jakie emocje pamiętacie z chwili wypowiadania słów przysięgi małżeńskiej?

M: Ja nie miałam dużej tremy. Pamiętam głównie ekscytację w momencie, kiedy czekałam już na wejście do kościoła.

Towarzyszyły mi radość, szczęście i takie piękne, pozytywne poruszenie. Bardziej niż stres czy wzruszenie czułam właśnie szczęście i oczekiwanie na ten wyjątkowy moment.

D: Ja również nie stresowałem się samą przysięgą. Tego dnia byłem bardzo spo-

kojny, co mnie samego trochę zdziwiło.

Większy stres pojawił się wcześniej, przed wejściem do kościoła i przed samym rozpoczęciem ceremonii. Natomiast kiedy byliśmy już przy ołtarzu, czułem spokój, szczęście i pewność.

Wesele odbyło się w gronie najbliższych. Jak wspominacie ten dzień?

Jaka jest waszym zdaniem recepta na udane przyjęcie?

M: Ja uważam, że udane wesele nie zależy od wystawności. Najważniejsi są ludzie, którymi się otaczamy, i dobra atmosfera. Nasze wesele było raczej kameralne, skromniejsze i w gronie najbliższych. I właśnie dzięki temu było bardzo nasze.

D: Dla mnie receptą na udane wesele są przede wszystkim ludzie – najbliższa rodzina i przyjaciele. Ważne jest też, żeby była dobra muzyka i osoba, która potrafi

M: Tak, wybraliśmy się do Grecji – najpierw spędziliśmy kilka dni w Atenach, zwiedzając miasto i poznając jego atmosferę, a później odpoczywaliśmy na Krecie, w okolicach Chanii. Wybraliśmy Grecję, ponieważ żadne z nas wcześniej tam nie było, a od dawna wydawała nam się pięknym i wyjątkowym kierunkiem na podróż.

Przyciągnęły nas jej krajobrazy, historia, kuchnia, pogoda i różnorodność – z jednej strony miasta i zabytki, z drugiej morze, góry i piękne widoki. Był to dla nas idealny wybór na podróż poślubną, ponieważ mogliśmy połączyć zwiedzanie z odpoczynkiem i przede wszystkim spędzić spokojny, piękny czas razem.

Minęły już ponad dwa miesiące od ślubu. Jak wygląda Wasza codzienność jako małżeństwa? Czy życie zmieniło się po zawarciu sakramentu?

M: Z mojej perspektywy życie po ślubie zmieniło się wewnętrznie. Czuję się bardziej pewna Darka i naszej relacji. Mam poczucie, że on wybrał mnie, a ja wybrałam jego jako swojego towarzysza życia. To daje mi dużo spokoju, radości i poczucia bezpieczeństwa. Bardzo ważne było dla mnie również to, że po zawarciu sakramentu małżeństwa możemy żyć w zgodzie z wiarą, przystępować do Komunii Świętej i żyć w łasce uświęcającej. To było dla mnie naprawdę istotne.

D: Ja również czuję, że coś się zmieniło.

Może z zewnątrz codzienność wygląda

Sylwetki Volume XXIV, Issue 15

podobnie, ale w środku człowiek czuje się inaczej, wiedząc, że jesteśmy już małżeństwem. To bardzo przyjemne i piękne uczucie, trochę trudne do opisania, ale daje dużo spokoju i szczęścia.

Często mówi się o okresie docierania się młodego małżeństwa. Jak jest w Waszym przypadku? Co najbardziej Was zaskoczyło w pierwszych tygodniach wspólnego małżeńskiego życia?

D: Poznaliśmy się na tyle dobrze, że czasem wystarczy, że wejdę do domu, a Martyna od razu widzi, że coś jest nie tak.

Nie powiedziałbym więc, że mocno przechodzimy przez typowy okres „docierania się”. Bardzo dużo rozmawiamy – o codziennych sprawach, emocjach, planach, trudnościach i radościach. Wydaje mi się, że właśnie rozmowa jest jedną z najważniejszych rzeczy we wspólnym życiu.

M: Ja też mam poczucie, że nie ma u nas takiego mocnego docierania się, bo

To jest piękna część małżeństwa – że można iść razem przez życie i ciągle uczyć się siebie nawzajem.

July 31, 2026

byliśmy razem około dwóch lat przed ślubem i zdążyliśmy się już dobrze poznać. Jednocześnie myślę, że człowiek odkrywa drugą osobę przez całe życie. Nawet jeśli dobrze się znamy, to pewnie jeszcze wiele razy będziemy dowiadywać się o sobie czegoś nowego. I to jest piękna część małżeństwa – że można iść razem przez życie i ciągle uczyć się siebie nawzajem. Najbardziej pozytywnie zaskoczyło mnie chyba to, że po ślubie jednak naprawdę czuje się wewnętrzną zmianę. Wiele osób mówiło nam, że po ślubie nic się nie zmieni, że po prostu założymy obrączki i życie będzie wyglądało tak samo. A jednak w sercu pojawiło się inne poczucie bliskości, pewności i przynależności – że Darek jest mój, a ja jestem jego. To było dla mnie bardzo piękne i pozytywnie zaskakujące doświadczenie.

Jaką rolę wWaszym małżeństwie odgrywa wspólna modlitwa, uczestnictwo w mszy świętej i wiara?

M: Wiara odgrywa w naszym małżeństwie bardzo ważną rolę. Oboje jesteśmy osobami wierzącymi i staramy się zawierzać Bogu naszą codzienność, nasze decyzje, plany i wspólne życie. Na ten moment nie mamy jeszcze stałej praktyki wspólnej modlitwy, ponieważ każde z nas modli się raczej indywidualnie. Ważne jest jednak dla nas to, że razem uczestniczymy

w mszy świętej i że wiara jest obecna w naszym życiu małżeńskim.

D: Czujemy, że wiara pomaga nam budować relację na solidnym fundamencie.

Dla nas małżeństwo sakramentalne to nie tylko wspólne życie we dwoje, ale także zaproszenie Boga do naszej relacji. Wierzymy, że wiara pomaga nam budować jedność, uczy nas cierpliwości, przebaczenia, szacunku i miłości, a także przypomina nam, że w codzienności nie jesteśmy sami.

Jakie są Wasze najbliższe marzenia i plany jako małżonków? Czego życzylibyście sobie na kolejne miesiące i lata wspólnego życia?

M: Naszym najbliższym marzeniem i planem jako małżonków jest przede wszystkim spokojnie dokończyć remont domu i stworzyć w nim miejsce, które będzie naprawdę nasze – ciepłe, rodzinne i pełne miłości. Na kolejne miesiące i lata wspólnego życia życzylibyśmy sobie przede wszystkim szczęśliwej codzienności – takiej zwyczajnej, ale pięknej, przeżywanej razem. Marzymy także o dzieciach i o tym, żeby w przyszłości być dobrymi rodzicami. Chcielibyśmy wychować je w miłości, wierze, szacunku i dobrej atmosferze rodzinnej. Życzymy sobie, aby nasze wspólne życie było pełne bliskości, wzajemnego wsparcia i wdzięczności za każdy dzień spędzony razem.

25

Jaką radę przekazalibyście narzeczonym, którzy przygotowują się do zawarcia sakramentu małżeństwa? Co warto zrobić jeszcze przed ślubem, aby dobrze rozpocząć wspólną drogę?

D: Poradziłbym im przede wszystkim, żeby dobrze ze sobą rozmawiali – szczerze, spokojnie i na wiele różnych tematów.

Warto jeszcze przed ślubem naprawdę dobrze się poznać i porozmawiać o wartościach, wierze, rodzinie, codzienności, planach na przyszłość i o tym, jak każde z nich rozumie małżeństwo. Poradziłbym też, żeby nie stresować się nadmiernie samym weselem i wszystkimi sprawami organizacyjnymi. Ślub i wesele są ważne, ale najważniejsze jest to, żeby tego dnia być naprawdę dla siebie, przeżyć go razem i pamiętać, po co się tam jest. Nie wszystko musi być idealne, a wiele rzeczy po prostu się ułoży.

M: Warto dobrze się poznać przed ślubem, ale jednocześnie nie zwlekać zbyt długo, jeśli obie osoby są pewne swojej decyzji i chcą iść razem przez życie. Najważniejsze jest, aby rozpocząć małżeństwo z miłością, spokojem, wzajemnym szacunkiem i gotowością do wspólnego budowania przyszłości.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał  o. MiChał CZyżEWSki

26

Sport July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Aleksander Balcerowski został koszykarzem „Dumy Katalonii”

Kolejny Polak w Barcelonie A

leksander Balcerowski (25 lat, 216 cm) został koszykarzem FC Barcelony. Reprezentant Polski, który ma wzmocnić grę podkoszową katalońskiego zespołu, podpisał dwuletni kontrakt.

Polski center rozwiązał umowę z Unicają Malaga (początkowo mówiło się o klauzuli wykupu w wysokości 800 tysięcy euro) i przeniósł się do Katalonii jako wolny zawodnik. „Blaugrana” podkreśla, że rosły, polski koszykarz to mobilny środkowy, bardziej techniczny niż fizyczny, z dobrym blokiem. „Wie, jak wykorzystać swój wzrost, aby kończyć akcje. Jednak jego 2.16 m nie przeszkadza mu w oddawaniu celnych rzutów za trzy punkty” – czytamy na stronie FC Barcelony.

Kataloński klub przypomina historię środkowego, który pochodzi ze Świdnicy, a przygodę z basketem zaczynał w Górniku Wałbrzych. W wieku 13 lat przeniósł się do BC Gran Canarii, przeszedł przez szczeble młodzieżowego szkolenia, po czym zadebiutował w pierwszym zespole, docie-

Kamil Glik zapowiedział, że to jego ostatni sezon w karierze

Jeszcze jeden rok Kamil Glik poinformował, że po sezonie 2026/27 zakończy piłkarską karierę. – Bardzo mi zależało, aby pograć jeszcze rok – wyjaśnił obrońca, który 103 razy zagrał w reprezentacji Polski.

 Materiały prasowe

W FC Barcelona Aleksander Balcerowski chce dorzucić kolejne trofea do swej kolekcji

rając na poziom występów w Eurolidze.

Z Gran Canarią Polak zdobył EuroCup w 2023 roku, następnie przeniósł się do Panathinaikosu, z którym wywalczył mistrzostwo Euroligi i ligi greckiej (2023/24). Ostatnie dwa sezony spędził we wspomnianej Unicai.

Z andaluzyjską drużyną triumfował w Lidze Mistrzów FIBA, Pucharze Króla,

Superpucharze Hiszpanii i Pucharze Interkontynentalnym FIBA. Balcerowski jest kolejnym Polakiem w FC Barcelona. W piłkarskich zespołach „Dumy Katalonii” występują Wojciech Szczęsny, Ewa Pajor i Emilia Szymczak. Do niedawna graczem „Barcy” był Robert Lewandowski, ale niedawno podpisał kontrakt z Chicago Fire.  oPr. toM

Wychowanek MOSiRu Jastrzębie-Zdrój wyfrunął w świat w wieku 19 lat, trafiając do drugiego zespołu rezerw Realu Madryt. Nazwisko wyrobił sobie przez 5 lat gry w AC Torino, po czym 4 sezony spędził w AS Monaco, by znów zawitać do Włoch (Benevento). W zagranicznych ligach stoper kadry rozegrał blisko 400 meczów.

Trzy lata temu pan Kamil wrócił do Polski, podpisał umowę z Cracovią, ale wskutek problemów ze zdrowiem rozegrał w barwach tego klubu tylko 25 meczów. Teraz zapewnia, że z jego zdrowiem wszystko jest już w porządku.

– Przepracowałem cały okres przygotowawczy, nic mi nie dolega, wszystko jest w porządku. A skoro tak, to dlaczego nie dać sobie szansy, żeby jeszcze w piłkę pograć? – powiedział podczas konferencji prasowej 38-letni defensor, który w czerwcu przedłużył kontrakt z Cracovią o kolejny sezon.

– Bardzo mi zależało, aby jeszcze rok pograć. Wróciłem po ciężkiej kontuzji i czułem, że skoro pracowałem przez rok, aby wrócić do grania, to zależało mi, żeby pograć przez jeszcze jeden sezon. Czułbym niedosyt, gdybym zakończył karierę już teraz. Dałem sobie jeszcze jeden rok, żeby poukładać w głowie pewne sprawy i spiąć to jakimś fajnym akcentem – przyznał rutynowany piłkarz.

Glik wyjaśnił, że po zakończeniu sezonu planuje miesiąc-dwa przerwy od piłki, jednak później zamierza wrócić do futbolu. Już w innej roli. – Kocham piłkę. Żyję tym praktycznie 24 godziny na dobę, oglądam wszystko, co się da – dodał.  OPR. TOM  Kamil Glik/facebook

Polska reprezentacja w czwartej dziesiątce rankingu FIFA

Bez mundialu, bez awansu Piłkarska reprezentacja Polski zachowała 36. lokatę w rankingu Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA). Po wygranej z Argentyną w finale mundialu fotel lidera odzyskała Hiszpania.

Wygrana nad Albicelestes dała „La Furia Roja” 30.27 pkt w rankingu FIFA i pierwsze miejsce z dorobkiem 1,995.88.

Messi i spółka spadli na drugą pozycję (1,970.37 pkt). Dwaj półfinaliści mistrzostw świata – Francja (1,948.97) i Anglia (1,922.83) – utrzymali trzecią i czwartą lokatę w zestawieniu.

Do Top10 rankingu awansował współgospodarz tegorocznego mundialu – Meksyk, który przeskoczył aż cztery pozycje. Zastąpił na 10. miejscu Niemcy, które z kolei spadły na 12. miejsce. Jako że drużyna Jana Urbana nie awansowała do mistrzostw (przegrana 2:3 w finale baraży ze Szwecją), nie mogła liczyć na wiele, ale utrzymała 36. lokatę. Wszyscy rywale Biało-Czerwonych z najbliższej edycji Ligi Narodów zanotowali jednak awans w tym zestawieniu. Szwecja podskoczyła wyżej o jedno miejsce (37.), Rumunia o dwa (52.), a Bośnia i Hercegowina (61.) odnotowała najwyższy awans – o trzy pozycje.

Czołówka rankingu FIFA (w nawiasach miejsce w poprzednim notowaniu): 1. (2) Hiszpania – 1,995.88 pkt, 2. (1) Argentyna – 1,970.37, 3. (3) Francja – 1,948.9, 4. (4) Anglia – 1,922.83, 5.

(6) Brazylia – 1,804.92, 6. (7) Maroko – 1,803.99, 7. (5) Portugalia – 1,787.85, 8. (9) Belgia – 1,778.36, 9. (8) Holandia – 1,775.54, 10. (14) Meksyk – 1,754.30,…, 36. (36) Polska – 1,526.18, 37. (38) Szwecja – 1,525.58,…, 52. (54) Rumunia – 1,455.89,…, 61. (64) Bośnia i Hercegowina – 1,408.93.  OPR. TOM

Kamil Glik to jeden z najlepszych stoperów w historii reprezentacji Polski

Sport Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

27

Pół wieku temu zespół Huberta Wagnera wygrał olimpijski finał w Montrealu, odnosząc historyczne zwycięstwo nad reprezentacją Związku Sowieckiego

Miało być złoto!  Archiwum PAP

– Meczbol. Uwaga, Czernyszow! I aut, aut, nie było bloku! Kapitalnie, taki obrazek! (...) Ja już nic nie mówię.

Popatrzcie, oto oni!

I Wagner! Prawdziwy szarlatan, który powiedział – interesuje mnie tylko złoto – tak Wojciech Zieliński, komentator TVP, przeżywał w Montrealu zwycięstwo polskich siatkarzy w olimpijskim finale. W nocy z 30 na 31 lipca minęło 50 lat od legendarnej wiktorii nad ZSRR.

P

olska siatkówka już w latach 50. i 60. miała potencjał, aspirowała do wielkich rzeczy i osiągała sukcesy – kadra kobiet zdobyła w tym okresie 2 medale olimpijskie, 3 w mistrzostwach świata i 8 w mistrzostwach Europy. Męska ekipa wyglądała na tle pań, niczym ubogi krewny z jednym krążkiem na ME (1967). Na igrzyskach olimpijskich w Monachium (1972) panom znów nie „klikło” i federacja zdecydowała się na śmiały ruch – powierzyła kadrę Hubertowi Wagnerowi.

Do akcji wkroczył trener zaledwie 32letni, który chwilę wcześniej skończył karierę. Miał ją niezgorszą – 194 razy rozgrywał piłkę w meczach reprezentacji.

Wagner wysoki nie był (183 cm), ale głowę nosił wysoko. Charyzma sąsiadowała u niego z zuchwałością, toteż wybór centrali budził spore obiekcje.

Pierwsze złoto Wagner objął zespół, w którym grali jego koledzy z boiska. Szorstki charakter sprawiał jednak, że relacje były napięte, nie wszyscy chcieli poddać się kieratowi „Grubego”. Nowy coach nie był człowiekiem z bajki Edwarda Skorka, znakomitego atakującego kadry, ale panowie siedli do stołu, pogadali godzinę i… – Nigdy potem nie miałem tak świetnego kapitana – wspominał po latach Wagner.

tylko o jednym – żeby ten z naszych, który dostanie piłkę do ataku, grzmotnął z całej siły, żeby nie zadrżała mu ręka i nie uderzył, jak to my w siatkarskim żargonie mówimy, „na pół dychy”, to znaczy słabiej, albo żeby nie kiwał, tylko przygrzmocił – wspomniał po latach Wagner.

Feta po 146 minutach

Pół wieku temu Polska zdobyła jedyne, jak do tej pory, olimpijskie złoto w ukochanej nad Wisłą w siatkówce

Ambitny trener postawił na twarde zasady i katorżnicze treningi. Efekty przyszły szybko – kadrę objął w maju 1973 roku, a w październiku 1974 roku Polacy zostali mistrzami świata. W Meksyku dwa razy ograli Związek Radziecki, swych odwiecznych rywali. To było coś, ale w sporcie najwięcej ważą sukcesy olimpijskie.

Morderczy trening Po mistrzostwie globu akcje Polaków poszły w górę, drużyna weszła do grona olimpijskich faworytów, ale Wagner nie byłby sobą, gdyby się asekurował. Wypalił, że celem wyprawy do Kanady jest złoto. Deklaracja wywołała burzę. Może i był to czas tzw. gierkowskiej propagandy sukcesu, ale duch urawniłowki miał się dobrze i źle znosił jednostki pewne siebie, niepokorne.

Wagner się wychylił, toteż grupa „życzliwych” czekała, aż powinie mu się noga.

Polacy w trakcie przygotowań wylewali siódme poty. TVP wyprodukowała dokument „Kat”, który pokazywał katorżnicze treningi, które podopiecznym aplikował... „Kat”. Tytuł filmu stał się nową ksywką coacha reprezentacji. – Stawianie sobie innego celu jak złoty medal, nie byłoby należytą motywacją dla morderczej pracy treningowej, jaką wykonywaliśmy – wyjaśniał trener.

Kilka cm od porażki Polacy akumulatory mieli naładowane do granic fizycznej i psychicznej wytrzymałości, ale złoto w Montrealu nie wy-

kuwało się łatwo. Ze dwa razy dosłownie zawisło na włosku. Już na dzień dobry Biało-Czerwoni przeszli drogę przez mękę w meczu z Koreą Południową (2:3). Z Kanadą poszło gładko (3:0), ale w starciu z Kubą w tie-breaku było 11:14, a atakujący rywali bił z łatwej pozycji na mecz. Pomylił się o kilka centymetrów i Polacy urwali się ze stryczka (20:18). Po 3:1 z Czechosłowacją półfinał stał się faktem.

W meczu o finał ekipa Wagnera znów miała pod górkę, ale zmogła Japonię 3:2 i mogła się szykować do walki o złoto. Na drodze do spełnienia marzeń stała ekipa Związku Radzieckiego, która do finału dotarła suchą stopą – bez straty seta.

Nad przepaścią Finał rozpoczął się w Kanadzie o 20.30.

Nad Wisłą była już sobota 2.30, ale tłumy Polaków zasiadły do telewizorów, głównie czarno-białych, choć relacja szła w kolorze. Młodszym czytelnikom warto wspomnieć, że sety grano wtedy do 15, a punkty można było zdobyć tylko przy własnym serwisie.

Pierwszy set był bez historii – ZSRR wygrało 15:11. W drugiej partii znów było groźnie, ale na koniec 15:13 wygrała drużyna Wagnera. W trzeciej odsłonie „Sborna” znów postawiła na swoim (15:12). Polacy znaleźli się pod ścianą, a w pewnym momencie właściwie nad przepaścią, bo zespół z Kraju Rad wypracował najpierw jeden, następnie drugi meczbol.

– Przy piłkach meczowych myślałem

Polacy wytrzymali psychicznie, wyszarpali seta 19:17 i o wszystkim miał zdecydować tie-break. Rozpoczął się koszmarnie – od 0:4. Polska jednak nie pękła. Nie minęło wiele minut i „Bracia ze Wschodu” przegrywali 5:7. Przed meczem Wagner kazał grać wszystkie piłki na Władimira Czernyszowa, bo wiedział, że bombardier Związku Radzieckiego traci na jakości uderzeń, gdy mecz trwa więcej niż trzy sety.

Tak też było w tie-breaku. Ekipa znad Wołgi straciła rezon, stanęła, Polacy złapali wiatr w żagle i po 146 minutach, gdy zegar w hali „Forum” wskazywał kwadrans po północy (w Polsce był już sobotni ranek), wspomniany Wojciech Zieliński krzyczał do mikrofonu „Grupa Polonusów próbuje przedrzeć się przez bariery. Miało być złoto i jest złoto”.

Ekipa nie do zdarcia Polaków ochrzczono mianem mistrzów piątego seta, bo w Montrealu zagrali cztery tie-breaki i wszystkie wygrali. – Granie dwóch, trzech godzin nie robiło nam żadnej różnicy, bo trener Wagner doskonale nas przygotował. Mówiono o nas mistrzowie piątego seta, bo nie przegraliśmy nigdy tie-breaka. Podczas gdy inne drużyny ciągnęły ostatkiem sił, my byliśmy świeży, mogliśmy grać pod rząd dwa mecze – wspomina Marek Karbarz, przyjmujący „złotej drużyny”. – Mieliśmy w tym meczu trochę szczęścia, ale w sporcie też trzeba mieć szczęście, które sprzyja lepszym – uśmiecha się pan Marek.  toMaSZ ryZNEr

Skład złotych medalistów: Ryszard Bosek, Bronisław Bebel, Wiesław Gawłowski, Marek Karbarz, Zbigniew Lubiejewski, Lech Łasko, Mirosław Rybaczewski, Włodzimierz Sadalski, Edward Skorek, Włodzimierz Stefański, Tomasz Wójtowicz, Zbigniew Zarzycki. Trener: Hubert Jerzy Wagner.

28

Sport July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

Najlepszy polski piłkarz zadebiutował w Chicago Fire

Lewandowski rozpoczyna amerykański rozdział R

obert Lewandowski zamienił Barcelonę na Chicago i po raz pierwszy w karierze zagrał w lidze poza Europą. Transfer największej gwiazdy polskiego futbolu wywołał ogromne zainteresowanie, szczególnie wśród chicagowskiej Polonii.

Pierwsze spotkania pokazały jednak, że nawet napastnik z ponad 700 golami na koncie potrzebuje czasu, aby odnaleźć się w nowej drużynie i zupełnie innych realiach.

Informacja, na którą od miesięcy czekali kibice w Chicago, została oficjalnie potwierdzona 29 czerwca. Robert Lewandowski podpisał kontrakt z Chicago Fire obowiązujący do końca sezonu MLS 2027-2028. Dla Chicago Fire był to transfer wyjątkowy. Klub sprowadził nie tylko skutecznego napastnika, ale zawodnika rozpoznawalnego na całym świecie. Lewandowski zdobywał mistrzostwa Polski, Niemiec i Hiszpanii, triumfował z Bayernem Monachium w Lidze Mistrzów, a w reprezentacji Polski strzelił rekordowe 89 bramek. W całej karierze klubowej zgromadził setki goli i ponad 30 trofeów.

Chicago liczy jednak nie tylko na nazwisko, sprzedaż koszulek i zainteresowanie mediów. Trener i dyrektor sportowy Gregg Berhalter od początku podkreślał, że Lewandowski ma pomóc drużynie walczyć o trofea. Fire dobrze rozpoczęli sezon i podczas przerwy związanej z mundialem zajmowali trzecie miejsce w Konferencji Wschodniej.

Nie była to więc drużyna szukająca

gwiazdy, która odwróci całkowicie nieudany sezon. Lewandowski dołączył do zespołu mającego realne szanse na wysokie miejsce i grę w fazie play-off.

Sam zawodnik podczas prezentacji nie ukrywał, że po Barcelonie nie widział się już w innym europejskim klubie. Szukał nowego wyzwania, innego otoczenia i miejsca, w którym nadal będzie mógł walczyć o konkretne cele.

Polskie Chicago W przypadku Lewandowskiego wybór Chicago ma również znaczenie wykraczające poza boisko. W mieście i na przedmieściach mieszka jedna z największych społeczności polonijnych w Stanach Zjednoczonych. Polskiego napastnika zaczęto rozpoznawać i witać niemal od pierwszych dni jego pobytu.

Lewandowski mówił podczas prezentacji, że wie, ilu Polaków mieszka w Chicago, i cieszy się z ich zainteresowania.

Dla klubu jest to szansa na dotarcie do kibiców, którzy do tej pory znacznie częściej śledzili europejską piłkę niż rozgrywki MLS. Chicago Fire już wcześniej mieli polskie akcenty. W klubie występowali między innymi Roman Kosecki, Jerzy Podbrożny, Tomasz Frankowski, Przemysław Frankowski i Kacper Przybyłko. Żaden z nich nie przychodził jednak do Chicago ze statusem porównywalnym do Lewandowskiego. Transfer kapitana reprezentacji Polski może więc stać się dla Fire tym, czym przyjście Lionela Messiego było dla Interu Miami –

Sport Volume XXIV, Issue 15

nie tylko wzmocnieniem składu, ale wydarzeniem zmieniającym pozycję klubu na sportowej mapie miasta.

Różnica polega na tym, że Lewandowski dołączył do zespołu w środku sezonu i bez długiego okresu przygotowawczego. Pierwszy trening z drużyną odbył 14 lipca. Miał zaledwie kilka dni na poznanie nowych kolegów, schematów gry i sposobu prowadzenia spotkań przez Berhaltera.

Debiut na murawie Na pierwszy występ trzeba było poczekać do 22 lipca. Lewandowski znalazł się w podstawowym składzie Chicago Fire na wyjazdowy mecz z Interem Miami.

Było to spotkanie, które samo w sobie budziło ogromne zainteresowanie. Kibice liczyli na pojedynek Polaka z Lionelem Messim, ale Argentyńczyk nie wystąpił.

Lewandowski zagrał 63 minuty. Był aktywny, próbował szukać miejsca w polu karnym, ale nie otrzymywał wielu podań pozwalających mu zakończyć akcję strzałem. Fire przegrali ten mecz wynikiem 2:3.

Nie był to więc zbyt udany debiut, a zauważalnym problemem było zgranie z nowymi partnerami. Chicago często prowadziło akcje skrzydłami, ale w kluczowych momentach brakowało dokładnego ostatniego podania, a nawet najlepszy środkowy napastnik jest zależny od sposobu gry całej drużyny. W Barcelonie „Lewy” przez cztery lata poruszał się w dobrze znanym systemie. W Chicago musi od początku nauczyć się, kiedy zespół buduje akcję cierpliwie, kiedy gra dłuższą piłkę i w jaki sposób partnerzy wchodzą w pole karne.

Trzy dni później Chicago Fire zagrało na Yankee Stadium z New York City FC.

July 31, 2026

Tym razem Lewandowski rozpoczął spotkanie na ławce rezerwowych. Pojawił się na boisku po przerwie, gdy Nowojorczycy prowadzili 3:1. Polak oddał dwa strzały, ale ponownie nie zdobył bramki. Była to druga porażka Fire i drugi występ Lewandowskiego bez gola.

Mimo wyniku jego wejście wywołało na stadionie duże poruszenie. Na trybunach znajdowała się liczna grupa polskich kibiców. Po meczu Lewandowski podszedł do sektora zajmowanego przez rodaków, podziękował im za doping i przekazał swoją koszulkę.

Piłkarska emerytura?

Dwa mecze to za mało, żeby oceniać transfer. Nie wiadomo jeszcze, jak szybko przyjdą gole. Lewandowski przez całą karierę przyzwyczaił kibiców do tego, że po krótkim okresie adaptacji zaczyna regularnie trafiać do siatki. MLS stawia jednak przed nim inne wymagania. Długie podróże, upały, sztuczne nawierzchnie na części stadionów i specyficzny kalendarz mogą mieć znaczenie, szczególnie dla zawodnika, który w sierpniu skończy 38 lat.

Nie oznacza to, że przyjechał do Stanów Zjednoczonych wyłącznie na piłkarską emeryturę. Pierwsze mecze nie przyniosły gola, ale pokazały, że nadal chce grać, walczyć z obrońcami i brać odpowiedzialność za wynik. Na pierwszą bramkę w Chicago Fire jeszcze czekamy, ale polski napastnik już przyciągnął na trybuny tysiące kibiców i zwrócił uwagę całej ligi na chicagowską Polonię. Chicago zyskało piłkarza, który przyciąga uwagę za każdym razem, gdy wychodzi na boisko. Teraz Lewandowski musi zrobić kolejny krok – zamienić zainteresowanie na bramki, a bramki na punkty.  WEM  facebook.com/rl9official

Robert Lewandowski pożegnał się z FC Barceloną, w której grał przez kilka ostatnich lat, odnosząc największe sukcesy w swojej sportowej karierze

29

30

Ciekawostki July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15  Pexels

Fizyka i kawa Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli, że w filiżance espresso kryje się więcej fizyki niż mogłoby się wydawać. Badacze przeanalizowali proces parzenia kawy i zauważyli, że po około 30 sekundach ekstrakcji dzieje się coś zaskakującego – strumień naparu zaczyna zachowywać się inaczej, a do filiżanki trafiają związki o odmiennym składzie i stężeniu. Odkrycie może pomóc lepiej zrozumieć, dlaczego smak espresso zmienia się w zależności od czasu parzenia i pomóc w przygotowaniu idealnego napoju. •

Narodziny pudu w zoo W Warszawskim ZOO przyszła na świat samiczka pudu południowego – gatunku uznawanego za najmniejszego jelenia na świecie. Maleństwo waży obecnie zaledwie około jednego kilograma, a jako dorosłe zwierzę osiągnie maksymalnie około 40 centymetrów wysokości. Pudu południowe pochodzą z gęstych lasów deszczowych Chile i Argentyny, gdzie prowadzą skryty tryb życia i bardzo rzadko dają się zaobserwować. Narodziny młodej samiczki są nie tylko dużą atrakcją dla odwiedzających, ale także cennym wydarzeniem z punktu widzenia ochrony tego • niezwykłego gatunku.  Facebook/Warszawskie ZOO

Księżyc w kościele

 gdansk.pl

W gdańskim kościele św. Jana „zawisł” monumentalny Księżyc. W świątyni stanęła niezwykła instalacja „Museum of the Moon” autorstwa brytyjskiego artysty Luke’a Jerrama. Siedmiometrowy model Srebrnego Globu został wykonany na podstawie zdjęć NASA i dzięki odpowiedniemu podświetleniu sprawia wrażenie lewitującego w przestrzeni. Dzieło ma skłaniać do refleksji nad miejscem człowieka we wszechświecie i pokazywać, że Księżyc – obserwowany przez ludzi od tysięcy lat – jest uniwersalnym symbolem łączącym różne kultury, • religie i pokolenia.

Nowa książka noblistki Olga Tokarczuk zapowiedziała swoją nową, a zarazem – jak sama przyznaje – ostatnią dużą powieść.

Książka nosi tytuł „Świata jest za dużo” i trafi do księgarń 14 października. Noblistka określa ją jako najbardziej osobistą ze swoich dotychczasowych powieści. Fabuła koncentruje się wokół wielkich powojennych przesiedleń i losów ludzi, którzy po II wojnie światowej trafili na Dolny Śląsk. Autorka przyznała, że od lat nosiła się z zamiarem napisania tej historii, a książka ma być symbolicznym zwieńczeniem wieloletniej pracy nad dużymi formami literac• kimi.  fundacjaolgitokarczuk.pl

Insygnia na wystawie Królewskie insygnia Jagiellonów można oglądać na wyjątkowej wystawie w Wilnie. W Muzeum Dziedzictwa Kościelnego, na ekspozycji zatytułowanej „Ukryte w sobie”, prezentowane są odnalezione kilka lat temu korony oraz inne insygnia związane z władcami z dynastii Jagiellonów i ich rodzinami.

Zwiedzający mogą zobaczyć m.in. korony króla Aleksandra Jagiellończyka oraz dwóch żon Zygmunta Augusta – Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny, a także berło, jabłko królewskie, łańcuch i inne cenne przedmioty wydobyte z królewskich pochówków w • katedrze wileńskiej.  Archidiecezja Wileńska/vilnensis.lt

Z Londynu do Australii Zmieni się trasa najdłuższego lotu pasażerskiego na świecie. Już w 2027 roku australijskie linie Qantas planują uruchomić bezpośrednie połączenie między Sydney a Londynem, które potrwa około 22 godzin i obejmie niemal 17 tysięcy kilometrów. Tym samym tytuł najdłuższego regularnego lotu na świecie straci obecny lider – trasa Singapur-Nowy Jork obsługiwana przez Singapore Airlines, której pokonanie zajmuje około 19 godzin. Nowe połączenie ma zrewolucjonizować podróże między Australią a Europą.

•

Znani i lubiani Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

 Facebook/Katarzyna Nosowska

31

 Facebook/Stanisław Soyka

Złote Anioły rozdane

Nosowska świętuje 30-lecie

 Facebook/Tofifest Film Festival

Katarzyna Nosowska świętuje 30-lecie swojej solowej kariery w nietypowy sposób – bez jubileuszowej gali i bez wcześniejszych zapowiedzi opublikowała w sieci cztery nowe utwory. W ręce fanów trafiły piosenki „Sos chaosu”, „Yoko”, „Wstyd” i „Szkoda braw”, które zapowiadają nowy, bardzo osobisty album artystki. Wydawnictwo będzie składać się z dwunastu premierowych utworów, stworzonych we współpracy z czterema producentami związanymi z różnymi etapami jej mu• zycznej drogi.

Największe gwiazdy polskiego kina odebrały Złote Anioły podczas 24. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Bella TOFIFEST w Toruniu. Uroczysta gala odbyła się 3 lipca. Jednym z najważniejszych wydarzeń wieczoru było wręczenie Złotego Anioła za Niepokorność Twórczą niemieckiej aktorce Nastassji Kinski, znanej m.in. z filmów „Tess”, „Paryż, Teksas” i „Ludzie-koty”. Z kolei Nagrodę Filmową Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego im. Poli Negri odebrał Łukasz Simlat, a Medalem „Thorunium” uhonorowano Bogusława Lindę. Złote Anioły należą do najbardziej prestiżowych wyróżnień polskiego kina i trafiają do twórców, którzy wyróżniają się artystyczną odwagą, oryginalnością i niepokorną • postawą.

Mural dla Soyki Stanisław Soyka zostanie uhonorowany w Gliwicach.

W mieście, z którym artysta był związany od początku swojej muzycznej drogi, powstanie wielkoformatowy mural prezentujący jego podobiznę. Konkurs na projekt i realizację pracy ogłosiło Centrum Kultury Victoria, a zwycięska koncepcja zostanie namalowana na ścianie zabytkowego budynku przy ul. Królowej Bony 6. W jego pobliżu mieszkał w dzieciństwie Soyka, który w gliwickiej szkole muzycznej uczył się gry na • skrzypcach.  Facebook/Sandra

Macierzyństwo na ekranie Nagroda dla Wydry  Wikipedia

Karolina Wydra otrzymała pierwszą w karierze nominację do nagrody Emmy w kategorii najlepszej aktorki drugoplanowej w serialu dramatycznym. Pochodząca z Opola polskoamerykańska gwiazda ma szansę na statuetkę za rolę Zosi w produkcji Apple TV+ „Jedyna”. Serial, stworzony przez Vince'a Gilligana, zdobył aż 18 nominacji i należy do największych faworytów tegorocznej gali.

Dla Polki to wielki sukces i kolejny krok w jej międzynarodowej karierze, która rozpoczęła się od ról w takich serialach jak „Dr House”, „Czysta krew” czy „Agenci T.A.R.C.Z.Y.”. Laureatów tegorocznych Emmy poznamy 14 • września.

Polski dokument „A teraz wiosna” powalczy na jednym z najważniejszych festiwali filmowych na świecie. Pełnometrażowy debiut Kamili Serwickiej został zakwalifikowany do prestiżowej sekcji Semaine de la Critique podczas 79. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Locarno. Będzie to jedyny polski

film dokumentalny w tym konkursie. Obraz jest bardzo osobistą opowieścią o powrocie reżyserki do rodzinnego domu i próbie zrozumienia historii swojej matki, która przez lata samotnie mierzyła się z trudnym małżeństwem i odpowiedzialnością za wychowanie • córek.  Materiały prasowe

Sandra powraca Sandra, ikona muzyki lat 80., wróciła do Polski z największymi przebojami. Niemiecka wokalistka wystąpiła 10 lipca w Amfiteatrze w Parku Sowińskiego w Warszawie, gdzie zabrała publiczność w sentymentalną podróż do złotej ery synthpopu i euro disco. Fani mieli okazję usłyszeć największe hity artystki, m.in. „(I'll Never Be) Maria Magdalena”, „In the Heat of the Night” oraz „Everlasting Love”. Sandra Ann Lauer przez lata była jedną z najważniejszych gwiazd europejskiej sceny pop dzięki swojemu charakterystycznemu głosowi i elektronicznym brzmieniom.

•

32

Opowiadanie July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

„Gorące lato 1920” S

ierpień 1920 roku był nad wyraz gorący... Szczególnie dawało to o sobie znać w miastach, wśród rozgrzanych murów i ulic, ale, gdy tylko kto mógł, to jechał z koszem pełnym rozmaitych smakowitości nad wodę, albo i gdzieś dalej. Czasami nad Warszawą nisko wisiały deszczowe chmury, lecz niewiele z nich spadało wody.

W powietrzu też coś wisiało: jakaś nerwowość ludzi, coraz częstsze manewry wojskowe i coraz liczniejsze zastępy młodych mężczyzn, chętnych do pójścia w kamasze. Jeszcze Polska nie stanęła silnie na nogach po odzyskanej Niepodległości, a tu dochodziły niepokojące wieści ze wschodu. Tu i ówdzie mówiono o odległej wojnie z Moskalami, ale to było gdzieś tam na dalekich kresach, daleko od Warszawy... Mówiono, że Moskale chcą iść w stronę Polski, ale chyba tylko tak mówiono...

Willa profesora Stefana Mazurkiewicza tętniła radością – obchodzono urodziny tego znanego warszawskiego matematyka. W ogrodzie ustawiono stoły, niemal uginające się od przeróżnych frykasów, wazonów z kwiatami, a pod platanem dyskretnie grał zespół muzyczny z pobliskiej kawiarni..

– Pani profesorowo, przyszli jacyś wojskowi i pytają o szanownego pana profesora.

– Znowu? Co ci wojskowi chcą od mojego męża? Wszak jemu tylko w głowie cyferki i tabelki! – rzekła Kazimiera Mazurkiewiczowa, poprawiając suknię. – Wprowadź ich zatem, droga Klaro, wprowadź, zobaczymy, czegóż oni znowu chcą od uniwersyteckiego profesora.

Profesorowa odstawiła z gracją kryształową czarkę z malinową lemoniadą na tacę przechodzącego obok służącego i stojąc wpatrywała się w zbliżających się do niej trzech oficerów.

– Madame, porucznik Jan Kowalewski składa do pani stóp najszczerszy ukłon. Raczy pani madame wybaczyć...

– Ha, ha, ha! Pan, panie oficerze składasz do mych stóp swój rzekomo najszczerszy ukłon i prosisz o wybaczenie, a mniemam, co zaraz zabierzesz mego męża, niby to w ważnej sprawie. I to właśnie dzisiaj, wszak mój mąż ma urodziny. Nie przystoi to wojskowym, a tym bardziej oficerom, o nie!

– Raczy szanowna pani madame wybaczyć – rzekł wysoki przystojny czarnowłosy porucznik z dziwnym zadziornym uśmiechem.

Akurat do rozmawiających doszedł i sam profesor Mazurkiewicz, przyglądając się rozmawiającym zza swych dużych okularów.

– No już dobrze moja duszko, już dobrze.

Toż to mój teraz obowiązek wobec ciebie duszko, całej familii, a przede wszystkim wobec Polski.

– A przyjęcie, a goście, a tańce? Wszak Stefanie, widać, co zapomniałeś nawet o swo-

ich urodzinach. Nie godzi się tak, oj nie godzi!

Porucznik patrząc to na profesora, to na profesorową Mazurkiewiczową ponownie regulaminowo trzasnął wyglancowanymi oficerkami i z rozbrajającym uśmiechem powiedział: – Najszczersze życzenia urodzinowe panie profesorze. Madame, zabiorę szanownego małżonka na chwilę, a później w pełnej wojskowej ochronie dostarczę pana profesora z powrotem. Słowo oficerskie. Pragnę tylko nadmienić, że to porywanie szanownego pana profesora ma rangę państwową.

– Ha, ha, ha – zaśmiała się znowu profesorowa. – Przecież mój mąż zna się tylko na cyferkach, na niczym innym się nie zna. Zatem jakie znaczenie ma dziwne zainteresowanie profesora matematyką , że jego obecność gdzieś tam ma rangę państwową.

Doprawdy nie rozumiem. Toż to jakaś, pardon – rewolucja cyfrowa, niepojęta przez zwykłych ludzi. A żadnych rewolucji to już nie chcę oczekiwać, nawet od mojego szanownego pana męża! Ha, ha, ha, cyferki są rewolucją państwową!

– Zaiste madame, zaiste. Każda rewolucja to jakieś cyferki, tabelki, wyliczanki i to na wagę państwową. Takie czasy mamy madame, takie czasy...

– Widzisz duszko, takie mamy czasy...

Pożegnaj ode mnie gości, zresztą i tak zajęci są tańczeniem. Baw się dobrze i nie myśl o żadnej rewolucji, moja duszko – rzekł profesor starając się uśmiechnąć, ale w jego oczach można było odczytać jakąś dziwną zadumę.

– Ależ panowie, rewolucję to wszak ogłosił nasz gubernator Latinik. Nie pojmuję, wojskowy, chyba w stopniu generała, a namawia mieszkańców Warszawy, aby na czas upałów koniecznie opuścić miasto, że niby szykuje się bardzo gorące lato. Doprawdy bez sensu, nieprawdaż? – zapytała profesorowa patrząc w twarz porucznika i oczekując odpowiedzi.

– Zaiste, zapowiada się niezwykle gorące lato. W tym ogłoszeniu o opuszczeniu miasta jest ogromny sens, madame, i należy to jak najszybciej wykonać – odpowiedział porucznik Jan Kowalewski, zagryzając z lekka usta.

Tak, teraz słowo: „REWOLUCJA” miało ogromną wagę, wagę państwową... Oznaczało możliwość złamania szyfru nadciągających bolszewików i matematyczne cyferki mogły znaczyć: Wolność, albo nicość na zawsze... *** – Klaro, czy spakowałaś już wszystkie rzeczy? Jutro już będziemy w Owocku, to odpoczniemy od tego przedziwnego galimatiasu. My jedziemy, a profesor twierdzi, że musi zostać w Warszawie. To mi się przestaje podobać. A ty coś z tego rozumiesz?

– Nie pani profesorowo, nie myślałam o tym, zresztą, tak wiele spraw nie jestem w stanie pojąć – westchnęła Klara Gołąb.

– A czegóż ty tak wzdychasz?

Wszak do tego twojego Karczewa z Otwocka bardzo blisko. Pozwolę ci na dzień, a może nawet i na dwa dni pojechać do swoich. A, jak pojedziesz, to wreszcie zobaczysz swojego Maćka.

Klara słysząc te słowa wybuchnęła głośnym płaczem.

– A tobie co? Nie cieszysz się?

– Pani profesorowo, mój Maciek już nie jest mój. On przystał do wojska i ponoć gdziesik pod Wołomin z inszymi się udał.

– Jakże to tak? Mówiłaś, co Maciek kowalem jest.

– I to najlepszym w całej okolicy. Nie tylko po pana profesora wojskowi przychodzą. Po Maćka także. Potrzebowali człowieka, co im broń potrafi solidnie naprawić, a jak trzeba, to i jakąś broń przerobić.

Maciek nie chciał za bardzo z nimi jechać, chciał tu na miejscu, w Karczewie wojskową broń w kuźni delikatnie naprawiać, ale przykazali mu, co to najważniejsza teraz sprawa, by do nich dołączyć... A my po zrękowinach i ślub jesienią bierzem – mówiła przez łzy Klara.

– Znaczy się, co twój Maciek teraz rusznikarzem jest, tak się nazywa ten, co potrafi, niczym zegarmistrz bronią wojskową się zająć.

Pobędzie trochę z wojskowymi i szybko wróci, a do ślubu to i grosza zdobędzie – rzekła profesorowa Mazurkiewiczowa, delikatnie głaszcząc dygocące od płaczu ramiona swojej ulubionej pokojówki.

– To nie wszystko pani profesorowo. Moi dwaj bracia dobrowolnie mundur założyli...

Pani wie, pani profesorowo, że ich pobłogosławił taki młody ksiądz... Miał na imię jak mój starszy brat Ignac... Zaraz, jak on się nazywał? Tak, jakoś od jajek... Już wiem – Skorupka. Ponoć i on do wojaków przystał. Nie pojmuję, ksiądz, a będzie wojował. A w Dekalogu napisano: „ Nie zabijaj”.

– Ksiądz potrzebny jest wszystkim i wojakom też, wszak słowa pełne miłosierdzia każdemu nieść trzeba... Koniec tej dysputy, teraz przejrzymy jeszcze raz te wszystkie spakowane kufry. Wiesz wszak, że Otwock to warszawski kurort i tam na każdym kroku każdy każdego surowo ocenia po strojach, fryzurach, obyciu towarzyskim. Wystarczy, żeby jakaś falbanka na sukni była z lekka pognieciona, a cały Otwock dopatrzy się Bóg wie czego. Nie dziwię się mojemu mężowi, co zostaje w Warszawie, tłumacząc się pilną pracą o randze państwowej. Ale, powiem ci

Klarciu, co lepiej jak zostaje w mieście, niż gdyby miał mi towarzyszyć na otwockiej promenadzie...

Widząc zaskoczenie w oczach dziewczyny rzekła: – Przecież nie rozmawiałabym z nim o sukniach innych mijanych dam, a ja o jego cyferkach nie zamierzam nawet myśleć. Co ty na to, byśmy poszły na chwilę do kościoła i przed Najświętszą Panienką pomodliły się o nasz pobyt w Otwocku. Pomodlimy się też o twojego Maćka i o wasze zrękowiny, by ich te dziwne czasy nie nadszarpnęły.

– Bóg zapłać pani profesorowo, Bóg zapłać – odpowiedziała zapłakana jeszcze Klara Gołąb i poprawiła suknię swej chlebodawczyni, po czym obydwie śpiesznym krokiem wyszły z domu, kierując się do stojącego kilka ulic dalej kościoła... *** Radzymin budził się. Ptaki zaczęły śpiewać wśród przestrzelonych i osmalonych ogniem drzew. Śpiewały niepewnie, obawiając się dziwnych odgłosów wystrzałów, dobiegających od strony rzeki i cegielni. Przejrzysta do tej pory Rządza, teraz pełna była gałęzi, jakichś pływających poszarpanych szmat i wirowała brudną, cuchnącą wodą. Gorąco było nie tylko od sierpniowego upału, ale też od zaciętego wojennego gorąca zbliżającego się frontu. Nie dało się ukryć, że bolszewicy nacierali z wielką siłą, niszcząc po drodze, co tylko napotkali, zostawiając za sobą spaloną ziemię i bezmiar trupów wołających o pomstę do nieba...

Trzech młodych, ogorzałych słońcem mężczyzn z czułością czyściło trzymane w dłoniach karabiny. Ta broń, zapał walki i mocno bijące serca będą teraz ich wyznacznikiem celu życia. Wszyscy czują bliski oddech bolszewików, ale też wszyscy, choćby swoim ciałem nie chcą dopuścić do choćby

Opowiadanie Volume XXIV, Issue 15

Zapanowała dziwna cisza, którą przerwał Kacper Gołąb.

– Te, Maciek, a poprawiłeś należycie te węgierskie spluwy, by służyły tak jak trzeba?

– A masz jakieś obawy? – szeptem zapytał Maciek Pruchniak głaszcząc karabin.

Nawet szepcząc słychać było jak bardzo wszyscy są zdenerwowani.

– Skokami naprzód – dobiegł głos chorążego. – Osłaniać z prawej!

Grupa wojskowych pośpiesznie zaczęła wykonywać rozkaz. Bolszewicy dostrzegli jakiś ruch po polskiej stronie... Wystrzały karabinowe rozrywały budzący się dzień.

Kłęby gryzącego dymu i ognia mieszały się z krzykami padających ludzi i rżeniem rannych koni... Rozpoczęła się bitwa na śmierć i życie...

Maciek Pruchniak, Kacper i Ignac Gołąb popatrzyli po sobie i równocześnie wskoczyli do cegielni z okrzykiem: „ Hurra”.

Oczy ich rozbłysły szczęściem zwycięstwa.

Nie oddadzą już cegielni, będą bronić każdej cegły, każdej garści polskiej ziemi...

I znów zapadła dziwna cisza...

Wschodzące słońce skryło się za chmurę, jakby szarością dnia chciało otulić nadchodzący moment...

– No, Maciek, Klara może być z ciebie dumna! Ślub bę...

Nie dokończył... W tej samej chwili bolszewicki granat wpadł do środka przez wyrwane okno...

– Jezu!– krzyknął Maciek trzymając się za mokre od lepkiej krwi ramię i usunął się bezwładnie na swoich kompanów padających na glinianą podłogę cegielni...

Gdy w południe sanitariuszki z noszami weszły do cegielni, oprócz gruzu i porozrzucanej broni, mogły zobaczyć trzech młodych Polaków, którzy leżeli martwi, spleceni swoimi ciałami niczym dziwna barykada na drodze wroga do Warszawy, która, jak czas pokazał ocalała... Była to nieziemska odwaga, jak też nieziemska wprost opieka nad broniącą się polską ziemią...

Bolszewicy nie zdobyli cegielni w Radzyminie, ani też żadnego kolejnego metra polskiej ziemi, pomimo wielokrotnej swojej przewagi militarnej. Był to cud, wiekopomny cud nad Wisłą.

Nina Opic

Nina Opic – była wykładowczyni akademicka z Rzeszowa, obecnie na emeryturze. Pisze od dziecka, bo pisanie ma w genach. Przodek ze strony ojca to XVII-wieczny poeta niemiecki Martin Opitz. Laureatka wielu konkursów poetyckich krajowych i międzynarodowych. Pisze książki dla dzieci i dorosłych. Reżyserka teatralnych widowisk dziecięcych i autorka słuchowisk radiowych.

W wolnym czasie kocha wędrówki z plecakiem.

Redaktor strony Edward Bolec

jednego kroku czerwonej zarazy w stronę Warszawy...

– Te, Kacper, popraw se maciejówkę, by ci ślepia nie zasłaniała, kiej będziesz celował do tych psubratów Moskali.

– Ty się Maciek to nie wymądrzaj, bo jak tylko odepchniemy Moskali i wrocim doma, to od wrót rzeknę Klarze jakiego to cykora miałeś podczas wieczornego zwiadu nad rzeką. A głos ci odebrało na całą godzinę – rzekł uśmiechnięty blondyn w zbyt dużej czapce, którą raz po raz nerwowo poprawiał zabandażowaną ręką. Takie poprawianie czapki uspokajało i na chwilę odsuwało myśli od tego, co mogło nastąpić lada moment.

– Moja Klara, to pewnikiem spaceruje z panią profesorową Mazurkiewiczową nad Wisłą, albo w Wilanowie karmią kaczki i wróble.

– Bój się Boga, to ty nic nie wiesz, czy tylko takie pozory dajesz? – krzyknął siedzący z pochyloną głową i modlący się na różańcu trzeci kamrat – Ignac Gołąb.

– W taki dzień, to tylko ochłody nad wodą szukać – rzekł w miarę spokojnie Maciek Pruchnik, choć dało się wyczuć pewne jego zdenerwowanie.

– Naprawdę cię ogłuszyło! Toż gubernator Warszawy wydał rozkaz ewakuacji ludności cywilnej.

– W imię Ojca i Syna! – krzyknął przerażony narzeczony Klary i pośpiesznie zaczął roztrzęsionymi palcami czynić znak krzyża.

– I dlatego musimy ze wszystkich sił i przy Bożej pomocy robić wszystko, żeby bolszewicką swołocz zatrzymać. Żeby nasze rodziny mogły dalej żyć i bez strachu patrzeć w niebo. Polska tak długo była pod butami innych i musimy tę polskość, choćby własną piersią bronić – rzekł drżącym głosem modlący się Ignac Gołąb...

W tym samym momencie niespodziewanie rozległa się kanonada ognia od bolszewików. Widać, że też się budzili i dawali o sobie znać.

– Wy trzej biegiem do obrony cegielni!

– krzyknął nadbiegający z kilkoma wojskowymi chorąży Skrzypek. – Zaraz dostaniecie wsparcie. Fanty już nadciągają! Brońcie każdej cegły!

– Rozkaz! – padło w odpowiedzi z trzech gardeł.

Pochylając do przodu głowy biegną zygzakiem w stronę cegielni. Dołączają do grupy kilku wojskowych ukrytych w chaszczach z boku cegielni. Patrzą wyczekująco w stronę ognia od bolszewików. Spieczone usta, rozbieganie oczy i rozdygotane serca mówiły jedno: – nie oddać żadnej cegły, nie oddać żadnego metra polskiej ziemi... Przez chwilę zapanowała złowroga cisza i bezruch... Jedna i druga strona wyczekuje i sposobi się do ataku. Ta cisza staje się katorgą...

– Co to za fanty?

– To francuskie tanki – FT, które ma nasze wojsko – oznajmił poważnym głosem Ignac.

July 31, 2026

33

Porady

34

July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15

PRZy KaWIe O PRaWIe

 Romuald Magda

Esq. romuald@magdaesq.com

Mieszkałem z rodzicami przez ostatnie 20 lat w ich domu w Nowym Jorku. Moje mieszkanie jest na niskim parterze, w tzw. „basement”. Pomagałem w remontach i utrzymaniu domu. Po śmierci mamy ojciec powiedział mi, że sprzedaje dom; każe mi wyprowadzić się do końca miesiąca i płacić czynsz, dopóki będę mieszkał.

Powiedział mi też, że więcej nie będzie płacił za elektryczność, aż do czasu sprzedaży. Czy mam jakieś prawa do domu po swojej matce? Czy mogę wystąpić do sądu, aby móc mieszkać dalej w domu?

Po 20 latach mieszkania ani członek rodziny, ani inna osoba nie ma prawa wyrzucenia osoby zajmującej część domu bez ugody lub wyroku sądowego. Ojciec nie może wyrzucić Pana ani Pana rzeczy z domu. Nie może też pozbawić lokatora prądu, jeżeli do tej pory elektryczność za mieszkanie płacona była przez właściciela. Naruszenie tego stanowi podstawę do zgłoszenia takich działań na policję jako nielegalna eksmisja. Ponadto można wystąpić do sądu i domagać się stosownej ochrony. Domagać się można wtedy odszkodowania za straty materialne z powodu nielegalnej eksmisji.

Natomiast ojciec jako właściciel może domagać się eksmisji z mieszkania, jeżeli zrobi to w sposób, na jaki pozwalają przepisy. W tym wypadku konieczne będzie złożenie wypowiedzenia dla lokatora – min. 90 dni, po czym wystąpić można do sądu z wnioskiem o usunięcie lokatora z mieszkania i nakaz eksmisji. Cała procedura zająć może wiele miesięcy, a lokator może zwrócić się do sądu o czas na znalezienie nowego lokum. Co do płatności czynszu za ten czas, najprawdopodobniej nie zostanie to przyznane właścicielowi, jeżeli czynsz nie był płacony do tej pory. Poza tym sprawdzić można, na ile mieszkanie w „basement” jest legalne – nie można domagać się czynszu za nielegalne mieszkanie.

W Pana przypadku należałoby sprawdzić stan własności domu; jeżeli rodzice byli właścicielami łącznymi (tzw. „husband and wife”), po śmierci matki Pana ojciec stał się wyłącznym właścicielem domu i może go sprzedać, jak i domagać się wyprowadzki w sposób, na jaki pozwalają przepisy.

W takich sytuacjach wskazane jest wypracowanie porozumienia między stronami. ***

Mój ojciec ma 83 lata. Mieszka obecnie w swoim domu ze swoją przyjaciółką, z którą nie ma ślubu. W jego testamencie jestem wymieniony jako zarządca spadku.

Czy jeżeli ojciec umrze przed swoją przyjaciółką, będę miał obowiązek zapewnić jej dalszy pobyt w mieszkaniu?

Jeżeli zostanie Pan zarządcą spadku, nie ma obowiązku zapewnienia takiej osobie zamieszkania w domu. Testament zawierać może jednak postanowienia dające przyjaciółce ojca prawo dożywotniego mieszkania w jego domu, tzw. „life estate”. Wówczas będzie ona mogła mieszkać tam do końca życia.

Należy też pamiętać, że testament można zmienić w każdej chwili, tak długo jak osoba ma zdolność prawną. Tzn. ojciec może zmienić testament bez konieczności poinfor• mowania Pana o zmianie.

Ta kolumna powstała w celach edukacyjnych i w żadnym wypadku nie może zastępować porady prawnej.

Adwokat RoMUALD MAgDA, eSq. prowadzi praktykę prawną w Nowym Jorku od 1995 r. Jest absolwentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz New York Law School. Wieloletni członek Stowarzyszenia Prawników Stanu Nowy Jork oraz Stowarzyszenia Prawników Polsko-Amerykańskich w Nowym Jorku. Posiada uprawnienia do występowania przed sądami Stanu Nowy Jork. Wszystkie osoby pracujące w naszej kancelarii mówią po polsku i angielsku.

Reklama Volume XXIV, Issue 15

July 31, 2026

35

36

Reklama July 31, 2026

Volume XXIV, Issue 15