Issuu

CIRCLE OF LIFE

‘WE MOETEN HET ONSZELF LASTIG MAKEN’ ERIK SCHERDER

HET VERHAAL VAN ERLYN TAUROS

JANE GOODALL

GAF ONS HOOP; NU IS HET AAN ONS

HELP DE NATUUR WEER WINNEN MET UW NALATENSCHAP

VROUWELIJKE RANGERS IN NAMIBIË BESCHERMEN ZWARTE NEUSHOORNS

CIRCLE OF LIFE HELP DE NATUUR WEER WINNEN Beste lezer, Voor u ligt Circle of Life. Een magazine vol bijzondere verhalen van mensen die laten zien dat één persoon daadwerkelijk verschil kan maken voor natuur en voor de wereld om ons heen. Zoals dr. Jane Goodall, die met haar baanbrekende onderzoek onze kijk op chimpansees, natuur en klimaat voorgoed heeft veranderd. En Erlyn Tauros, een parkranger in Namibië, die met indrukwekkende toewijding neushoorns beschermt en daarvoor 21 dagen per maand in de wildernis doorbrengt. Ook neuropsycholoog Erik Scherder deelt zijn visie. Hij laat zien hoe belangrijk het is om naar buiten te gaan, te bewegen en de natuur actief te beleven. Een waardevolle boodschap, want een gezonde natuur draagt bij aan ons eigen welzijn. Wat mij bijzonder raakt, zijn de verhalen van mensen die bewust nadenken over wat zij willen doorgeven. Zoals Ylva Ibsen, die WWF heeft opgenomen in haar testament. Voor haar is het van levensbelang dat onze zeeën en oceanen beschermd blijven, zodat ook de generaties na ons kunnen genieten van een levende, gezonde planeet. Gerald van Kessel steunt WWF al meer dan vijftig jaar. Als tienjarige jongen sloeg hij zijn spaarpot stuk om donateur voor het leven te worden. Inmiddels heeft hij WWF ook opgenomen in zijn testament. En ook Loek Brittijn heeft ervoor gekozen om na te laten aan WWF. Voor hem zit de reden in één woord: natuur. Hij bewondert de rijkdom van flora en fauna, maar heeft een bijzondere liefde voor bomen. Natuurbescherming is nooit af. Het is een doorgaande beweging, een voortdurende kringloop van geven, ontvangen en doorgeven. Een echte circle of life. Lezen is al mijn hele leven een van mijn favoriete bezigheden. Als jurylid van de Groene Griffel zie ik hoe verhalen nieuwe generaties kunnen inspireren om zich in te zetten voor de comeback van bedreigde dieren. Daarom hoop ik dat de verhalen in dit magazine u inspireren om na te denken over wat u wilt doorgeven. Misschien door WWF op te nemen in uw testament. Misschien op een heel andere manier. Veel leesplezier en vooral veel inspiratie.

Hartelijk dank voor uw betrokkenheid. Groene groeten, Joukje Janssen COO Wereld Natuur Fonds

8 JANE GOODALL GAF ONS HOOP; NU IS HET AAN ONS

INHOUD De speelse bewaker van ons water

De comeback van de otter

‘We moeten het onszelf lastig maken’

Naar buiten met Erik Scherder

Jane Goodall gaf ons hoop

Nu is het aan ons

Een appje als de olifant komt

Slimme technologie beschermt de natuur

Oceanen voor volgende generaties

Waarom Ylva Ibsen nalaat aan WWF

VROUWELIJKE RANGERS IN NAMIBIË BESCHERMEN ZWARTE NEUSHOORNS

’s Werelds eerste ecoloog

De ontdekkingen van Alexander von Humboldt

‘Een neushoorn raakt me diep’

Het verhaal van ranger Erlyn Tauros

‘Bomen zijn de wonderen van de natuur’

De natuurliefde van Loek Brittijn

Natuur die terugkomt

Wat we samen mogelijk maken

EEN APPJE ALS DE OLIFANT KOMT

‘Natuur is waardevoller dan geld’

De betrokkenheid van Gerald van Kessel

Samen een mooie wereld doorgeven

Praktische tips voor uw testament

DE SPEELSE BEWAKER VAN ONS WATER tekst: Tessel in ‘t Veld

Mist hangt laag boven het water. Rietstengels bewegen zacht in de ochtendlucht en ergens klinkt het plonsje van iets dat net onder water verdwijnt. Dan zie je hem. Een kleine kop, snorharen met parels water. Even kijkt hij je aan. En dan is hij weer weg. Dit is het domein van de otter.

Otters doen soms dingen puur voor hun plezier. Ze rollen of glijden van heuveltjes. Opnieuw en opnieuw. Niet omdat het moet. Maar omdat het leuk is! Ze spelen en dat is zeldzaam in het dierenrijk, waar actie meestal draait om overleven. De otter laat zien dat natuur ook licht en speels kan zijn. Maar achter die vrolijke beelden schuilt een kwetsbaar verhaal.

Een bijna verloren icoon Rond 1900 leefden er nog zo’n 1.000 otters in Nederland. Een echt Hollands dier dus. Langs rivieren en beken, tussen rietkragen en wilgen, hield hij onze wateren gezond. Onder het donkere, spiegelende oppervlak speelde de otter een stille, onmisbare rol. Hij hield populaties rivierkreeftjes in balans en zorgde zo voor een levendig onderwaterecosysteem. Otters hebben schoon, vrij stromend water nodig. Met ruimte om te zwemmen. Met begroeiing langs de oevers om te schuilen. En precies daar ging het mis. Eeuwenlange vervuiling en verdroging maakten onze wateren steeds stiller en leger. Aan het eind van de twintigste eeuw was de otter praktisch verdwenen uit Nederland. In 1988 werd de laatste wilde otter doodgereden. Zijn pootafdrukken verdwenen uit het slib. Het leek het einde van een icoon.

Helder Hollands water Na decennia van vervuiling wordt het water in Nederland gelukkig weer schoner. Je ziet het, je ruikt het! En begin deze eeuw keerde de otter terug. In 2002 werd hij opnieuw geïntroduceerd in rivieren en moerassen. Met succes. Vandaag leven er weer tussen de 450 en 500 otters in Nederland. Er is zelfs al een otter gesignaleerd in de buurt van Amsterdam, waar stad en natuur elkaar raken. Dat is niet alleen goed nieuws voor dit charismatische dier. Otters zijn namelijk een graadmeter voor waterkwaliteit. Als zij verdwijnen, is dat vaak een teken dat het water te vervuild is of dat het te droog wordt. Problemen die niet alleen de natuur raken, maar ook ons. Ze vormen een risico voor ons drinkwater en onze gezondheid.

Meer ruimte voor water en natuur Door de otter te helpen, helpen we ook onszelf. We hebben de natuur namelijk hard nodig om Nederland leefbaar te houden. Rivieren die de ruimte krijgen, kunnen ons beter beschermen tegen hitte, lange droogte en heftige regenbuien. Iets waar we steeds vaker mee te maken hebben. Ook zorgt een veerkrachtige natuur voor schoon drinkwater en een groene leefomgeving. Helder Hollands water én de terugkeer van de otter. Dat is een win win.

De comeback van de otter WWF helpt de otter door leefgebieden met elkaar te verbinden en veilige oversteekplaatsen te creëren. Hiervoor brengen we de migratieroutes van otters en de belangrijkste knelpunten in kaart. Zodra we weten waar het misgaat, zien we wat er nodig is om de otter een veilige toekomst te geven in ons land.

INTERVIEW ERIK SCHERDER Tekst: Fleur Baxmeier

‘We moeten het onszelf lastig maken’ Al na een half uur in de natuur wordt je immuunsysteem sterker, weet neuropsycholoog Erik Scherder. Zijn missie: heel Nederland naar buiten krijgen, het liefst wandelend of fietsend. Want dat is dubbele winst voor lijf en brein. ‘Als mensen zijn we geneigd om voor de makkelijkste weg te kiezen,’ zegt de neuropsycholoog en hoogleraar Erik Scherder, al jaren een van de meest bevlogen pleitbezorgers van dagelijks bewegen. ‘We pakken liever de lift dan de trap, we zitten liever dan we staan. Dat is niet goed voor ons. Daarom moeten we onszelf uitdagen, zowel onze geest als ons lichaam. We moeten het onszelf een beetje moeilijk maken.’ Dat kan volgens Scherder bij uitstek in een streek als de Ardennen, met al die beekjes en stenen waar je overheen kunt klimmen en klauteren. Als kind namen z’n ouders hem er met Pasen, Pinksteren en Kerstmis mee naartoe. ‘Tijdens de zomervakantie waren we meestal aan het strand te vinden en ook daar waren we altijd aan het sporten,’ herinnert hij zich.

Natuurlijke viruskillers

Zijn liefde voor de zee is genetisch bepaald, een erfenis van zijn oma. ‘Zij zat altijd in Zandvoort en als ik de kans heb, doe ik dat ook. Vroeger deed ik aan watersporten. Een beetje surfen, maar lager dan amateurniveau hoor. Zodra er een windje opstak, gingen de echte surfers op hun plank en ik eraf, haha. Ik vind het vooral lekker om te wandelen over de eindeloze stranden, maar ook gewoon kijken naar de golven op het water werkt ontzettend ontspannend. Uit talloze studies blijkt dat de zee een enorm rustgevend effect heeft op mensen.’

Voor het bos en andere vormen van natuur geldt hetzelfde. ‘Als jij een half uur door het bos loopt, dan neemt de activiteit van de NK-cellen in je lichaam aantoonbaar toe. Dat zijn de natural killers: cellen die binnendringende virussen vernietigen. Je immuunsysteem versterkt zich dus al na dertig minuten in dat bos en bovendien ga je minder piekeren. Uit onderzoek blijkt dat de hersengebieden die ons aanzetten tot piekeren, minder actief worden als je in de natuur bent. Als je somber bent, is het dus heel goed om te bewegen in het groen.’ Uit onderzoek blijkt dat een blokje om van twintig minuten al een meetbaar effect heeft op je cognitieve functies.’

Moeite doen

In het weekend maakt hij met zijn vrouw vanuit hun woonplaats Amsterdam graag en vaak fietstochtjes langs de Amstel, richting Ouderkerk en Abcoude. ‘Op een gewone fiets hè, niet zo’n elektrische,’ waarschuwt hij. ‘Laatst gingen mijn vrouw en ik een weekendje weg, maar bij de rijwielverhuurder was geen gewone fiets te krijgen. Ik vind dat een aanfluiting. Mensen zeggen dan: “Ja maar, ik kan wel

Afnemende intelligentie

Tegelijkertijd realiseert hij zich dat er veel bereikt kan worden als iedereen een beetje z’n best doet. ‘Ik sta niet met Extinction Rebellion op de snelweg, maar we doen wat we moeten doen. We zijn zuinig met elektriciteit en letten erop dat we niet te veel water verbruiken. Ik doe geen nutteloze aankopen en schaf alleen iets aan als ik het echt nodig heb. Zonnepanelen of een elektrische auto hebben we niet, maar we rijden misschien een paar kilometer per week. Eigenlijk doen we alles op de fiets of met het OV. Ik loop niet voorop, maar we passen ons gedrag wel aan.’

‘Vraag jezelf elke dag af: heb ik vandaag genoeg moeite gedaan? Zo niet, dan weet je: ga bewegen, los een puzzel op, doe iets ingewikkelds. Dan ben je pas echt goed bezig.’

‘Als je somber bent, is het heel goed om te bewegen in het groen’ veertig kilometer fietsen zonder dat ik moe word.” Maar dat is juist de bedoeling: je wílt moe zijn als je hebt gefietst. Dan heb je ten minste moeite gedaan.’ Van veertig kilometer in slow motion met je benen bewegen is nog nooit iemand gezonder geworden, aldus Scherder. ‘Ik maak me ook wel zorgen over – vooral voor de generaties na ons – dat de aarde steeds verder opwarmt. Soms word ik er een beetje moedeloos van, zeker als ik tijdens zo’n WK voetbal zie dat er in Amerika hele stadions zijn die worden gekoeld met airco. Daar kunnen wij echt niet tegenop met ons goede gedrag.’

JANE GOODALL GAF ONS HOOP; NU IS HET AAN ONS

Dr. Jane Goodall heeft met haar baanbrekende onderzoek naar chimpansees onze kijk op dieren voorgoed veranderd. Tijdens haar leven inspireerde ze mensen over de hele wereld om zich in te zetten voor de natuur. Met haar overlijden in 2025 verloor de wereld een van haar grootste natuurbeschermers, maar Jane’s nalatenschap leeft voort in de miljoenen mensen die zij wist te inspireren en hoop gaf.

Onvermoeibaar

Een van de meest bepalende momenten uit haar carrière speelde zich af aan de oevers van het Tanganyikameer in Tanzania. Daar observeerde Jane als jonge onderzoeker een chimpansee, David Grijsbaard, die een twijg van bladeren ontdeed om termieten uit hun nest te vissen. Hij gebruikte dus een werktuig. Destijds gingen wetenschappers ervan uit dat alleen mensen gereedschap konden maken en gebruiken. Goodalls observatie zette die overtuiging op zijn kop en veranderde de wetenschap voorgoed. Het was door deze waarneming dat de National Geographic Society besloot de financiering van haar onderzoek te verlengen.

Wereldwijde missie Wat begon als een leven gewijd aan onderzoek, groeide uit tot een wereldwijde missie voor natuurbescherming. Een belangrijk keerpunt kwam in 1986, toen Goodall tijdens een conferentie werd geconfronteerd met de alarmerende achteruitgang van chimpanseepopulaties en hun leefgebieden in Afrika. Ze kwam als wetenschapper en vertrok als activist. Vanaf dat moment zou ze de wereld rondreizen om aandacht te vragen voor natuurbehoud, duurzaamheid en de toekomst van onze planeet.

Meer dan drie decennia lang, tot het einde van haar leven, bleef ze onvermoeibaar onderweg. Ondanks de vele uitdagingen verloor Goodall nooit haar vastberadenheid. Het was haar diepste passie om zoveel mogelijk diersoorten en hun natuurlijke leefomgeving te behouden. In het bijzonder de regenwouden met de grote apen en alle andere dieren daar. Tijdens haar reizen ontmoette zij talloze mensen die zich inzetten voor natuurbehoud. Die ontmoetingen gaven haar hoop en de energie om door te gaan. Zelf omschreef ze zich vaak als koppig. Opgeven was voor haar geen optie.

Tegelijkertijd waarschuwde Goodall voor de grote uitdagingen waar we nog steeds mee te maken hebben. Ze sprak zich uit tegen ontbossing, vervuiling van oceanen, grootschalige industriële vervuiling en klimaatverandering. Maar waar anderen somber werden, bleef zij hoopvol. Overal ter wereld zag ze mensen opstaan om verandering in gang te zetten. Vooral jongeren hadden haar vertrouwen. Zij geloofde dat deze jonge mensen de wereld kunnen veranderen. Dat geloof kreeg vorm in Roots & Shoots, het jongerenprogramma dat zij oprichtte. Duizenden groepen in tientallen landen zetten zich in voor projecten die mensen, dieren en het milieu helpen. Voor Goodall waren jongeren geen toekomstige leiders, maar leiders van vandaag. Zij zag hoe jonge mensen verantwoordelijkheid namen en oplossingen bedachten voor problemen die eerdere generaties hadden veroorzaakt.

Hoop in actie “Wat je achterlaat, maakt verschil voor de toekomst” Dr. Jane Goodall (1934 – 2025)

Hoop was misschien wel het woord dat haar leven het best samenvat. Maar hoop was voor haar nooit iets passiefs. Ze geloofde dat iedereen, elke dag opnieuw, het verschil kan maken. Hoe klein de actie ook is. Die boodschap was nauw verbonden met haar eigen levensverhaal. Als tienjarig meisje besloot ze om ooit naar Afrika te reizen om daar met wilde dieren te leven en er boeken over te schrijven. Velen lachten haar uit. Afrika was ver weg, haar familie had weinig geld, de Tweede Wereldoorlog was in volle gang en bovendien was zij in de ogen van velen “maar” een meisje. Toch gaf ze niet op.Haar moeder leerde haar dat als je iets wil, je er heel hard voor moet werken en alle kansen aan moet grijpen. En vooral: nooit opgeven. Die ervaring vormde de kern van haar boodschap aan jonge mensen wereldwijd.

Een nalatenschap die voortleeft De nalatenschap van Jane Goodall reikt veel verder dan haar beroemdste onderzoeken. Met het Jane Goodall Institute bouwde zij aan een wereldwijd netwerk voor natuurbescherming, educatie en duurzame ontwikkeling. Ze droeg WWF ook een warm hart toe. Zo plantte ze op de hellingen van de Adelaarsberg in Boedapest samen met WWF bomen. Ook in Nederland zet het Jane Goodall Instituut zich hiervoor in. Met de aandacht voor de bescherming van chimpansees en hun leefgebieden én voor het inspireren en betrekken van mensen, in het bijzonder jongeren. Haar werk droeg bij aan de bewustwording dat mens, dier en natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Jane Goodall is helaas niet meer onder ons, maar haar gedachtegoed leeft iedere dag voort. In wetenschappers die blijven bouwen op haar inzichten. In natuurbeschermers die haar strijd voortzetten. In jongeren die zich inzetten voor een betere wereld. Ook in Nederland wordt iedere dag verder gebouwd aan die beweging; samen met mensen, organisaties en jongeren die geloven dat verandering begint bij wat we zelf kunnen doen. Zoals Jane zelf ooit zei: de toekomst ligt uiteindelijk in onze handen. Het is een boodschap die vandaag misschien wel relevanter is dan ooit. Jane Goodall liet ons zien dat één persoon wel degelijk verschil kan maken. En daarmee gaf zij de wereld haar grootste nalatenschap: hoop. Meer over het werk van Jane Goodall en het Jane Goodall Instituut: www.janegoodall.nl.

Jane Goodall tijdens haar veldonderzoek naar wilde chimpansees in Gombe, Tanzania

EEN APPJE ALS DE OLIFANT KOMT Tekst: Paul Q de Vries

De zon gaat bijna onder boven de Afrikaanse savanne. Een hongerige olifant nadert een dorpje. Hij kan de mais en het suikerriet al ruiken. Vlak voordat hij door het hek om de akkers breekt – en dus vlak voor een confrontatie tussen olifant en boeren die voor beide partijen levensgevaarlijk is – wordt hij betrapt door een smart camera. Direct ontvangen het dorpshoofd en de rangers een WhatsApp-bericht. Ook gaat er een signaal naar een wachttoren vlak bij het dorp. Lichten flitsen aan en dan galmt de stem van Céline Dion over de velden: ‘Near, far, whereeeeeeeever you are...’ De olifant flappert met zijn oren, draait zich om en draaft ervandoor. Door de inzet van technologie om wilde dieren (en mensen) te beschermen, zal dit scenario binnenkort werkelijkheid worden. ‘De keuze voor de muziek is geen waardeoordeel’, grijnst Tim van Deursen, oprichter van Hack the Planet, een nonprofitorganisatie die deze Elephant Repeller ontwikkelt. ‘Op de playlist staan ook de Beastie Boys en het gezoem van bijen. Het belangrijkst is dat olifanten telkens iets anders horen, zodat ze niet gaan wennen aan de alarmgeluiden.’ Van Deursen kwam op dit idee toen hij zag hoe mensen in Gabon olifanten wegjagen. ‘Ze rennen naar buiten en beginnen met stokken op lege olievaten te slaan. Het principe van de Repeller is hetzelfde, maar dan verrijkt met kunstmatige intelligentie. De camera’s kunnen verschillende diersoorten leren herkennen en sturen indien nodig alerts via een satellietverbinding.

Chip in de hoorn De automatische olifantenverschrikker wordt binnenkort uitgeprobeerd in Zambia. In het Gonarezhou-park in Zimbabwe test Van Deursen nu een ander systeem: sensors die stropers detecteren. ‘Stropers hebben altijd twee dingen bij zich: een geweer en een telefoon. Die telefoonsignalen kun je opvangen en de locatie doorsturen naar parkwachters.’

Deze anti-stroperijsensors moeten met name neushoorns beschermen, die gestroopt worden om hun hoorns. En er is nog veel meer technologie bedacht voor deze met uitsterven bedreigde giganten. Zo heeft Smart Parks, een andere Nederlandse non-profitorganisatie, de nieuwste generatie neushoorntrackers uitgebracht. Deze RhinoEdge Puck 50 is een implantaat voor in de hoorn met gpstechnologie. Hij wordt aangestuurd via bluetooth vanaf een smartphone en geeft elk uur locatie-updates voor real-time monitoring. Verder heeft het apparaat een geïntegreerde antenne, bewegingssensoren en een batterij die tot twee jaar meegaat. Rangers en onderzoekers kunnen de neushoorns zo secuur in de gaten houden. Smart Parks ontwikkelt verder detectietechnologie die waarschuwt wanneer dieren door hekken breken. Ook is het bedrijf bezig met telecommunicatienetwerken vanuit de internet of things-gedachte. ‘Dat wil zeggen dat allerlei objecten via internet met elkaar communiceren’, zegt medeoprichter Tim van Dam. ‘Bijvoorbeeld via een chip in de hoorn van een neushoorn. Of via zenders in halsbanden bij bekende “probleemdieren” in groepen leeuwen en hyena’s, die het bijvoorbeeld op vee hebben voorzien. Met onze technologie kun je dieren volgen, maar ook mensen of voertuigen. Al die informatie komt samen in een controleruimte waar parkbeheerders op een dashboard zien wie waar is en wat er speelt in het park – en op basis van die informatie beslissingen nemen.’

Gehackte tijgers Veel van de technologie die Smart Parks en Hack the Planet ontwikkelen, komt tot stand dankzij bijdragen uit het innovatiefonds (INNO-fonds) van WWF. De grootste uitdaging is om wat op de tekentafel een goed idee lijkt, efficiënt te laten werken in met name Afrikaanse parken. Die zijn soms groter dan Nederland en hebben vaak geen 3G-dekking of

uitgebreide elektriciteitsvoorziening. Hoe reageren rangers en omwonenden als ze de beschikking krijgen over technische snufjes? Van Deursen: ‘We luisteren altijd heel goed naar wat mensen zelf zeggen over wat ze nodig hebben. Onze slimme technologie zit in een doos die gekoppeld kan worden aan de reguliere wildcamera’s die er al hangen. Mensen vinden het vaak geweldig als ze voortaan een whatsappje krijgen als er een olifant langsloopt.’ Van Dam: ‘Ze zijn vaak verbaasd dat er zo veel meer kan dan wat tot nu toe werd gedaan.’ Ondertussen zitten de stropers ook niet stil. Een aantal jaar geleden verschenen er berichten dat stropers in India zouden proberen databanken met gps-data van gezenderde tijgers te hacken – om daarmee de dieren te kunnen opsporen. ‘Goede beveiliging is essentieel’, zegt Van Dam. ‘Vroeger werden vaak halsbanden met radiozenders gebruikt die om de paar seconden een ping uitzonden. Daarmee kun je zo uitpeilen waar een neushoorn is. Tegenwoordig staan dat soort systemen met radiosignalen alleen even aan wanneer het nodig is. Ook is het Long Range Wide Areatelecommunicatienetwerk opgezet. Dat is veel beter beveiligd.’ Als stropers tegen sensors of slimme camera’s aanlopen, zullen ze niet aarzelen die te vernielen. ‘Gelukkig zijn ze klein en, door de camouflagekleuren waarin ze geschilderd zijn, onopvallend’, zegt Van Deursen. ‘Maar het blijft een kat-en-muisspel tussen natuurbeschermers en stropers.’

Barcodes en drones Hoe verder de technologie zich ontwikkelt, des te meer toepassingen in de bescherming van dieren en natuur denkbaar zijn. Er zijn zogenaamde ‘DNA barcode’scanners waarmee de douane kan zien of een tas of sieraad van beschermde diersoorten is gemaakt. Er zijn drones met infraroodcamera’s die olifantenkuddes volgen en drones die vanuit de lucht in ontbost gebied zaden planten. Er zijn zelfs onderwaterdrones die op de doornenkroon jagen, een zeester die in veel gebieden een plaag is geworden en hele koraalriffen leegvreet. De drone injecteert de zeester met gif en zwemt dan door op zoek naar zijn volgende prooi. Drones zijn vooralsnog moeilijk voor langere perioden in het veld operationeel te houden, dus Van Dam verwacht de meeste innovaties uit de opmars van kunstmatige intelligentie. ‘Als een olifant voorzien is van een slimme sensor, zou hij als een mobiele wachtpost kunnen functioneren. De sensor kan geweerschoten leren herkennen, de geluiden van andere dieren in de omgeving of de kreten die olifanten uitstoten als ze stress ervaren – en die data naar de controlekamer sturen.’ Is het voorstelbaar

dat olifanten op enig moment leren dat de rangers blijkbaar meeluisteren en daarom actief om hulp gaan vragen? ‘Dat is zeker voorstelbaar. Ze zijn er intelligent genoeg voor. Ik maakte in Tanzania mee dat een jong olifantje bescherming zocht in het hutje van een parkwachter, nadat zijn moeder was gedood door stropers.’

Zaak van leven of dood Sensors en camera’s in de bomen, neushoorns met een gps-signaal, leeuwen met halsbandjes om – het valt niet te ontkennen dat al die hightech innovaties onze ideeën van wat ‘wild’ en ‘natuurlijk’ is aanzienlijk op de proef stellen. Het ontbreekt er nog aan dat een olifant straks zélf een wifi-hotspot is. Zijn Van Dam en Van Deursen gevoelig voor de kritiek dat we als het ware de dieren aan het automatiseren zijn en de wildernis aan het vertechnologiseren? Het antwoord is een volmondig ‘ja’. Best verrassend uit de mond van twee techneuten. ‘De natuur wordt er zeker minder authentiek door’, zegt Van Deursen. ‘We willen natuurlijk zo min mogelijk inbreuk maken met al die technische oplossingen, zowel op dierenwelzijn als op de natuurervaring. Het is ook weer niet zo dat in die uitgestrekte parken overal sensors hangen. Maar goed, het liefst zouden we overbodig zijn.’ Van Dam beaamt dat. ‘We moeten niet de illusie hebben dat niets doen een optie is. Stroperij en mens-dierconﬂicten zijn een zaak van leven of dood. Wat wij doen, is een noodmaatregel. We zijn pas overbodig als er geen vraag meer is naar de hoorns van neushoorns of ivoor van olifanten. Als we bereid zijn wilde dieren in onze nabijheid te dulden. Dat is een kwestie van cultuurverandering, van een andere kijk op de wereld.’ En daar is helaas nog geen app voor.

GEVEN MET IMPACT

‘We moeten de oceanen beschermen voor toekomstige generaties’ Ylva Ibsen (70) heeft WWF opgenomen in haar testament

‘Al sinds mijn vijftiende ben ik WWF-donateur. Al vroeg was ik ervan doordrongen dat natuur het begin van alles is. Daarbinnen zijn zoet water en schone oceanen het allerbelangrijkst. We weten dat oceanen enorm onder druk staan door plasticvervuiling en opwarming. Daar maak ik me grote zorgen over. Ik steun WWF omdat het van levensbelang is dat al het leven in onze zeeën en oceanen beschermd wordt. Ook voor de generaties na ons.’ ‘Mijn man en ik vliegen al tien jaar bewust niet meer. We genieten zo vaak als we kunnen op Schiermonnikoog. Ik ben heel gelukkig op dat eiland, omringd door de zee. De afwisseling tussen eb en vloed en de kracht van de golven zijn heel intens en geven een gevoel van nietigheid.’ ‘Voor een toekomst met plasticvrije oceanen is het belangrijk om bij de bron te beginnen. WWF doet heel goed werk met overheden en lokale gemeenschappen in de Koraaldriehoek. Het geeft me veel voldoening dat ik daaraan mijn steentje kan bijdragen.’

Kijk voor meer verhalen en inspiratie op wwf.nl/testimonials

Alexander von Humboldt

’S WERELDS EERSTE ECOLOOG Wat wij weten van ecosystemen is als eerste ontdekt door Alexander von Humboldt. Vandaag de dag relatief onbekend, maar tweehonderd jaar geleden was hij een wereldberoemde ontdekkingsreiziger.

Daar stond hij dan in Ecuador, hoog op de indrukwekkende vulkaan Chimborazo. Onderzoeksreiziger Alexander von Humboldt had al veel van de wereld gezien en veel vulkanen beklommen, maar hier was hij even stil. Hij was onder de indruk van het uitzicht en van de ‘wijdverbreide overvloed des levens’ die hij zag. Alles wat hij ooit had waargenomen, viel hier op zijn plek. De natuur was een web van leven, besefte hij. ‘Alles was met elkaar verweven.’

Barre tocht Op 22 juni 1802 was hij aan de beklimming van de 6.310 meter hoge Chimborazo midden in het Andesgebergte begonnen. Het was een barre tocht, zelfs voor ervaren klimmers als Humboldt en zijn reisgenoot, wetenschapper Aimé Bonpland. Het terrein was ruig en de lucht steeds ijler. De laatste meters legden ze af met bloeddoorlopen ogen en bloedend tandvlees, misselijk en draaierig van het gebrek aan zuurstof. Ze liepen over richels die soms nog maar enkele centimeters breed waren. Maar hoe

bar de omstandigheden ook waren, elke 100 meter zette Humboldt zijn instrumenten op om hoogte, vochtigheid, zwaartekracht en levensvormen te registreren. Dat was het doel van de tocht en eigenlijk van zijn hele leven. Hij wilde onderzoek doen naar natuur: bodem, lucht en flora.

Wereldomvattende kracht Zijn meetresultaten en bevindingen verwerkte Humboldt in een getekende dwarsdoorsnede van de Chimborazo en de Cotopaxi, waarop hij de namen van alle planten die hij was tegengekomen, noteerde. Hij ontdekte gelijkenissen met planten in de Zwitserse Alpen en met mossen in zijn geboortestreek in Duitsland. Dit was voor hem het bewijs dat de natuur een wereldomvattende kracht was met klimaatzones die zich over alle continenten uitstrekten. Hij keek naar de flora in relatie tot klimaat en locatie. Een radicaal nieuw gezichtspunt dat tot op de dag van vandaag ten grondslag ligt aan ons begrip van ecosystemen.

Boven op de Chimborazo vond Humboldt het bewijs dat de natuur een wereldomvattende kracht was met klimaatzones die zich over alle continenten uitstrekten

Honger naar kennis De ontdekking van ‘het web van leven’, zoals Humboldt de samenhang in de natuur noemde, was het resultaat van jarenlang onderzoek en een grote honger naar kennis. Het zat in z’n genen. Alexander von Humboldt kwam op 14 september 1769 ter wereld, als tweede zoon van rijke Pruisische aristocraten. Een intelligent jongetje met een grote liefde voor de natuur. Geregeld ontsnapte hij uit het klaslokaal de bossen in. Dan zwierf hij rond op het familielandgoed Tegel bij Berlijn en kwam hij terug met zakken vol insecten en planten. ‘De kleine apotheker’ werd hij genoemd. Als kind kregen Humboldt en zijn broer Alexander Wilhelm les van verlichte denkers uit die tijd, die de jongens een passie voor waarheid, vrijheid en kennis bijbrachten. Na dit onderwijs thuis studeerde Humboldt natuurwetenschap, wiskunde en talen aan de universiteit van Göttingen. Vervolgens rondde hij in recordtempo de studies staathuiskunde en mijnbouwkunde af. Met tomeloze energie onderzocht hij gesteente en planten in de mijnen rond Freiburg. Met resultaat; na zijn studie werd hij – nog maar 22 jaar oud – benoemd tot mijnbouwinspecteur. De wereld ging voor hem open. Humboldt reisde duizenden kilometers door heel Europa om grond, mijnschachten en erts te onderzoeken.

Kwetsbaar Europa was Humboldt echter te klein. Hij droomde van verre landen. In 1799 ging hij samen met Bonpland aan boord van het fregat Pizarro met bestemming ZuidAmerika. Vijf jaar reisde hij daar rond en maakte talloze expedities, waarvan de beklimming van de Chimborazo er één was. Nadat hij die berg had bedwongen, reisde Humboldt verder. Hij trok onder meer door de kinawouden in Loja (Ecuador) waar hij werd geconfronteerd met de kwetsbaarheid van de natuur. Hij zag hoeveel schade de mens – toen al – veroorzaakte. De Spanjaarden kapten

enorme stroken kinawoud vanwege de stof kinine, dat werd gebruikt tegen malaria. Die kap was zo destructief dat er bijna geen oudere en dikkere bomen meer over waren. Ook op andere plaatsen zag Humboldt dat menselijk ingrijpen verstrekkende gevolgen had voor de natuur. Het menselijke ras, zo zei hij, bezat de macht zijn natuurlijke omgeving te verwoesten, en dat kon catastrofale gevolgen hebben. Humboldt bleef daarom tot het eind van zijn leven – hij werd 90 jaar oud – onderzoek doen, ín de natuur vóór de natuur.

De nalatenschap van Humboldt Hoe belangrijk Humboldt was, blijkt wel uit de vele vernoemingen. Van plaatsen in de Verenigde Staten en Zuid-Amerika tot de humboldtpinguïn, en van de Humboldtstroom tot de Humboldtgletsjer in Groenland. De tabellen die Humboldt maakte tijdens de beklimming van de Chimborazo getuigen van zo’n enorm wetenschappelijk inzicht, dat ze nu nog steeds worden gebruikt bij wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering en de gevolgen voor planten en dieren.

“Het menselijk ras bezit de macht zijn natuurlijke omgeving te verwoesten” Alexander von Humboldt

Bron: ‘De uitvinder van de natuur. Het avontuurlijke leven van Alexander von Humboldt’, Andrea Wulf. Uitgeverij Atlas Contact.

Tekst: Dianne Tipping-Woods / Bewerking: Ellen de Wolf

‘EEN NEUSHOORN DIE HET MOEILIJK HEEFT, RAAKT ME DIEP.’

Vrouwelijke rangers in Namibië doorbreken stereotypen, onderhouden hun gezinnen en zijn een inspirerend voorbeeld voor toekomstige generaties. Daarnaast beschermen ze ‘s werelds enige vrij rondzwervende populatie zwarte neushoorns. Dit is het verhaal van een van hen, Erlyn Tauros.

De meeste overgebleven zwarte neushoorns leven in nationale parken. Namibië herbergt de enige populatie die vrij rondloopt.

Zo’n 21 dagen per maand woont Erlyn Tauros in een tent in de zonovergoten wildernis van Noordwest-Namibië. Als neushoornranger legt ze regelmatig dertig kilometer per dag af op een van de meest uitdagende terreinen in Afrika. Met slechts vijf dagen rust tussen elk verblijf in het veld, voelt ze soms dat ze meer tijd doorbrengt met wilde dieren dan met haar vier kinderen. Het werk is zwaar, maar Erlyn vindt het de moeite waard. ‘Het zien van een gezonde neushoorn maakt me blij. Een neushoorn die het moeilijk heeft, raakt me diep.’

Gemeenschapsreservaten In 2019 werd Erlyn neushoornwachter voor de UibasenTwyfelfontein Conservancy, een natuurreservaat gerund door haar lokale gemeenschap. Het reservaat bevindt zich in de uitgestrekte Kunene-regio, de thuisbasis van een unieke populatie aan de woestijn aangepaste zwarte neushoorns. De kleine gemeenschappen mensen die er wonen, delen het leefgebied met wilde dieren. Er zijn 86 van dit soort gemeenschapsreservaten – oftewel conservancies – in Namibië. Hier beheren lokale mensen de wilde dieren waarmee ze samenleven. Ze profiteren van banen en inkomsten uit toerisme en duurzaam gebruik van hulpbronnen. ‘Toen we zagen dat de stroperij van neushoorns ook Namibië zou bereiken, kwamen gemeenschappen, traditionele leiders en ngo’s samen en begonnen het Rhino Ranger-programma’, vertelt Andrew

Malherbe van Save the Rhino Trust, een Namibische nonprofitorganisatie die zich inzet voor zwarte neushoorns. In de jaren 80 verloor Namibië meer dan 95 procent van zijn neushoorns door stroperij. Door de samenwerking is de populatie zwarte neushoorns in Kunene gegroeid en vandaag de dag heeft Namibië de grootste populatie ter wereld.

Laatste populatie De zwarte neushoorns in Kunene vormen de enige overgebleven populatie die echt in het wild leeft. Dat wil zeggen: zonder hekken en buiten nationale parken. Ze overleven in een ruig, droog landschap onder een verzengende zon en voeden zich met de alomtegenwoordige, voor mensen giftige euphorbia-struiken. Ook leeuwen en olifanten zwerven door dit landschap. De zachtaardige Erlyn voelt zich thuis in deze omgeving. ‘Ik ben opgegroeid in de natuur en heb al op jonge leeftijd geleerd van het land te leven.’ Toen Erlyn solliciteerde als neushoornwachter, had ze nog nooit in het echt een neushoorn gezien. Wel had ze door de verhalen van rangers in haar gemeenschap een fascinatie voor de dieren ontwikkeld. En ze had een baan nodig, aangezien er weinig mogelijkheden zijn in deze afgelegen regio. ‘In het begin was ik bang, maar nu kan ik alles wat andere rangers kunnen’, zegt ze trots.

Na terugkomst uit het veld bereidt Erlyn Tauros thuis een maaltijd met haar neefje.

Kostwinner Neushoornwachters als Erlyn zijn werknemers van de gemeenschapsreservaten. Toen het Rhino Rangerprogramma in 2012 begon, waren de meeste kandidaten mannen. Vandaag de dag werken er ongeveer zestig neushoornwachters in dertien conservancies. Zes van hen zijn vrouw. ‘Ik ben de enige kostwinner van mijn gezin’, vertelt Erlyn, die toegeeft dat het moeilijk is om haar kinderen langere tijd alleen te laten. Ze moet haar salaris goed beheren, aangezien ze naast haar moeder ook haar broers, zussen, neven en nichten financieel ondersteunt. Haar hoop en ambities voor de volgende generatie zijn bescheiden: onderwijs en de mogelijkheid om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Het creëren van werkgelegenheid gekoppeld aan natuurbehoud blijft daarom een hoofddoel van veel Namibische conservancies. In het veld staat Erlyn altijd vroeg op, op het moment dat de lucht roze kleurt door de zon. Ze maakt een eenvoudig ontbijt van maïspap en trekt haar hoed, kaki outfit en stevige laarzen aan. Samen met een andere ranger reist ze door het gebied en verzamelt ze gegevens over elke neushoorn die ze tegenkomen. Ze worden beloond voor de kwaliteit van hun foto’s, de afgelegde afstanden en andere informatie die ze invoeren in de uitgebreide database van Save The Rhino Trust Namibia.

Erlyn Tauros brengt 21 opeenvolgende dagen per maand door in het veld en is de enige kostwinner voor haar gezin.

Erlyn zegt dat haar kennis van het terrein haar beste wapen is tegen de soms onvoorspelbare zwarte neushoorns. ‘Ik ben weleens door ze bedreigd, maar ik heb hun gedrag leren begrijpen. Ik weet nu dat zwarte neushoorns een duidelijke comfortzone hebben. Als je die respecteert en rekening houdt met de windrichting, ben je meestal veilig. Neushoorns zien slecht maar ruiken uitstekend, dus probeer ik bovenwinds van ze te blijven. Toen ze begon, leerden meer ervaren rangers Erlyn hoe ze de aanwezigheid van een dier kon ontdekken en op welke signalen ze moest letten. Nu kan ze een individuele neushoorn herkennen aan zijn pootafdruk. ‘Ik vertel mijn kinderen over de dieren die ik tegenkom en waarom ik voor ze zorg. Ik wil dat zij de zwarte neushoorns zelf ook ooit zien.’

GEVEN MET IMPACT

‘Bomen zijn de wonderen van de natuur’ Loek Brittijn (79) is al jaren donateur van het Wereld Natuur Fonds. Hij en zijn vrouw Annemieke hebben WWF-NL opgenomen in hun testament.

‘In mijn leven heb ik veel gereisd. Op de motor maakte ik duizenden kilometers door Europa: het Zwarte Woud, de Elzas, de Ardennen, de Schotse hooglanden. Schitterend! Je kunt er ook mooi wandelen. Net als bij ons in Nederland trouwens. Mijn vrouw en ik wonen in de Randstad, vlak achter de duinen. Een fantastische plek, maar de drukte is minder fijn. Dus we zoeken graag de stilte op. Bijvoorbeeld op de Utrechtse Heuvelrug, aan de kust van Schouwen-Duiveland of in de bossen bij Arnhem. Fluitende vogels, ruisende bomen: daar genieten we enorm van.’ ‘Waarom ik het Wereld Natuur Fonds heb opgenomen in mijn testament? Dat zit ‘m precies in het middelste woordje: natuur. Het is belangrijk dat de natuur blijft bestaan. Zo vind ik de wolf een fascinerend dier. Maar als ik moet kiezen tussen flora en fauna, ga ik toch voor de flora. Er zijn zoveel fantastische bloemen en planten. Bomen vind ik echt de wonderen van de natuur.’

Kijk voor meer verhalen en inspiratie op wwf.nl/testimonials

NATUUR DIE TERUGKOMT DANKZIJ DE STEUN VAN BETROKKEN GEVERS KAN WWF NATUUR BESCHERMEN EN HERSTELLEN, OP PLAATSEN WAAR DAT HARD NODIG IS. EEN GREEP UIT WAT WE SAMEN HEBBEN BEREIKT.

RECORDAANTAL SCHILDPADNESTEN IN ITALIË Langs de Italiaanse kusten vind je steeds meer zeeschildpadden. Afgelopen legseizoen telden WWF’ers en vrijwilligers een record van 340 nesten van dikkopschildpadden. Dit toont de veerkracht van deze diersoort aan én dat natuurbescherming werkt. Sicilië heeft de meeste nesten (260), gevolgd door Calabrië (55) en de Ionische Zee tussen Basilicata en Apulië (24). De nestplaatsen lijken zich naar het noorden te verplaatsen.

TIJGERS MAKEN COMEBACK Het aantal wilde tijgers neemt toe, zo blijkt uit het Tigers Alive Annual Report van WWF. In Noordoost-China groeide de populatie van twintig in 2010 naar ongeveer zeventig nu. En in Rusland, India, Nepal en Bhutan verdubbelden de aantallen. Toch zijn tijgers nog altijd bedreigd. In Indonesië, Maleisië en Bangladesh staan de grote katachtigen en hun leefgebied onder zware druk.

EXTRA NATUUR VOOR DE OLIFANT Zambia is een van de landen waar het Wereld Natuur Fonds al jaren hard werkt aan het verbinden van natuurgebieden. En dat werkt! Een kudde van maar liefst 300 olifanten maakte al gebruik van zo’n zogenoemde corridor. Via deze doorgang kunnen ze veilig naar het volgende natuurgebied lopen. Tot groot genoegen van de lokale bevolking: de corridors dragen bij aan een daling van het aantal dodelijke slachtoffers onder mensen en olifanten.

SLINGERBOS VOOR DE ORANG-OETAN In het Maleisisch beschermd natuurgebied Ulu Sungai Menyang heeft WWF orang-oetans geteld. En wat blijkt? In 2014 leefden er nog 115 orang-oetans. Nu zijn dat er 167. Om de mensapen en hun leefgebied veilig te houden is WWF-Maleisië een samenwerking aangegaan met de lokale gemeenschap om het bos duurzaam te beheren. Dit voorkomt verlies van leefgebied en mens-dierconflicten.

SUCCESVOLLE VERHUIZING VAN NEUSHOORNS Een belangrijke mijlpaal voor de bescherming van neushoorns: een groep van twintig ernstig bedreigde zwarte neushoorns is succesvol verhuisd van Zuid-Afrika naar Botswana. Met deze verhuizing krijgen de dieren een nieuw leefgebied in een veilig en goed beschermd natuurgebied, waar zij kunnen bijdragen aan de groei van de populatie in zuidelijk Afrika. De operatie vergde maanden van voorbereiding en nauwe samenwerking tussen natuurbeschermers, dierenartsen en lokale autoriteiten. Dankzij zorgvuldig transport per vrachtwagen konden de neushoorns veilig hun nieuwe thuis bereiken.

tekst: Madelon Wijnbergen beeld: privébezit

“Natuur is waardevoller dan geld” Gerald van Kessel (60) heeft WWF opgenomen in zijn testament

Al meer dan vijftig jaar steunt Gerald van Kessel het Wereld Natuur Fonds. Als tienjarige jongen sloeg hij zijn spaarpot stuk om donateur voor het leven te worden. Inmiddels heeft de ondernemer uit Best WWF ook opgenomen in zijn testament. “Ik wil dat mijn kinderen en kleinkinderen straks ook nog kunnen genieten van natuur.” Waar begon jouw liefde voor de natuur?

“Eigenlijk al toen ik heel klein was. Ik ben geboren en getogen in Best en ben er nooit meer weggegaan. Als kind was ik altijd buiten. Vogelhuisjes maken, slootjespringen, met natte voeten thuiskomen, dieren observeren. Ik was een stille, dromerige jongen die alles wilde weten over dieren. Samen met vriendjes maakte ik zelfs mijn eigen dierenboeken. We knipten plaatjes van dieren uit tijdschriften, plakten die in schriftjes en schreven er verhalen bij. Alles wat met natuur en dieren te maken had, vond ik fascinerend.”

Wanneer kwam WWF in beeld?

“Dat weet ik nog precies. Ik was een jaar of tien en zat op mijn slaapkamer naar de radio te luisteren. Daar hoorde ik een reclamespotje van WWF. Je kon voor 750 gulden donateur voor het leven worden. Met dat geld zouden ze in één keer een grote som geld hebben om in de natuur te investeren. Ik dacht: ik ga mijn spaarpot kapotslaan. Ik had er meer dan 750 gulden in zitten. Zonder het tegen mijn ouders te zeggen, ben ik naar de bank gegaan.”

10-jarige Gerald

Je droomde ervan dierenarts te worden.

“Ja, dieren waren mijn grote passie. Uiteindelijk ben ik na de MAVO en HAVO in het familiebedrijf terechtgekomen. Mijn ouders hadden een bedrijf in bouwmaterialen opgebouwd. Mijn broer en ik hielpen daar al van jongs af aan mee. Eigenlijk was het plan dat ik nog verder zou studeren, maar dat is er nooit van gekomen. Ik ben gebleven. Samen met mijn broer kreeg ik later de kans om het bedrijf over te nemen. Onder onze leiding groeide het uit met projectontwikkeling en makelaardij.”

Is duurzaamheid altijd een rode draad geweest?

“Absoluut. Ook binnen het bedrijf waren we voortdurend op zoek naar duurzamere oplossingen. Ik herinner me nog dat we zo’n vijftien jaar geleden spraken over gasloos bouwen. Veel mensen vonden dat toen veel te duur. Ik vroeg aan mijn broer: als geld geen rol zou spelen, wat zouden we dan doen? Vanuit die gedachte ontwikkelden we uiteindelijk 0-op-demeter-woningen.”

Die liefde voor natuur zie je ook terug thuis.

“Dat klopt. We wonen in het buitengebied en hebben altijd veel dieren gehad. Paarden, schapen, varkens, honden, katten. Mensen brachten hun dieren soms ook als ze er zelf niet meer voor konden zorgen. Mijn kinderen zijn opgegroeid tussen de dieren en in de natuur. Dat vind ik belangrijk. De natuur heeft ons niet nodig, maar wij de natuur wel.’

Op rondreis door Kenia met zijn gezin in 2017

WWF heeft inmiddels ook een plek gekregen in jouw testament. Waarom?

“Omdat ik iets wil nalaten dat verder gaat dan geld. De natuur is waardevoller dan geld. Door WWF op te nemen in mijn testament help ik mee om natuur te behouden voor de generaties na ons. Ik heb daar ook open over gesproken met mijn kinderen. Zij begrijpen dat heel goed. Uiteindelijk gaat het erom dat zij, en later hun kinderen, ook nog kunnen genieten van de natuur.”

Was dat een moeilijke beslissing?

“Nee, eigenlijk niet. Voor mij voelt het als een logisch vervolg op iets dat al mijn hele leven meegaat. Als tienjarige besloot ik WWF voor het leven te steunen. Met een nalatenschap steun ik WWF ook ná mijn leven. Als ik er straks niet meer ben, blijft natuurbescherming nodig. Juist daarom vind ik het belangrijk om iets blijvends achter te laten.”

Je steunt ook heel gericht projecten van WWF.

“Een deel van mijn steun gaat naar TRIDOM, een natuurgebied in het hart van Afrika. Wat mij daarin zo aanspreekt, is de veelzijdigheid van het gebied. Ik was meteen enthousiast door de bosolifanten, de gorilla’s en de enorme waarde van het gebied. Het is een prachtig stuk regenwoud dat onder druk staat, terwijl het van groot belang is voor de hele wereld. We kijken soms vooral naar natuur in Nederland, maar natuurbescherming stopt niet bij landsgrenzen. Verlies van natuur is een wereldwijd probleem en vraagt om een wereldwijde aanpak. Daarom vind ik het belangrijk dat WWF ook zulke gebieden beschermt. WWF’er Jaap van der Waarde kan daar prachtig over vertellen. Hij neemt je helemaal mee in het gebied, de dieren en de mensen die zich inzetten voor bescherming. Dan voel je gewoon: dit moet blijven bestaan.”

Gerald van Kessel vertelt meer over zijn jeugd, zijn gezin, de liefde voor natuur en zijn redenen om WWF in zijn erfenis op te nemen in het tv-programma De Nalatenschap. Meer informatie over Gerald van Kessel en de tv-uitzending is te vinden op wwf.nl/denalatenschap. Udo Wiersma (WWF), Gerard van Kessel, Liedewey de Haas (WWF) en Jelle de Jong (WWF)

SAMEN EEN MOOIE WERELD DOORGEVEN Wanneer u nadenkt over uw nalatenschap, kan er veel op u afkomen. Als alles geregeld is, zult u merken hoe fijn dat is. Het geeft rust. U hoeft zich dan geen zorgen meer te maken over wie uw nalatenschap afhandelt of over nabestaanden die met vragen achterblijven. Wij zetten voor u wat tips op een rij voor het regelen van uw testament.

Een handig hulpmiddel bij het bepalen van uw nalatenschap is het werkboek ‘Samen een mooie wereld doorgeven’ van WWF. In 4 stappen wordt uw testament opstellen een stuk overzichtelijker. Kijk voor meer informatie op wwf.nl/ werkboek.

Wilt u snel en gratis advies over wat er mogelijk is rondom uw testament, dan kunt u op testamenttest.nl een aantal speciﬁeke vragen beantwoorden. Daarna ontvangt u een helder, persoonlijk rapport per e-mail.

Wist u dat u met een nalatenschap aan WWF ook een persoonlijke voorkeur kunt aangeven? Misschien vindt u tijgers of olifanten extra speciaal. Of heeft u mooie herinneringen aan Indonesië. Bespreek uw wensen met ons, dan bekijken we samen wat mogelijk is.

U kunt er ook voor kiezen om een legaat op te nemen in uw testament. Dan laat u een vast bedrag, een percentage of een specifiek bezit na. Hier hoeft geen belasting over betaald te worden. De persoon of organisatie die het legaat ontvangt, is niet betrokken bij de afwikkeling van de erfenis.

Voor de afwikkeling van een nalatenschap is het handig om iemand te benoemen die dat voor u regelt, een executeur. Onder bepaalde voorwaarden kan ook het Wereld Natuur Fonds die rol op zich nemen. Als u hier interesse in heeft, neemt u dan contact met ons op zodat we het executeurschap op de gewenste manier voor u kunnen uitvoeren.

Een notaris zoekt u doorgaans niet wekelijks uit. U kunt kijken op notaris.nl of de notaristelefoon bellen op 0900-3469393. Of u kunt zelf vergelijken door een aantal notarissen bij u in de buurt te bellen.

WWF hoeft geen erfbelasting te betalen over ontvangen erfenissen. De nalatenschappen die we krijgen kunnen we dus voor 100% aan natuurbescherming besteden.

Neem regelmatig uw testament onder de loep. Uw inzichten en/of de wetgeving kunnen met de tijd veranderd zijn.

Aan de slag gaan met uw testament is iets heel persoonlijks. Uw nalatenschap gaat over dat wat mag voortleven wanneer u er straks niet meer bent. Wij begrijpen dat u dit besluit weloverwogen wilt nemen. Ons nalatenschapsteam spreekt dagelijks met mensen die bezig zijn met dit vraagstuk en de overweging om na te laten aan de natuur. Wilt u eens van gedachten wisselen? Of meer weten over de mogelijkheden om na te laten aan de natuur, een specifiek landschap of diersoort? Wij denken graag met u mee. Liedewey de Haas

Tamara Sturm

Lhaas@wwf.nl

tsturm@wwf.nl

CONTACT Neem gerust en geheel vrijblijvend contact op met Tamara Sturm of Liedewey de Haas via 030 - 6937309. Wij helpen u graag!

Vraag het werkboek aan Een testament geeft de zekerheid dat alles goed geregeld is na uw overlijden. Maar hoe begint u met het opstellen hiervan? Waar moet u allemaal aan denken en wat zijn mogelijkheden om echt iets van betekenis na te laten? Het WWF-werkboek ‘Samen een mooie wereld doorgeven’ helpt u in vier stappen om aan de slag te gaan met uw nalatenschap. Vraag het gratis en vrijblijvend aan. Zo bent u goed voorbereid en wordt een testament opstellen een stuk overzichtelijker. Kijk op wwf.nl/werkboek Colofon Uitgave van Wereld Natuur Fonds wwf.nl – info@wwf.nl 0800-1962 (gratis) Concept & Redactie Wereld Natuur Fonds, Zeist Vormgeving Alexander Kahrel Druk PSI Direct Artikelen uit Circle of Life mogen uitsluitend na schriftelijke toestemming vooraf van het Wereld Natuur Fonds te Zeist en met bronvermelding worden overgenomen. Het panda-logo is een beschermd beeldmerk.

Natuur is onmisbaar voor ons allemaal. Ondanks dat ze het vaak zwaar heeft, is ze sterk. Veerkrachtig. Keer op keer laat de natuur zien dat herstel mogelijk is. Daarvoor blijft onze gezamenlijke steun hard nodig. Door WWF op te nemen in uw testament, laat u iets van onschatbare waarde achter. Dankzij nalatenschappen maken bedreigde diersoorten een comeback en kunnen we elke dag alles op alles zetten om kwetsbare ecosystemen, zoals oceanen en regenwouden, te beschermen. Met resultaat. Zo maakt uw betrokkenheid ook in de toekomst een blijvend verschil voor mens en natuur. Help de natuur weer winnen met uw nalatenschap. wwf.nl/nalaten