Druppelwijzer

DRUPPELWIJZER

PRAKTISCHE GIDS VOOR EEN DUURZAME

EN BELEVINGSVOLLE CAMPING

CAMPING DRUPPEL

Deze ‘druppelwijzer’ is een samenvatting van wat de geleerde lessen uit het pilootproject ‘Camping Druppel’, gerealiseerd met middelen uit het Europees Interreg North Sea project 3ST (Speeding Up Sustainability Skills in Tourism). In Camping Druppel werkten partners uit verschillende (overheids)organisaties en vier kustcampings samen om haalbare oplossingen rond water te zoeken voor campings en van elkaar bij te leren.

De vier campings dienen in deze gids als testcases en praktijkvoorbeelden. Hierbij onze dank aan:

- Camping Veld & Duin (Bredene)

- Camping De Heide (De Haan)

- Camping Duinenlac (De Haan)

- Camping Jamboree (Blankenberge)

MET DANK AAN DE PARTNERS

Recread

Vlaamse Landmaatschappij

VITO Kennispunt Water

Toerisme Vlaanderen

Provincie West-Vlaanderen / Streekwerking Kust

Regionaal Landschap Houtland & Polders

Gemeente Bredene

Gemeente De Haan

Stad Blankenberge

Studiebureau OMGEVING voor het begeleiden van het proces en het verzamelen van alle expertise aanwezig.

DURF TE DROMEN

Ontdek hoe collegauitbaters het aanpakken.

WEES VOORBEREID

Praktische voorbereidingstips voor een sterke start

AAN DE SLAG

Ontdek hoe duurzame acties concreet vorm krijgen in de testcases.

REALITY CHECK

Tips voor een vlotte en haalbare uitvoering.

NAZORG EN BEHEER

Inzicht in de belangrijkste beheermaatregelen.

PRAKTISCHE INFO EN INZICHTEN

INHOUDSTAFEL

WAT IS HET DOEL

VAN DEZE GIDS?

De druppelwijzer ondersteunt (kust)campings bij hun transitie naar duurzame en belevingsvolle verbijfsplekken. Met deze gids laten we zien wat mogelijk is en bieden we kennis en praktische tools om campinguitbaters te motiveren concrete stappen te zetten.

VOOR WIE IS DEZE GIDS BEDOELD?

De gids richt zich in de eerste plaats tot campinguitbaters aan de kust die hun terrein willen verduurzamen. Met uitzondering van de plantensoortenadviezen, die specifiek zijn voor de kust- en polderregio, zijn de aanbevelingen echter ook toepasbaar en inspirerend voor campings in andere delen van het land. Tot slot is deze gids ook waardevol voor toeristische diensten, steden en gemeenten en andere partners die mee hun schouders willen zetten onder een duurzame toekomst voor de kampeersector.

WAAROM IS DEZE GIDS BELANGRIJK?

(Kust)campings bevinden zich op het kruispunt van verschillende uitdagingen: toenemende droogte, intenser wordende neerslag, verzilting en de groeiende nood aan natuur(beleving) en open ruimte. Door hun grote, gezamenlijke schaal en ligging kunnen campings een sleutelrol spelen in waterbeheer, biodiversiteit en toerisme aan de kust.

Deze gids is belangrijk omdat hij campings ondersteunt om die rol op een haalbare en toekomstgerichte manier op te nemen. Hij vertaalt complexe klimaat- en omgevingsproblemen naar praktische oplossingen op het terrein. Daarnaast helpt hij campings anticiperen op toekomstige regelgeving, kosten te verlagen op langere termijn en de beleving voor bezoekers te verbeteren.

Camping Ter Hoeve

WAAR VALLEN DRUPPELS TE RAPEN? KUSTCAMPINGS ALS SLEUTEL

IN HET WATERSYSTEEM!

“De doorgrondkaart onthult waar water vlot de bodem insijpelt en wordt vastgehouden. In de kust- en polderregio zijn duinen kostbare, maar schaarse zoetwaterbuffers. Om toenemende droogte en verzilting te keren, telt hier elke druppel.”

oranje gronden witte gronden blauwe gronden

In de hogergelegen oranje gronden zakt regenwater snel en makkelijk in de bodem. Het komt in een dikke waterlaag terecht en blijft daarna voor lange tijd als grondwater in de ondergrond.

Op de oranje, hoger gelegen gronden dringt een regendruppel makkelijk door in de bodem. De druppel komt vervolgens in een dikke watervoerende laag terecht, waarna het als grondwater voor een lange tijd door de ondergrond kan reizen.

Op witte, hellende gronden zakt regenwater minder snel in de bodem. Het komt in een middeldikke waterlaag terecht en blijft op middellange termijn als grondwater in de ondergrond.

Op de witte, hellende gronden dringt een regendruppel matig door in de bodem. De druppel komt vervolgens in een gemiddeld dikke watervoerende laag terecht, waarna het als grondwater voor een middellange tijd door de ondergrond kan reizen.

Doorgrondkaart Vlaanderen (Joris, I., et al. (2025) Klimaat, en wat met de grond onder onze voeten? Rapport in opdracht van de Vlaamse Overheid, Departement Omgeving. 75 p.)

Op de lager gelegen, blauwe gronden zakt regenwater traag en moeilijk in de bodem. Het komt in een dunne waterlaag terecht en blijft slechts voor een korte periode als grondwater in de ondergrond.

Op de blauwe, lager gelegen gronden dringt een druppel moeilijk door in de bodem. De druppel komt vervolgens in een dunne watervoerende laag terecht, waarna het als grondwater slechts voor een korte tijd door de ondergrond kan reizen.

"Waar duin en polder elkaar raken, kunnen kustcampings het verschil maken: meer infiltratie, meer buffering, minder droogte. Hier laten we druppels niet verloren gaan, maar worden ze een winst voor natuur én beleving."

Camping De Heide

Camping Veld&Duin

Camping Duinenlac

Camping Jamboree

score zware klei zandleem en leem licht zandleem lemig zand en klei zand lage infiltratiesnelheid hoge infiltratiesnelheid 2

Situering van de pilootcampings op een kaart die de infiltratiesnelheid van de bodem weergeeft.

Bredene De Haan

Wenduine Blankenberge

DE DRUPPELWIJZER: EEN LEIDRAAD VOOR EEN DUURZAME CAMPING

DURF TE DROMEN

Start met dromen en laat je inspireren. We kijken naar sterke voorbeelden uit binnen- en buitenland waar duurzaamheid en recreatieve meerwaarde hand in hand gaan. Deze referenties tonen hoe campings kunnen uitgroeien tot plekken die water slim beheren, biodiversiteit versterken en bezoekers een unieke (natuur)beleving bieden. Door te leren van pioniersprojecten en innovatieve ideeën, schetsen we samen toekomstgerichte beelden.

WEES VOORBEREID

Een goede voorbereiding draagt bij tot een vliegende start. Om tot oplossingen op maat te komen, is het belangrijk inzicht te krijgen in je omgeving en jouw unieke situatie. Dit omvat het in kaart brengen van de infiltratiecapaciteit, het bodemtype en de grondwaterpeilen, evenals het wetgevend kader. Ook de huidige infrastructuur en vegetatie worden geïnventariseerd. In dit hoofdstuk raken we ook een aantal valkuilen aan waarvoor je jezelf kan behoeden.

AAN DE SLAG

Zijn de randvoorwaarden duidelijk? Dan is het tijd om je dromen waar te maken. In deze gids vind je praktische maatregelen waarmee je aan de slag kunt om je camping te verduurzamen. Denk aan maatregelen op vlak van verharding, waterbeheer en beplanting. Aan de hand van vier testcases en praktische tips laten we zien hoe je deze maatregelen kunt toepassen in de praktijk.

REALITY CHECK

Je weet nu welke maatregelen je wilt toepassen op je camping. Vaak zal echter niet alles in één beweging kunnen worden gerealiseerd. De uitvoering hangt af van de werking van je camping, de seizoenen waarin werken kunnen plaatsvinden en de beschikbare tijd en middelen. In deze stap reiken we handvaten aan om een haalbare planning en budget op te stellen, zodat je stap voor stap vooruitgaat.

NAZORG EN BEHEER

Na de aanleg is het cruciaal te zorgen dat je duurzame ingrepen goed blijven functioneren. Regelmatig onderhoud van beplanting, waterstructuren en infiltratiesystemen voorkomt problemen en houdt je camping veerkrachtig en aantrekkelijk. In dit hoofdstuk geven we inzicht in het beheer van de toegepaste maatregelen.

LES CABANES D'OSTENDE, OOSTENDE BELGIË

Les Cabanes toont hoe je midden in de stad een groene, rustige ‘geheime tuin’ creëert waar natuur, comfort en strandbeleving elkaar versterken. De uitbaters kozen bewust voor een kleinschalige aanpak met minimale verharding, veel groen en houten huisjes. Die beperkte verharding is mogelijk omdat er geen auto’s tot aan de huisjes toegelaten worden: bezoekers laten hun wagen achter op de centrale parking en brengen hun bagage met een bakfiets naar hun verblijf. Diezelfde bakfiets gebruiken ze ook vlot voor een ritje naar het strand of het centrum van Oostende. Het domein biedt jaarrond verhuur in negen huisjes, sommige uitgerust met hottub. Het project werd gerealiseerd met steun van Provincie West-Vlaanderen en Westtoer.

CAMPING HOUTUM, KASTERLEE BELGIË

Bij het ontwerp van het nieuwe hoofdgebouw op de camping is bewust gekozen om volledig af te stappen van fossiele brandstoffen. Voor verwarming, koeling en ventilatie zijn alle ruimtes uitgerust met warmtepompen , die ook instaan voor de productie van warm douchewater. Daarnaast is er 100.000 liter hemelwateropvang voorzien , waarop alle toiletten zijn aangesloten. Ook bij de inrichting van het terrein staat duurzaamheid centraal. Er wordt gekozen voor lokale, bij voorkeur bloeiende haag- en boomsoorten , zodat ook vliegende insecten maximaal profiteren van de beplanting en de biodiversiteit wordt versterkt.

ONS BUITEN, OOSTKAPELLE NEDERLAND

Ons Buiten in Oostkapelle laat zien hoe een grote camping kan uitgroeien tot een heerlijk wild - groene plek waar natuur opnieuw de hoofdrol speelt. De strakke ligusterhagen verdwenen en maakten ruimte voor een landschap vol bomen, struiken en voedselbosplanten waar gasten gewoon mogen van snoepen: denk aan bessen, kruiden, noten en ander lekkers langs de paden. Klassieke voorzieningen maakten plaats voor groenere alternatieven: regenwater stroomt naar wadi’s , gebouwen worden circulair opgewaardeerd en afval wordt verwerkt via bokashi en compostering. Nomadisch rondlopende kippen en varkens helpen het terrein beheren. De nieuwe aanpak trekt rustzoekers aan die kiezen voor natuur, eenvoud en een prikkelarme vakantieplek

LEMELER ESCH, LEMELE NEDERLAND

Camping Lemeler Esch laat je ervaren wat natuur met je doet. Hier krijgt natuur écht de ruimte en laad je als gast op tussen groen, rust en frisse lucht. Het buitenbad verwarmen ze met zonne-energie en een biomeiler, in het Boscafé koken ze met groenten uit eigen moestuin en overal op het terrein groeien eetbare en inheemse planten die de biodiversiteit versterken. De camping kiest bewust voor natuurlijk waterbeheer, klimaatbestendige beplanting en een landschap dat bodem en biodiversiteit verrijkt. Duurzaamheid zit hier niet in losse maatregelen, maar in het hele terrein en de dagelijkse keuzes. Die aanpak leverde een nominatie op van PiNCAMP in de categorie ‘duurzaamheid & milieubewustzijn’.

ANALYSEER JE TERREIN

KIJK VERDER DAN DE GRENZEN VAN JE CAMPING

Bij het herinrichten of verduurzamen van een camping loont het om niet alleen binnen het eigen terrein te denken. De omgeving bepaalt mee hoe sterk je ingrepen zullen zijn. Bevind je je in een duinlandschap of juist in de polders? Welke zichten, structuren of lijnen uit het landschap kan je doortrekken op je terrein? Door aan te sluiten bij de bestaande beplanting , het karakter van de omgeving en het recreatief netwerk, zoals trage wegen of nabijgelegen natuurgebieden, ontstaat een camping die natuurlijker aanvoelt , zich beter inpast en bezoekers uitnodigt om het bredere landschap te ontdekken. Buiten de grenzen kijken helpt zo om sterker én duurzamer te ontwerpen.

BRENG DE BODEM IN KAART

Een doordacht ontwerp begint bij de bodem. Door eerst te onderzoeken welke bodems je op je camping hebt, zand, klei, een typische duinbodem of natte poldergrond, weet je waar water snel infiltreert, waar het blijft staan en waar de ondergrond kwetsbaar is. Dat helpt om slimme keuzes te maken: waar je best verharding beperkt, waar je wadi’s of groenzones kunt voorzien en welke beplanting goed zal aanslaan zonder intensief onderhoud. Een goed inzicht in de bodemstructuur voorkomt problemen zoals modderplekken, verdroging of verzakkingen en maakt duurzame ingrepen veel effectiever. Je kan de bodem in kaart brengen door zelf te voelen: een kleibodem voelt plakkerig en kneedbaar terwijl een zandgrond korrelig aanvoelt. Aanvullend kan je ook de bodemkaarten op de website van Databank Ondergrond Vlaanderen of Geopunt Vlaanderen raadplegen. Wil je echter zekerheid en gedetailleerd info, neem dan een bodemstaal. De Bodemkundige Dienst van België biedt een handig Tuindoosje aan waarmee je eenvoudig een staal neemt, verstuurt en duidelijk advies ontvangt.

BRENG HET WATERSYSTEEM IN KAART

Om duurzame watermaatregelen op je camping te laten werken, moet je eerst begrijpen hoe het watersysteem op je camping vandaag in elkaar zit. Breng daarom in kaart waar regenwater weg stroomt, waar het verzamelt, waar aansluitingen naar de riolering zitten en waar hemelwaterputten liggen. Met dit inzicht kan je vervolgens hemelwater gericht afkoppelen, hergebruiken of naar een wadi leiden.

Ook het ondergronds watersysteem speelt een belangrijke rol. Om duurzame ingrepen zoals een wadi goed te laten werken, moet je weten hoe de ondergrond functioneert: wat is de infiltratiecapaciteit van de bodem en hoe hoog staat het grondwater ? Zo moet een wadi altijd boven het gemiddeld hoogste grondwaterpeil liggen anders is infiltratie niet mogelijk. Wanneer bovendien de infiltratiecapaciteit van de bodem te laag is, kan het water niet snel genoeg wegzakken en werkt een wadi niet zoals bedoeld. In dat geval is een andere oplossing, zoals een buffer met vertraagde afvoer, soms geschikter. Laat infiltratieproeven nemen op het niveau van de bodem van de geplande infiltratievoorziening, bijvoorbeeld 30 cm onder het maaiveld. Meet op deze locatie ook het grondwaterpeil minstens in de periode januari–maart, en liefst een volledig jaar, om een goed beeld te krijgen van de gemiddeld hoogste grondwaterstand. Door de ondergrond goed te kennen, maak je weloverwogen keuzes en zorg je dat je watermaatregelen echt renderen.

KIJK NAAR WAT GROEIT EN BLOEIT

Ook de bestaande beplanting vertelt veel over hoe je camping vandaag functioneert. Door te kijken welke planten het goed doen en welke het moeilijk hebben, krijg je inzicht in bodemkwaliteit, vochtbeschikbaarheid en microklimaten op het terrein. Vaak is er een duidelijke verklaring te vinden: te nat, te droog, te veel wind of te weinig voeding. Dat helpt om gericht bij te sturen en te kiezen voor soorten die passen bij het kust- of polderlandschap. Tegelijk is het waardevol om in kaart te brengen welke dieren en insecten voorkomen. Zo ontdek je waar ecologische waarden liggen en hoe je die kunt versterken , bijvoorbeeld door extra nectarplanten, struweelranden of rustige zones te voorzien. Door de bestaande natuur goed te analyseren, bouw je verder op wat al werkt en maak je je camping robuuster én natuurvriendelijker.

GA AAN DE SLAG MET FEEDBACK

Feedback van gasten en bewoners vormt een waardevolle bron om je camping te verbeteren. Zij merken als eerste waar iets niet goed werkt: een slecht wegdek, plekken die telkens onder water staan, te warme zones of beplanting die het moeilijk heeft. Zulke signalen zijn geen last, maar een kans. Een klacht over een beschadigd pad kan bijvoorbeeld het moment zijn om niet enkel te herstellen, maar om te kiezen voor een duurzamer alternatief dat beter aansluit bij de bodem en het gebruik. Door deze ervaringen serieus te nemen en om te zetten in gerichte acties , zorg je voor ingrepen die zowel het comfort verhogen als het terrein klimaatslimmer en toekomstbestendiger maken.

WAT ZEGT HET WETGEVEND KADER?

Naast inzichten uit het landschap, de bodem en de gebruikerservaring is ook het wetgevend kader belangrijk. Duurzaamheidsmaatregelen zijn niet altijd vrijblijvend: bij nieuwbouw, verbouwingen of uitbreidingen van verhardingen moet je bijvoorbeeld voldoen aan de Vlaamse hemelwaterverordening. Dat betekent onder andere dat je hemelwater moet opvangen, hergebruiken, infiltreren of bufferen, afhankelijk van de mogelijkheden binnen je project.

Ook voor grondwerken geldt een vergunningsplicht: bij bijvoorbeeld reliëfwijzigingen of wanneer je nieuwe verharding aanlegt op een plaats waar vandaag geen verharding ligt. Daarnaast moet je rekening houden met regels rond erosiebestrijding, mogelijke impact op beschermde soorten en habitats en eventuele beperkingen bij overstromingsgevoelige of kwetsbare natuur in of rond het terrein. Neem bij plannen steeds contact op met de dienst ruimtelijke ordening van je stad of gemeente om inzicht te krijgen in het wetttelijk kader.

VOORKOM DEZE VALKUILEN

BETREK OP VOORHAND DE STAD OF GEMEENTE

Een veelvoorkomende valkuil is te laat contact opnemen met het lokaal bestuur. Elke camping ligt in een specifieke ruimtelijke context, en steden en gemeenten hanteren vaak eigen regels , voorwaarden en interpretaties van de Vlaamse wetgeving. Door al vroeg in gesprek te gaan , krijg je inzicht in wat wel en niet vergund kan worden, welke voorwaarden gelden en welke stappen je moet doorlopen. Dat voorkomt onaangename verrassingen later in het traject.

Door de dienst ruimtelijke ordening van je stad of gemeente vanaf het begin te betrekken, ontstaat bovendien een constructieve samenwerking . Je kan ideeën aftoetsen, knelpunten vroeg opsporen en samen zoeken naar haalbare en toekomstgerichte oplossingen. Gemeenten hebben vaak ook waardevolle kennis over water, natuur, veiligheid en mobiliteit in de omgeving, waar je project sterker van wordt. Zo leg je een solide basis voor vlotte vergunningen én voor duurzame ingrepen die passen in het bredere beleidskader.

BETREK BEWONERS/GASTEN EN BUREN

Naast een goed overleg met de gemeente is het even belangrijk om bewoners, gasten en buren mee te nemen in je plannen. Zij leven op en rond de camping en merken als eerste waar bepaalde keuzes impact hebben, zoals ingrepen dicht bij de perceelsgrens, waar schaduw van bomen wel of niet wenselijk is, enz. Door hen vroeg te betrekken, kan je misverstanden en conflicten vermijden en kom je samen tot betere oplossingen.

Betrokkenheid is ook waardevol om mensen de meerwaarde van duurzame ingrepen uit te leggen . Wanneer je uitlegt waarom je bijvoorbeeld voor meer ontharding, natuurvriendelijke beplanting of waterinfiltratie kiest, begrijpen gasten en bewoners de meerwaarde sneller. Infomomenten, korte toelichtingen ter plaatse of een gesprek nabij de staancaravan bieden ruimte voor vragen, ideeën en zorgen. Zeker voor bewoners met een langere verblijfsduur is het belangrijk vertrouwen en draagvlak te creëren. Door in dialoog te gaan, bouw je niet alleen aan een toekomstgerichte camping, maar ook aan een community die zich gehoord en mee verantwoordelijk voelt

DENK OP LANGE TERMIJN EN OP SCHAAL VAN DE VOLLEDIGE CAMPING

Een veelvoorkomende valkuil is te weinig op lange termijn te denken. Alles hangt namelijk samen: daken en verhardingen sturen hun hemelwater naar putten, leidingen of een wadi; de inplanting van nieuwe paden, nutsleidingen of beplanting kan je toekomstige keuzes versterken of net blokkeren. Denk aan een vernieuwd pad waar je nadien toch nog kabels voor laadpalen onder wil: dubbel werk én dubbele kosten.

Door vooraf te kijken naar de volledige camping maak je betere keuzes en voorkom je herstelwerk. Het helpt ook om in fases te werken: je weet waar je naartoe wil, maar kan de uitvoering spreiden naargelang tijd en budget. Tot slot is het hebben van een plan voor de volledige camping of een afgebakende zone ook van belang in het kader van vergunningsaanvragen. Deze kunnen makkelijker worden beoordeeld indien een globaal plan op tafel ligt.

DENK AAN HET BEHEER VOOR EEN BLIJVEND

RESULTAAT

Een duurzame ingreep werkt alleen op lange termijn als het beheer goed is geregeld. Veel maatregelen, zoals nieuwe beplanting, een wadi, of natuurvriendelijke zones, vragen specifiek onderhoud. Lees je daarom vooraf goed in: hoeveel tijd en middelen vergen deze ingrepen en wie zal het beheer opnemen? Door dat duidelijk te plannen, voorkom je dat de kwaliteit na enkele seizoenen achteruitgaat.

Voorzie na de uitvoering ook een periode van opvolging: hoe reageert de beplanting, infiltreert het water zoals verwacht en zijn er plekken die bijsturing nodig hebben? Met een doordacht beheerplan blijft het resultaat niet alleen mooi, maar ook functioneel en klimaatrobuust.

WERK MÉT NATUUR EN WATER IN PLAATS

VAN TEGEN

Een veelgemaakte fout is om natuurlijke processen als een hinder te zien, terwijl ze net een sterke troef kunnen zijn. Vermijd het draineren van natte plekken, maar geef hier juist ruimte aan het water. Zo kan je zonder veel moeite een waardevol natuur- en belevingselement creëren . Op warme, verharde zones kies je beter voor droogte- en hittebestendige planten die wél tegen die omstandigheden kunnen. Ook eenvoudige ingrepen zoals nestkastjes of insectenhotels versterken de biodiversiteit en maken de camping aantrekkelijker voor bezoekers. Door te vertrekken van wat al aanwezig is, kan je de camping anders organiseren en situaties die anders als ‘overlast’ worden gezien omvormen tot echte kwaliteiten voor je bezoekers én de omgeving.

DUURZAME ACTIES

Op deze pagina ontdek je duurzame acties die elkaar versterken en samen een flexibel pakket vormen voor jouw camping. Denk aan ontharden, regenwater laten infiltreren via wadi’s of doorlatende verharding, klimaatrobuuste beplanting en slimme tussenmeters voor water en energie. Elke ingreep beïnvloedt het hele systeem: van schaduw en bodemkwaliteit tot wateropslag en recreatieve meerwaarde.

LEGENDE SYMBOLEN

DUURZAME ACTIES

KANSEN

Verharding

Duurzame acties leveren meer op dan milieuwinst alleen . Ze verminderen schade bij droogte en piekregen, verlagen het verbruik, trekken meer natuur aan en dragen in sterke mate bij tot een belevingsvolle camping. Op de volgende pagina lees je met welke kansen de implementatie van duurzame acties gepaard gaan.

VERHARDING Water

Recreatieve meerwaarde

Afwateren naar groenzone

Zorg ervoor dat water niet langer naar de riolering stroomt, maar rechtstreeks naar een groenzone waar het kan infiltreren.

Ontharden

Verklein verharde oppervlakken zoals asfalt, beton en tegels waar mogelijk. Zo stimuleer je de natuurlijke opname van hemelwater in de bodem en ga je het hitte-eilandeffect tegen.

Bedrijfsvoering

Beplanting

Waterdoorlatende materialen

Gebruik waterdoorlatende materialen zodat hemelwater niet afstroomt, maar ter plaatse kan blijven.

Water besparen

Beperk watergebruik door efficiënt en spaarzaam om te gaan met hemelwater. Kies voor zuinige toestellen, korte sproeibeurten en slimme sturing om verspilling te vermijden.

Water ter plaatse houden

Koppel daken, paden en andere verharde oppervlakken los van de riolering en stuur het water naar hemelwaterputten, infiltratie- of groenzones.

besparen

Water infiltreren

Laat hemelwater ter plaatse in de bodem trekken via wadi's, groenzones of doorlatende verharding. Zo vul je het grondwater op een natuurlijke manier aan.

Water bufferen

Houd hemelwater tijdelijk vast in buffervijvers, wadi’s of ondergrondse buffers om piekafvoer te vermijden en wateroverlast te beperken. Nadien kan je het water vertraagd afvoeren of opnieuw nuttig inzetten.

Water hergebruiken

Vang hemelwater op en gebruik het opnieuw voor toepassingen zoals toiletspoeling, schoonmaak of irrigatie. Met moderne filtersystemen kan je zelfs afvalwater zuiveren tot hergebruikkwaliteit en bijna volledig circulair werken.

Water ter plaatse houden

Water hergebruiken

Water laten infiltreren in de bodem

Water bu eren en vertraagd afvoeren

Water lozen op de RWA-leiding

Water lozen op de gemengde riolering

BEPLANTING

Aangenaam microklimaat creëren

Plaats beplanting strategisch om wind te breken en natuurlijke verkoeling te bieden op warme dagen. Door schaduwplekken af te wisselen met open ruimtes ontstaat een gevarieerd en comfortabel microklimaat.

Ecologische waarde versterken

Vergroot groenzones en combineer verschillende plantensoorten om een aantrekkelijk leefgebied te creëren voor vogels, insecten en andere fauna. Zo draag je bij aan een rijkere biodiversiteit op je camping.

Verdamping tegengaan

Beperk verdamping door beplanting toe te voegen en windluwe zones te creëren. Hierdoor blijft vocht langer in de bodem en verminder je het risico op droogtestress.

Waterhuishouding en bodemleven verbeteren

Houd water langer vast in de bodem en versterk de bodemstructuur door diverse beplanting te voorzien. Zo stimuleer je een gezond en actief bodemleven.

De Ladder van Lansink geeft weer wat meest tot minst wenselijk is op het vlak van waterbeheer.

Water

KANSEN

RECREATIEVE MEERWAARDE

Begrip

Ga in gesprek met bewoners, plaats infoborden nabij ingrepen of organiseer een toelichting en breng zo gasten iets bij. Door kennis te delen ontstaat bovendien meer begrip en waardering.

Spel

Combineer water en groen met natuurlijke speelaanleidingen om een omgeving te creëren die uitnodigt tot ontdekken, bewegen en vrij spel.

BEDRIJFSVOERING

Automatisering

Automatiseer processen zoals toegang en registratie om het beheer efficiënter, minder belastend en gebruiksvriendelijker te maken. Denk aan digitale inchecksystemen, automatische slagbomen en online reserveringen.

Leesbaarheid

Een duidelijke hiërarchie in paden, slimme plaatsing van groenstructuren en heldere zichtlijnen dragen bij aan een overzichtelijke, herkenbare en leesbare campingsite. Dit draagt ook in sterke mate bij aan de veiligheid op de camping.

Energietransitie

Rust

Groene zones bieden ruimte voor stilte en beschutte zitplekken waar bezoekers tot rust kunnen komen en de natuur bewust kunnen ervaren. Zo ontstaat ruimte voor bezinning, verstilling en verwondering.

Contact met de natuur

Stimuleer interactie met de omgeving via rust- en uitzichtpunten in het groen, waterpartijen en speelnatuur. Zo breng je gasten dichter bij de natuur en laat je hen tijdens hun verblijf intens beleven.

Voorzie bij het hernieuwen van verharding meteen laadpunten of wachtleidingen. Zo ben je klaar voor de toekomst. Door ze goed te plaatsen en te koppelen aan zonnepanelen bespaar je op termijn. Ook water wordt naar verwachting duurder, dus nu investeren in slimme oplossingen loont.

Kostenefficiëntie / besparenv

Hergebruik hemel- en afvalwater en kies voor extensief groenbeheer. Zo beperk je het onderhoud en bespaar je op arbeid, water en middelen. Ook het gebruik van slimme tellers en slimme sturing voor water en elektriciteit kunnen in sterke mate bijdragen aan een lager verbruik.

Experiment

Durf te experimenteren met andere kampeervormen: ze passen vaak zeer goed bij groen- en waterstructuren en kunnen een nieuw jong publiek aanspreken. Zo ontstaan kansen om je camping aantrekkelijk en flexibel te ontwikkelen en je publiek te diversifiëren.

Nauw contact met de natuur (© Toerisme

Waterdoorlatende materialen dragen bij aan een natuurlijke uitstraling van de camping (© Toerisme Vlaanderen)

Het experimenteren met nieuwe kampeervormen biedt kansen om ook de omgeving anders te gaan inrichten. (Nomad tent © Holiday Village Knokke)

De aanwezigheid van water en groen zorgt voor een aangenaam klimaat op de camping (Spoelepark, Lokeren © OMGEVING)

Vlaanderen)

Kamperen in het groen (© Toerisme Vlaanderen)

TESTCASE CAMPING DE HEIDE

Camping De Heide bevindt zich in De Haan langs de Driftweg, in een typisch polderlandschap. De camping ligt tussenin het natuurreservaat Trektelpost en ten noorden van het Natuurgebied d'Heye. Langs de oost en westelijke zijde grenst de camping aan andere campings.

Het terrein is globaal gezien vlak. Het laagste punt bevindt zich in het zuidelijkste punt van de camping. De camping is reeds vrij groen, voornamelijk in het gedeelte voor toeristische verhuur. Er zijn reeds veel bomen aanwezig en de verhardingsgraad is beperkt.

KANSEN

• Reeds sterke basis voor verduurzaming

• Kansen voor infiltratie

• Innovatiekansen bij renovatie sanitair gebouw

• Kansen voor recreatieve meerwaarde

KNELPUNTEN

• Vrij hoge grondwatertafel in winter en voorjaar

• Beperkte bronnen hemelwater voor hergebruik

• Nood aan dialoog met gasten (bewoners met uiteenlopende betrokkenheid op vlak van duurzaamheid)

• Financiële haalbaarheid vraagt gefaseerde keuzes

Kansen om te gaan ontharden.

Kansen voor een grotere diversiteit in beplanting.

Situering

Kansen voor een grotere diversiteit in beplanting.

Kansen op vlak van recreatieve meerwaarde.

ZONE VOOR HERINRICHTING - BESTAANDE TOESTAND

ZONE VOOR HERINRICHTING - TOEKOMSTSCHETS

De toekomstschets voor Camping De Heide zet in op een krachtige combinatie van natuur, waterbeheer en beleving. Centraal in het ontwerp ligt een uitgestrekte wadi op de overgang tussen duinen en polders. Deze plek markeert niet alleen de verschuiving van een goed doorlaatbare zandbodem naar een bodem met silt- en kleideeltjes, maar vormt ook een slimme oplossing voor duurzaam waterbeheer en vormt de natuurlijke grens tussen de jaargasten en korte verblijvers. De wadi vangt overtollig hemelwater afkomstig uit de hemelwaterputten op, voornamelijk tijdens de wintermaanden wanneer geen hergebruik plaatsvindt, en laat het langzaam infiltreren, waardoor het terrein robuuster en klimaatbestendiger wordt. Ook de dakoppervlaktes van de nabijgelegen stacaravans kunnen worden aangesloten op de wadi voor een grotere dynamiek. Tijdens de zomermaanden, wanneer het merendeel van het hemelwater wordt hergebruikt, kan de flauwe wadi als extra speel- of verblijfsruimte worden ingeschakeld, die sporadisch volloopt bij een stevige regenbui.

Rondom de wadi ontstaat een natuurlijke setting met bomen, struiken en bloemrijke graslanden. Een nieuwe circulatiestructuur beperkt doorgaand verkeer door het te concentreren op één centrale hoofdas. Parkeerzones worden strategisch geplaatst bij het onthaal en ten noordoosten van het sanitair gebouw.

Daarnaast krijgt de camping een groenere inrichting: kampeerplekken worden omgeven door natuurlijke afscheidingen en waar mogelijk worden bomen geplant die voor verkoeling op hete dagen zorgen, de speeltuin wordt groener en naast het sanitair gebouw komt een multifunctionele buitenruimte. Het schetsontwerp verbindt duurzaam waterbeheer met een grotere landschapsbeleving en verblijfskwaliteit, zodat gasten kunnen genieten van een natuurlijke, uitnodigende omgeving.

BESTAANDE SITUATIE

MOGELIJKE NIEUWE INRICHTING

TESTCASE CAMPING DE HEIDE

VERHARDING

Op de camping wordt een duidelijke rangorde in wegen voorgesteld. Hoofdwegen worden aangelegd in een gesloten verharding waarbij het hemelwater in de groenzones naast de weg kan infiltreren. Zijwegen worden voorzien in een karrenspoor met een waterdoorlatende middenberm. Wandelpaden kunnen volledig worden gerealiseerd in doorlatende materialen zoals kleischelpen of gras. Ook parkings krijgen waterdoorlatende materialen met voldoende draagkracht. Zo blijft het terrein overzichtelijk en goed berijdbaar, terwijl infiltratie maximaal wordt benut en het groene karakter van de camping versterkt.

BEPLANTING

Het groenbeeld zet in hoofdzaak in op een versterking van de ecologische kwaliteiten en sfeer op de camping. De langgerekte wadi creëert ruimte om een natuurlijk beeld te bekomen van graslanden, struiken en bomen. Door bepaalde zones niet toegankelijk te maken of minder regelmatig te maaien, ontstaan kansen voor kleine fauna om zich een deeltje van deze fijne habitat eigen te maken. Daarnaast worden kampeerplaatsen gescheiden door gemengde hagen en worden op alternerende wijze bomen aangeplant zodanig dat een grotere variatie tussen schaduw en zonnige plekken ontstaat op de camping. Voor elk wat wils!

WATER

Zoals eerder aangehaald, vangt de wadi overtollig hemelwater op. Dit zal vooral voorvallen tijdens de wintermaanden, wanneer geen hergebruik ter hoogte van het sanitair gebouw plaatsvindt. Tijdens de zomermaanden zal de wadi vaker droog staan, waardoor deze als bespeelbare ruimte kan worden ingenomen.

Hier wordt voorgesteld om te werken met systemen, zoals de Hydraloop, die water afkomstig van bijvoorbeeld douches zuiveren. Dit om het tekort aan water uit de hemelwaterputten tijdens piekmomenten op te vangen. Opgelet, gezuiverd water dat niet wordt gebruikt, mag je niet op een wadi lozen, maar dien je aan te sluiten op de riolering.

KANSEN

Beleving is een belangrijk onderdeel van de duurzame camping. Natuurmaatregelen creëren tegelijk kansen voor ontspanning, spel en ontmoeting. De lange wadi vormt een levendige plek waar gasten kunnen wandelen, spelen, ontdekken en tot rust komen, met infoborden die de ecologische waarde uitleggen. De speelzone krijgt een natuurlijker karakter, terwijl nabij het sanitair gebouw een ontmoetingsplek ontstaat voor picknick, kampvuur en kleinschalige activiteiten.

Bij het ontharden of heraanleggen van verhardingen is het slim om ook meteen wachtleidingen te voorzien voor bijvoorbeeld laadpalen of rioleringswerken uit te voeren.

DE VELE VOORDELEN VAN EEN WADI

Een wadi vormt een multifunctioneel landschapselement waarin waterbeheer, natuur en beleving samenkomen. De wadi vangt hemelwater lokaal op en laat het infiltreren, waardoor wateroverlast wordt beperkt en een aangenaam microklimaat ontstaat. Tegelijk creëert de wadi ruimte voor rust en bezinning, contact met de natuur en spel, en maakt ze natuurlijke processen zichtbaar en begrijpbaar. Door een doordachte inrichting met gevarieerde beplanting versterkt de wadi de esthetische en ecologische waarde van het terrein en fungeert ze als een plek voor educatie, ontspanning en klimaatadaptatie.

Ecologische waarde versterken

Contact met de natuur Rust

Begrip

Infiltreren

Wadi

meter

Talud steiler

Flauwe oever

Camperplaats

0,30 meter

Spel

Aangenaam klimaat creëren

0,50 meter

Talud niet steiler dan 1/2

5 meter 4 meter

Minimale breedte houtkant

Rijweg toegankelijk voor brandweer

Wadi ingezaaid met een biodivers en bloemenrijk mengsel (© Blauwgroen Vlaanderen)

Picknicken in het groen (Spoelepark, Lokeren © OMGEVING)

Houten spelprikkels in een wadi (Pennepoelpark, Mechelen © OMGEVING)

HERGEBRUIK VAN

AFVALWATER

Denk eerst aan minder verbruiken, vóór je hergebruikt Kijk waar je het watergebruik meteen kan terugdringen. Installeer waterzuinige douchekoppen, wasmachines en toiletten. Soms kan je water zelfs volledig vermijden, bijvoorbeeld met een compost- of vacuümtoilet. Spoor lekken snel op door in te zetten op lekdetectie en eenvoudige monitoring; zo vermijd je onnodige verspilling.

Daarna kan je water slim hergebruiken Opvangen van regenwater is een evidente kans, maar ook grijs water (afkomstig van douches of wasmachines) en zelfs zwart water (afkomstig van toiletten) kan je tegenwoordig zuiveren en opnieuw inzetten. De technieken evolueren snel en worden steeds toegankelijker voor campings.

Let op! Gezuiverd afvalwater blijft wettelijk gezien afvalwater. Je mag het daarom niet laten infiltreren in de bodem. Gezuiverd water dat je niet hergebruikt, moet je steeds afvoeren via de riolering en kan dus niet worden geloosd in bijvoorbeeld een wadi.

COLLECTIEVE SYSTEMEN

Op campings wisselt het aantal gasten vaak. Daardoor werken systemen die per verblijf water regelen meestal niet goed. Soms is er in één verblijf te weinig water, of is de hemelwaterput leeg, terwijl bij een ander verblijf nog veel water is, maar de gasten niet aanwezig zijn. Dit zorgt voor weinig gebruiksmogelijkheden en onnodige verspilling.

Collectieve systemen zijn daarom handiger. Hierbij verzamel je het regenwater of gezuiverd afvalwater op één centrale plaats. Daarna verdeel je het water naar de plekken die op dat moment gebruikt worden. Zo kan je het beschikbare water veel beter benutten, ongeacht hoeveel plaatsen bezet zijn. Je kan regenwater en afvalwater zowel per zone in de camping, per camping apart als voor meerdere campings samen beheren. Dit heeft verschillende voordelen: je deelt de installaties en het onderhoud, en de kosten per kubieke meter behandeld water zijn meestal lager.

Op Camping Gentele in Brugge wordt het afvalwater gezuiverd via beluchting in bezinkputten en via het rietveld. (© Camping Gentele)

SYSTEMEN VOOR DE ZUIVERING VAN GRIJS WATER

Verschillende systemen zijn vandaag in staat water te zuiveren tot hergebruikkwaliteit.

Voor water dat van wegen komt en zand, modder of lichte vervuiling van voertuigen bevat, is een systeem zoals SediPipe® handig. Dit zuivert het regenwater voordat het in de hemelwaterput komt. Het verwijdert stoffen die kunnen bezinken en lichte vloeistoffen. Daarom is het geschikt voor verharde delen van een camping, zoals wegen en parkings.

Daarnaast bestaan ook compacte toestellen voor het zuiveren van water afkomstig van douches, baden en wasmachines zodat dit herbruikt kan worden. Hydraloop is een bekend voorbeeld. Dit toestel bestaat in verschillende maten, afhankelijk van de beschikbare ruimte en het waterverbruik. Het werkt volledig automatisch en kan bijna alle soorten grijs water verwerken, behalve keukenwater. Het gezuiverde water kan worden gebruikt voor toepassingen waarvoor geen drinkwater nodig is, zoals toiletspoeling of schoonmaak. Hydraloop heeft een ingebouwde overloop en schakelt automatisch over op drinkwater wanneer geen grijs water beschikbaar is.

De installatie van een aantal Hydraloops op camping Weltevreden zorgt voor een dagelijkse besparing van 6000 liter water. Ook de campings Ferie, in Denemarken, en Muensterland, in Duitsland, maken al gebruik van dit systeem. (© Hydraloop)

SYSTEMEN VOOR DE ZUIVERING VAN ZWART WATER

Twee veelgebruikte systemen voor het zuiveren van afvalwater uit toiletten zijn beluchte rietvelden en anaerobe bioreactoren. Beide hebben hun eigen voordelen.

Beluchte rietvelden zuiveren water zodat het veilig kan worden geloosd. Het water stroomt door een bed van kleikorrels met riet, waar bacteriën op de wortels en korrels organisch materiaal afbreken. Door extra zuurstof toe te voegen werkt het systeem sneller en efficiënter, waardoor je minder ruimte nodig hebt: ongeveer 0,75 m² per inwonerequivalent. Voor campings is dit interessant omdat de installatie compact blijft en zowel zwart als grijs water kan behandelen. Het rietveld moet wel altijd in een vloeistofdichte kuip geplaatst worden.

De Phytoair-systemen van Rietland zijn een voorbeeld van beluchte rietvelden. Ze combineren natuurlijke filtering met een gecontroleerde toevoer van lucht. Daardoor passen ze goed in een campingomgeving waar betrouwbaarheid, eenvoud en een kleine ruimtevraag belangrijk zijn.

Anaerobe bioreactoren werken zonder zuurstof. Ze zetten organisch materiaal om in o.a. biogas en voedingsstoffen, wat kansen biedt voor campings die circulair willen werken.

De phytocube is een compact systeem dat modulair kan worden uitgebreid, beperkte graafwerken vergt en waarvan de afwerking kan worden aangepast aan de tuininrichting (© Rietland)

TESTCASE CAMPING VELD & DUIN

Camping Veld & Duin ligt in Bredene, langs de Koning Astridlaan, tussen andere campings en direct aan de duinen en het strand. Het terrein is grotendeels waterdoorlatend, al zorgt een hoogteverschil van zo’n 90 cm voor kans op wateroverlast in het laagste deel. De groene beplanting versterkt de sfeer. De camping bestaat vooral uit vaste standplaatsen voor stacaravans, aangevuld met chalets en enkele camperplaatsen. De verouderde chalets worden binnenkort vervangen door moderne units. Vooraan komt een nieuw kampeereiland met alternatieve verblijfsvormen, terwijl de westzijde recent werd heringericht met wadi’s en meer ontharding.

KANSEN

• Sterke bestaande basis voor duurzaam waterbeheer

• Grote opvangcapaciteit (80 m³) nog niet volledig benut

• Gescheiden rioleringsstelsel aanwezig

• Geplande herstructurering met lagere bezetting creëert kansen voor water, groen en beleving

• Gefaseerde aanpak van werken op basis van toekomstvisie

KNELPUNTEN

• Lokale problemen door slecht doorlatende bodem

• Hoge verhardings- en bezettingsgraad bemoeilijkt infiltratie

• Beperkte aanwezigheid van bomen en gelaagdheid

• Nood aan sensibilisatie van gasten en zorgvuldige fasering van ingrepen

Kansen voor een grotere diversiteit in beplanting.

Situering

Kansen voor experiment ter hoogte van een te herstructureren zone

Kansen om te gaan ontharden.

Kansen voor innovatie ter hoogte van verouderde verblijven

ZONE VOOR HERINRICHTING - BESTAANDE TOESTAND

ZONE VOOR HERINRICHTING - TOEKOMSTSCHETS

De herontwikkeling van de chaletzone biedt een belangrijke mogelijkheid om waterbeheer en groenbeleving centraal te stellen. Omdat infiltratie in deze zone moeilijk verloopt, is een minder dichte inrichting aangewezen, met extra bufferruimte voor water. Elders op het terrein kan de inrichting compacter blijven om de totale capaciteit te behouden. Rond het sanitair gebouw worden de bestaande wadi’s verder uitgebreid tot één samenhangende structuur. Deze groene waterzone krijgt een dubbele functie: naast wateropvang wordt het een aantrekkelijke ontmoetingsplek waar gasten kunnen picknicken, spelen, een boek lezen of gewoon genieten van de groene omgeving. Door de wadi’s te verbinden ontstaat een landschappelijke ruggengraat waar nieuwe chalets en groenstructuren harmonieus rond worden georganiseerd.

Ook de centrale as krijgt een nieuwe uitstraling door de aanplant van bomen en het ontharden van delen van de parking, die worden omgevormd tot plantvakken. Zo wordt de grote asfaltvlakte verzacht en ontstaat een aangenamer, klimaatvriendelijker terrein. Bij andere parkings worden eveneens onthardingsmaatregelen voorzien. Eén van de hoofdparkings verhuist naar het uiterste noordoosten, met een directe toegang via de Koningin Astridlaan. Dit vermindert het gemotoriseerd verkeer binnen de camping en verhoogt rust en veiligheid. De nieuwe parking zal dienen voor gasten van het kampeereiland en vaste bewoners van nabijgelegen stacaravans.

Vooraan wordt de vrijgekomen ruimte van verdwenen stacaravans benut voor een innovatief kampeereiland. Hier is ruimte om te experimenteren met alternatieve kampeervormen zoals glamping in safaritenten, waarmee wordt ingespeeld op de groeiende vraag naar een verblijf in een groen kader. Zo ontstaat een toekomstbestendig concept waarin vergroening, waterbeheer en gastbeleving samenkomen.

BESTAANDE SITUATIE

MOGELIJKE NIEUWE INRICHTING

TESTCASE CAMPING VELD & DUIN

VERHARDING

Om de wegen op de camping compact te houden en voetgangers en fietsers duidelijk te scheiden van gemotoriseerd verkeer, wordt de circulatie hertekend. Gemotoriseerd verkeer wordt via de kortste route naar centrale parkeerzones of kleinere pockets geleid. Door één van de hoofdparkings naar de straatzijde te verplaatsen, kan een deel van het autoverkeer buiten de camping blijven. Binnen de camping zorgen smallere, slingerende wandelpaden in waterdoorlatende, zachte materialen voor aangename en veilige verbindingen voor voetgangers. De soms overgedimensioneerde parkeerzones worden zachter ingericht door het omvormen van parkeerplaatsen naar plantvakken voor bomen.

BEPLANTING

De beplanting van Veld en Duin versterkt zowel de sfeer als de natuurbeleving. Rust, privacy en verbondenheid met het landschap staan centraal. Door de beperkte ruimte tussen stacaravans wordt hier vooral ingezet op meer biodiversiteit en het verkrijgen van een groene structuur door middel van infiltratiestroken, die worden ingezaaid met een bloemenrijk zaadmengsel of, indien ruimte, beplant met struiken. In de chaletzone, op het kampeereiland en ter hoogte van de parkings, waar meer ruimte voorhanden is, liggen kansen om het aantal bomen op de camping aanzienlijk te verhogen en zo een aangemaam micro-klimaat te creëren. Ook het beplanten van de wadi's zorgt ervoor dat verdamping beperkt blijft.

WATER

Door de wadi rondom het sanitair gebouw uit te breiden ontstaat extra buffercapaciteit. Hemelwater van het dak wordt opgevangen in een hemelwaterput en hergebruikt. Het water dat niet wordt hergebruikt, loopt over in de wadi. De langgerekte wadi vormt een cascadesysteem dat het water zo lang mogelijk hogerop vasthoudt. Op het laagste punt wordt een bufferzone voorzien dat in nood, tijdens natte periodes, het water vertraagd kan afvoeren naar de riolering. Tussen de stacaravans zorgen verlaagde infiltratiestroken voor opvang, infiltratie en een groene uitstraling.

KANSEN

De verbonden wadi’s vormen een levendige zone waar spelen, ontdekken en ontspanning samenkomen. Stapstenen en spelelementen maken wisselende waterpeilen tastbaar, terwijl zitplekken verblijf stimuleren. Infoborden versterken kennis over water, insecten en ecologie. De open zone tussen wadi en sanitair gebouw biedt ruimte voor ontmoetingen, sport, kleinschalige evenementen en vormt tegelijk een aangename verblijfsplek voor campergasten. Zo groeit waterbeheer uit tot een sociale en landschappelijke kwaliteit.

EEN INFILTRATIEVELD, WADI OF BUFFER?

Een infiltratieveld is een vlakke, ondiepe zone waar regenwater rustig in de bodem kan zakken. Het ziet er vaak uit als een gewoon stuk gras of een bredere strook naast een verharding.

min. 30cm en max. 50cm diep

Gemiddeld hoogste grondwatertafel

Een wadi is een verlaging in het landschap waar hemelwater tijdelijk blijft staan. Daarna zakt het langzaam weg, zodat de wadi weer droog wordt. Omdat een wadi dieper is, kan ze meer water op een kleinere plek opvangen dan een infiltratieveld.

Oppervlakte en volume afhankelijk van hoeveelheid hemelwater moet worden opgevangen

Een buffer is een ruimte die regenwater tijdelijk opslaat. Het water wordt daarna hergebruikt of traag afgevoerd. Hier infiltreert het water niet of heel traag. Buffers worden gebruikt op plaatsen waar de bodem weinig water doorlaat of om piekbuien op te vangen en zo overstromingen stroomafwaarts te voorkomen.

Talud niet steiler dan 1/2

Kies voor een flauwe oever, indien ruimte, voor meer biodiversiteit

Wil je infiltreren, maar is de ruimte beperkt? Kies dan voor ondergrondse infiltratiesystemen zoals een infiltratiekolk of -kratten. Bij vergunning moet je deze keuze steeds motiveren. Bovengronds infiltreren verdient namelijk steeds de voorkeur gezien dit bijdraagt aan verkoeling, biodiversiteit en beleving.

INFILTRATIEVELD

Gemiddeld hoogste grondwatertafel

WADI

Gemiddeld hoogste grondwatertafel

Verlaging van het maaiveld

Max. 30cm

Infiltratieveld

Bufferbekken

Talud niet steiler dan 1/2

Kies voor een flauwe oever, indien ruimte, voor meer biodiversiteit

Oppervlakte en volume afhankelijk van hoeveelheid hemelwater moet worden opgevangen

min. 30cm en max. 50cm diep

BUFFER

Gemiddeld hoogste grondwatertafel

Vertraagde afvoer via knijpleiding

Infiltratieveld

Oppervlakte en volume afhankelijk van hoeveelheid hemelwater moet worden opevangen

Controleput/ Noodoverloop

Gemiddeld hoogste

Wadi

Wadi

Controleput/ Noodoverloop

Infiltratieveld met vaste planten (Zandberg, Gent © Blauwgroen Vlaanderen)

Buffergracht (Turfweide, Veenendael © OMGEVING)

Wadi Stadsgroen Ghellinck (Kortrijk © OMGEVING)

Buffer rondom zwembad en parking (Sportoase, Heist-op-den-Berg © OMGEVING)

Infiltratieveld in speelzone (Florent Cotmansplein © Frederik Beyens)

DE JUISTE PLANT OP DE JUISTE PLAATS

Een doordachte plantkeuze zorgt voor een camping die niet alleen groen oogt, maar ook sterk en toekomstbestendig is. Planten die passen bij de bodem, de ruimte en het klimaat groeien beter, vragen minder onderhoud en veroorzaken minder problemen op lange termijn. Door bewust invasieve, uitheemse soorten te vermijden, bescherm je het natuurlijke evenwicht én de biodiversiteit. In de tabel hieronder vind je passende soorten per streek alsook een overzicht van invasieve soorten die je beter niet aanplant met daartegenover veilige en geschikte alternatieven. Op de volgende pagina’s lees je hoeveel ruimte en onderhoud verschillende groenvormen vragen. Denk ook vooruit: plant bomen op minstens 2 meter van de perceelsgrens en stem plannen tijdig af met buren. Zo voorkom je conflicten en groeit je groen uit tot een meerwaarde voor iedereen.

Onderstaand schema toont welke planten waar goed gedijen.

Duinen

Heesters

meidoorn (Crataegus monogyna)

Polders

rode kornoelje (Cornus sanguinea) wilde Kardinaalsmuts (Euonymus europaeus) wilde liguster (Ligustrum vulgare)

duindoorn (Hippophae rhamnoides)

duinroos (Rosa pimpinellifolia)

sleedoorn (Prunus spinosa)

gelderse roos (Viburnum opulus)

hazelaar (Corylus avellana) kruipwilg (Salix repens)

bIttere wilg (Salix purpurea)

gewone vlier (Sambucus nigra) grauwe wilg (Salix cinerea) wegedoorn (Rhamnus cathartica) zuurbes (Berberis vulgaris)

Bomen

es (Fraxinus excelsior) zomereik (Quercus robur) grove den (Pinus sylvestris) els (Alnus glutinosa) schietwilg (Salix alba) ratelpopulier (Populus tremula)

witte abeel (Populus alba) grauwe abeel (Populus x canescens) zwarte populier (Populus nigra) ruwe berk (Betula pendula)

fladderiep (Ulmus leavis) zachte berk (Betula pubescens)

ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN BIJ SOORTKEUZE

- Populus: soort gevoelig voor takbreuk

- Transparante kronen: Ulmus, Pinus, Betula, Salix, Quercus, Populus, Alnus

- Groenblijvende, inheemse haag: Ligustrum vulgare 'Atrovirens'

- Fraxinus excelsior: soort gevoelig voor essentaksterfte, kies cultivars als 'Geessink' en 'Atlas'

- Ulmus minor: kies voor resistente cultivars ('Fiorente', 'Frontier', 'Clusius', 'New Horizon', 'Nanguen', 'Dodoens', 'Rebona', 'Wanoux', enz.

- Soorten geschikt voor nattere zones: Salix, Alnus, Populus tremula 'Tapiau', Betula pubescens

INVASIEF KARAKTER ALTERNATIEF MET GELIJKAARDIGE EIGENSCHAPPEN

Maximaal vermijden (Onderstaande plantenlijst bevat specifiek soorten geschikt voor het kust- en polderlandschap.)

Amerikaans krentenboompje Appel (Malus sylvestris), europees krentenboompje (amelanchier ovalis)

Amerikaanse vogelkers Gewone vogelkers (Prunus padus), zoete kers (Prunus avium)

Boksdoorn Zuurbes (Berberis vulgaris)

Canadese kornoelje Rode kornoelje (Cornus sanguinea)

Chinese zuurbes Hulst (Ilex aquifolium)

Chinese bruidssluier Wilde bosrank (Clemantis vitalba), wilde kamperfoelie (Lonicera periclymenum)

Japanse berberis Hulst (Ilex aquifolium), zuurbes (Berberis vulgaris)

Cotoneaster soorten Sporkehout (Frangula alnus), wegedoorn (Rhamnus cathartica), trosvlier (Sambucus racemosa), kruipwilg (Salix repens), wilde liguster (Ligustrum vulgare), gelderse roos (Viburnum opulus)

Gewone sneeuwbes Wilde liguster (Ligustrum vulgare), eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna)

Hemelboom Es (Fraxinus excelsior), tamme kastanje (Castanea sativa)

Hottentotvijg Hemelsleutel (Hylotelephium telephium), muizenoor (Pilosella officinarum)

Japanse duizendknoop Adderwortel (Persicaria bistorta), koninginnenkruid (Eupatorium cannabinum), lange ereprijs (Veronica longifolia)

Kokardebloem Oranje havikskruid (Pilossella aurantiaca), gele kamille (Anthemis tinctoria)

Late/canadese guldenroede Heelblaadjes (Pulcaria dysenterica), wilgenroosje (Chamaenerion angustifolium), echte guldenroede (Solidago virgaurea)

Laurierkers Taxus (Taxus baccata), wilde liguster (Ligustrum vulgare), vogelkers (Prunus padus)

Mahonie Zuurbes (Berberis vulgaris), hulst (Ilex aquifolium)

Oosterse wingerd Vijfbladige wingerd

Palmlelie sp. Grote graslelie (Anthericum liliago)

Rimpelroos Duinroos (Rosa spinosissima), egelantier (Rosa rubiginosa), hondsroos (Rosa canina)

Rode ribes Aalbes (Ribes rubrum)

Smalle olijfwilg Duindoorn (hippophae rhamnoides), bittere wilg (Salix purpurea)

Lijsterbes spirea Kruidvlier (Sambucus ebulus), moerasspirea (Filipendula ulmaria)

Steeneik Taxus (Taxus baccata), hulst (Ilex aquifolium)

Struikaster Rode kornoelje (Cornus sanguinea), peperkers (Lepidium latifolium), hulst (Ilex aquifolium)

Theeboompje Koninginnenkruid (Eupatorium cannabinum), wilgenroosje (Chamaenerion angustifolium)

Valse acacia Es (Fraxinus excelsior), wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia), tamme kastanje (Castanea sativa)

Valse wingerd Hop (Humulus lupulus), klimop (Hedera helix), wilde bosrank (Clemantis vitalba)

Vijfbladige wingerd Hop (Humulus lupulus)

Idem oosterse wingers Klimop (Hedera helix)

Vijfbladige wingerd Wilde bosrank (Clemantis vitalba)

Zilverbes Taxus (Taxus baccata), hulst (Ilex aquifolium)

WAAR

MOET JE OP LETTEN BIJ DE

AANPLANT VAN BOMEN?

1. Kies de juiste boomsoort

- Kies bomen die passen bij het bodemtype.

- Controleer ruimte: uiteindelijke hoogte en breedte moeten haalbaar zijn.

2. Uiterlijk en ecologie

- Let op bloei, herfstkleur, kroonvorm en waarde voor dieren.

- Kies voor inheemse soorten

- Beperk de keuze voor uitheemse soorten tot 20% van het totale aantal bomen op je camping

3. Plant de boom correct aan

- Houd voldoende afstand tussen bomen én tot gevels en wegen.

- Plaats bomen minstens 2 meter van de perceelsgrens (tenzij anders afgesproken).

- In verharding: plantvak ± 4 meter breed.

4. Afstand tot kabels en leidingen

- Vermijd wortelschade en zorg dat kabels en leidingen buiten de zone van de boomwortels liggen.

- De wortelzone loopt ongeveer 1,5 tot 2 meter buiten de kroonrand.

EXTENSIEF GRASLAND

BOMENRIJ

LAAGBLIJVEND STRUWEEL HAAG

Opsleunen bomen 3-4 meter afhankelijk van gewenste doorgang

Voor brandweer vrije doorgang van 4 meter nodig

min. afstand boom tot de weg, beter 1-2 meter

0,50 meter

absolute minimumbreedte plantvak 3 meter 4 meter

minimale streefbreedte plantvak 4 meter 2 meter

GROENE RANDEN

Voor de aanplant van hagen en struiken geldt dezelfde doordachte aanpak als voor bomen. Stem je soortkeuze af op bodem, beschikbare ruimte en gewenste kenmerken van de plant. Het toevoegen van struiken op de camping zorgt voor een gevarieerd beeld en privacy. Bovendien vormen hagen en struwelen een belangrijke voedselbron en schuilplaats voor vogels, insecten en kleine zoogdieren of reptielen Afhankelijk van de ruimte die je hebt, kan je kiezen voor een strakker geschoren haag of een breder hegstruweel. De ruimte tussen kampeerplaatsen is vaak beperkt, maar een losse haag of struikenrij kan toch een grote meerwaarde bieden. Ze versterken niet alleen de ecologische en esthetische waarden op de camping, maar vragen ook minder onderhoud Een losse haag snoei je maar één keer per jaar, waardoor ze langer kan bloeien. Een struikenrij met laagblijvende soorten blijft ook beperkt in breedte waardoor nauwelijks snoeiwerk nodig is, behalve af en toe een tak die in de weg zit.

HAAG

HAAG

Strak geschoren haag

Strak geschoren haag

SOORTEN VOOR EEN LAAGBLIJVENDE STRUIKENRIJ (1M):

- Rosa pimpinellifolia (duin)

- Salix repens (duin)

HAAG

- Salix purpurea 'Nana' / 'Gracilis' / 'Nancy Saunders' (polder)

Strak geschoren haag

- 1

(1x)/2x jaar snoeien

LOSSE HAAG

LOSSE HAAG

Losse geschoren haag

jaar snoeien

geschoren haag

MEERSTAM

- 3 meter 0,7 - 1 meter

- 3 meter 0,7 - 1 meter

(1x)/2x jaar snoeien

(1x)/2x jaar snoeien

jaar snoeien

HEGSTRUWEEL

HEGSTRUWEEL

Vrij

Losse geschoren haag Vrij

(LAAGBLIJVENDE) STRUIKENRIJ

LOSSE HAAG niet snoeien

jaar snoeien Niet tot sporadisch snoeien

SEMI - INTENSIEF GRASLAND

5-10x/ jaar maaien

BLOEMRIJK

BLOEMRIJK

Los geschoren, gemengde haag © Regionale Landschappen

Strak geschoren, gemengde haag van meidoorn, hazelaar, haagbeuk, Spaanse aak en liguster © Regionale Landschappen

Salix repens is een laagblijvende struik (0,5 - 1m) geschikt voor het kustklimaat (© Duarte Frade)

geschoren

HEGSTRUWEEL

Vrij uitgroeiend

3 - 6 meter

HEGSTRUWEEL

Niet tot sporadisch snoeien

Vrij uitgroeiend

INTENSIEF GRASLAND

2x/ maand maaien 14x/ jaar maaien

3 - 6 meter

Niet tot sporadisch snoeien

5 - 15 meter

Niet snoeien of periodiek terugsnoeien = (1x/5 - 10 jaar snoeien)

5-10x/ jaar maaien

SEMI - INTENSIEF GRASLAND

HOUTKANT

HOUTKANT

50 - 70cm

BLOEMRIJK GRASLAND

Gemengde heg © Regionale Landschappen

(jonge) Houtkant

LOSSE HAAG

Strak geschoren haag

Losse geschoren haag

Losse geschoren haag

(1x)/2x jaar snoeien

HEGSTRUWEEL LOSSE HAAG

GRASLANDEN

HEGSTRUWEEL

Vrij uitgroeiend

Vrij uitgroeiend

1,5 - 3 meter

1,5 - 3 meter

1x jaar snoeien Niet tot sporadisch snoeien

(LAAGBLIJVENDE) STRUIKENRIJ

(LAAGBLIJVENDE) STRUIKENRIJ

Graslanden kunnen sterk bijdragen aan de sfeer op een camping gezien ze kleur en leven toevoegen . Voor intensief gebruikte zones, zoals kampeerplaatsen, is een laagblijvende vegetatie het meest gewenst. Wil je de plek bruikbaar houden én toch ecologische meerwaarde creëren? Kies dan voor een kruidenrijk in plaats van een klassiek gazon. In een kruidenrijk gazon groeien meer soorten en bloemen zoals klaver, madeliefjes, duizendblad, enz. Dit type gazon biedt voedsel voor insecten én hoef je bovendien minder vaak te maaien. Rond wadi’s of in zones die minder worden gebruikt, kan je een bloemenmengsel inzaaien en extensief beheren voor een groot, kleurrijk effect

1x jaar snoeien Niet tot sporadisch snoeien

(LAAGBLIJVENDE) STRUIKENRIJ

MEERSTAM

Stem de keuze van je zaadmengsel altijd af op je bodemtype, vochtigheidsgraad van de bodem en of het al dan niet een helling betreft. Win steeds advies in bij de verdeler van het zaadmengsel voor het beste resultaat.

1 meter 1 meter

1 meter 1 meter

niet snoeien

INTENSIEF GRASLAND

INTENSIEF GRASLAND

2x/ maand maaien 14x/ jaar maaien

2x/ maand maaien 14x/ jaar maaien

INTENSIEF GRASLAND

2x/ maand maaien 14x/ jaar maaien

1x jaar snoeien Niet tot sporadisch snoeien Niet 3 - 6 meter

niet snoeien

niet snoeien

SEMI - INTENSIEF GRASLAND

SEMI - INTENSIEF GRASLAND

5 3 - 6 meter

BLOEMRIJK GRASLAND

BLOEMRIJK GRASLAND

SEMI - INTENSIEF GRASLAND

5-10x/ jaar maaien

5-10x/ jaar maaien

5-10x/ jaar maaien

2X/ jaar maaien

2X/ jaar maaien

50 - 70cm

50 - 70cm

BLOEMRIJK

2X/ jaar maaien

Kruidenrijk gazon (© Vildaphoto)

Extensief bloemrijk grasland - Turfweide (© OMGEVING)

Niet snoeien of = (1x/5

INFILTRATIEVOORZIENINGEN

Ook infiltratievoorzieningen kan je op diverse manieren beplanten en beheren. Je kan de infiltratievoorziening inzaaien met een zaadmengsel geschikt voor nattere biotopen en hellingen . Wil je de infiltratievoorziening strak of bij droog weer gebruiken als nuttige ruimte, kan je regelmatiger maaien. Wil je inzetten op een hoge ecologische waarde, beperk je het maaien tot 2 keer per jaar zodat bloemen en kruiden zich kunnen ontwikkelen.

Maak je er graag een echte blikvanger van? Dan kan je er ook voor kiezen de voorziening te beplanten met vaste planten, geschikt voor nattere biotopen . Zo ontstaat doorheen het jaar een kleurrijke, gevarieerde border, die kan vollopen met water. Dit type beplanting vraagt een intensiever onderhoud doordat je bijvoorbeeld moet wieden.

Infiltratieveld ingezaaid met een bloemrijk zaadmengsel voor natte ruigte (© Karolien Deprez, IN-BLOOM)

Wadi beplant met vaste planten (Kerktuin, Wetteren © OMGEVING)

Infiltratieveld ingezaaid met kruidenrijk gazon

Wadi ingezaaid met een kruidenrijk mengsel (Steenwegpark Mechelen © OMGEVING)

GA VOOR EEN NATUURLIJKER BEELD OP DE CAMPING ÉN BRENG

VERKOELING

Door bomen niet in strakke rijen te planten, maar ze verspreid of afwisselend te zetten, krijg je meer boomdekking én een aangenamer klimaat op de camping. Zo ontstaat een natuurlijk microklimaat met plekken in zon en schaduw, waardoor gasten makkelijk een plekje kunnen kiezen dat voor hen goed voelt.Je kan dit nog verbeteren door boomsoorten te kiezen met een doorzichtige kroon voor meer zonlicht, of met een dichte kroon voor extra schaduw en koelte. Op die manier kan je eenvoudig de lichtinval, sfeer en beleving op de camping sturen.

Let bij nieuwe aanplantingen wel op de draaicirkels van stacaravans, zodat verplaatsingen mogelijk blijven. Hoe dicht een boom bij de rijweg mag staan, hangt af van deze draaicirkel en de grootte van de standplaats.

Door bomen op een rij te planten krijgen je grote klimaatverschillen doorheen de dag: ofwel ligt alles in de schaduw ofwel niks.

Door bomen gevarieerder aan te planten ontstaat ook een grotere afwisseling in zonnige en schaduwplekjes. Gasten kunnen vervolgens doorheen de dag kiezen waar ze liefst zitten.

CREËER INTERESSANTE VERBLIJFPLAATSEN VOOR FAUNA

Je trekt specifieke diersoorten aan door hun voedsel, schuilplekken en nestplaatsen bewust te voorzien. Bloemen en kruidenrijke zones lokken vlinders en bijen; struiken met bessen, losse hagen en nestkasten brengen vogels dichterbij. Egels vinden hun plek in bladerhopen en takkenrillen, terwijl amfibieën profiteren van een kleine waterzone met natuurlijke oevers. Een steenstapel op een zonnige plek helpt reptielen, en variatie in ruigte, dood hout en holle stengels trekt tal van insecten aan. Door die structuren slim te spreiden over het terrein bouw je snel een levendig, biodivers campinglandschap. Door bovendien bepaalde zones minder intensief te beheren, ontstaat er ruimte voor bloemen, kruiden en structuren waar insecten, vogels en kleine zoogdieren onmiddellijk op inspelen. Betrek gasten bij het leven op de camping door info te voorzien over of bij deze verblijfplaatsen zodat ze meteen zien welke dieren je helpt.

Voorzie voldoende voedsel voor vogels en kleine zoogdieren zoals egels door vruchtdragende bomen en struiken aan te planten. De bloesems zijn dan weer interessant voor insecten. (testtuin © OMGEVING)

Verzamel takken en snoeiafval tussen een dubbele rij palen en vorm zo een takkenril. Een takkenril kan je inzetten als natuurlijke afscheiding op je camping, die bovendien schuilplaats biedt aan kikkers, salamanders en egels. (takkenril Wolfsdonkbos © Regionale Landschappen)

Een maaiselhoop vormt een schuilplaats voor kleine zoogdieren en als voedsel voor een hele reeks ongewervelden. Bovendien vormen ze een mooie uitkijkpost voor vogels om op inecten te jagen. Naast maaisel kan je ook de bladeren van bomen op een hoopje verzamelen als overwinteringsplaats voor egels.

(testtuin © OMGEVING)

Voorzie nestgelegenheid voor vogels in bomen, op muren, onder dakranden, enz. (kunstnest voor een huiszwaluw © Regionale Landschappen)

TESTCASE CAMPING JAMBOREE

Camping Jamboree ligt in Blankenberge langs de Polderlaan, in een vlak en open polderlandschap. De westzijde grenst aan een woonwijk, terwijl de oostzijde aansluit op landbouwgebied met zicht op Provinciedomein Zeebos. Ten zuiden vormt de Sint- Jansaderbeek een ‘wieling’, een komvormige verbreding die herinnert aan een oude dijkdoorbraak. Hoewel het terrein grotendeels vlak is, ligt de wegenis lager dan de omgeving, waardoor soms wateroverlast ontstaat. De verhardingsgraad is hoog, met veel asfaltwegen en grote parkings, en de boomdekkingsgraad is zeer laag. De bodem is een weinig doorlatende kleigrond. Deze camping wordt volledig heringericht.

KANSEN

• Ligging in open polderlandschap creëert sterke visuele en ecologische troeven, de nabijheid van Provinciedomein Zeebos biedt kansen voor recreatieve verbindingen

• De camping wordt volledig heraanlegd met een grotere diversiteit in type verblijven en groenvormen. De grote schaal van de camping versterkt de impact van maatregelen

• Slim koppelen van reliëf en ruimte voor water

• Nieuwe vakantiehuisjes bieden mogelijkheden voor hergebruik van hemelwater

KNELPUNTEN

• Beperkte infiltratiemogelijkheden door zware kleigronden en hoge grondwaterstand

• Beperktere plantkeuze door natte kleigrond en hoge grondwaterstand

Kansen voor een grotere diversiteit in beplanting.

Situering

Kansen voor automatisering

Kansen om te gaan ontharden.

Kansen op vlak van recreatieve meerwaarde

HERINRICHTING VOLLEDIGE CAMPING - BESTAANDE TOESTAND

HERINRICHTING VOLLEDIGE CAMPING - TOEKOMSTSCHETS

Camping Jamboree ondergaat een volledige transformatie naar een hedendaagse, duurzame verblijfsplek. Het nieuwe ontwerp combineert mobiele units en compacte stenen huisjes voor verhuur met mobiele units voor vaste verblijvers, waardoor een divers en flexibel aanbod ontstaat. Centraal op het terrein komt een grote open zone, die fungeert als hart van de camping: een plek waar waterbuffering, groenbeleving, spel en ontspanning samenkomen. Deze ruimte wordt niet alleen een functionele bufferruimte voor hemelwater, maar ook een aantrekkelijke ontmoetingsplek met een natuurlijke uitstraling.

Doorheen deze centrale zone slingert een wandelpad dat in de toekomst kan uitgroeien tot een recreatieve verbinding tussen de Zeebruggelaan en de Kustlaan, waardoor de camping een schakel wordt in het bredere netwerk van zachte recreatie. Het ontwerp zet sterk in op waterdoorlatendheid van rijwegen en parkeerzones, zodat hemelwater maximaal kan infiltreren. Bovendien wordt het aanbod aan parkeergelegenheid afgestemd op de werkelijke bezettingsgraad, wat ruimte vrijmaakt voor groen en een meer open karakter.

De herinrichting creëert een campingervaring die draait om rust, privacy en contact met natuur en water. Groene zones, natuurlijke materialen en slimme koppelingen tussen reliëf en infiltratie zorgen voor een natuurlijk ogend en onderhoudsvriendelijk geheel. Camping Jamboree evolueert zo naar een plek waar recreatie, ecologie, landschappelijke kwaliteit én rendement hand in hand gaan.

MOGELIJKE NIEUWE INRICHTING

BESTAANDE SITUATIE

TESTCASE CAMPING JAMBOREE

VERHARDING

Elke as op de camping krijgt een duidelijke functie en doelgroep, waardoor dimensies en materialen verschillen. De centrale lus zorgt voor een vlotte bereikbaarheid en leidt naar verschillende kleine parkings van waaruit gasten te voet verder gaan. Hier wordt gekozen voor robuuste, ondoorlatende materialen zoals beton of asfalt. Het hemelwater van deze wegen wordt opgevangen voor hergebruik. Secundaire wegen krijgen een natuurlijker karakter met waterdoorlatende materialen of een karrenspoor. Voetpaden zijn smal en waterdoorlatend, uitgevoerd in steenslag of schelpengruis. Een vast aantal parkeerplaatsen wordt in hardere materialen uitgevoerd. Deze worden gedurende het hele jaar gebruikt. Daarnaast wordt nog een 'overloopcapaciteit' voorzien voor piekmomenten. Deze parkeerplaatsen worden groener ingericht, omdat ze slechts een aantal keren per jaar bezet zijn.

BEPLANTING

Een gelaagde beplanting vormt de ruggengraat van het ontwerp voor Camping Jamboree. Strategisch geplaatste beplanting biedt beschutting tussen de units, terwijl open ruimtes plek laten voor spel en ontmoeting. Zo ontstaat een dynamisch landschap dat het hele jaar aantrekkelijk is en bijdraagt aan klimaatadaptatie via waterbuffering, schaduw en een gezonde bodem. De zones met vaste verhuur worden strakker vormgegeven, terwijl richting de centrale bufferzone een natuurlijke gradiënt ontstaat met bomen, struiken, graslanden en water. Door het centrale gedeelte extensiever te beheren, blijft het onderhoud hier beperkter en beheersbaar. De aanplant van een knotwilgenrij wordt voorgesteld aan de randen grenzend aan de open ruimte zodat privacy en behoud van het open zicht hand in hand gaan. Het knotten van wilgen is een intensief werk. De Regionale Landschappen hebben een vrijwilligerswerking 'Goed Geknot', waarbij vrijwilligers bomen komen knotten in ruil voor het brandhout.

WATER

Het waterbeheer op Jamboree volgt de principes van integraal waterbeheer: hemelwater maximaal ter plaatse houden, hergebruiken en infiltreren. Het hemelwater van de hoofdwegen en stenen huisjes verzamelt in een collectieve put met pomphuis van waaruit het opnieuw kan worden verdeeld voor hergebruik. Gezien de kansen voor infiltratie beperkter zijn op de site vanwege de zware kleigronden wordt centraal een groot, lager gelegen buffer voor stockage van hemelwater voorzien. Hier komt overtollig hemelwater uit de collectieve put of van de wadi's onder de stacaravans terecht, waar het de tijd krijgt om alsnog traag in de bodem te infiltreren. Het grote buffervolume wordt zo gedimensioneerd dat enkel bij zware regenbuien, wanneer de buffer haar maximale capaciteit bereikt omwille van het trage infiltratieproces, een gecontroleerde overloop naar de St-Jansaderbeek in werking treedt.

KANSEN

Het creëren van recreatieve meerwaarde vormt een belangrijke kans bij het verduurzamen van de camping. Elke ingreep voor beter waterbeheer of meer groen levert tegelijk nieuwe mogelijkheden op voor ontspanning, spel en ontmoeting. De centrale bufferzone wordt daarbij het kloppend hart: een open ruimte die water buffert én ruimte biedt voor rust, spel en avontuur. Langs de buffer nodigen zitplekken en wandelroutes uit tot verpozen, terwijl bruggen en vlonders een gevarieerde rondgang creëren. De open zone biedt bovendien ruimte voor kleinschalige activiteiten zoals sport, spel of een zomerpicknick. Zo wordt waterbeheer meer dan een technische ingreep en krijgt Camping Jamboree een eigen identiteit als plek waar gasten niet alleen verblijven, maar ook ontdekken en verbinding voelen met de natuur. Bij de herinrichting wil de camping ook sterk inzetten het automatiseren van het onthaal.

WATERDOORLAATBARE MATERIALEN ALS INTUÏTIEVE WEGWIJZERS

OP DE CAMPING

Door verharding af te stemmen op het gebruik ontstaat een heldere structuur op de camping. Wegen waar auto’s, campers en fietsers elkaar kruisen, krijgen een robuustere, waterdoorlatende verharding die het hele seizoen intensief gebruik aankan. Zijpaden naar kampeerplaatsen en wandelroutes worden lichter en groener ingericht, zodat ze natuurlijker aanvoelen en opgaan in het landschap. Ook bij parkings versterkt dit onderscheid de oriëntatie: vaste parkeerplaatsen vragen een stevigere ondergrond, terwijl overloopparkings, die enkel worden ingezet tijdens piekmomenten, groener en meer doorlatend kunnen blijven. Zo infiltreert hemelwater waar mogelijk en leest het terrein voor gasten intuïtief en logisch.

(!) Voorzie steeds vlot toegankelijke routes met rolvriendelijke verharding richting bijvoorbeeld receptie en sanitair zodat deze goed bereikbaar zijn voor rolstoelen en buggy's.

onverhard 100% infiltratie

karrenspoor

waterdoorlatende verharding

gesloten verharding (bv asfalt, beton), afwatering naar groenzone

gesloten verharding (bv asfalt, beton), afvoer naar de riolering 0% infiltratie

Betonstraatstenen met grasvoegen (Saffrou © OMGEVING)

Waterdoorlatende kleiklinkers (© Wienerberger nv/sa)

Geperforeerde betonplaten (©

Karrenspoor in beton (Lijnmolenpark © OMGEVING)

Rijweg in beton en parkeerplaatsen in halfverharding (Crematorium Hofheide © OMGEVING)

Karrenspoor in betonstraatstenen (Nieuwbouwwijk Claverveld, Vlissingen © Struyk Verwo Infra)

Pad in halfverharding © Provincie WestVlaanderen

Gemaaide paden © OMGEVING

Pad in halfverharding (Stadsgroen Ghellinck, Kortrijk © OMGEVING)

SIMbeton)

MATERIALENWIJZER

GEFUNDEERD GRAS OF GRINDGAZON

gras gemengd met een laag lava of steenslag

ONGEBONDEN HALFVERHARDING

schelpen, grind, steenslag...

GEBONDEN HALFVERHARDING

losse materialen met bindmiddel

KLEIKLINKERS

gebakken klei, beschikbaar in diverse kleuren

TOEPASSING

wegen of parkeerplaatsen met zeer sporadisch gebruik (bv in functie van brandweertoegang)

wandel- en fietspaden

WATERDOORLATENDHEID

zeer goed doorlatend goed doorlatend

wandel- en fietspaden, parking, oprit

wandelpaden, terras

matig doorlatend

niet doorlatend (gesloten voeg) beperkt doorlatend (open voeg)

KASSEIEN

BETONSTRAATSTENEN /BETO GRASDALLEN

grote diversiteit in formaten, breedte van voegen en voegvulling BETON

diversiteit in afwerking en kleuren (gebezemd, uitgewassen...)

rijweg, parking, wandelen fietspad (platte kasseien), terras

rijweg, parking, wandelpaden, terras

rijweg, parking, wandelen fietspaden, terras

niet doorlatend (gesloten voeg) beperkt doorlatend (open voeg)

niet doorlatend (gesloten voeg)

matig tot goed doorlatend (open voeg) niet doorlatend

ASFALT

rijwegen, parking

niet doorlatend

Kunstgras en plastic grasdallen worden niet besproken, omdat deze weinig duurzaam zijn. Ze zijn gemaakt van fossiele grondstoffen, zorgen voor microplastics in de bodem, sluiten de bodem af (kunstgras), zijn moeilijk recycleerbaar en worden warm in de zon. Natuurlijke of minerale alternatieven zijn veel beter voor waterinfiltratie, biodiversiteit en een koeler terrein.

DUURZAAMHEID

lange levensduur (tenzij bij intensief gebruik), niet herbruikbaar

levensduur sterk afhankelijk van onderhoud en gebruik, natuurlijk materiaal, herbruikbaar

lange levensduur (afh. van gebruik), natuurlijk materiaal, niet herbruikbaar

TOEGANKELIJKHEID

beperkt, niet optimaal voor rolstoelen of buggy's

KOSTPRIJS (EXCL. FUNDERING)

gemiddeld: €50 - €100 / m²

ONDERHOUD

matig tot hoog: maaien

lange levensduur, natuurlijk materiaal, herbruikbaar, hittestress afh. van breedte voeg en voegvulling

zeer lange levensduur, natuurlijk materiaal, herbruikbaar, hittestress afh. van breedte voeg en voegvulling

lange levensduur, gevoelig aan esthetische slijtage, hoge CO2-uitstoot bij productie, herbruikbaar, hittestress afh. van breedte voeg en voegvulling

zeer lange levensduur, hoge CO2-uitstoot bij productie, niet herbruikbaar, draagt bij tot hittestress

lange levensduur, gevoelig aan hitte en slijtage, hoge CO2-uitstoot bij productie, niet herbruikbaar, draagt bij tot hittestress

beperkt, afhankelijk van fractie: fijne steentjes beter toegankelijk dan grote steentjes

goed toegankelijk

toegankelijkheid afhankelijk van breedte voeg en voegvulling

bolle kasseien: slecht toegankelijk platte kasseien: goed toegankelijk

toegankelijkheid afhankelijk van breedte voeg en voegvulling zeer goed toegankelijk

laag: €20 - €40 / m²

zeer goed toegankelijk

gemiddeld: €35 - €60 / m²

gemiddeld tot hoog: €55 - €120 / m²

laag: €35 - €80 / m²

gemiddeld tot hoog: €45 - €90 / m² sterk afhankelijk van type

gemiddeld tot hoog: €55 - €100 / m² sterk afhankelijk van afwerking

gemiddeld: €35 - €55/ m²

hoog: egaliseren, bijvullen, onkruid verwijderen

matig: mosvorming, bijvullen

matig, onkruid in voegen

matig, onkruid in voegen matig, onkruid in voegen

zeer laag laag

DE RECREATIEVE MEERWAARDE VAN DUURZAME INGREPEN

Duurzame ingrepen maken een camping niet alleen klimaatbestendiger, maar ook leuker! Zo is een wadi ook een plek waar kinderen kunnen ontdekken, spelen en het water van dichtbij beleven. L angs het groen nodigen wandelpaden en zitplekjes uit om even te ontspannen en te genieten van de omgeving.

Door middel van eenvoudige infoborden leren gasten spelenderwijs meer over natuur en water: waarom de wadi er ligt, hoe ze werkt en welke dieren er leven. Open groenzones bieden ruimte om elkaar te ontmoeten, van een spontaan potje voetbal tot een gezellige picknick.

Groen en water verhogen de beleving voor iedereen. Ze zorgen voor sfeer, schaduw en verkoeling en maken het verblijf aangenamer, ook voor gasten met een kleinere verblijfsruimte. Zo wordt duurzaamheid een troef die het verblijf nét dat tikkeltje specialer maakt en maak je je investeringen voelbaar en beleefbaar.

Mogelijk toekomstbeeld Camping Jamboree

Educatief bord bij wadi (D'Ieteren © OMGEVING)

Vlonderpad met zitgelegenheid (Rozekensbos, Aalst © OMGEVING)

Rust en ontmoeting onder het schaduwrijke bladerdek (Den Bell, Antwerpen © OMGEVING)

Stapstenen in wadi (Moermanpark, Roeselare © OMGEVING)

Balanceerstammen over de wadi (Stadsgroen ghellinck, Kortrijk © OMGEVING)

Spel gekoppeld aan groenstructuren (Wilgentunnel Sincfala, Knokke © OMGEVING)

Rustplek of podium boven een nattere zone (Gentbrugse Meersen, Gent © Ruben Eelbode)

Picknick in het groen (Stal 't Bardehof, Krombeke © Jan D'hondt Ateljé D)

Dood hout boven wadi als spelprikkel (Planckendael © Yannick Van der Veken)

TESTCASE CAMPING DUINENLAC

Camping Duinenlac ligt in De Haan langs de Blankenbergse Steenweg en grenst aan het strand van Harendijke. Dankzij de nieuwe voetgangersbrug bereik je het strand in enkele minuten en sluit de camping vlot aan op het wandel-, fiets- en mountainbikenetwerk, wat zorgt voor een sterke recreatieve dynamiek. Het terrein is overwegend vlak, met enkele subtiele reliëfverschillen. De zone rechts van de inrit ligt iets lager en kent daardoor een grotere kans op wateroverlast. De bodem is goed doorlatend, maar de zilte lagen bevinden zich ondiep, wat extra aandacht vraagt bij het kiezen van beplanting. De verhardingsgraad is vrij hoog door de ruime rijwegen en parking in asfalt.

KANSEN

• Schakel tussen strand en Uitkerkse Polderlandschap

• Per stacaravan jonge boom aangeplant

• Versterken van bestaand groen tot een gelaagd groensysteem

• Grote dakoppervlakken bieden kansen voor hemelwateropvang en -hergebruik

• Geplande afkoppeling en hergebruik van hemelwater

KNELPUNTEN

• Compacte camping met hoge bezettingsgraad

• Sterke wind en zilte lagen beperken plantkeuze

• Niet altijd makkelijk vaste gasten van een duurzamere inrichting te overtuigen

• Water is vandaag enkel bij overlast zichtbaar op de camping waardoor het als probeem eerder dan een kwaliteit wordt ervaren

Kansen voor een grotere diversiteit in beplanting.

Situering

Kansen om te gaan ontharden.

Kansen om te gaan ontharden.

Kansen op vlak van recreatieve meerwaarde

ZONE VOOR HERINRICHTING - BESTAANDE TOESTAND

ZONE VOOR HERINRICHTING - TOEKOMSTSCHETS

Op korte termijn worden gerichte, haalbare ingrepen uitgevoerd die de ruimtelijke kwaliteit, waterhuishouding en beleving versterken, rekening houdend met de huidige huurders van de standplaatsen.

Centraal op de camping komt een groene ontmoetingsruimte voor ontspanning en sociale interactie. Door de overbodige asfaltverharding in deze zone weg te halen, ontstaat ruimte voor de aanplant van een gelaagdere vegetatie van bomen en struiken, die bovendien meer privacy biedt voor de campinggasten wiens caravan naast de centrale ruimte staat.

In het noordelijke deel wordt de inrit heringericht als karrenspoor met waterdoorlatende middenstrook, wat de doorlaatbaarheid verbetert en de landschappelijke inpassing verzacht. Het parkeeraanbod wordt iets ingeperkt en efficiënter ingericht waardoor ruimte ontstaat voor infiltratiezones zoals wadi’s en het centrale gebouw beter tot zijn recht komt. In het toekomstbeeld zijn 10 parkeerplaatsen behouden.

De hemelwaterafvoer van het gebouw wordt losgekoppeld van de riolering en verzamelt voortaan in een hemelwaterput voor hergebruik. De hemelwaterput heeft een overloop op de wadi en de wadi een noodoverloop op de gracht naast de camping.

De overige rijwegen op de camping worden vervangen door een karrenspoor waardoor hemelwater niet langer naar de riolering stroomt, maar in de naastgelegen groenzones kan infiltreren.

MOGELIJKE NIEUWE INRICHTING

BESTAANDE SITUATIE

TESTCASE CAMPING DUINENLAC

VERHARDING

De centrale as aan de in- en uitrit is de drukste route van de camping en vraagt daarom om robuuste materialen. Omdat hier veel keerbewegingen gebeuren, worden de tussenstroken van het karrenspoor best verstevigd met duurzame materialen zoals steenslag of betonstraatstenen met groene voegen. De karrensporen naar de stacaravans kunnen groene midden- en zijstroken behouden. Keerbewegingen zijn hier meer gespreid doorheen het jaar, waardoor gras na natte periodes de tijd krijgt om te herstellen. Bij elke keuze weeg je robuustheid af tegen waterdoorlaatbaarheid. Een waterdoorlatende verharding die snel stukgereden wordt, verliest haar waarde. Waar waterdoorlatende verharding niet haalbaar is, kan je het hemelwater nog altijd laten infiltreren in de groenzones naast de weg door geen afvoergoten te voorzien.

BEPLANTING

Een meer gelaagde beplanting op Duinenlac creëert een aangenaam microklimaat en brengt biodiversiteit naar de camping. Het groen biedt rust, privacy en beschutting tegen wind, terwijl open zones ruimte geven voor spel en ontmoeting. Door te variëren in soorten en groenvormen blijft het terrein het hele jaar door interessant en draagt de beplanting bij aan schaduw, koelte en een gezonde bodem. De zones rond de stacaravans blijven verfijnd en verzorgd, terwijl de omgeving van de wadi en de ontmoetingsruimte natuurlijker wordt ingericht. Gezien de zilte bodem wordt gekozen voor soorten die hiertegen bestand zijn, zoals Pinus, Hippophae Elaeagnus

WATER

Bij de herinrichting van Camping Duinenlac wordt het waterbeheer afgestemd op de principes van integraal waterbeheer, geïnspireerd door de Ladder van Lansink. Het uitgangspunt is helder: hemelwater zoveel mogelijk ter plaatse houden en infiltreren. Dit gebeurt door een groot aandeel van de verharding uit te voeren in waterdoorlatende materialen, hemelwater te hergebruiken en wadi's in te richten. Ook de stacaravans dragen bij: het water dat op hun daken valt, kan infiltreren in het gras naast de stacaravan of in infiltratiekolken. Het hemelwater dat op de karrensporen valt, infiltreert ernaast in het gras.

KANSEN

Centraal op de camping ligt een groene verblijfsruimte: hier kan men ontmoeten, samen picknicken en barbecuen, lezen, enz. De ruimte wordt geflankeerd door een gevarieerde houtkant of struikenborder waardoor het aangenaam vertoeven is in een groene omgeving. Niet alleen gasten profiteren van deze groene ingrepen. Dankzij microreliëf en de wadi's ontstaat een uniek leefgebied voor fauna en flora. Aan de hand van bijvoorbeeld een infobord worden campinggangers geïnformeerd omtrent de ecologische waarde van de zone. Waarom een wadi? Welke insecten worden aangetrokken door het bloemenrijk grasland? Wie wordt aangetrokken door de natte condities in de wadi, enz. Deze kleine ingrepen dragen bij aan een beter begrip en sensibilisering van de bewoners.

SLIM WATERBEHEER: KLEINE INGREPEN, GROTE IMPACT

Water is een van de kostbaarste grondstoffen op een camping. Gasten willen comfort, jij wil een efficiënt beheer. Door technologie in te zetten voor waterbeheer bespaar je niet alleen op kosten, maar bouw je tegelijk aan een duurzame, toekomstbestendige camping.

Wat is slimme sturing?

Slimme sturing omvat digitale systemen die het watergebruik automatisch monitoren en bijsturen. Denk aan:

- Lekdetectie: sensoren die continu de waterstroom meten en je onmiddellijk waarschuwen bij abnormaal verbruik, bijvoorbeeld een lekkende kraan of een gesprongen leiding. Zo beperk je schade én verlies.

- Debietcontrole: automatische kranen en douches die de waterdoorstroming optimaliseren. Gasten ervaren hetzelfde comfort, maar je verspilt geen druppel te veel.

- Slimme meters: inzicht in verbruik per zone of sanitair gebouw, waardoor je gericht kan optimaliseren. Het verbruik kan ook worden gedeeld met gasten zodat ze inzicht krijgen en kunnen bijsturen.

Voordelen voor de uitbater:

- Lagere operationele kosten: minder waterverbruik betekent lagere facturen

- Snelle probleemdetectie: een lek wordt in minuten, niet pas na weken, opgemerkt

- Minder onderhoud en schade: vroeg ingrijpen voorkomt dure herstellingen

- Betere gastbeleving: altijd goed functionerende douches, toiletten en kranen

- Sterk duurzaamheidsverhaal: iets waarmee je je positief kan profileren bij gasten, partners en overheden.

Slimme sturing kan ook op andere vlakken worden toegepast zoals verlichting, verwarming en electriciteit. Zo kan je controleren welke verlichting wanneer brandt, gaat verlichting automatisch uit wanneer er niemand is, kan je het verbruik monitoren per kampeerplaats, enz.

SLIMME INGREPEN IN DE PRAKTIJK

Camping Gentele in Brugge zet volop in op slimme en duurzame oplossingen voor water en energie. De camping gebruikt daarvoor geautomatiseerde systemen. Zo besparen ze tijd en verminderen ze de dagelijkse werkdruk. Dankzij deze technologie kunnen ze alles makkelijk zelf instellen. Ze bepalen bijvoorbeeld hoe warm het douchewater is en op welke temperatuur de verwarming staat. Zo houden ze het comfort voor hun gasten hoog én gaan ze bewust om met energie en water. Op de volgende pagina zie je aan de hand van enkele beelden hoe zij dit in de praktijk aanpakken.

Via een regenwaterrecuperatiesysteem met automatische omschakeling pompt de camping regenwater op voor het doorspoelen van de toiletten. Is er niet genoeg regenwater? Dan schakelt het systeem vanzelf over op stadswater. Zodra er weer voldoende regenwater is, gebruikt het systeem opnieuw dat water. Zo verloopt alles automatisch en zonder verspilling.

Het douchesysteem regelt automatisch de watertemperatuur en de douchetijd, zoals ingesteld door de campinguitbater. ’s Nachts spoelt het systeem automatisch door om de legionellabacterie te voorkomen. De software volgt alles op en houdt de veiligheid continu in het oog.

In de gebouwen is D - ventilatie voorzien, een ventilatiesysteem met warmterecuperatie. Het systeem voert vochtige lucht automatisch af. Voor de lucht verdwijnt, haalt het systeem de warmte eruit en geeft die door aan de verse lucht die binnen komt Zo blijft de binnenlucht gezond en fris, zonder warmte te verliezen..

Zonnepanelen en warmtepompen zorgen samen voor de warmte van de vloerverwarming en de boilers. Het slimme systeem stuurt de energie automatisch naar de plek waar ze nodig is. Zo wordt energie efficiënt en duurzaam gebruikt.

Het afvalwater van de camping wordt op een natuurlijke manier gezuiverd met bezinkputten met beluchting en een rietveld. Eerst krijgt het water extra zuurstof, zodat vuildeeltjes kunnen bezinken en bacteriën hun werk doen. Daarna stroomt het water door een rietveld, waar planten en micro - organismen het water verder zuiveren.

DENK OP LANGE TERMIJN

Het kan waardevol zijn om, wanneer de schaal van je camping dat toelaat, te experimenteren met verschillende kampeervormen. Andere logietypes, zoals glampingtenten of lichtere verblijfseenheden, bieden namelijk meer flexibiliteit om water en groen een plaats te geven.

Door bewust te kiezen voor kwaliteit in plaats van kwantiteit creëer je nieuwe mogelijkheden. Een lagere bezettingsgraad of minder caravans kan leiden tot een groener en aantrekkelijker kader. Dat verhoogt niet alleen de ruimtelijke kwaliteit, maar maakt de plekken ook interessanter voor toeristisch verhuur. Deze formule is doorgaans rendabeler, al vraagt ze wel meer organisatie en beheer.

Mogelijke toekomstvisie voor de centrale zone op camping Duinenlac waar op termijn met andere kampeervormen kan worden geëxperimenteerd zoals het toeristisch verhuur van tenten of caravans.

Zelfvoorzienende campers (Kampeerautoterrein Sixtusbos © Westtoer)

Trekkershutten in Kemmel (© Westtoer)

Houten cabin in Oostende (© Les Cabanes d'Ostende)

Houten cabins voor toeristisch verhuur in een groene omgeving (Oostende © Les Cabanes d'Ostende)

Glamping tenten (Zwevegem © Toerisme Leiestreek vzw)

Overnachten in een joert (Le Plat Pays, Oostkamp © Jan D'hondt Ateljé D)

Eens je toekomstvisie op tafel ligt, is het moment aangebroken om scherp in kaart te brengen welke stappen je eerst zet. Voor welke werken dien je een vergunning aan te vragen? Welke werken zal je eerst uitvoeren en wat is je beschikbare budget? Met welke acties kan je meteen aan de slag en voor welke acties is nog verder detailwerk nodig? Onderstaand vind je alvast wat meer informatie omtrent deze vraagstukken die je verder op weg kunnen helpen.

GA NA OF WERKEN VERGUNNINGSPLICHTIG

ZIJN

Naast algemene regelgeving op Vlaams niveau hanteert een stad of gemeente vaak lokale regels. Het is daarom steeds raadzaam om je plannen vooraf te bespreken met de dienst ruimtelijke ordening en na te gaan voor welke werkzaamheden je al dan niet een vergunning dient aan te vragen. Zo krijg je meteen feedback op basis waarvan je je plannen nog verder kan verfijnen en de kans op goedkeuring aanzienlijk vergroot. Onderstaand een overzicht van de vergunningsplichtige werkzaamheden waarmee je vermoedelijk in aanraking komt bij het verduurzamen van je camping.

RELIËFWIJZIGING

Het wijzigen van het reliëf is bijna altijd vergunningsplichtig. Wanneer het grondverzet meer dan 250 m³ bedraagt, dient ook een technisch verslag van de grond te worden opgemaakt. Voor informatie omtrent mogelijke vrijstellingen dien je steeds de stad of gemeente te contacteren omtrent de lokale regelgeving.

Zijn de werken vergunningsplichtig, bevind je je in een archeologische zone en/of is je perceelsoppervlakte groter of gelijk aan 3000 m²? Dan dien je ook een archeologienota te laten opmaken.

AANLEGGEN OF UITBREIDEN VAN VERHARDING

Dit is steeds vergunningsplichtig. Het vernieuwen van bestaande verharding binnen de huidige contouren is niet vergunningsplichtig.

VELLEN VAN BOMEN EN ONTBOSSEN

Voor het vellen van bomen waarvan de stam op een hoogte van 1 m een omtrek heeft van 1 m of meer dient in de meeste gevallen een vergunning te worden aangevraagd. Soms geldt dit al vanaf een omtrek van 30 cm. De stad of de gemeente bepaalt of een boom beschermd is. Controleer altijd de specifieke kapverordening van de gemeente.

HEMELWATERPUT

EN RIOLERING

Voor deze werken is een vergunning nodig, tenzij aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Vraag dit steeds na.

PLAATSEN VAN ZONNEPANELEN, SCHOTELANTENNES OF AIRCO

Voor deze werken is een vergunning nodig, tenzij aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Vraag dit steeds na.

GEWESTELIJKE STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING HEMELWATER

De gewestelijke stedenbouwkundige verordening hemelwater legt vast wanneer en onder welke voorwaarden je bij nieuwe bouwprojecten of verhardingen hemelwater moet opvangen, hergebruiken, infiltreren of bufferen, zodat water maximaal op eigen terrein blijft. In essentie verplicht de verordening om regenwaterputten, infiltratie- of buffervoorzieningen te voorzien en dit water zoveel mogelijk ter plaatse te houden en nuttig te gebruiken, als antwoord op toenemende droogte en piekregen.

Kortom, bij het uitbreiden van of aanleggen van nieuwe verharding of gebouwen mag je het water dat op deze verharde oppervlakken valt niet langer aansluiten op de riolering, maar zal je het op eigen terrein moeten laten infiltreren of bufferen voor hergebruik. Enkel wanneer dit echt niet mogelijk is, zijn uitzonderingen toegestaan.

ZORG VOOR EEN GOEDE FASERING

In functie van een goede fasering, hanteer je best volgende volgorde van werken:

1. Begin met grondwerken

- aanleggen of verleggen van riolering en leidingen

- plaatsen van hemelwaterput(ten)

- graven van wadi's of buffers

2. (Her)aanleg van verhardingen

- denk goed na over de ligging van (toekomstige) leidingen en riolering

- voorzie wachtleidingen om opbreken in de toekomst te vermijden

3. Aanplant van groen

- bomen, struiken en hagen: november-februari

- vaste planten: september-november (voorkeur) of maart-april

- inzaaien graslanden: augustus-september (ideaal) of vroege voorjaar

BEGROOT JE WERKZAAMHEDEN

Toets de fasering ook aan de beschikbare budgetten die je hebt. Hoe kan je de werken en dus ook de uitgaven bijvoorbeeld spreiden over meerdere jaren? Kan je je terrein opdelen in verschillende zones en dus fases? Kan je subsidies krijgen voor de geplande werkzaamheden? Informeer omtrent subsidies steeds bij steden en gemeenten, Toerisme Vlaanderen, Westtoer of sectororganisatie Recread.

ONMIDDELIJK AAN DE SLAG MET QUICK WINS

Het herzien van beplanting is een van de snelste en meest haalbare ingrepen. Door bijvoorbeeld haagplanten te vervangen door ecologisch interessantere soorten, een stukje bloemenweide in te zaaien of een boom bij te planten, breng je met beperkte middelen snel meer leven en kwaliteit op je camping. Kleine ingrepen kunnen zo een verrassend groot effect hebben.

Ook ontharden kan je relatief eenvoudig oppakken. Verwijder de verharding en funderingslaag, vervang door een waterdoorlatende fundering en bestrating of breng nieuwe teelaarde in en geef de zone een groene invulling door te zaaien of te beplanten.

Werken die meer voorbereiding en detail vragen, zijn onder andere het verleggen of aanleggen van leidingen en riolering, of het afkoppelen van hemelwater. Denk eraan dat je pas kan afkoppelen wanneer er een hemelwaterput geplaatst is (bij hergebruik) en wanneer een wadi voorzien is om het water in te laten infiltreren. Bekijk deze ingrepen steeds op volledige schaal van de camping en op lange termijn.

VRAAGT MEER GROEN ECHT MEER ONDERHOUD?

Kiezen voor een extensief beheer op de camping levert winst op in beleving én in beheerskosten. Waar klassiek groenbeheer veel tijd vraagt, denk aan frequent maaien en snoeien, heeft extensief groen net minder ingrepen nodig. Bloemrijk gras, losse struiken en natuurlijke randen groeien rustiger door en hoeven slechts een paar keer per jaar onderhoud.

intensief onderhoud: wieden, dode plantenresten vervangen, grassen afzetten, enz.

2-3x/jaar snoeien

Tegelijk ontstaat een aantrekkelijker landschap met meer kleur, variatie en natuurbeleving voor je gasten. Zo bespaar je tijd en middelen , terwijl de camping er groener, natuurlijker en aangenamer uitziet. Denk ook opnieuw aan 'de juiste plant op de juiste plaats' : geef bomen en struiken de ruimte die ze nodig hebben, zodat je ze na een aantal jaar niet steeds moet terugsnoeien en kies voor soorten geschikt voor de aanwezige condities zodat je de kans op uitval verkleint.

1-2x/jaar snoeien

14x/jaar maaien = 2x/maand in groeiseizoen

KLASSIEK GROENBEHEER

geen snoei nodig, met uitzondering van sleunen takken eerste jaren om gewenste hoogte/ onderdoorgang te verkrijgen

1-3x/jaar maaien

EXTENSIEF GROENBEHEER

niet tot sporadisch

1-3x/jaar maaien

1x/jaar maaien

BEHEER VAN GRASLANDEN EN WADI'S

Een goed beheer begint bij een goed gekozen zaadmengsel. Laat je steeds adviseren om tot het gepaste zaadmengsel te komen voor jouw bodem en het beeld dat je wil verkrijgen. Het juiste mengsel kies je op basis van je bodemtype , de vochtigheidsgraad en het aandeel zonlicht . Ook de voedselrijkdom van de bodem is van belang. Vaker wel dan niet heb je in Vlaanderen met een (te) voedselrijke bodem te maken. Voor bloemrijke graslanden werkt dit minder goed waardoor verschralen is aangeraden. Is dat niet veel werk? In een typisch zaadmengsel voor gazon domineren grassoorten terwijl in zaadmengsels voor bloemrijke graslanden kruiden en bloeiende soorten domineren.

Een gazon of intensief gemaaid grasland vraagt het meest onderhoud: 14 keer per jaar, wat neerkomt op twee keer per maand maaien tijdens het groeiseizoen. Wil je een gazon dat bruikbaar blijft, maar toch ecologisch interessant is, kan je kiezen voor een mengsel voor bloemrijk of kruidenrijk gazon Een bloemrijk gazon maai je minder frequent, 5-10 keer per jaar tijdens het groeiseizoen. Hoe frequenter je maait, hoe meer je een strak gazon verkrijgt, hoe minder je maait, hoe kruidenrijker je gazon zal zijn. Tot slot kan je ook kiezen voor een extensief beheer. Een bloemen- of kruidenrijk grasland maai je één tot drie keer per jaar, afhankelijk van hoe voedselrijk de grond is. Bij een voedselarme grond volstaat het om éénmaal per jaar te maaien in oktober. Op een voedselrijke grond maai je één keer half mei tot half juni en een tweede keer half augustus tot half oktober. Op zeer voedselrijke grond maai je één keer in mei, een tweede keer in augustus tot half september en een derde keer in oktober tot half november. Maai tot op 5-10 cm.

Het onderhoud van wadi's vergt een aantal specifieke beheermaatregelen:

- ruim bladeren of ander afval in en rond de wadi zodat het infiltratie-oppervlak niet dichtslibt of de afvoer verstopt

- vermijd slibafzetting door een slibvang op de inlaat te voorzien of door een laag steenslag op de bodem te voorzien (10-20 cm)

- ruim eventueel slib door dit (voorzichtig) weg te scheppen of vervang de laag steenslag wanneer vervuild met slib

- reinig regelmatig toevoeropeningen en afvoeren

Door een wadi te beplanten , blijven de bodem en de ondergrond vanzelf goed doorlatend. Dat komt doordat de wortels van de planten de bodem los houden. Op de volgende pagina vind je voorbeelden van geschikte beplanting en wat er nodig is aan onderhoud.

WADI MET LAAGBLIJVENDE KRUIDEN

Indien je de wadi bespeelbaar/bruikbaar wil houden, kan je deze inzaaien met een laagblijvend kruidenrijk mengsel. Maai de wadi om de 4-6 weken tijdens het groeiseizoen. Dit komt neer op een 5-tal maaibeurten per jaar. Zo krijgen kruiden de kans om te ontwikkelen en hun ecologische kwaliteiten beschikbaar te stellen.

Voer het maaisel af om de bodem te verschralen. Zo krijg je een grotere bloemenrijkdom na verloop van tijd. Maai niet te kort, behoud een hoogte van 7-10 cm. Maai liefst ook niet alles in één keer. Door delen ongemaaid te laten (bijv. 25-50%), creëer je schuilplaatsen voor insecten en vlinders.

WADI MET VASTE PLANTEN

Het beplanten van een wadi zorgt voor een verfijnd, esthetisch effect , maar vraagt meer onderhoud . De eerste jaren is dit onderhoud vrij intensief doordat de planten nog niet volgroeid zijn en je regelmatig onkruiden dient te wieden.. Eens de planten volgroeid zijn, volstaat 4 keer per jaar wieden.

WADI MET BLOEMRIJKE, HOGERE KRUIDEN

Wil je het maximaal ecologisch potentieel uit je wadi halen, dan kies je voor het inzaaien met een mengsel voor bloemrijke, hogere kruiden of ruigte. De bloemen in het mengsel zijn niet alleen interessant voor insecten, maar zorgen ook voor kleur en sfeer op de camping. Deze groenvorm vraagt het minst onderhoud: één keer maaien per jaar tot 1 keer per drie jaar. In het begin kan je 1 keer per jaar maaien om het verschralen van de bodem te bevorderen. Na een aantal jaar is de bodem minder voedselrijk en kan je 1 keer per drie jaar maaien. Voer het maaisel altijd af om de bodem te verschralen. Zo krijg je een grotere bloemenrijkdom na verloop van tijd.

Maai bij voorkeur in het najaar (oktober) om de bloei en zaadvorming niet te verstoren. Behoud schuilplaatsen en voedselbronnen voor insecten door niet alles in één keer, maar gefaseerd te maaien.

MEEST RECENTE INFORMATIE

Wil je graag snel aan de slag? Van ontwerplijnen voor infiltratievoorzieningen tot groenbeheerfiches en inspiratie voor kampeeruitbaters. Alle waardevolle tips en recente informatie rond water- en groenbeheer vind je op www.westtoer.be/druppelwijzer

COLOFON

De Druppelwijzer is ontwikkeld door Westtoer als onderdeel van het Europese project 3ST (Speeding up Sustainability Skills in Tourism), binnen het Interreg North Sea Programma 2021-2027 dat samenwerking bevordert voor een groene en duurzame Noordzeeregio. Dit initiatief wordt mede gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en Provincie West-Vlaanderen.

Verantwoordelijke uitgever Westtoer apb

Concept en tekst OMGEVING, Westtoer i.s.m. projectpartners

Ontwerp OMGEVING, Made By Flint

Druk Provincie West-Vlaanderen

Wettelijk depotnummer WD/3029/2026/18

© Niets uit deze uitgave mag vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. In deze publicatie werden enkele beelden gecreëerd of visueel ondersteund met behulp van artificiële intelligentie (AI). Waar relevant gebeurde dit aanvullend op eigen fotografie en vormgeving. De grootste zorg werd besteed aan de actualiteit van de gegevens. De uitgever is evenwel niet verantwoordelijk voor eventuele onnauwkeurigheden of tussentijdse wijzigingen.