Kijk op scouting

kijk op scouting Waarom scouting zo veel meer is dan het lijkt

Inhoud Inleiding Wat je van scouting leren kan Basispijlers Thema’s Leerschool van het leven

Hoe scouting doet groeien Scoutsmethode Leerrijke omgeving Speelvelden

Scouts en gidsen van klein tot groot Takwerking Leefwereld De vele vormen van scouting Rol van leiding

Kijk op Scouting in actie

2

Kijk op Scouting

Inleiding

Een knetterend kampvuur gooit schaduwen op het lange gras. Daartussen sluipen tientallen kinderen met een das rond hun nek en schrammen op hun knieën. Ze delen één doel: ongezien een vlag uit het kamp van hun leiding stelen. Spanning, een schijnbeweging, de vlag hoog in de lucht, en dan een denderende overwinningskreet. Een simpel spel, dat zoveel meer is dan het lijkt.

Kijk op Scouting

3

groep

ik wereld

Deze Kijk op Scouting neemt je mee in wat er achter alle totemdieren, dassenroven en sjorknopen zit. Het vertelt wat we onze leden willen meegeven en waarom. Je ontdekt hoe scouts en gidsen kunnen groeien, in kleine momenten en grootse activiteiten. Laat dit boek je inspireren om scouting dat vonkje meer te laten zijn dan het al is. De koers stippel je als leiding zelf uit, want een kijk op scouting heeft pas echt betekenis wanneer die wordt toegepast in de praktijk.

Geen ver-van-je-(veld)bed-verhaal, maar één dat gevoed is door duizenden kampvuurgensters, geschaafde knieën en geknoopte dassen.

4

Inleiding

Waarom scouting?

Kijk op Scouting - met een hoofdletter S - is onze visie op scouting, onze blik op wat het betekent om scout of gids te zijn. Het beschrijft wat scouting je bijbrengt en hoe het je uitdaagt om te groeien. Die visie vertrekt vanuit ons doel en onze missie: waarom we doen wat we doen.

Scouting geeft kinderen en jongeren de kans om individueel en in groep te ontdekken hoe ze zich kunnen inzetten voor zichzelf, voor anderen en voor de samenleving. De scoutsgroet is een veelgebruikt symbool, waar ons doel mee verweven is. De drie opgestoken vingers staan voor de drievoudige scouts- en gidsenbelofte aan jezelf, de anderen of de groep, en de wereld.

Het stelt ons engagement voor om de wereld beter achter te laten dan dat we haar vonden.

De duim beschermt als sterke de kleinere pink.

Samen staan ze voor onze toewijding om de wereld een beetje beter achter te laten dan we haar vonden en voor de wereldwijde verbondenheid met andere scouts en gidsen. Doorheen deze Kijk op Scouting wordt de scoutsgroet verschillende keren als kapstok gebruikt.

Lees meer: P. 38 Scoutsmethode Belofte met woord en daad

Elk weekend komen in ons land duizenden scouts en gidsen samen voor een onvergetelijke dag vol spel en avontuur. Allemaal delen ze een hart voor scouting en beleven ze hun eigen versie van het scoutsverhaal. Eén over plezier en verbondenheid, over durven en groeien. En dat groeien is precies waar deze Kijk op Scouting over gaat. Scouting is een ontdekkingstocht van kapoen tot jin en ver daarna. Onderweg verken je de wereld, leer je verantwoordelijkheid nemen, op elkaar vertrouwen, samenleven en nog zoveel meer.

MISSIE Wij zijn scouts en gidsen, elk met een eigen verhaal. Iedereen kan erbij.

We gaan samen op verkenning en durven tuimelen in het leven.

De natuur is onze troef.

We geloven in onszelf, in elkaar en in iets meer.

We spelen een spel dat niet luchtledig is, in vrije tijd die niet vrijblijvend is.

Met groot plezier en kleine daden komen we op voor elkaar, onze omgeving en voor een kleurrijke samenleving.

Zo dromen we luidop van gelukkige mensen in een rechtvaardige wereld.

DOEL

Met de missie van Scouts en Gidsen Vlaanderen vertellen we wie we zijn én waar we naar streven. We dromen luidop van een betere wereld en zoeken naar een manier waarop we die droom kunnen waarmaken.

Scouts en Gidsen Vlaanderen wil bijdragen aan de ontplooiing van kinderen en jongeren, als individu, in groep en binnen de samenleving.

Baden-Powell stampte in 1907 scouting uit de grond. Een invulling voor de vrije tijd van jongeren, waarin ze de natuur in trokken, allerlei vaardigheden leerden en een thuis vonden. Het was een nieuw pedagogisch project, dat al snel aan populariteit won. Scouting is intussen geëvolueerd en uitgegroeid tot een beweging die je overal ter wereld terugvindt. Scouts en Gidsen Vlaanderen heeft haar eigen kijk op wat scouting is en wat het onze leden bijbrengt. Een visie die meebeweegt met de tijd, zonder los te laten waar we voor staan.

5

Opbouw Kijk op Scouting Scouts en gidsen van klein tot groot, zij zijn voor wie we het allemaal doen. Als je inspeelt op de Leefwereld van je leden, maak je activiteiten nog krachtiger. De Takwerking en De vele vormen van scouting geven een unieke invulling aan onze activiteiten. De held van dit verhaal dat ben jij. Jouw Rol als leiding is de sleutel om onze kijk op scouting in de praktijk te brengen.

Je leest dit boek in dezelfde volgorde: van de waarom achter scouting tot de praktijk van je eigen scoutsgroep.

Onze missie en ons doel omschrijven wat we willen bereiken. De visie, onze kijk op scouting, is het pad dat daarheen leidt. Dat pad bestaat uit verschillende elementen, die in de volgende hoofdstukken worden uitgelicht. De Basispijlers en Thema’s leren je als scout en gids hoe je kan bijdragen aan gelukkige mensen en een rechtvaardige wereld. Ze vormen samen met Leerschool voor het leven het hoofdstuk Wat je van scouting leren kan. We steken zoveel op omdat onze activiteiten plaatsvinden in een Leerrijke omgeving en dankzij het samenspel tussen de Scoutsmethode en de Speelvelden.

Dat is Hoe scouting doet groeien.

DOEL & MISSIE Ontplooing van kinderen en jongeren als individuen in groep en in de samenleving

Basispijlers

WAAROM Scouting?

Scoutsmethode

Thema’s

Leerrijke omgeving

Leerschool voor het leven

Speelvelden

WAT je van scouting leren kan

HOE scouting doet groeien

Leefwereld

Takwerking

De vele vormen van scouting

Rol van leiding

6

Inleiding

WIE scouts en gidsen van klein naar groot

Waar amuseren en leren samenkomt Bijdragen aan de ontplooiing van kinderen en jongeren, daar gaan we voor. Ook plezier maken kunnen we niet serieus genoeg nemen: het is wat jong zijn de mooiste tijd van je leven maakt.

Binnen scouting gaan spelen en amuseren dus hand in hand met leren en groeien. We leven ons uit in wilde bosspelen en bouwen avontuurlijke kampen. Tegelijk spelen we een spel dat niet luchtledig is. We zetten in op activiteiten met een doel en betekenis, waar leden leren samenwerken, zelfstandig worden en waardoor ze leergierig, empathisch en dapper in het leven staan. Hoewel de focus van dit boek op leren ligt, vind je het amuseren overal terug. Want groeien zonder plezier is geen scouting!

aanmoedigt en begeleidt op die tocht. Bij de scouts zit leren evengoed in de toevallige, onbewaakte momenten als in een goed voorbereid spel. Leden worden uitgedaagd met iets nieuws, waardoor groeien spontaan gebeurt.

Bij de scouts zit leren evengoed in de toevallige, onbewaakte momenten als in een goed voorbereid spel.

Scouting is een leerschool voor het leven. Van sociale vaardigheden tot een ei bakken, van een show presenteren tot iemand helpen hout sprokkelen. Waar je bij de muziekschool of bij de atletiek op één facet focust, ontplooi je bij de scouts jezelf in de breedte. Er is geen niveau om te halen, geen eindscore en geen rapport. Wat scouting wel biedt, is een helder doel, een sterke methode en een veilige, stimulerende omgeving.

Leren gebeurt er vrijwillig en vanuit ervaringen.

Kinderen en jongeren staan zelf aan het roer van hun groei. Ze pikken op wat ze nodig hebben en wat hen prikkelt, terwijl leiding hen bewust

7

Daarom vind je formeel leren (zie tabel), of hoe je leert op school, minder terug bij scouting. Al geef je misschien je leden een vaste uitleg over houthakken, waarna ze een bijlproef moeten afleggen. Of scheepsmakkers krijgen een training over nautische vaardigheden, wat wel voorbeelden zijn van formeel leren. Informeel leren daarentegen gebeurt op toevallige momenten. Je leden springen op het gras en ontdekken dat er daardoor regenwormen naar boven kruipen. Op dat informele leren heb je als leiding dus weinig vat.

Non-formeel leren gebeurt dan weer tijdens activiteiten waarmee leden bewust de kans krijgen om iets bij te leren. Je stuurt ze op dropping met

Leren is…

8

Inleiding

een stafkaart en kompas, zodat ze niet alleen hun oriëntatie kunnen aanscherpen, maar ook hun plan leren trekken. Wie actief meedoet, leert meer. In deze Kijk op Scouting ligt de focus op groeien op die non-formele manier, waar je als leiding het beste mee kan spelen. De scoutsmethode maakt duidelijk hoe non-formeel leren binnen scouting vorm krijgt.

Formeel leren

Non-formeel leren

Informeel leren

Door geplande activiteiten in een formele setting

Ervaringsgericht vanuit doelbewust georganiseerde activiteiten

Vanuit toevallige gebeurtenissen

Gestuurd van bovenaf (leraar)

Ondersteund door begeleiding, terwijl je zelf aan het stuur zit

Volledig vanuit jezelf

Verplicht

Vrijwillig, uit eigen motivatie

Vrijwillig, uit eigen motivatie

Om een vooraf bepaalde uitkomst te behalen (diploma)

Om je eigen doelen te bereiken

Zonder doel

Wat je van scouting leren kan 9

Wat je van scouting leren kan Scouts is een kweekvijver van talent. Heel wat managers leidden als 16-jarige hun patrouille. Hoeveel artiesten straalden niet op hun eerste bonte avond bij de welpen? Gepassioneerde ondernemers, betrokken ouders, de beste vrienden en ontelbaar veel wereldverbeteraars, allemaal zijn ze scout of gids (geweest).

En dat is geen toeval. Want ons doel is duidelijk: de ontplooiing van kinderen en jongeren als individu, in groep en in de samenleving.

Wat betekent dat dan juist? Wat steken scouts en gidsen onderweg op, zodat ze luidop willen en kunnen dromen van gelukkige mensen in een rechtvaardige wereld? De basispijlers en thema’s wijzen je hierbij de weg. En het effect van scouting stopt daar niet: het is een leerschool voor het leven.

10

Wat je van scouting leren kan

Basispijlers Onze basispijlers vertellen wat het betekent om scout of gids te zijn. Ze vormen ons innerlijk kompas, de vijf waarden die scouting richting geven en onze missie en ons doel helpen waarmaken. Een kompas in ontelbare acties, keuzes, reacties, …

Scouts en gidsen staan voor engagement, zelfontplooiing, ploegwerk, solidariteit en avontuur.

Niet zomaar gekozen, het zijn vijf waarden die ons de richting wijzen naar een rechtvaardige wereld. De basispijlers zorgen ervoor dat scouts en gidsen opgroeien tot gelukkige, veerkrachtige mensen die om de toekomst geven. Elke basispijler linkt aan één of meerdere aspecten van ons doel (ik - anderen - de wereld). Het zijn waarden die je doen groeien, en die ook buiten de scouts en in je verdere leven een positief verschil maken. Waarom kiezen we juist voor deze vijf basispijlers? Hoe linken ze aan ons doel?

•

Engagement is de motor van verandering in je omgeving en de wereld. Bijdragen aan een groter geheel geeft voldoening en verenigt je met andere gedreven mensen.

•

Zelfontplooiing is je leven lang groeien en steeds dichter bij jezelf komen. Je staat nieuwsgierig in het leven, leert proberen, knoeien en doorzetten.

•

Ploegwerk toont dat je samen meer kan dan alleen. Ook buiten de scouts is goed samenwerken onmisbaar, met wie er ook op je pad terechtkomt.

•

Solidariteit leert je opkomen voor anderen en actie ondernemen voor een rechtvaardige wereld. Het verbindt je met mensen over culturen, grenzen en generaties heen.

•

Avontuur laat je stoutmoedig in het leven staan: je durft iets nieuws te proberen en leert met onzekerheden omgaan. Vernieuwende ideeën ontstaan vaak uit het ontdekken van het onbekende.

Naast een algemene omschrijving, lees je bij elke basispijler voorbeelden van hoe je leden die tot uiting kunnen laten komen. Dat op zich is al een groeitraject. Door de jaren heen krijgen leden de waarde van de basispijlers mee en leren ze hoe ze die kunnen uitdragen. Voor leiding komt er nog een extra laag bij: je geeft dit kompas door aan je leden. Niet door in elke activiteit op alle vijf te focussen, wel door ze aan bod te laten komen doorheen het jaar. Dat kan uitdrukkelijk als onderdeel van een spel of net verweven zijn in je activiteiten. Je vindt bij elke basispijler enkele ideeën hoe je ermee aan de slag kan gaan.

11

Engagement Je kiest vol overtuiging om gids of scout te zijn, rekenen. Soms lijkt dat vanzelfsprekend, maar neemt een actieve rol op en staat klaar om bij te engagement vraagt inspanning. Betrokken en springen. Zelfs als het pijpenstelen regent, zetten betrouwbaar zetten we ons in voor het grotere we samen onze tenten op. Engagement is doen geheel: voor de groep, elkaar en de wereld. Van wat je belooft, zonder te verwoord tot daad, vrijwillig en wachten dat daar iets tegenniet vrijblijvend. Zo blijft de over staat. Je zet je schouders scoutsvlam branden en steken Engagement is dat eronder, gemotiveerd door we er anderen mee aan. vonkje goesting een gemeenschappelijk doel. waarmee je toont Door onze verantwoordelijkdat je het meent. heid te nemen, weten anderen dat ze op ons kunnen

Hoe kunnen leden engagement uitdragen?

Hoe kan je als leiding engagement stimuleren?

long-arrow-right Naar activiteiten komen en actief meedoen.

long-arrow-right Sta samen stil bij wat scouting betekent voor je leden en hoe engagement er op verschillende manieren kan uitzien.

long-arrow-right Een passie voor scouting hebben en je ook inzetten wanneer je even minder gemotiveerd bent.

long-arrow-right Zet je als leiding zelf in en toon betrokkenheid door iets meer te doen dan strikt nodig.

long-arrow-right Als je iets belooft, je best doen om dat na te komen.

long-arrow-right Maak het belang van engagement zichtbaar: helpen bij een wafelverkoop zorgt ervoor dat het inschrijvingsgeld laag blijft en actief meedoen met de laddercompetitie maakt het spel zoveel leuker.

long-arrow-right Open communiceren over wat wel en wat niet lukt.

12

long-arrow-right Motiveer leden om zich in te zetten.

long-arrow-right Spontaan helpen bij taakjes zoals de afwas, materiaal dragen of water halen.

Wat je van scouting leren kan

Zelfontplooiing ontdekken welke spelletjes ze het leukst vinden en jins ontwikkelen hun inlevingsvermogen. We groeien allemaal op ons eigen tempo. Als het moeilijk gaat, zetten we door. Fouten zien we niet als struikelblokken, maar als kansen om te leren. Zelfontplooiing is stilstaan bij ervaringen en hoe je die beleefde. We stimuleren elkaar om te groeien, met respect voor ieders unieke pad.

Want in scouting geloven we dat iedereen het recht heeft hun authentieke zelf te vinden, te worden én te zijn.

Hoe kunnen leden zelfontplooiing uitdragen?

Hoe kan je als leiding zelfontplooiing stimuleren?

long-arrow-right Nieuwsgierig zijn en zin hebben om iets bij te leren.

long-arrow-right Geef je leden ruimte om hun talenten te ontdekken bij de scouts. Zet in op verschillende soorten activiteiten: knutselen, oriëntatietechnieken, een quiz, ...

long-arrow-right Aan de slag gaan met je kwaliteiten en valkuilen. long-arrow-right Meer en meer zelfinzicht krijgen: wie ben ik en welke invloed heb ik op anderen?

long-arrow-right Weten wat je talenten zijn: waar je van nature goed in bent en wat je graag doet. long-arrow-right Iemand aanmoedigen wanneer die iets aan het leren is.

long-arrow-right Bouw actief momenten in waarop je met leden kan reflecteren over ervaringen.

Lees meer: Leren door te doen p. 33

long-arrow-right Je eigen dromen waarmaken, naar doelen leren werken.

Lees meer: P. 43 Speelvelden

Scouting zet je op weg om te groeien tot de persoon die je wil worden. Zelfontplooiing is bewust je eigen route kiezen, nieuwe skills leren en ontdekken wat je talenten zijn. Je durft dromen en staat nieuwsgierig in het leven, open voor anderen en de wereld om je heen. Kapoenen

long-arrow-right Stel open vragen aan leden over waar ze denken goed in te zijn of waarin ze willen groeien. long-arrow-right Geef complimenten aan je leden of steek een spel in elkaar waarbij ze elkaar complimenten geven.

13

Ploegwerk samenwerken aan een gemeenschappelijk doel.

Dat doel bereiken, of onderweg een ander succes ervaren, maakt elke groep hechter. Je leert elkaar beter kennen en smeedt onverwachte banden. Door ploegwerk bereiken we als scouts en gidsen de hoogste toppen, waar we samen genieten van het uitzicht.

Hoe kunnen leden ploegwerk uitdragen?

Hoe kan je als leiding ploegwerk stimuleren?

long-arrow-right Samenwerken met iedereen, of je nu de dikste vrienden bent of niet.

long-arrow-right Organiseer groepsopdrachten zoals samen het lokaal inrichten, een schattenjacht, een kampvuuract in elkaar steken, ...

long-arrow-right Vertrouwen op elkaar en op de meerwaarde van je eigen aandeel in het werk. long-arrow-right Je ideeën delen, aangeven wat je minder ziet zitten en luisteren naar anderen. long-arrow-right Samen beslissingen maken en de keuze van de groep volgen, ook als je zelf eerst een ander idee had.

long-arrow-right Bedenk veel kleine opdrachten voor jongere takken en grotere doelen voor oudere takken. long-arrow-right Zet de kwaliteiten van je leden in de kijker, met complimentjes of een spel waarbij ze elkaars talenten leren kennen en versterken. long-arrow-right Deel verantwoordelijkheden uit aan (kleinere) groepen: vieruurtje maken, helpen met een geldactie, patrouillekoffer inladen voor het kamp, …

14

Wat je van scouting leren kan

Lees meer: P. 34 Scoutsmethode - In kleine groep

Lees meer: P. 21 Thema’s - Een stem die gehoord mag worden

Dromen waarmaken, dat kan alleen door sterk ploegwerk. Arm in arm bouwen aan indrukwekkende sjorconstructies of de overwinning vieren na een één-tegen-allenspel, samen kunnen we meer dan alleen. Iedereen brengt hun uniek talent mee. Of je nu een goede planner, een vlotte babbelaar of een creatieve denker bent, elk talent is waardevol. Gaandeweg ontdek je dat de mooiste oplossingen ontstaan uit verschillende meningen en open communicatie. Ploegwerk is vertrouwen op elkaar, samen beslissen en

Solidariteit Solidariteit gaat over luidop dromen van een betere wereld, en daar voluit voor gaan. Als scouts en gidsen dragen we zorg voor anderen.

We springen bij wanneer iemand in onze groep, buurt of samenleving daar nood aan heeft.

Solidariteit is bijdragen op je eigen manier en naar eigen kunnen, met grote of kleine daden.

Van je vieruurtje delen met je nest tot je droge

sokken uitlenen, taken eerlijk verdelen op kamp of helpen bij ouderen uit de buurt, solidariteit creëert verbondenheid binnen de groep en met de mensen rondom ons. Als gidsen en scouts maken we bewust het verschil, voor elkaar en voor een betere wereld. Zo werken we samen aan een warme, rechtvaardige samenleving voor iedereen.

Hoe kan je als leiding solidariteit stimuleren?

long-arrow-right Het werk zo verdelen dat de sterkste schouders meer dragen, om anderen te ontlasten.

long-arrow-right Organiseer een activiteit waarin elke tak iets doet voor de omgeving of de samenleving. Denk aan kaartjes maken voor kankerpatiënten, een natuurgebied opruimen zodat vogels kunnen broeden of zamel geld in voor mensen die in een rampgebied leven.

long-arrow-right Verder kijken dan jezelf of je groep.

Bewust zijn van hoe je een positief verschil kan maken. long-arrow-right Zorg dragen voor elkaar en zelf hulp vragen aan anderen. long-arrow-right Spontaan met kleine acties de wereld rond je beter maken: een omgevallen fiets oprapen, de deur openhouden voor iemand of het laatste dessert aanbieden.

long-arrow-right Motiveer je leden om met elkaar te delen.

Lees meer: P. 19 Thema’s - Betrokken op de wereld rond je

Hoe kunnen leden solidariteit uitdragen?

long-arrow-right Stimuleer je leden om iemand in de groep die het moeilijk heeft te helpen.

15

Avontuur

Lees meer: P. 41 Leerrijke omgeving - Veilig en uitdagend

voelt, met gezond verstand en soms een klein Scouting ademt avontuur: ravotten, vlotten mahartje. Je springt erin, omdat elk avontuur een ken of nachtspel. We zijn altijd op zoek naar een ervaring is waar je iets uit kan leren. En wanneer uitdaging die grenzen verlegt. Een toneeltje opiemand struikelt, verzacht de groep de blutsen voeren, in bomen klimmen, hulp vragen, vuurtje en de builen. Samen op stoken - avontuur vind tocht over onbekende paje in allerlei vormen en den, grenzeloos ontdekdurf ziet er voor iedereen Avontuur schuilt achter ken en groeien: scouting, anders uit. Dapper zijn is elke hoek en zit in elke boom. da’s durven! toch doen wat spannend

Hoe kunnen leden avontuur uitdragen?

Hoe kan je als leiding avontuur stimuleren?

long-arrow-right Openstaan om iets nieuws te proberen.

long-arrow-right Avontuurlijke activiteiten op maat van je tak: nachtspel, kabelbaan, zingen op straat, zo hoog mogelijk een krijtstreep proberen zetten, toneeltje met monsters, ...

long-arrow-right Veerkrachtig zijn – rechtstaan als je valt. long-arrow-right Spanning niet zomaar uit de weg gaan: je probeert het eerste deel van een hoogteparcours of start het nachtspel hand in hand met je beste vriend tot je je zekerder voelt. long-arrow-right Elkaar stimuleren om uitdagingen aan te gaan en om elkaars grenzen te respecteren.

long-arrow-right Je leden aanmoedigen wanneer ze twijfelen om iets te doen. Als ze nee zeggen, die keuze respecteren. long-arrow-right Bewust zijn dat iets spannends voor iedereen anders is en hierop inspelen.

Leden uitdagen, zonder ze werkelijk bang te maken. long-arrow-right Je leden nieuwe ervaringen aanbieden met activiteiten die hen in nieuwe situaties of op verrassende plekken brengen.

16

Wat je van scouting leren kan

Overzicht Basispijlers long-arrow-right Zijn waarden die richting geven aan scouting. long-arrow-right Vertellen hoe we in het leven staan. long-arrow-right Zijn ons kompas naar gelukkige mensen in een rechtvaardige wereld.

Engagement

long-arrow-right Engagement begint bij betrokkenheid. long-arrow-right Engagement is bewust kiezen en je schouders eronder zetten. long-arrow-right Engagement is zorgen dat anderen op je kunnen rekenen.

Zelfontplooiing

long-arrow-right Zelfontplooiing is altijd blijven groeien. long-arrow-right Zelfontplooiing is je eigen pad verkennen, en ontdekken wie je bent. long-arrow-right Zelfontplooiing is geloven in jezelf.

Ploegwerk

long-arrow-right Ploegwerk is samen ondernemen, overleggen en doen. long-arrow-right Ploegwerk is samen meer zijn dan alleen. long-arrow-right Ploegwerk is genieten van verbondenheid.

Solidariteit

long-arrow-right Solidariteit is een handje toesteken. long-arrow-right Solidariteit is zorgen voor anderen en voor de samenleving. long-arrow-right Solidariteit is je belangeloos inzetten.

Avontuur

long-arrow-right Avontuur is grenzen verleggen. long-arrow-right Avontuur is durven. long-arrow-right Avontuur is onbekend, overal en voor iedereen anders.

17

Thema’s Mentaal welbevinden en veerkracht begint bij Scouting vormt een wereld op zich: de groep als eens vragen: “Ça va met jou?” en Goed omgaan samenleving in het klein, met eigen gewoonmet elkaar zit al in nieuwe leden warm welkom tes en waar er voor elkaar gezorgd wordt. Toch heten. Zo kan je voor elk spelen scouts en gidsen niet thema veel doen, als groep en in een vacuüm. We delen een als leidingsploeg: verminderd droom over een rechtvaardige De verrekijker brengt wat inschrijvingsgeld (Diversiteit en wereld en gelukkige mensen. veraf lijkt dichtbij. Soms inclusie), zonnepanelen leggen Steen voor steen verzetten we keren we hem om, om (Natuur, klimaat en milieu) bergen om die droom waar te onszelf in het grotere of je buren uitnodigen voor maken, op onze eigen manier. plaatje te zien. Dat is wat het groepsfeest (Betrokken Niet met grootse campagnes, de thema’s doen. op de wereld rond je). Inspiwel door leden bewust te maratie daarover vind je op de ken van thema’s die centraal website van Scouts en Gidsen Vlaanderen. In dit staan in onze missie. Zo kunnen zij binnen en hoofdstuk ligt de focus op hoe je de thema’s kan buiten scouting actie ondernemen om die missie meegeven aan je leden, zodat zij er ook bewust waar te maken. mee aan de slag gaan.

De basispijlers en thema’s zetten ons elk op hun manier op weg om onze droom te verwezenlijken. De basispijlers geven richting aan hoe we in het leven staan. Leden maken zich de basispijlers eigen door ze te verweven in hun gedrag.

De thema’s leren scouts en gidsen het belang inzien van een aantal maatschappelijke onderwerpen, en vooral hoe ze er een verschil in kunnen maken. Ze oriënteren ons op de wereld en hoe we die vorm kunnen geven.

We kiezen om acht thema’s in de kijker te zetten.

Dat lijkt misschien veel om op in te zetten, maar je doet het waarschijnlijk al meer dan je denkt.

18

Wat je van scouting leren kan

Betrokken op de wereld rond je

Hoe kan je met je leden inzetten op betrokken op de wereld rond je?

•

Een stoepkrijtactie voor een verkeersveilige en speelvriendelijke wijk.

•

Wissel uit met een buitenlandse scouts- of gidsengroep.

•

Organiseer een buurtfeest met andere verenigingen uit je omgeving.

•

Ga respectvol om met de buren van je kampterrein: geen te luide muziek, bedankingsbrieven schrijven, onderweg rekening houden met andere weggebruikers …

•

Kleding inzamelen voor mensen op de vlucht.

Lees meer: P. 63 De vele vormen van scouting - De wereld van scouting

Scouts en gidsen bouwen bruggen en blijven niet op hun eiland. Op vertrouwde plekken of in onbekende oorden: overal waar we onze tent opzetten, zoeken we verbinding met onze omgeving. Van de buren tot de burgemeester, van het jeugdhuis tot de moskee, van lokaal tot kampterrein. Met groot plezier en kleine daden reiken we uit naar onze omgeving en zetten we ons ervoor in. We beseffen Scouts en gidsen dat de wereld groter bouwen bruggen is dan onze eigen tak en blijven niet en scouting groter op hun eiland. dan onze eigen groep.

Verweven in een grotere scoutsgemeenschap, ontmoeten we andere scouts en gidsen en voelen we ons verbonden: in België en in de wereld. Betrokken zijn op de wereld rond je, betekent dat je je bewust bent van wat er leeft in je omgeving en van de impact die scouting kan hebben. Met open blik voor wat er in de wijde wereld gebeurt, doen wij ons deel om haar beter achter te laten dan hoe we haar gevonden hebben.

19

Diversiteit en inclusie Elk met een eigen verhaal, iedereen kan erbij.

Geen holle woorden, maar iets waar we echt in geloven en naar streven. Zowel in scouting als in de samenleving. Diversiteit is onze kracht, want verscheidenheid verruimt je blik en versterkt de groep. Tegelijk zijn we ons bewust van ongelijkheid en drempels die mensen ervaren, omdat een bepaald hokje niet voor hen past. Scouts en gidsen geven niet om hokjes en zoeken liever

naar manieren waarop we kunnen samen­spelen, -werken en -leven. Het is een zoektocht die uitdagend kan zijn, maar de moeite waard is.

We vormen één groep, waar verschillen geen afstand scheppen maar de tocht net interessanter maken. Want hoe anders we ook zijn, iedereen is gelijkwaardig. Verbonden in verscheidenheid bouwen we aan een wereld waarin elke persoon zichzelf kan zijn.

Hoe kan je met je leden inzetten op diversiteit en inclusie?

20

•

Samen cadeaus maken voor het winterfeestje in plaats van iedereen vragen om een cadeau mee te brengen van een bepaald bedrag.

•

Steek een spel in elkaar waar leden hun unieke kennis of vaardigheden kunnen inzetten, om de kracht van verschillen naar boven te laten komen. De snelste loper verzamelt puzzelstukjes voor de denkers van de groep, terwijl twee anderen tips geven door liedjes te spelen op een trompet.

•

Leer je leden om rekening te houden met elkaar door in groep te praten over verschillende gewoontes, culturen en noden: wat moeten we van elkaar weten voor we op kamp gaan? Voor jongere takken kan je ook werken met tekeningen of een verhaal om het uit te leggen.

•

Vermijd bij het inkleden van activiteiten stereotypen van bepaalde groepen mensen of culturen.

•

Geef als leiding het goede voorbeeld en spreek ook je leden aan als ze discriminerende opmerkingen maken. En bevestig ze als ze spontaan begrip opbrengen voor de noden van een ander.

Wat je van scouting leren kan

Een stem die gehoord mag worden

Hoe kan je met je leden inzetten op een stem die gehoord mag worden?

•

Inspraakmomenten waarbij leden afgelopen activiteiten evalueren, ideeën geven over hun daguitstap of beslissen voor welk goed doel ze een actie willen doen.

•

Ingaan op een voorstel van je leden om de activiteit nog leuker te maken.

•

Respect tonen voor elkaars mening en je leden stimuleren om een mening te vormen.

•

Is er een maatschappelijk thema dat je leden wakker houdt? Bedenk samen een actie om hun stem te laten horen: zelf posters maken, op straat komen, een brief schrijven naar politici, ...

•

Een systeem uitwerken waardoor niet alleen de luidste stemmen gehoord worden, maar ook stillere leden aan bod komen.

•

Plannen om je lokaal in te richten of komt er een speelpleintje in de buurt? Laat je leden tekeningen maken van hoe het eruit mag zien en realiseer samen hun dromen.

Lees meer: P. 36 Scoutsmethode - In samenspraak

Of je nu luid roept of zacht fluistert: jouw mening­en, dromen en ideeën doen ertoe. Als scouts en gidsen geloven we dat elke stem telt.

In kampvuurgesprekken en discussies spreken we ons uit over wat ons raakt en luisteren we met open oren naar de mening van anderen.

We leren onze eigen visie vormen en tegen de stroom inzwemmen. Beslissingen worden in samenspraak gemaakt, met ruimte voor elk standpunt. Want een gedragen beslissing is een goed begin. Onze stem mag ook buiten de scouts krachtig weerklinken: met acties in het dorp, op de kinderraad, of in betogingen. Zo komen we op voor een rechtvaardige en democratische wereld, waarin kinderen en jongeren mee de richting bepalen. Stap voor stap, stem voor stem.

21

Goed omgaan met elkaar

Lees meer: P. 41 Leerrijke omgeving - Veilig en uitdagend

We trekken samen op verkenning en tuimelen door het leven, want de magie van scouting ontstaat in het contact tussen mensen. Scouts en gidsen zetten respect, verdraagzaamheid en een positieve sfeer centraal. In plezier en in ruzie, in vragen en antwoorden, in de groep en daarbuiten. Je toont het door erkenning aan anderen te geven en begrip te hebben voor hun beleving. De basis voor ons avontuur is een veilige omgeving waar niemand uit de boot valt.

22

Daarom werken we aan een fijne groepssfeer met aandacht voor de noden en grenzen van anderen en van onszelf. Ervoor zorgen dat iedereen zich goed voelt, is onze rode draad. Het kan soms even botsen, we lijmen de stukken altijd weer aan elkaar. Zo creëren we een plek waar de warme sfeer geen toeval is, maar een vuurtje dat we samen stoken.

Hoe kan je met je leden inzetten op goed omgaan met elkaar?

•

Neem voldoende tijd met je tak om elkaar te leren kennen: zijn er leden met gemeenschappelijke hobby’s of interesses? Waarin verschillen ze van elkaar?

•

Ga respectvol om met elkaar en met je leden: plagen mag niet uitlachen of pesten worden. Respecteer elkaars grenzen, want niet iedereen zit hetzelfde in elkaar.

•

Maak een complimentjesmuur of doe een rondje ‘positief roddelen’, waarbij je leden enkel positieve dingen over elkaar zeggen.

•

Speel een spel waarin leden kennismaken met het begrip ‘grenzen’ (comfort-stretch-paniek) en erover leren praten.

•

Moedig leden aan om bij ruzie of uitsluiting samen oplossingen te vinden en het weer goed te maken.

•

Doe groepsopdrachten met de hele tak en wissel regelmatig van groepjes om de kans op kliekjes te verkleinen.

Wat je van scouting leren kan

23

Mentaal welbevinden en veerkracht

Hoe kan je met je leden inzetten op mentaal welbevinden en veerkracht?

24

•

Grote uitdagingen die toch lukken, geven leden zelfvertrouwen. Bouw uitdagingen stap voor stap op, zodat er na een mislukte poging altijd een succesverhaal volgt. Vier samen elke overwinning.

•

Maak gevoelens bespreekbaar: met kaartjes, tekeningen of in een spel.

•

Leer je leden hoe ze elkaar kunnen troosten als het even moeilijker gaat: door samen afleiding te zoeken of het verdriet er net te laten zijn.

•

Zorg dat je leden bij de scouts stoom kunnen afblazen in stressvolle periodes, zoals tijdens de examens.

•

Geef leden erkenning wanneer ze het beste maken van een moeilijke dag.

•

Als leiding kan je niet alle problemen oplossen, de scouts is wel een veilige haven. Zoek zelf ondersteuning of verwijs leden door naar professionele hulp wanneer het je petje te boven gaat.

Wat je van scouting leren kan

Lees meer: P. 26 Thema’s - Tijd om jong te zijn

maar nooit alleen. Scouting maakt ons bovenNet als onze sjortouwen liggen we al eens in de dien veerkrachtig: het geeft ons stevige wortels knoop met onszelf. Scouting is een warme en zodat we niet zomaar omveilige plek die zacht is wanwaaien. We gaan uitdagingen neer het vanbinnen stormt. aan, leren falen en met weinig Je kan er je rugzak afzetten en Net als onze sjortouwen luxe ons plan trekken. We ontopladen. Want samen lachen, liggen we al eens in de dekken dat we sterker zijn dan spelen en avonturen beleven, knoop met onszelf. we denken, en dat we altijd dat doet deugd. We staan stil weer recht kunnen klauteren. bij hoe het met onszelf gaat en Op eigen benen of met een beetje hulp. In een hebben oog voor elkaar. Gaat het even wat minwereld die tegelijk mooi en moeilijk is, biedt der? Dan is er een luisterend oor of een schouder scouting houvast. om op te leunen. Zo blijven we dicht bij onszelf,

Natuur, klimaat en milieu Natuur is onze troef. Het is onze favoriete plek om op avontuur te gaan. In het bos, op rivieren en in de bergen voelen we ons helemaal thuis. We blijven verwonderd over al het moois dat de planeet ons biedt. Tegelijk weten we hoe kwetsbaar dat is. Door op kamp te leven op het ritme van de natuur of op tocht je weg te zoeken langs eeuwenoude bomen, leren we de waarde van onze leefomgeving kennen. We leren zorg dragen voor het leven rondom ons en maken bewuste keuzes, binnen de grenzen van de aarde. Minder is meer, behalve als we kunnen teruggeven aan de planeet. Als een sneeuwbal kunnen onze kleine acties grootse gevolgen hebben. Elke herbruikbare drinkbus, vegetarische maaltijd of boomplantactie telt mee. Zo dragen we bij aan een wereld waar mens en natuur samen kunnen blijven groeien, nu en in de toekomst.

Hoe kan je met je leden inzetten op natuur, klimaat en milieu?

•

Laat jullie speel- of kampplek altijd beter achter dan hoe jullie ze vonden.

•

Organiseer eens een activiteit waarbij je leden afval leren sorteren, plant zaadjes voor een bloemenweide op jullie terrein of maak een spel over het klimaat.

•

Ontdekkingstocht in de natuur: ontdek dierensporen, tel vogels, leer sterren en sterrenbeelden herkennen.

•

Daag je leden uit om te koken met overschotten, zo weinig mogelijk afval of de groenten van het seizoen.

•

Wees je bewust van je impact op tentenkamp: sprokkel alleen dood hout, gebruik biologische zeep en gooi geen chemische producten in de hudo.

25

Voluit jong zijn, dat begint bij zelf je vrije tijd invullen. Het is de vrijheid om je ongeremd uit te leven, zonder prestatiedruk of de verwachting om altijd ergens aan bij te dragen. Scouting geeft ruimte om te spelen, te lachen en te ravotten.

Zorgeloos plezier, zonder meer. Tijd om jong te zijn, is ook tijd krijgen om te ontdekken wie je bent, want alle wegen liggen nog open. In die zoektocht steunen en waarderen we elkaar.

Scouts en gidsen leren groeien door niet altijd binnen de lijntjes te kleuren. Soms wat onbezonnen, maar altijd met het hart op de juiste plaats. We zijn specialisten in experimenteren en grenzen verleggen, fouten maken en ze weer goedmaken. Elke keer leren we weer bij. Zo genieten we van jong zijn, zonder alle last van de wereld te dragen, en dromen we luidop van een mooiere wereld.

26

Wat je van scouting leren kan

Hoe kan je met je leden inzetten op tijd om jong te zijn?

•

Speels grenzen opzoeken door iets te doen dat eigenlijk niet hoort: zonder handen eten, racen in een winkelkar of grappen uithalen met de leiding.

•

Tijd om jong te zijn en goed omgaan met elkaar gaan hand in hand. Ga in gesprek als leden over de grens gaan zodat ze begrijpen waarom je ingrijpt.

•

Spelen om te spelen en niet om te winnen, bijvoorbeeld tijdens een fantasiespel met jongere leden of een onnozel spel bij oudere takken.

•

Fouten maken mag! Reageer luchtig wanneer iemand een stomme stoot begaat. Niemand hoeft zich te schamen over leermomenten.

•

Vrolijk de opbouwdag op kamp of de afwas op met afwasliedjes of danspauzes.

•

Laat je meeslepen door een spel en amuseer je samen met je leden! Want op spelen staat geen leeftijd.

Lees meer: P. 22 Thema’s - Goed omgaan met elkaar

Tijd om jong te zijn

Zingeving ben ik, wat betekenen mijn vrienden voor mij, We geloven in onszelf, in elkaar en in iets meer wat vind ik belangrijk, en wat is mijn plek in de - zingeving laat ons stilstaan bij kleine en grote wereld? Stilstaan is daarom niet per se stil en niet vragen, waar hét antwoord niet op bestaat. We altijd alleen. Mijmeren onder geloven in de kracht van sade sterrenhemel, boeiende men ontdekken en onderzoebabbels of een brief schrijven ken, om zo betekenis te geven Bij het kampvuur delen naar jezelf in de toekomst. Wie aan het pad dat je bewandelt. we vragen en verkennen speelt met hart en ziel, ontdekt Er is ruimte voor verschillenwe gedachten. De vlamdat scouting niet alleen leuk, de levensbeschouwingen en men wakkeren een zoekmaar ook zinvol is. overtuigingen. Zingeving zit tocht naar betekenis aan. in reflectie en verwondering, in verbinding en rituelen.

Het is momenten opzoeken die uitnodigen tot nadenken over de grotere vraagstukken: wie

Hoe kan je met je leden inzetten op zingeving?

Lees meer: P. 46 Speelvelden - Rituelen

•

Rituelen als belofte of totemisatie zijn zingevingsmomenten bij uitstek. Een warm en betekenisvol ritueel laat je leden reflecteren over wie ze zijn en wat ze anders willen doen.

•

Een zingevingstocht met kaarsjes en onderweg denken je leden na over vragen als: wat betekent de scouts voor mij? Wat wil ik graag betekenen voor de scouts?

•

Kinderen zijn van nature kleine filosofen, ze stellen voortdurend vragen. Speel hierop in en moedig hen aan om zelf antwoorden te bedenken. Ook oudere leden kan je uitdagen met diepgaande gesprekken.

•

Gaat één van je leden door een ingrijpende verandering of rouw? Maak er ruimte voor, in groep of tijdens een persoonlijk gesprek. Je kan samen een brief schrijven of erover praten of gewoon even luisteren.

•

Geef je leden de kans om te vertellen over hun geloof of overtuiging, en wat het voor hen betekent.

•

Bezinning op kamp: een moment om samen te zingen, verhalen te vertellen of op een creatieve manier stil te staan.

27

Overzicht Thema’s Onze thema’s dragen bij aan gelukkige mensen in een rechtvaardige wereld.

We maken leden ervan bewust zodat zij zelf actie kunnen ondernemen. ­Sommige thema’s focussen eerder op mensen als individu, terwijl andere een ­invloed hebben op wat er gebeurt in de groep, de omgeving of zelfs de hele wereld.

Omgeving en de wereld

Betrokken op de wereld rond je

Natuur, klimaat en milieu

Een stem die gehoord mag worden

Zingeving

Tijd om jong te zijn Mentaal welbevinden en veerkracht Mensen als individu

28

Wat je van scouting leren kan

Diversiteit en inclusie

Goed omgaan met elkaar

Mensen in groep

Leerschool voor het leven Groeien binnen scouting blijft niet bij de basispijlers en thema’s alleen. Doorheen je scoutscarrière wordt je rugzak goed gevuld: boten onderhouden, compromissen sluiten, aardappelen schillen, anderen betrekken, plannen maken … wat je leert bij de scouts gaat een leven lang mee.

Deze voorbeelden tonen aan op hoeveel kleine momenten scouting een grote impact heeft. Als leiding af en toe stilstaan bij welke kansen er nog zijn om je leden iets bij te brengen, versterkt dat effect nog meer.

Klaar voor ons zelfgemaakt spel?

Als deel van onze totemisatie maken we een spel voor de andere jonggivers. We hebben al gebrainstormd en werkten het dan per twee verder uit. Nu komen we terug samen om alles te overlopen. Eén groepje zou een rolstoel zoeken, want Nora heeft haar been gebroken, dus we zoeken samen een oplossing. Dan staan we stil bij wat iedereen goed kan en verdelen we de taken.

Wat leden uit dit moment kunnen leren: • • • • • • • • • •

taken verdelen inkleding tot leven brengen vertrouwen op elkaar je mening uiten afspraken maken elkaar helpen luisteren naar elkaar reflecteren rekening houden met elkaar ideeën uitwerken

29

Knutselen in de natuur Vandaag gaan we knutselen in het bos. Met alles wat we vinden in de natuur, maken we samen één groot kunstwerk. Sommigen bouwen met takken een grote constructie, anderen verzamelen bladeren in alle kleuren. We maken er samen één geheel van.

Wat leden uit dit moment kunnen leren: • • • •

creatief denken samenwerken geduldig zijn respect voor de natuur

• • • •

iedereen betrekken nieuwsgierigheid fijne motoriek initiatief nemen

Verkeerde pad, goede sfeer Driedaagse is ons favoriete avontuur: we zoeken zelf een slaapplaats, plannen onze tocht en krijgen een budget mee om eten te kopen. We ontdekken dat we fout liepen en net dan begint het te regenen. Snel, schuilen in het bushokje!

En wat nu?

Wat leden uit dit moment kunnen leren: • • • •

30

Wat je van scouting leren kan

oriëntatie doorzetten optimistisch zijn oplossingsgericht denken

• • • •

omgaan met geld rugzak inladen verantwoordelijkheid nemen en geven zorgzaam zijn

Hoe scouting doet groeien 31

Hoe scouting doet groeien Woudloperskeuken, rolstoelparcours, verkleden, … Hoe zorgen die activiteiten ervoor dat scouts en gidsen zich niet alleen amuseren, maar ook opgroeien tot mensen die samen met anderen iets in gang kunnen zetten? Al zie je gidsen en scouts vanop een afstandje ‘maar wat spelen in een bos’, er zit een doordachte methode achter die ervoor zorgt dat leden zich ontplooien. Onbewust wordt die manier van werken al jaren doorgegeven.

We doen iets dat werkt, maar hoe komt dat? Je ontdekt het in dit hoofdstuk.

De scoutsmethode is onze manier om leden te laten groeien. We creëren een leerrijke omgeving waarbinnen dat kan gebeuren en zorgen voor boeiende, afwisselende activiteiten dankzij onze speelvelden. De combinatie van die drie onderdelen maakt scouting niet alleen uniek, maar ook enorm krachtig. Elk onderdeel zorgt ervoor dat scouts en gidsen zich kunnen ontplooien en tegelijk volop genieten.

32

Hoe scouting doet groeien

Scoutsmethode Lees meer op p. 7: Inleiding - Waar amuseren en leren samenkomt

Scouting kiest voor haar eigen manier van leren: actief en betekenisvol, vrijwillig en vrij van vastgelegde doelen of plannen. Ontdekken en groeien zit in alles wat we doen. De scoutsmethode is al jarenlang ons succesrecept voor de ontplooiing van duizenden scouts en gidsen. Het is onze unieke manier om kinderen en jongeren iets bij te brengen.

De scoutsmethode is een combinatie van elementen die elk op hun eigen manier ontplooiing versterken. In dit hoofdstuk krijg je meer inzicht in hoe dat juist gebeurt. Zo kan je bewuster spelen met die verschillende elementen. Het samenspel van alle elementen is waar de magie van groeien in scouting zit.

Sommige zet je wekelijks in, andere komen een paar keer per jaar terug. Misschien gebruik je bepaalde elementen van de scoutsmethode al spontaan en gemakkelijk, terwijl andere je uitdagen. Laat de scoutsmethode als een verrijking van je zakmes zijn, waarmee je activiteiten bijschaaft, basispijlers en thema’s aanboort, en een extra laag op scouting schroeft.

Leren door te doen Durven, vallen, voelen, begrijpen ­– bij de scouts leren we door te doen. Het gaat over voluit beleven en experimenteren. Want scouting is groeien op een actieve manier, zonder schoolborden of een bepaald doel om te halen. Een ervaring krijgt nog meer betekenis wanneer je er, samen of alleen, op terugkijkt. Zoals welpen die verschillende takjes op het vuur gooien om zo te ontdekken welk hout het snelst brandt. Doen en denken, ervaren en reflecteren vormen samen één van de meest effectieve manieren om iets bij te leren.

Leren door te doen betekent ook eens iets uitproberen zonder dat je weet hoe het eigenlijk werkt. Dat kan met heel veel botsen, soms tegen dezelfde steen, tot het uiteindelijk toch lukt. Niet blindelings, maar door je af te vragen wat er wel of niet goed liep en die inzichten mee te nemen naar een volgend moment. Als leiding heb je oog voor die balans: af en toe iets voordoen en je leden verder laten proberen. Of hen met een paar vragen laten nadenken hoe ze iets willen aanpakken, voordat ze aan de slag gaan.

Zelfs momenten die als een mislukking aanvoelen, mogen er zijn, want daar kan je uit leren.

33

Leren door te doen

In kleine groep actie

reflectie

Van kapoenen tot jins, iedereen heeft een natuurlijke neiging om kleinere groepjes te vormen. Als leiding stel je patrouilles en nesten bewust gevarieerd samen. Door ook eens activiteiten in andere groepjes te doen of leden zelf te laten kiezen, leren ze met iedereen samenwerken. Zelfs als leden elkaar niet zo goed kennen, groeien ze in kleinere groepen snel naar elkaar toe. Een groepje jonggivers zoekt hun weg met originele tochttechnieken en zeeverkenners onderhouden samen hun boot in de winter. De kleine groep is de plek waar samenleven een grote betekenis krijgt. Waar samen durven gemakkelijker gaat dan alleen.

In kleine groep groeit een groot vertrouwen in elkaar en in jezelf.

34

Hoe scouting doet groeien

Lees meer: P. 51 Takwerking

Leden ontplooien zich ook onbewust door alle betekenisvolle momenten tijdens activiteiten.

Samen winnen met je vrienden, lachen omdat de pannenkoeken zijn verbrand of je geborgen voelen tijdens een griezelspel. Want scouting is intens beleven en die momenten blijven plakken.

Door als leiding een waaier aan echte ervaringen aan te bieden, geef je leden de kans om enorm veel bij te leren.

Scouts en gidsen werken, spelen en leven het liefst samen. Naast de hele groep of tak zijn kleine groepen een belangrijke motor van groei. Binnen de tak stel je groepjes samen voor een spel, verdeel je leden in nesten of patrouilles of werken je leden in kleinere teams aan een project. Wat voor sommige leden moeilijk is om in een grote groep te tonen, komt in een kleine groep sneller naar boven. Kleine groepen bieden een duidelijke en veilige structuur, met ruimte voor ieders inbreng. Dat creëert een sterk gevoel van verbondenheid, wat stimuleert om met en van elkaar te leren. Tijdens een bosspel toont een derdejaars welp aan een eerstejaars hoe je een kamp kan bouwen en overleggen ze samen met hun ploeg over de beste strategie om de vlag van de anderen te vinden. Iemand neemt de leiding, samen verdelen ze taken en worden nieuwe talenten ontdekt. In groep leren leden rekening houden met elkaar en versterken ze elkaars kwaliteiten.

Met goede daden

Lees meer: P. 19 Thema’s - Betrokken op de wereld rond je

De wereld beter achterlaten dan we haar gevonden hebben: niet toevallig verweven we die ambitie in onze activiteiten. Met goede daden leren leden dat ze het verschil kunnen maken voor anderen en hun omgeving. De gidsen zamelen niet alleen geld in voor hun buitenlands kamp, maar ook voor een weeshuis in een ver land. Je moedigt je welpen aan om rondslingerend afval op te rapen tijdens de wandeling naar het bos.

Die impact is niet te onderschatten: elke actie, hoe klein ook, doet ertoe. Dat besef voedt het zelfvertrouwen en werkt motiverend. Hoe donker de toekomstwolken soms lijken, goede daden vormen een gouden randje. Ze geven onze leden hoop mee, het idee dat het beter kan en dat ze daar zelf aan kunnen bijdragen. Daardoor leren scouts en gidsen om niet bij de pakken te blijven zitten, maar actie te ondernemen.

Goede daden dagen je uit om met een andere bril te kijken. Jins organiseren een spelnamiddag in het opvangcentrum en praten met jongeren van verschillende culturen. Door zich in te leven in anderen, verbreden ze hun wereldbeeld.

Je kan met je leden nadenken over manieren om aan de slag te gaan met één van onze thema’s.

Zo stimuleer je hen om de thema’s helemaal eigen te maken. Creatieve oplossingen om samen rivieren te verleggen, steen voor steen.

herinnering om elke dag een goede daad te doen

Lees meer: P. 15 Basispijlers - Solidariteit

De knoop in onze das, is het geheugensteuntje om elke dag ons steentje bij te dragen. Daarmee zetten we de basispijler solidariteit om in de praktijk. Scouts en gidsen overal ter wereld staan daardoor stil bij hun rol in hun omgeving en de bredere maatschappij. Door regelmatig een goede daad te doen, ontdekken leden welke positieve impact ze kunnen hebben. Zo voelen ze zich gesterkt om te bouwen aan een warme, rechtvaardige wereld. Dus knoop in de das, handen uit de mouwen!

35

In samenspraak

36

In de kruisbestuiving tussen je mening vormen en samen keuzes maken, ontstaat ruimte om te groeien.

Een discussie of stemming, de eerste stappen naar eerlijke en democratische manieren om tot een besluit te komen: dat gaat niet altijd vanzelf.

Wrijving of botsen, het daagt leden uit in sociale interacties om verschillende perspectieven te begrijpen en oplossingen te zoeken. Zo draagt in samenspraak niet alleen bij aan een stem die gehoord mag worden, maar ook aan goed omgaan met elkaar.

Hoe scouting doet groeien

Spelenderwijs Dat leren en je amuseren hand in hand gaan, bewijst scouting elke week opnieuw. Door de combinatie van plezier en uitdaging leren leden vaak ongemerkt en spelenderwijs. Letterlijk in de vorm van een spel: een kookwedstrijd om puree te leren maken op houtvuur of een fotozoektocht om een stad te verkennen op buitenlands kamp. Al zit spelenderwijs in veel meer: door speelse prikkels over je activiteit te strooien, motiveer je leden om hun grenzen te verleggen. Racen naar de vlaggenmast, als ontdekkingsreiziger de tochttechnieken uitleggen, of een weekend evalueren met verf en ballonnen.

Een vleugje verbeelding creëert een alternatieve speelwereld, een laboratorium om te experimenteren zonder gevolgen in de echte wereld.

Het is een veilige bubbel vol actie en inleving, waar je vrijwillig kan instappen. Jonge leden doen alsof ze een winkel uitbaten en proberen zo het echte leven uit. Ook oudere leden proberen verschillende rollen uit, waardoor ze stap voor stap hun eigen identiteit ontwikkelen. Spelverdeler van het bosspel, een bekende zanger imiteren of tikkertje met de keukenhanddoeken, ze blijven speels uitproberen en ontdekken.

Lees meer: P. 44 Speelvelden - Spel

Lees meer: P. 21 & 22 Thema’s - Een stem die gehoord mag worden en Goed omgaan met elkaar

In overleg met elkaar leren leden samen vorm te geven aan scouting en aan het leven in hun groep. Zo krijgen kapoenen inspraak over wat het laatste spelletje wordt, bespreken jonggivers hoe ze hun tweedaagse aanpakken en hakken jins knopen door over het spel dat ze in elkaar steken. Dit gedeelde eigenaarschap zorgt voor een stimulerende leeromgeving waarin leden leren dat hun stem ertoe doet. Ze zitten aan de tekentafel, nemen verantwoordelijkheid op en voelen zich gesterkt om ervoor te gaan.

Samenspraak is meer dan de momenten die je als leiding bepaalt: het gebeurt ook tussendoor als je een goed idee voor een nieuwe spelregel oppikt of je welpen zelf een voorstel doen om hun slaaptent in te richten. Wakker deze momenten aan door je leden bevestiging te geven wanneer ze met een mening komen. Als leiding ben je niet alleen de dirigent van je activiteiten, leden componeren mee hun eigen scoutsverhaal.

Speelwereld Avontuur Veilig Plezier

Betekenisvolle ervaring

Realiteit

Uitdaging

Actie Vrijwillig

vers een sketch voor over hun favoriete computerspel, terwijl iemand circustrucs leert aan de rest.

Nieuwe dingen ontdekken en onbekende wegen inslaan, is soms ook durven springen.

Scouting doet ons dingen beleven die we anders nooit zouden ontdekken. Door leden ook uit te dagen om nieuwe dingen te proberen, ontdekken ze niet alleen waar ze goed in zijn maar vinden ze ook al eens plezier in waar ze minder goed in zijn. Wie weet geniet een meer teruggetrokken welp ook van een rol als nestleider?

Of maakt de drukste kapoen intens geconcenSterke scoutsactiviteiten spelen in op de interestreerd een macramébandje voor een vriend. Als ses van leden. We hebben aandacht voor indileiding ontdek je wat je leden interesseert door viduele talenten en stimuleren leden om hun naar hen te luisteren en hen uit te nodigen om mogelijkheden en grenzen samen te verkennen. hierover te vertellen. Door in te Door de opdeling in takken pikken op de ideeën van leden kan je inhaken op de leefInteresses verkennen om je activiteiten vorm te geven, wereld van je leden. Binnen je opent nieuwe deuren en kan je meegaan in hun wereld. tak zorgt variatie in activiteiten laat al je leden stralen.

Het vraagt soms wat creativiteit, ervoor dat er ruimte is om maar dat maakt het eens zo talenten en interesses verder boeiend. Evengoed reik je hen nieuwe interesses te laten bloeien. Zo krijgt iedereen de kans om aan: je passie voor dj’en of chemie inspireert te ontdekken wat hen aanspreekt of motiveert. misschien wel een toekomstige headliner of Die twee jonggivers die niets liever doen dan wetenschapper. vuur maken, kunnen zo mee het grote kampvuur voorbereiden. Intussen bereiden andere jonggi-

Interesses verkennen

Lees meer P. 16 Basispijlers - Avontuur

Al spelend leren scouts en gidsen hoe het leven in elkaar zit. Zo ontdekken ze niet alleen anderen en de wereld rondom hen, maar ook hun eigen talenten en grenzen. Samenwerken, tactieken bedenken, overleggen, keuzes maken, … En nog zoveel meer. Spelenderwijs is de heerlijke kampvuursnack waar je niet genoeg van krijgt, het is groeien zonder groot te worden.

Lees meer: P. 53 Leefwereld

37

groep

Lees meer: P. 46 Speelvelden - Rituelen

wereld

Lees meer: P. 12 Basispijlers- Engagement

38

Belofte met woord en daad Belofte met woord en daad is meer dan een ritueel of een specifiek moment. Het is een engagement naar jezelf, anderen en de wereld, voorgesteld door onze scoutsgroet. Leden staan stil bij wat ze kunnen betekenen als scout of gids en spreken dit uit. Met concrete acties zetten ze zich in om die woorden waar te maken, waarna je er achteraf samen op terugblikt. (Zee)welpen maken een belofte voor zichzelf en de groep.

Hun belofte gaat over geduld hebben als ze nog niet aan de beurt zijn, minder valsspelen of met alle welpen ravotten en niemand uitsluiten. Vanaf jonggidsen, jongverkenners en scheepsmakkers beloven we ook iets aan onze bredere omgeving, binnen of buiten scouting.

Hoe scouting doet groeien

ik

Je begeleidt als leiding je leden in hun zoektocht naar een belofte die bij hen past en motiveert hen om ermee aan de slag te gaan. Je kan daarbij de brug leggen naar de basispijlers en thema’s, die ook linken met de scoutsgroet.

Dat helpt je leden om een duidelijke richting te kiezen: een basispijler die ze nog niet in de vingers hebben of een thema waarmee ze iets voor anderen willen doen. Belofte maakt de basis­ pijlers en thema’s concreter, waardoor je leden ze zich makkelijker eigen kunnen maken.

Leden verwoorden hun belofte als een doel, waarbij toewijding belangrijker is dan foutloos dat doel verwezenlijken. Het uitspreken van je belofte in groep vergroot de kracht ervan. Zo is belofte tegelijk iets persoonlijks en gedeeld. Iedereen kiest een eigen focus, iets waarmee die zichzelf wil uitdagen. In de groep steun je elkaar om aan je belofte te werken. De wisselwerking tussen je belofte in handen nemen, aan een zelfgekozen doel werken en stilstaan bij wat je gedaan hebt, zorgt voor een unieke leerervaring. Samen achter de belofte staan, om het anders te doen.

Overzicht Scoutsmethode

zet ervaringen centraal, waarbij experimenteren en reflecteren elkaar aanvullen.

vergroot je w ­ ereld: je ontdekt nieuwe passies en zet je talenten in de schijnwerpers.

Leren door te doen

versterk je elkaar door de veilige omgeving en verbondenheid die ontstaat.

In kleine groep

Interesses verkennen

Scoutsmethode: zeven elementen die samen voor ­ontplooiing zorgen

Met goede daden kijk je met een ­andere bril naar de wereld en maak je zelf het verschil.

Belofte met woord en daad

zet een zelf­gekozen doel om in betekenisvolle acties.

Spelenderwijs In samenspraak

worden uitdagingen aantrekkelijk, terwijl je in een andere ­wereld het echte leven ontdekt.

geef je zelf vorm aan scouting en het leven in je groep.

39

Leerrijke omgeving Groeien en openbloeien als persoon, dat gebeurt niet zomaar. De juiste omgeving is nodig om te kunnen leren, het is de voorwaarde om de scoutsmethode haar werk te laten doen.

Je kan nog zoveel bloemenzaad strooien en water gieten — als de grond arm is, groeit er niks. Kinderen en jongeren hebben een omgeving nodig waarin ze zichzelf kunnen zijn, worden geprikkeld en begeleid worden op hun ontdekkingstocht. Scouting moet daarom een veilig nest zijn: de uitvalsbasis voor allerlei avonturen, waar leden een duwtje in de rug krijgen om uit te vliegen. Een scouteske, leerrijke omgeving bestaat uit drie elementen: ze is versterkend voor iedereen, is zowel veilig als uitdagend en werkt nog beter in de buitenlucht.

Versterkend voor iedereen

Bij scouting gaat het over spelen en op avontuur gaan, en tegelijk ondersteund worden om de beste en meest authentieke versie van jezelf te worden. “We geloven in onszelf en elkaar”, luidt onze missie ook. Waardering ligt aan de basis van dat

40

Hoe scouting doet groeien

Lees meer: P. 20 Thema’s - Diversiteit en Inclusie

“Wij zijn scouts en gidsen, elk met een eigen verhaal.” De openingszin van onze missie belicht onze overeenkomsten en onze verschillen.

Iedereen komt naar de scouts vanuit een andere achtergrond, met andere talenten en ervaringen.

De ene kapoen loopt als de snelste en is nog nooit op reis geweest buiten België. De ander wordt gelovig opgevoed en durft hoog in de bomen klimmen. Iedereen heeft een uniek verhaal en dat beïnvloedt hoe leden zich ontwikkelen, en welke aspecten van scouting hen aanspreken. Binnen scouting wordt niemand in een hokje gestoken, maar gerespecteerd voor wie die is. Inspelen op die verscheidenheid maakt scouting waardevol voor iedereen. Als leiding is het daarom belangrijk om de verschillende kanten van je leden te leren kennen en omarmen: gevoeligheden, dromen, noden, kwaliteiten, … Op die manier kan je je inleven in hoe zij iets beleven en iedereen in hun kracht zetten. Je kan bijvoorbeeld van het jaarlijkse papaspel een ouderactiviteit maken voor leden die zonder papa opgroeien, of een creatieve opdracht in de estafette steken om ook de leden die minder behendig zijn aan te spreken.

waar je leert

vertrouwen in jezelf en anderen. Een bemoedigende knipoog, een oprecht compliment of een luid applaus, als leiding creëer je met vele kleine acties een warme omgeving waarin dapper zijn makkelijker wordt. Je leden voelen zich gesterkt om hun mening te geven, hun gekke kantjes te tonen, emoties te uiten en nog zoveel meer.

Comfort Stretch Paniek

Veilig en uitdagend

Het comfort-stretch-paniek-model, of kortweg CSP, toont dat mensen vooral leren wanneer ze uitgedaagd worden en buiten hun comfortzone komen. Dit model beschrijft drie zones (comfort, stretch, paniek), voorgesteld als drie cirkels rond elkaar. Hoe dichter naar het midden, hoe meer je op je gemak bent. Alles begint bij de binnenste cirkel: de comfortzone. Dit is een omgeving of situatie die comfortabel aanvoelt, zonder ongemakken of angsten. Je voelt je veilig en je batterijen krijgen de kans om op te laden. Anderzijds valt er in de comfortzone weinig te leren.

Als leiding zoek je samen met je leden hun stretchzone op een speelse manier op. Deze zone combineert situaties die fysiek of mentaal spannender aanvoelen, met een omgeving die veilig genoeg is om net dat stapje verder te gaan.

Door zo’n uitdagingen aan te gaan, stretch — of verleg — je je eigen grenzen. En het belangrijkste: je hebt de ruimte om er iets uit te leren. Binnen scouting vullen we die stretchzone in met leuke en uitdagende activiteiten, zodat groeien fijn voelt. Met avontuurlijke activiteiten durven we ook risicovol te spelen. In bomen klimmen, van het bergje om de hoek sleeën of nachtdropping: leden leren beter gevaren inschatten en hun zelfvertrouwen groeit. Of je nu met trots terugkijkt op je geslaagde boottocht, of even kopje-onder gaat, je leert je grenzen altijd beter kennen en verleggen. Door regelmatig bewust te stretchen, vergroot je ook je comfortzone.

Hoe spannender iets is, hoe dichter je bij de buitenkant komt: de paniekzone. Wanneer je in deze zone belandt, is de uitdaging zo groot dat ze een paniekreactie uitlokt: je bevriest, loopt weg of je emoties laaien hoog op. Daardoor is er geen ruimte meer om iets te leren of je grenzen te verleggen. Merk je dat iemand in de paniekzone zit? Dan is het belangrijk om die zo snel mogelijk naar de comfortzone te helpen.

Lees meer op p. 7: Inleiding -Waar amuseren en leren samenkomt

Binnen scouting geloven we dat kinderen tegen een stootje kunnen. Ze hebben recht op blauwe plekken en om zich eens goe vuil te maken.

Tegelijk is scouting nooit dwingend. We dagen kinderen en jongeren uit om hun mogelijkheden te verkennen en zich te ontplooien, zonder druk of verplichting. Die zelfontplooiing is enkel mogelijk als leden zich veilig voelen. Dan durven ze risico’s nemen, vragen stellen, fouten maken, ...

Ze krijgen vertrouwen in jou als leiding, in elkaar en in zichzelf. Daarom is fysieke, sociale en psychologische veiligheid een belangrijke randvoorwaarde binnen scouting. Die zorgt ervoor dat kinderen en jongeren uit hun comfortzone durven komen. En dat is precies waar groeien gebeurt.

41

Beleven, daar gaat het om bij scouting. En geen betere plek om dat te doen dan buiten. Op stap in de naburige wijk of het bos intrekken, in de buitenlucht voelen we ons thuis. Daar vinden we een prikkelende omgeving met onverwachte spelelementen, die meer uitdagingen biedt.

Buiten op ontdekking gaan, stimuleert verantwoordelijkheid en sociale interactie. De onvoorspelbaarheid die erbij komt kijken, daagt leden automatisch uit om zich aan te passen. Regent het? Dan springen ze door de plassen of fabriceren ze snel een shelter. En wanneer de zon weer schijnt, maken ze zelf een waslijn om kleren te laten drogen. Zo groeit hun weerbaarheid en veerkracht.

42

Hoe scouting doet groeien

Als scouts en gidsen is natuur onze troef. Contact met de natuur is dan ook onmisbaar in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het stimuleert creativiteit, fantasie en vindingrijkheid en vormt de ideale experimenteerruimte, van voetballen in het lange gras tot elkaar helpen de rivier over te steken. Net als spelen helpt de natuur om je hoofd leeg te maken: spelen in de natuur is dus een win-win! We vertoeven niet alleen graag in het groen, maar hebben er ook een groot hart voor. Onze avonturen leren ons de natuur beter kennen, waarderen en beschermen.

Lees meer: P. 25 Thema’s - Natuur, klimaat en milieu

Buiten eropuit

Buiten hebben we de ruimte om jong te zijn.

We bouwen kampen, navigeren door de stad of varen de wijde wereld in. In de buitenlucht kunnen leden ongedwongen spelen en stimuleert de omgeving hen om nieuwe paden te ontdekken. Met een frisse neus, een helder hoofd en een verse dosis energie komen ze weer thuis.

Het zand in hun broekzak is de trofee van een zalig bosspel. Als leiding begeleid je hen veilig door de straten en toon je dat achter elke struik een avontuur kan schuilen. Krijttekeningen op de stoep, reflecteren in het bos voor je totemisatie of in de zon eten op kamp: onze speelvelden komen buiten volop tot hun recht.

Lees meer: P. 26 Thema’s - Tijd om jong te zijn

Binnen scouting wisselen we dus constant tussen comfort en stretch, en vermijden we paniek.

Die afwisseling is nodig om volop te groeien.

Na enkele maanden is verstoppertje rond het lokaal niet meer spannend voor je eerstejaars kapoenen. Een nachtje blijven slapen voegt een nieuw element toe aan hun gekende omgeving.

Belangrijk is dat die grenzen verschillen van persoon tot persoon. De ene jonggiver kijkt met bange ogen naar de vettige dag, terwijl een andere ernaar aftelt. Je kan er rekening mee houden door alternatieven aan te bieden of je leden zelf te laten kiezen wie welke opdracht uitvoert.

Daarnaast hangen grenzen af van de situatie.

Als leden zich goed voelen bij de scouts (lees: het is hun comfortzone), durven ze meer dan ergens anders. Hun vertrouwde tak of patrouille en fantastische leiding zijn dus mee de sleutel tot groeien. Het is de kunst om te kijken naar zowel de grenzen van de groep als die van alle leden apart.

Speelvelden Speelvelden zijn soorten activiteiten die typisch voor scouting zijn. Ze geven kleur aan alle zonen zaterdagen, aan alle zomerweken die we samen beleven. Kamp, spel, tocht, expressie, rituelen en technieken bieden elk een rijkdom aan mogelijkheden. De variatie erin maakt groeien interessant. Met de speelvelden breng je de scoutsmethode in de praktijk, binnen een leerrijke omgeving. Met de scoutsmethode versterk je het groeien, de leerrijke omgeving is het kader waarbinnen je dat doet. Het samenspel met de speelvelden vertalen beide naar concrete activiteiten.

Zo wandel je op tocht recht in nieuwe ervaringen, waardoor je kan leren door te doen.

Of maak je tijdens het zeefdrukken van T-shirts (Expressie) ruimte om interesses te verkennen.

De link tussen sommige elementen van de scoutsmethode en een bepaald speelveld is heel sterk, zoals bij Spel en Spelenderwijs. Spel gaat over een soort activiteit, terwijl Spelenderwijs een manier is om je leden te laten groeien. Hetzelfde geldt bij Belofte met woord en daad als element van de scoutsmethode en het belofteritueel als onderdeel van het speelveld Rituelen.

Speelvelden versterken de scoutsmethode ook op een onverwachte manier: wanneer een spelletje Pang Pang dreigt uit te monden in ruzie, kan je welpen herinneren aan hun belofte om niet meer vals te spelen.

Elk speelveld geeft eindeloos veel mogelijkheden om in te zetten op een leerrijke omgeving. Die is versterkend voor iedereen, veilig en uitdagend, en zorgt dat we buiten eropuit trekken. Tijdens de totemisatie (Rituelen) belichten jins elkaars kwaliteiten onder een fonkelende sterrenhemel.

Ze verleggen hun grenzen door kwetsbaar te delen wat de groep en alle scoutsavonturen voor hen betekent.

Kamp Op kamp beleef je scouting extra intens. Je stapt uit je vertrouwde omgeving in een andere wereld: een andere manier van leven, een eigen ritme en een unieke sfeer. Van de ochtenddauw tot de sterrenhemel, een kamp vormt een hoogtepunt in een jaar. Groepen worden hechter, leden zelfstandiger en het avontuur nog mooier wanneer scouts en gidsen langere tijd samenleven. Kapoenen ontdekken hoe Op kamp gaan, het is om voor dat is met minder het eerst enkele meer beleven. dagen van huis te zijn, terwijl gidsen en verkenners elkaar helpen om hun tenten op te zetten en samen hun potje te koken.

Tijdens een groepskamp worden banden over takken heen gesmeed.

Met minder comfort trekken leden hun plan en ontdekken ze de waarde van samen opwarmen aan het vuur. Kamp is je helemaal thuis voelen,

43

ook zonder de gekende luxe. Een daguitstap van akabe valt in het water: natgeregend en moe vinden ze een schuilplaats in het cultuurhuis. In de spotlights krijgen de leden weer energie voor ze de regen opnieuw trotseren.

Niet alleen op kamp zelf, ook voor het vertrek steken scouts en gidsen de koppen bij elkaar.

Samen op zoek naar een kampthema, afspreken wie waarvoor zorgt: groot en klein maken op hun manier het kamp mee waar. Zeehondjes dromen over de zeemonsters die ze op kamp willen tegenkomen, jonggivers helpen materiaal inladen. Jins zoeken uit waar ze op kamp willen, wat dat kost en hoe ze er geraken. Samen trekken ze door de bergen of bezoeken ze een scoutsgroep in het buitenland waarmee ze op pad gaan. Zo blijft op kamp gaan altijd nieuw en spannend, en iets waar je elk jaar naar uitkijkt.

Spel Bordspel, bosspel, dorpsspel, … er bestaan ontelbare spellen, in alle vormen en op maat van elke leeftijd. Een spel is zoveel meer dan winnen of verliezen. Het is ergens voor gaan, je volledig laten meeslepen door spanning en inleving, en vooral ongeremd plezier maken. Tegen elkaar of samen. Welke patrouille haalt het einddoel als eerste? Wie geeft de voorzet? Hoe laten we de opdracht slagen? De uitdaging weekt emoties los en brengt leden zoveel bij. Samenwerken, oplossingen bedenken, overleggen, keuzes maken, … en nog zoveel meer.

Leiding zet de lijnen van de spelen uit, je leden kleuren ze gretig in. Ze vullen de ruimte binnen de regels creatief en op hun eigen manier in. Af en toe zoeken ze de grenzen op, want valsspelen is ook spelen. Kapoenen kiezen wie ze gaan tikken, terwijl jonggivers al grootse strategieën bedenken voor hun sluipspel. Die lijnen kan je zo zot maken als je zelf wil. Verover Brussel met een metrospel voor jins of maak van alle favoriete kleine spelletjes het ultieme welpenspel. En meespelen als leiding werkt altijd!

Ook zonder uitgesproken spelregels ontstaat spel. Tijdens vrij spel wordt het kader gaandeweg gevormd door wie meedoet. Kinderen rollen er vanzelf in tijdens losse momenten. Als leiding kan je mee in hun fantasiespel stappen en word je zo hun grote held. Wanneer je moet wachten op de bus wordt een drinkbus een draairad en voor je het weet, stellen je givers elkaar de gekste quizvragen. Uit het niets ontstaat een spel dat de wereld rondom doet vergeten.

44

Hoe scouting doet groeien

Tocht Doelbewust of dwalend, met de kaart in de hand toch de weg kwijtspelen. Samen onderweg zijn brengt scouts en gidsen op onverwachte plaatsen. Kapoenen zien luchtkastelen in de wolken.

Tijdens de dropping ontmoeten jins per ongeluk de burgemeester van het dorp. Bij een naderend onweer maken scheepsmakkers rechtsomkeer. In het moment, in verbinding met je omgeving.

Want op tocht gaan is verkennen en gidsen met al je zintuigen. Graffiti bewonderen, genieten van vogelgezang en de geur van vers gemaaid gras, de verwondering stapt altijd mee. Zo is de tocht achteraf onvergetelijker dan de bestemming.

Samen onderweg zijn brengt scouts en gidsen op onverwachte plaatsen.

Stap voor stap leer je ook jezelf beter kennen.

Ploeterend door de modder of schommelend op het water kom je jezelf al eens tegen. Leden leren doorzetten wanneer het moeilijk is, maar net zo goed elkaar ondersteunen. Een motiverend lied inzetten, de rugzak overnemen en samen over elke heuvel wandelen. Of het nu te voet, op het water of met de fiets is, in groep dezelfde richting uitgaan brengt je samen.

Als leiding stippel je een pad uit op maat van je leden: over boeiende paden en met genoeg variatie. Je gidst hen veilig op tocht: welpen leren zich begeven in het verkeer, givers racen door de straten met hun fietshelm op. Al mag het evengoed lekker scoutmoedig. Met een rolstoel de bergen in, naar zee fietsen op een gocart, expeditie onbekend: op en top scouting!

Expressie Kapoenen leven zich uit tijdens het versieren van hun kartonnen kunstwerk, jonggidsen gieren van het lachen wanneer ze een sketch in elkaar steken. Expressie opent een wereld van creativiteit, uitdaging en plezier. Expressie geeft je leden de ruimte om te experimenteren en nieuwe talenten te ontdekken.

Zingen op tocht, action painting, een modeshow, het lokaal omtoveren tot een jungle of je eerste stapjes op het podium van het groepsfeest: scouts en gidsen verkennen vaardigheden en talenten terwijl ze zich rot amuseren. Met een rood doek rond je, ben je meteen een superheld die je leden op tocht neemt. Onderweg vinden ze vooral zichzelf. In een toneelrol leren ze met luide stem verwoorden waarom ze boos zijn, terwijl anderen in een lied aan het kampvuur hun humor kwijt kunnen. Tijdens improvisatietheater durft iemand voor het eerst, met een rood hoofd, uit te spreken wat die voelt. Later groeit dat uit tot het zelfvertrouwen om gevoelens te delen met anderen. Zo ontdekken leden telkens nieuwe manieren om zich uit te drukken.

45

Via expressie krijgen emoties en ideeën de ruimte om naar boven te komen. Zingend, dansend en toneelspelend leren scouts en gidsen hun mening duidelijk maken aan een groep en opkomen voor hun eigen ideeën. En voor ze het beseffen, zijn ze de ster van de avond.

Rituelen Een gloeiende avondzon, gras dat nat wordt onder je voeten en een kampvuur met al je leden en medeleiding. Iemand zet het avondlied in en de dag gaat liggen. Of het nu gaat om samen de dag starten met een vlaggengroet, totemisatie, of overgang, het zijn telkens momenten die

verbinden: met je eigen groep, maar ook met alle andere scouts en gidsen. Rituelen spelen een belangrijke rol binnen scouting: als ijkpunt, om betekenis te geven en ons samen te brengen.

Ze brengen scouting naar een dieper niveau.

Rituelen kunnen een toonbeeld zijn van ons verleden, zoals een scoutshand of zingen voor het eten. Soms ontstaan ze spontaan: een geliefde groepsleiding krijgt een erehaag bij hun afscheid, nadien loopt stoppende leiding er jaarlijks door.

Rituelen bewegen met de tijd, waarbij hun doel niet vergeten wordt. Na een totemopdracht vol uitdaging en plezier, glimmen jonggivers

Van uitgelaten tot beklijvend, rituelen zijn momenten die beroeren. van trots. Nadat ze in vier windrichtingen hun totemdier roepen, klinkt een luid gejuich. Van uitgelaten tot beklijvend, rituelen zijn momenten die beroeren. Je creëert als leiding de sfeer om er waardevolle activiteiten van te maken. Al weet je jaren later misschien niet meer exact wat je tijdens het belofteritueel zei, het kenteken pronkt nog op je uniform en het kippenvelmoment blijft een leven bij.

46

Hoe scouting doet groeien

Technieken Als scout of gids leer je stap voor stap verschillende vaardigheden die je helpen om problemen op te lossen, je plan te trekken en je dromen na te jagen. Sjorren, kaart lezen, vuur maken, je slaapzak wegsteken of een tent opzetten, technieken komen al van kleins af aan aan bod in scouting. Niet alleen om je activiteiten mee vorm te geven, maar ook omdat ze vaak noodzakelijk zijn om scouting te kunnen beleven zoals we het kennen.

De technieken die op je pad komen, groeien mee met onze leden. Kapoenen ontdekken de Grote Beer aan de sterrenhemel. Ze kijken vol verwondering naar de vliegende gensters van het vuur, dat de jonggivers met zelf gehakt hout aangestoken hebben. Welpen maken hun eerste appel-

moes en gidsen en verkenners onderhouden de materiaalkoffer. Door technieken gaandeweg op te bouwen, leren leden ook veilig met risico’s om te gaan.

Deze vaardigheden hoeven ook nooit op zichzelf te staan, geïntegreerd in een leuk spel of een uitdagend weekend worden ze zelfs nóg leuker.

Zo seinen jonggivers in morse tijdens de totem­ opdracht, maken zeewelpen een waterfilter tijdens een wetenschapsactiviteit, of maken de jins een tweedaagse met hun zelfgebouwd vlot. Die brede waaier aan technieken biedt voor elk talent wel iets. Ze bewijzen hun waarde niet alleen op kamp of op tocht, maar vaak ook buiten scouting. Of je nu de weg moet terugvinden of hout wil zagen. Technieken zijn dan ook meer dan louter vaardigheden: ze leren je om met weinig toch veel te doen.

47

Overzicht

Speelvelden Speelvelden zijn zes soorten typische scoutsactiviteiten, die de scoutsmethode en een leerrijke omgeving in de praktijk brengen. Je kan variëren in activiteiten door af te wisselen tussen speelvelden, een nieuw deel ervan aan te raken of een originele combinatie te bedenken.

Leerrijke omgeving

Veilig en uitdagend

Leren door te doen

Interesses verkennen

Belofte met woord en daad

In kleine groep

Scoutsmethode Buiten eropuit Met goede daden

Spelenderwijs In samenspraak

Versterkend voor iedereeen

Activiteiten

Speelvelden:

48

Rituelen

Tocht

Kamp

Technieken

Expressie

Spel

Hoe scouting doet groeien

Scouts en gidsen van klein tot groot

49

Scouts en gidsen van klein tot groot Groeien, scouts en gidsen doen het altijd en overal. Van jong tot oud, in kleine of grote groepen, in de stad, op het water of zelfs aan de andere kant van de wereld. Groeien zit in zorg dragen voor je favoriete speelbos en hand-in-hand het avondlied zingen, in discussies over de regels van touwtrekken en in je slaapzak terugblikken op de dag. De vorige hoofdstukken focusten op wat leden van scouting kunnen leren en hoe ze dat doen. In dit hoofdstuk ontdek je wie scouts en gidsen zijn, het ontbrekende puzzelstuk om de ontplooiing van kinderen en jongeren te ondersteunen. Duik dieper in de wereld van onze leden, takken en groepen, met een overzicht van verschillende soorten scouting en hoe je als leiding kan groeien in je rol.

50

Scouts en gidsen van klein tot groot

Takwerking Zoals een boom die vertakt is, delen ook scouts- en/of gidsengroepen hun leden op in verschillende leeftijdsgroepen of takken. Zo kan je als leiding de activiteiten afstemmen op hun leefwereld. Je kan hiervoor zowel kijken naar de fysieke leeftijd van leden, als rekening houden met hun sociaal-emotionele ontwikkeling.

Wekelijkse activiteiten, weekends en kamp zijn meestal samen met je tak. Al staat dat niet in steen gebeiteld: je kan ook afwisselen met een groepsspel of op kamp werken met afwasteams om de samenhang te versterken.

In de standaardstructuur staat de driejarenwerking bewust centraal. Leden zitten drie jaar lang in dezelfde tak, waardoor het leeftijdsverschil een spanningsveld creëert, dat enorm veel kansen geeft om te groeien. Leden komen gedurende die drie jaar telkens voor nieuwe uitdagingen te staan. Voor eerstejaars is een nieuwe tak altijd een beetje zoeken: andere activiteiten en opnieuw de jongste zijn. Tweedejaars hebben er al een jaar op zitten, nemen de eerstejaars mee, maar zijn ook nog volop aan het bijleren.

Binnen Scouts en Gidsen Vlaanderen bestaat volgende standaardstructuur: Tak

Duur

Leeftijd

Kapoenen en zeehondjes

2 jaar

6-8 jaar

(Zee)welpen

3 jaar

8-11 jaar

Jonggidsen, jongverkenners en scheepsmakkers

3 jaar

11-14 jaar

Gidsen en (zee)verkenners

3 jaar

14-17 jaar

Jins en loodsen

1 jaar

17-18 jaar

51

Derdejaars zijn vaak de (patrouille)leiders, ze nemen hun verantwoordelijkheid en zorgen voor de groep. Ze leren ook geduldig zijn om iedereen mee te krijgen. De driejarenwerking wordt binnen de standaardstructuur drie keer herhaald. Zo groeien leden niet alleen binnen hun tak, maar ook in de rol die ze aannemen. Eerstejaars gidsen en verkenners weten bijvoorbeeld al hoe het is om de jongste te zijn en kunnen al beter hulp vragen of opkomen voor hun mening.

Leden zijn binnen deze structuur twee jaar kapoen of zeehondje, waarin ze op ontdekking gaan naar wat scouting is. Ze proeven al eens van de dynamiek tussen nieuw zijn in de tak en je ervaring doorgeven. Tweedejaars kapoenen doen een spelletje voor eerstejaars of zoeken mee naar een verloren sok. Ook bij jins en loodsen wijken we af van de driejarenwerking. Zij gaan met hun jaargenoten door een belangrijke overgang: afronden als lid en vooruitblikken op wat erna komt.

52

Scouts en gidsen van klein tot groot

Wanneer takken te groot worden om kwalitatieve activiteiten in elkaar te steken, sta je als leiding voor een keuze: een tussentak of een paralleltak oprichten? Tussentakken splitsen de drie jaar op in twee jaar, bijvoorbeeld welpen - wolven (tussentak) - jonggidsen en jongverkenners.

Dankzij paralleltakken gaat de groeilijn van de driejarenwerking niet verloren. Je verdeelt bijvoorbeeld welpen in twee groepen die elk hun eigen activiteiten doen, bijvoorbeeld de grijze welpen en de bruine welpen.

Er bestaan ontelbare variaties op de algemene takstructuur. Sommige groepen hebben twee keer één jaar kapoen of worden leiding na de gidsen en verkenners. En zijn ook groepen die samen één jintak organiseren.

De standaardstructuur geeft veel voordelen om je leden te laten groeien en staat daarom centraal in de communicatie van Scouts en Gidsen Vlaanderen. Als je hier als groep van wil afwijken, is het vooral belangrijk om een doordachte keuze te maken. Welke structuur draagt het meeste bij aan ons gemeenschappelijk doel: de ontplooiing van kinderen en jongeren?

Lees meer: P. 51 Scouts en gidsen van klein tot groot - Takwerking

Leefwereld Onze leden, daar doen we het voor. Zeehondjes die voor het eerst kat en muis spelen, jonggidsen die vol trots hun totem ontvangen of verkenners die moeiteloos helpen een patrouilletent op te zetten. Om te weten hoe je de basispijlers en thema’s aan je leden meegeeft of hoe je aan de slag kan gaan met de scoutsmethode in je tak, is het belangrijk om te weten wat er leeft in de wereld van je leden. Dat ontdek je natuurlijk het beste door hen persoonlijk te leren kennen: wat boeit hen, wat houdt hen bezig en wat vinden ze maar niks. De leefwereld beschrijft de kenmerken van elke tak, opgebouwd volgens de standaardstructuur.

Kapoenen en zeehondjes Kapoenen en zeehondjes springen, spelen en fantaseren erop los. Ze huppelen van hier naar daar, bouwen met een paar takken een kamp en even later vormt een konijnenhol het startsein voor een nieuw avontuur. Ze reageren impulsief op wat ze zien en hun aandacht blijft nog niet lang bij één ding. Daarom bruisen leuke kapoenenactiviteiten van spel, verbeelding en afwisseling. Als leiding speel je in op wat ze onderweg ontdekken.

rest. De kapoenenjaren zitten vol eerste keren: slaapzak uitrollen, een gekke hoed knutselen, uniform aantrekken. Stap voor stap en toch een beetje spannend. Emoties komen soms groots binnen en rollen er dan plots uit. Even troosten, een bemoedigend mopje of even laten razen: als leiding help je moeilijke gevoelens verzachten.

Thuis en op school ligt het centrum van hun wereld. Ze vertellen honderduit over hun leerkracht, hun ouders; en net zo enthousiast over hun leiding en dat zotte spel op de scouts. Hun eigen beleving staat centraal. Samenwerken in groep is nog niet vanzelfsprekend, maar in scouting leren ze dat stap voor stap. Vriendjes wisselen snel: iedereen met wie ze kunnen spelen, kan hun beste vriend worden.

In de twee jaar dat leden kapoen of zeehondje zijn, verandert er veel. Ze leren lezen, fietsen en hun veters knopen. Scouting geeft hen de kans om andere dingen te beleven, zonder het verplichte van school of het vertrouwde van thuis.

De tak wordt een eigen plek vol pret en plezier, waar ze de vrijheid krijgen om te proberen en stilaan hun plan leren trekken. En zo erg is het toch niet als je T-shirt eens binnenstebuiten zit of je het hele kamp dezelfde onderbroek draagt?

Want ontdekken, dat doen kapoenen en zeehondjes voortdurend. Vaak hebben ze nog wat uitleg nodig, maar hun nieuwsgierigheid doet de

53

(Zee)welpen Fladderend als een vlieger in de wind ontdekken welpen de wereld. Ze proberen dapper iets nieuws, met het juiste duwtje in de rug en hun leiding als grote helden. Welpen zijn speelvogels die houden van kattenkwaad en afwisseling, en evengoed van gezellig keuvelen. Want hoe stoer ze ook grommen, deze energieke wolfjes blijven knuffeldieren die net zo goed nood hebben aan een veilig nest. Binnen de warme structuur die je als leiding creëert, verleggen ze graag hun grenzen.

Hun spel is een veilige experimenteerruimte om op zoek te gaan naar wat ze wel of niet leuk vinden. Samen met hun eigen interesses beginnen welpen ook hun eigen mening te vormen.

Wat als kapoen nog cool was, kan nu al kinderachtig zijn. Al houdt hen dat niet tegen om in een fantasiewereld te duiken. Van eenhoorn tot wereldkampioen, van afvalmonster tot superheld.

Hun emoties kunnen ze intens voelen, maar niet altijd onder woorden brengen. Ze springen juichend in de lucht, stampen boos weg of zonderen zich stilletjes af. Met een “ça va?” of een high five op het juiste moment, win je als leiding snel hun vertrouwen.

54

Scouts en gidsen van klein tot groot

De wereld wordt groter dan hun eigen ik-je. Welpen leren hun plan trekken, maar ravotten doen ze het liefst samen met anderen. Zo smeden ze vriendschappen van lange of korte duur en vormen vaste kliekjes. Ze zien meer en meer de verschillen tussen elkaar. Daar kunnen ze elkaar mee plagen, wat soms overslaat in pesten.

Welpen willen zich tonen en vooral deel van de roedel zijn. In nesten worden rollen en taken verdeeld, zo groeit de groep in zelfstandigheid.

Er ontstaan leiders en leermeesters, narren en nadenkers.

Op dagtocht, een nieuwe knoop, leren peddelen of belofte: (zee)welpen wentelen zich graag in de grotere scoutswereld die je hen aanbiedt.

Hun spelletjes hebben meer nood aan variatie, die passen binnen een groter spelconcept. Een spannende missie, een beetje tactiek, en een gezonde portie competitie — welpen zijn er een middag zoet mee. Ook tijdens vrije momenten tuimelen ze in het rond: elke stok een nieuw avontuur, elk spel een eindeloos verhaal.

Jonggidsen, jongverkenners en scheepsmakkers Jonggidsen en jongverkenners (of kortweg jonggivers) en scheepsmakkers stappen in een heuse rollercoaster van groei. Hoewel er maar een paar jaar tussen zitten, zijn de verschillen tussen eerste- en derdejaars vaak groot. Van speels kind tot beginnende puber, iedereen groeit op hun eigen tempo in een snel veranderende leefwereld.

Interesses wisselen en de vraag of scouts nog wel de hobby is die ze willen blijven doen, duikt steeds vaker op. Jonggivers en scheepsmakkers verkennen hun eigen leven, met hun vrienden als gids. Ze tonen elkaar nieuwe muziek, fluisteren wat verliefdheid is en lenen hun deodorant uit.

Tussen al dat groot worden, blijft spelen en grenzen verleggen de kern. Voor velen wordt de scouts zo een tweede thuis waar volop mag worden geëxperimenteerd, waar ze kunnen zoeken naar hun eigen identiteit: interesses, stijl, geaardheid, ... Openheid zorgt ervoor dat taboes geen spelbreker zijn. Je bent als leiding een vertrouwenspersoon, iemand die hen begrijpt en naar wie ze opkijken. Met een strategisch bordspel of een ambitieuze sjorconstructie daag je hen uit om verder in die zoektocht te stappen. Zo krijgen jonggidsen, jongverkenners en scheepsmakkers de ruimte om hun rugzak te vullen en te groeien tot wie ze willen worden.

Jonggivers willen meer inspraak, zelf op ontdekking gaan en hun eigen mening vormen. Die mening is vaak uitgesproken en wordt ongefilterd gedeeld. Emoties worden verwarrender, onzekerheden groter en wat vandaag van groot belang lijkt, kan morgen alweer vervaagd zijn.

Hun behoefte aan autonomie groeit. Ze krijgen meer vrijheid en verantwoordelijkheid: voor het kamp hun kookmateriaal inladen, zelf hun tenten opzetten op tweedaagse of hun lokaal inrichten. Als leiding ben je nooit ver weg en geef je vertrouwen.

Centraal in het leven van jonggivers en scheepsmakkers staat de groep. Vriendschappen worden hechter, maar ook complexer, met uitsluiten, stoerdoenerij of lachen met elkaar. Binnen de groep verkennen ze voortdurend grenzen: die van zichzelf én die van anderen. Dat botst al eens want ze leren nog volop hoe ze kunnen omgaan met moeilijke situaties.

55

Gidsen en (zee)verkenners Gidsen en (zee)verkenners gaan volop op zoek naar wie ze willen zijn en waar ze zich het meest thuis voelen. Een eerste keer uitgaan, een nieuwe studierichting, vooraan op het festivalplein, of een andere outfit. Ze kiezen voor uniek, of net hetzelfde als hun grootste idool, en gaan vooral op zoek naar mensen aan wie ze zich kunnen spiegelen. Hiervoor kijken ze naar elkaar, naar jou als leiding en wegen ze de realiteit continu af tegen wat ze online zien. Waar eerstejaars opkijken naar derdejaars, kijken die al verder naar de jaren en de wereld die voor hen liggen.

Niet enkel uiterlijk, maar ook innerlijk veranderen gidsen en (zee)verkenners, of kortweg givers voortdurend. Ze zijn continu op zoek. Wie ben ik? En hoe ga ik om met mijn vrienden? Door discussies en uit te proberen, dromen ze luidop over hoe het anders kan. Givers verruimen hun horizon wanneer je hen de ruimte geeft om op ontdekking te gaan, en soms eens tegen de muur te lopen. Of het nu tijdens een spel is, op tocht of tussen de activiteiten door, uitdaging en

56

Scouts en gidsen van klein tot groot

experiment vormen de rode draad. Gaandeweg ontdekken ze hun kwaliteiten en staan ze stil bij welke rol ze willen opnemen in de maatschappij en de wereld rond hen.

Givers zoeken grenzen op en uiten zo hun verlangen naar onafhankelijkheid. Ze doen graag hun eigen ding, zoeken vrijheid in een periode waarin ze thuis en op school meer taken (moeten) opnemen en regels volgen. Zo gaan ze voor maximaal plezier al dan niet binnen de krijtlijnen die je hebt uitgezet. Je kan ze niet altijd makkelijk motiveren.

Toch springen ze maar wat graag recht wanneer een activiteit inspeelt op hun interesses, engagement en samenhorigheid. Ook verantwoordelijkheid is zoveel leuker als het wordt gedeeld. Ze nemen samen de jongere takken op sleeptouw of steken zelf een quiz in elkaar. De vriendenkring van gidsen of (zee)verkenners wordt steeds belangrijker. Het is een veilige haven waar ze hun zorgen, emoties en dromen in kwijt kunnen.

Ze springen bij elkaar op de fiets en trappen lachend de wereld in.

Jins en loodsen Hoofd in de wolken, voetjes op de grond en een groot hart voor scouting, jins en loodsen glijden in volle vaart door het leven. Springend in het hier en nu, dromend van volwassen worden, inclusief twijfels en vragen. Over zichzelf, hun omgeving en de toekomst. Keuzes zijn er bij de vleet, voor het eerst helemaal zelf te maken.

Studeren of werken? Op rondreis of op kot? In dat jaar vol knopen doorhakken en veranderingen, is de scouts een vaste waarde, een ruggensteun en een tegenantwoord.

stadsspel of poepsimpele pleinspelen. Tussen de groeiende verantwoordelijkheid broeien de onbezonnen momenten. Je zit als leiding mee op deze balans en blijft een veilige sfeer creëren. Jins koesteren het jong zijn, verdiepen hun vriendschappen en timmeren aan de wereld. Een laatste jaar alles geven als lid? Laat maar komen!

Jin staat voor Jij en Ik een Noodzaak — samen zijn we meer dan onze optelsom. In een hechte groep kunnen jins en loodsen zoeken en groeien. De ene keer als trekker van de dropping, dan weer als motivator tijdens het kuisen. Ze verdelen rollen en breken maar al te graag uit vaste patronen. Een wild idee, waarom niet? Tijdens de leefweek verbreken jins een wereldrecord “meeste mensen op een sjorring” met behulp van de buurt. En de nodige tips van de materiaal­ meesters. Dat niemand een foto nam van het eindresultaat maakt het niet minder onvergetelijk.

Keihard vieren of zacht falen, jins en loodsen delen het als groep allemaal.

Je geeft als leiding jins en loodsen meer vrijheid en ze nemen hun verantwoordelijkheid stevig op. Ze stippelen mee hun jaar uit, met een (buitenlands) kamp als hoogtepunt. Engagement komt meer op de voorgrond en hoe dat het verschil maakt voor anderen en hun omgeving.

Stap voor stap leer je hen wat het betekent om leiding te zijn, en hoe ze dat kunnen doen. Al zijn ze bijna officieel volwassen, jins kunnen net zo goed spelen als kapoenen met een strategisch

57

De vele vormen van scouting De vorige hoofdstukken namen je mee in ons onovertroffen scoutsverhaal. Het vertelt wat Scouts en Gidsen Vlaanderen uniek maakt en wat alle scouts en gidsen verbindt. Iedereen heeft een unieke beleving van dat scoutsverhaal, net zoals elke groep een eigen variant op scouting schrijft. Een thema dat net iets meer in de kijker staat, een zalig bosspel dat jaarlijks terugkomt, of een prachtig ritueel bij de belofte. Die verschillen beginnen al bij hoe groepen opgebouwd zijn, want scouting vind je in allerlei vormen en maten!

Groepen met 40 of met 400 leden, groepen in de stad en op den buiten. Aparte gidsen- of scoutsgroepen, groepen op het water, met akabetakken of een kamp waar iedereen welkom is. Nieuwe groepen kiezen een focus, bestaande groepen werken vaak verder op keuzes uit het verleden, maar kunnen altijd een nieuwe weg inslaan. Ontdek de verschillende soorten werkingen, van je groep tot een wereldwijde beweging!

58

Scouts en gidsen van klein tot groot

Akabe Anders kan best, het zit in het DNA van elke akabe-werking. Op en top scouting, voor alle kinderen en jongeren met en zonder handicap.

Springen in de plassen of snoezelen onder de parachute — activiteiten zijn op maat van leden, van hun noden en mogelijkheden.

Op tweedaagse met een rolstoel, een bosspel voor gidsen en verkenners in stukjes opbouwen of een prikkelarme tent op kamp: typische scoutsactiviteiten, net dat tikkeltje anders. De kern is krak hetzelfde: het beste in jezelf en anderen ontdekken, samen grenzen verleggen, stap voor stap. Soms zijn de kleinste stapjes al een reusachtige succeservaring. Akabe buigt drempels om naar lanceerplatformen. Waar leden over huppelen, rollen of hinkelen, onvoorwaardelijk en 100% zichzelf.

Net omdat akabe-werkingen zo op maat van leden werken, hebben ze allemaal hun eigen aanpak. Sommige scoutsgroepen hebben één of meerdere takken specifiek voor leden met een beperking. In die akabetakken zitten vaak kinderen van uiteenlopende leeftijden samen. De akabetak is deel van een grotere groep, waardoor leden over takken heen van elkaar kunnen

leren. Er bestaan ook akabegroepen. Die zijn vooral gericht op kinderen en jongeren met een handicap, maar staan open voor iedereen. Leden worden dan onderverdeeld in takken, soms op leeftijd, soms volgens hun interesses en ontwikkeling. Een laatste variant is akazee: akabetakken of -groepen voor echte waterratten.

Kinderen en jongeren met een beperking kunnen natuurlijk ook bij scoutsgroepen zonder specifieke akabe-werking terecht. De groep gaat dan samen met het lid en de ouders of zorgfiguren op zoek naar welke aanpassingen nodig zijn. Dat kan een zoektocht zijn en vraagt wat afstemming met een duidelijk doel: alle scouts en gidsen de tijd van hun leven geven!

59

Zeescouting

Zeescouts leren vaardigheden en technieken specifiek om zich vlot, veilig en met plezier in en op het water te begeven. Zo maken zeeZeescouts verbreden hun horizon doordat ze hondjes kennis met het water door bijvoorbeeld naast bossen en velden voornamelijk het water veel te gaan zwemmen, terwijl zeewelpen hun opzoeken om het spel van scouting te spelen. eerste knopen leren leggen.

In een boot op de zee, op een Scheepsmakkers ontdekken rivier, een grote plas of op het nieuwe vaartechnieken, droge: daar vind je zeescouts.

Zeescouting is op zeeverkenners verdiepen Hun scoutsjaar volgt de seiontdekking gaan met hun nautische vaardigzoenen. In de lente geeft de een andere vloot, maar heden en loodsen begeven opening van het vaarseizoen dezelfde koers. zich zelfstandig op het open het startschot om maandenlang water. Zeescouting legt een te roeien, zeilen of peddelen. eigen accent op typische scoutsactiviteiten. Zo Wanneer de winter aanbreekt, houden zeescouts zetten ze niet enkel tenten op een veld, maar zich bezig met leuke activiteiten op het land en spannen ze er ook over hun boten. En leren ze het onderhoud van de boten. kaartlezen voor tochten op het land en op het water. Zeescouting is op ontdekking gaan met een andere vloot, maar dezelfde koers.

60

Scouts en gidsen van klein tot groot

Open Kamp Ieder kind en elke jongere verdient een plek in ons scoutsverhaal. Daarom is er Open Kamp: een op-en-top scoutskamp, speciaal voor kinderen en jongeren die opgroeien in een maatschappelijk kwetsbare situatie. Denk bijvoorbeeld aan kinderen en jongeren met een vluchtverhaal, die leven in kansarmoede of die in de jeugdzorg verblijven. Op Open Kamp kunnen ze hun rugzak afzetten en zorgeloos jong zijn.

Lees meer: P. 63 De vele vormen van scouting - De wereld van scouting

Voor veel van deze kinderen en jongeren is het niet altijd vanzelfsprekend om elke week naar de jeugdbeweging te trekken. Daarom organiseren de gouwen in de zomer verschillende Open Kampen, een scoutsgroep voor een korte periode in de zomer, die eens zo intens wordt beleefd.

Elk Open Kamp heeft zijn eigenheid en een eigen (tak)structuur. Toch hebben ze ook heel wat gelijkenissen met elkaar en andere scoutsgroepen.

Terwijl de givers op tocht zijn, leven de kapoenen zich uit in het bos en bereiden de welpen zich voor op de belofte. Op Open Kamp vind je de vertrouwde activiteiten, rituelen en kamp­ momenten terug.

Vaak gaan leden meerdere jaren mee op Open Kamp, waardoor een warme band met andere leden en leiding ontstaat. Als het past, verkent de leiding samen met het lid en de ouders of zorgfiguren of er een scoutsgroep in de buurt is om aan te sluiten. Sommige leden worden leiding als ze 18 jaar worden. Zo kunnen ze de nieuwe generatie mee laten groeien en ontstaan vriendschappen die het Open Kamp overstijgen.

61

62

Scouts en gidsen van klein tot groot

De wereld van scouting Scouting is meer dan je eigen vertrouwde thuisgroep, zoveel is duidelijk. Samen met de groepen uit je buurt vorm je een district. De districtscommissarissen of DC’s zijn je eerste aanspreekpunt voor vragen en de districtsraad is de ideale plaats om uit te wisselen. In totaal zijn er zo’n 50 districten. Een viertal districten samen vormen een gouw, zo hebben we er 12. De gouwen ondersteunen op hun beurt districten. Samen helpen ze groepen met grotere vraagstukken, organiseren ze ontmoetingsmomenten en versterken ze de werking van groepen met bijvoorbeeld een materiaaluitleendienst, groepsleidingsweekend of een groot spel voor leden.

Benieuwd naar al die inspiratie en ondersteuning? Check dan zeker de website van Scouts en Gidsen Vlaanderen eens of vraag meer info aan je DC’s.

Overkoepelend voor alle groepen zijn er de ploegen. Die werken voor verschillende thema’s en alle takken een aanbod uit om jullie te inspireren en ondersteunen. Als je als groep bijvoorbeeld je totemisatie wil herdenken, kan je bij ploeg Zingeving terecht, en wie originele activiteiten zoekt voor jins en loodsen bij de gelijknamige ploeg. Ploegen, gouwen en districten vormen samen het verbond. Districten en gouwen vertegenwoordigen daar de stem van hun groepen, waar algemene beslissingen worden gemaakt en beleidslijnen worden uitgezet. Als we spreken over Scouts en Gidsen Vlaanderen, dan gaat het over iedereen die het spel van scouting beleeft en waarmaakt. Van de schattigste kapoen tot de stoerste leiding, omringd door allerlei vrijwilligers: materiaalmeesters, DC’s, ploegleden, gouwbeheerders, …

Verbinding vinden we niet alleen met elkaar, maar ook met alle andere scouts en gidsen in de wereld. In België is Scouts en Gidsen Vlaanderen verenigd binnen Guiding and Scouting in Belgium (GSB) met vier andere scouts- en/of gidsenorganisaties. World Scouting (WOSM) en World Association of Girl Guides and Girl Scouts brengen als wereldkoepels scouts en gidsen samen. Op internationale evenementen zoals jamboree worden vriendschappen voor het leven gesmeed, over alle grenzen heen. Je leert een spel van je Keniaanse buur en maakt eten met je nieuwe Argentijnse vriend. Met je scoutsdas aan ben je meteen lid van een familie van 70 miljoen kinderen en jongeren. Verspreid over 176 landen beleven zij scouting net als wij: in groep spelen en op verkenning gaan, om zelf bij te leren en de wereld rondom een beetje beter achter te laten.

63

Rol van leiding Scoutsleiding, inzet die goud waard is Als leiding ga je een ongelooflijk engagement aan. Je neemt de verantwoordelijkheid over een groep en steekt met je medeleiding zalige activiteiten in elkaar. Je leden genieten, groeien en maken herinneringen voor het leven, daar zorg jij mee voor! Als iemand die dicht bij hun leefwereld staat en hen begrijpt. Zo speel je een waardevolle rol in hun ontwikkeling. Een Kijk op Scouting vraagt dan ook een blik op leiding zijn en wat die rol juist inhoudt.

is leiding veel ouder dan bij ons, maar Scouts en Gidsen Vlaanderen gelooft in de kracht van jonge leiding. Net omdat je zo dicht bij de leefwereld van je leden staat. Je leden kennen en weten wat er in hun leven speelt, is meteen een grote troef als leiding. Dat betekent niet dat je nooit fouten mag maken, integendeel! De manier waarop jij met fouten omgaat en daarin je verantwoordelijkheid neemt, toont leden hoe zij kunnen experimenteren en leren.

Vanuit die voorbeeldfunctie “Leeeeiding”, je hebt het talloze kan je onze basispijlers en keren gehoord, op alle mogelijthema’s overbrengen. Dat doe ke manieren. Want voor leden Als leiding heb je vaak je door zelf de houding aan te heeft leiding het antwoord een grotere impact op nemen die je ook bij je leden op duizend-en-een vragen. je leden dan je denkt. wil zien, bijvoorbeeld met veel Leden zien leiding als een plezier iets extra doen voor referentiepunt voor structuur de groep (Engagement) of vertellen dat je iets en zorg, iemand naar wie ze opkijken. Als leiding spannend vindt, maar het toch doet (Avontuur). heb je vaak een grotere impact op je leden dan je Voor de thema’s kan je grote activiteiten in elkaar denkt. Je bent een rolmodel van wie ze van alles steken, zoals een spel over Mentaal welbevinden oppikken. Zo kan je leden inspireren om eens je en veerkracht of een actie voor Natuur, klimaat favoriete vieruurtje te proberen, eerlijk te spelen en milieu. Tegelijk zit het vaak in kleine dingen: en zichzelf te zijn. In verschillende scoutslanden tijdens een discussie vragen dat leden rekening houden met wie nog niet aan het woord was (Een stem die gehoord mag worden) of in gesprek gaan wanneer ze lachen met iemand die er anders uitziet dan zij (Diversiteit en inclusie).

64

Scouts en gidsen van klein tot groot

Je geeft je scoutsactiviteiten bewust vorm door verschillende elementen uit onze scoutsmethode en speelvelden te combineren. Zo kan je givers betrekken in de beslissing voor een dauwtocht of dagtocht op weekend (in samenspraak + tocht) of verkopen je welpen zelfgemaakte kerstkaartjes voor een armoedeorganisatie (goede daden + expressie). Dit verbreedt en verdiept je activiteiten, zeker als ze gelinkt zijn aan de basispijlers en thema’s.

Ten slotte creëer je een leerrijke omgeving voor je leden, zodat iedereen zich goed voelt en gestimuleerd wordt om te groeien. Letterlijk een omgeving die prikkelt: buiten in de natuur, op stap in de stad of in een lokaal waar ze zich kunnen uitleven. En figuurlijk een omgeving waar ze kunnen zijn wie ze echt zijn, zich op hun gemak voelen en uitgedaagd worden. Je balanceert tussen aandacht voor elk individueel lid en voor de groepsvorming, tussen comfort en stretch.

Groeimotor, groepsbouwer, spelenbedenker, luisterend oor, … Je jongleert met allerlei rollen en verantwoordelijkheden om je leden de tijd van hun leven te geven en hen te ondersteunen in hun ontplooiing. Af en toe zal er eens een

balletje vallen en dat is oké. Daarom heb je een warme leidingsploeg rond je, waarin iedereen elkaar helpt en van elkaar leert.

Grenzeloos groeien Het groeitraject binnen scouting stopt niet wanneer je leiding wordt. Je blijft aan een sneltempo leren en groeien. Want er komt heel wat kijken bij leiding zijn. Niet alleen fantastische ervaringen creëren voor je leden, ook weekendplaatsen vastleggen, opdienen op de eetdag, contact met ouders, takraad, … hoort erbij. Die verantwoordelijkheid kan spannend zijn, maar geeft enorm veel voldoening als je voelt wat je voor je leden betekent.

65

Groeien als leiding doe je al doende terwijl je leiding bent. Je kreeg als jin of loods misschien al een introductie en leert ongetwijfeld veel van je medeleiding. Je kan ook op vorming gaan. Daar krijg je concrete tips en inspiratie mee om verder te groeien in je rol, of je nu eerstejaars of vijfdejaars leiding bent.

Plannen, improviseren, luisteren, uitleggen, zorg dragen, grenzen aangeven, ... Wat je als leiding leert, neem je een leven lang mee. Door te proberen, te falen en opnieuw te proberen, ontwikkel je vaardigheden die je binnen én buiten de scouts sterker maken.

Het is dan ook een grote stap om als 17- of 18-jarige de overstap te maken naar leiding. Je En natuurlijk is in leiding staan ook gewoon moet het maar doen, zo jong in leiding beginnen plezant. Je kiest een tak die bij je past: de ene staan. Als startende leiding is het vaak zoeken houdt van verkleden en fantasie bij de kapoeen veel ontdekken. Het is oké om dan terug te nen, de andere leeft op bij het avontuur of de grijpen naar wat je nog kent van toen je zelf lid diepere gesprekken met gidsen en verkenners. was. Met de jaren ontstaat meer ruimte om te Je speelt, maakt plezier, organiseert heerlijke acexperimenteren. Dan wordt tiviteiten en er groeien die bolletje-pijl misschien vriendschappen voor wel een puzzel voor coördihet leven. Engagement Plannen, improviseren, naten. Al lopen ze verloren, krijgt zo voor iedereen luisteren, uitleggen, zorg het was een tocht om niet een andere kleur, maar dragen, grenzen aangeven, ... snel te vergeten! Door sucaltijd met dezelfde kern: Wat je als leiding leert, neem cesvol iets nieuws te probesamen iets betekenen je een leven lang mee. ren, groeit je zelfvertrouwen. voor je leden én voor Als het mislukt, dan heb je elkaar. Dus koester het iets bijgeleerd. ongeremde plezier van spelen met je leden en de warmte die je van hen Ravotten met je leden en hen begeleiden in hun krijgt. Want scouts is ook voor leiding eindeloos zoektocht naar wie ze zijn en wat ze kunnen, is genieten en een avontuur voor het leven. ook verrijkend voor jezelf als leiding. Je verdiept talenten, die je soms als lid nog niet verkend had, en groeit ook als persoon. Je was misschien geen held in sjorringen, maar ontdekt dat je wel een krak bent in knopen uitleggen aan anderen.

Of je vindt spreken voor grote groepen vreselijk, en zet je tussen de leden om ze te motiveren.

66

Scouts en gidsen van klein tot groot

Kijk op scouting in actie

67

Prik op je takraad bewust momenten waarop De Kijk op Scouting vormt een ontdekkingstocht, je stilstaat bij wat je leden drijft, raakt en uitdie niet eindigt op de laatste pagina. Alle onderdaagt. Praat erover met je medeleiding of gooi delen samen maken er een krachtig avontuur onderstaand schema eens op tafel om jullie van: van basispijlers tot de rol van leiding. Tussen volgende activiteit voor te bereiden. Wie weet de onderdelen zijn veel links te leggen, waarvan wordt evalueren met de Kijk op Scouting wel een er in deze Kijk op Scouting al heel wat staan. Zo mini-ritueel. Door hier regelmatig naar terug te stimuleer je Ploegwerk en Goed omgaan met grijpen, zie je hoe leden zich ontplooien, hoe je elkaar door je leden In kleine groep op Tocht zelf groeit en hoe jullie samen bouwen aan gete sturen, of komt Leren door te doen op Kamp lukkige mensen in een rechtvaardige wereld. En snel tot uiting. Als je dieper graaft, vind je vast uiteraard blijft scouting ook nog heel veel mogelijkhegewoon ravotten, onnozel den om delen met elkaar te doen en vrienden maken. verbinden. Net die originele Tussen de onderdelen Want ook in die toevallige combinaties maken ons zijn veel links te leggen, momenten leren je leden scoutsverhaal zo sterk. waarvan er in deze Kijk op enorm veel bij. Als leiding Scouting al heel wat staan. sta je stil bij de ontplooiing Onze visie wordt pas echt van je leden en haal je inspiwanneer jij ermee aan de ratie uit de Kijk op Scouting om kleine en grote slag gaat. Pak deze inhoud dus met beide hangroeimomenten te creëren. den vast en speel ermee. Zo ontdek je ongetwijfeld dat je activiteiten nu al bol staan van de elementen uit deze Kijk op Scouting, en dat er nog een schat aan nieuwe mogelijkheden is. De verschillende elementen zijn een gereedschapskoffer, waarmee je activiteiten doelbewust vorm kan geven.

68

Kijk op scouting in actie

Kortom Gebruik deze scoutskaart. Speel ermee, babbel erover, ontdek wat het jou kan brengen en maak scouting zo elke week een beetje waardevoller.

De ontplooiing van kinderen en ­jongeren, als individu, in groep en binnen de samenleving begint bij jou. Als leiding ben jij de vonk, laat ‘m overslaan!

mix & match Thema’s

Basispijlers

Leefwereld

Engagement • Zelfontplooiing • Ploegwerk • Solidariteit • Avontuur •

Kapoenen en zeehondjes • (Zee)welpen • Jongverkenners, • jonggidsen en scheepsmakkers Gidsen en (Zee)verkenners • Jins •

• Betrokken op de wereld rond je • Diversiteit en inclusie • Een stem die gehoord moet worden • Goed omgaan met elkaar • Mentaal welbevinden • Natuur, klimaat en milieu • Tijd om jong te zijn • Zingeving

Leerschool van het leven Wat wil ik mijn leden nog meegeven?

voorbeeldactiviteit:

Schattenzoektocht in de wijk + krijttekeningen met opbeurende boodschappen

Scoutsmethode

Speelvelden • Kamp • Spel • Tocht • Expressie • Rituelen • Technieken

• Leren door te doen • In kleine groep • Met goede daden • Spelenderwijs • In samenspraak • Interesses verkennen • Belofte met woord en daad

69

Nawoord Beste scout of gids, geëngageerde leiding of geïnteresseerde lezer, Bedankt om ons verhaal tot hier te volgen! Jouw inzet en engagement maken een wereld van verschil voor elk kind en elke jongere die scouting wil beleven. Samen bouwen jullie, met groot plezier en kleine daden, aan een rechtvaardige wereld en gelukkige mensen.

De eerste Kijk op Scouting werd eind jaren ‘90 op papier gezet, kreeg een aanpassing in 2006 en een opfrissing in 2013. Bijna 30 jaar was de KOS een gids voor leiding, waar basispijlers, thema’s en speelvelden in werden uitgediept. Het Groepsleidingscongres van 2024 werd aangegrepen om met een open blik scouting te tekenen: wat geven we onze leden mee en op welke manier? Wij, als enthousiaste vrijwilligers, gingen er vervolgens mee aan de slag. In samenspraak, zoals we dat graag doen, met leden, structuurvrijwilligers, ouders en externe experts.

Na veel wikken en wegen, schrijven en doorstrepen, brengen we hiermee een actuele blik op de wereld en op scouting. Voor ons is de scouts al jaren ons favoriete speelterrein, waar we ongebreideld kunnen experimenteren en stap voor stap ontdekten dat we meer kunnen dan we dachten. Een plek vol dromen, waar we maar al te graag aan helpen bouwen. We hopen dat jij en al je leden scouting ook zo mogen ervaren.

Blijf dus ontdekken en dromen, blijf genieten en spelen. Want wat jij doet, is van onschatbare waarde!

Een stevige linker, Bereidwillige Goendi, Doorzettende Golden Retriever, Vindingrijke Olifant, Pure Palmtortel, Toegewijde Panda, Oprechte Roatelo, Schrandere Sagi, Beminnelijke Salangaan, Bijzondere Saterhoen, Goedaardige Schroefhoorngeit, Doortastende Vink, Vinnig Winterkoninkje, en Bedachtzame Zilvervos

70

Nawoord

COLOFON Hoofdredactie: Sanne Baeten Vormgeving: Volta Drukkerij: Graphius Fotografen: Lucas Flies, Leyton Knockaert, Rhune Himpe, Alexander Janssens, Hana Reynaert, Ans Brys, Sander Van Damme, Lotte Eilers, Brecht Opstaele, Scouts 32-48 Mortsel, Jari Sijbers, Paulien Coolens, Luka De Wandel, Open Kamp Antwerpen, Lander Rabaut, Lisa Penninckx, Layla Bernaerts, Kasper Van Lombeek, Catherine Ide, Sander Van Damme.

Illustraties: Sarah Wouters Werkten mee aan Kijk op Scouting: Emma Masselis, Alexander Janssens, Lise Happaerts, Wouter Lemoine, Els Tielemans, Flisse Peeters, Lotte Eilers, Michael Van Craen, Tom Stoffelen, Katinka Van Humbeeck, Roel Van Der Schueren, Jo Deman, Nele De Brabanter, Yana Weets, Joris Claus, Sabine De Schutter, An Laenen en Charlotte Van Dyck.

V.U.: Jo Deman, Scouts en Gidsen Vlaanderen vzw, Wilrijkstraat 45, 2140 Antwerpen © 2026 www.scoutsengidsenvlaanderen.be

71

Scouting, het is een verhaal dat je niet loslaat. Het wordt elke week beleefd rond kampvuren en onder tentzeilen, met vriendschapsknopen en bosspelen.

De hoofdrolspelers zijn 80.000 scouts en gidsen die dromen, tuimelen en groeien. Deze Kijk op Scouting vertelt hoe wij ons steentje bijdragen aan een betere wereld. Het is onze visie op wat je van scouting leren kan, van kapoen tot jin. Dit boek neemt je mee in hoe scouting je niet alleen de tijd van je leven geeft, maar ook laat ontplooien als individu, in groep en in de samenleving.

Duik in ons inspirerend scoutsverhaal en ontdek hoe scouting zoveel meer is dan het lijkt.

Scouts en Gidsen Vlaanderen vzw © 2026