Magazine van de Protestantse Theologische Universiteit jaargang 15 | nummer 3 december 2021
Instellingsplan: met een sterker kerkelijk profiel naar één locatie
Promoveren doe je niet alleen
Gastonderzoekers terug aan de PThU
Het Dominass team is er voor u!
Dominass assurantiën bv
“De predikanten verzekeraar” Dagelijks zetten onze specialisten zich in om de verzekeringen van inmiddels ruim 3.700 predikanten zo goed mogelijk te beheren. Kennis van zaken, een uitgekiend verzekeringspakket en een grote betrokkenheid bij uw persoonlijke situatie! Kennismaken is eenvoudig: bel en u ervaart het Dominass gevoel.
www.dominass.nl - 0344-642404
Het roer gaat om
U die dit leest bent geïnteresseerd in het
In dit nummer gaat het echter vooral ook
wel en wee van de PThU. U verwacht
over de toekomst. Het zal u niet ontgaan
hier een nieuwe presentatie van al het
zijn dat we een nieuwe rector en een nieuwe
grootse dat medewerkers van de PThU
bestuursvoorzitter hebben. In gesprek met
de afgelopen tijd weer hebben verricht.
onze onvolprezen eindredacteur, Caspar
Daarin zult u niet teleurgesteld worden. We
Dullemond, vertellen zij openhartig over
zijn goed bezig. U kunt het onder andere
hun visie op het theologisch onderwijs en
afleiden uit de onverminderd lange lijst
onderzoek aan de PThU. Zij maken duidelijk
van belangrijke nieuwe boeken en uit het
dat het roer om moet en wat er gebeuren
verslag over de impact van het werk van
moet om dat ook daadwerkelijk te doen.
onze Bijbelwetenschappers. Het onderwijs
Spannend. Lees snel verder.
staat hoog in het vaandel. Deze keer lichten we de promotiebegeleiding er uit. Er wordt
De rest is ook reuze interessant natuurlijk. Al
veel in geïnvesteerd, maar het levert ook veel
zal de steven worden gewend, de vaart blijft
moois op. We beperken ons ook niet tot ons
er wel in.
eigen wereldje. We kijken weer ver over onze grenzen heen en verwelkomen ook graag studenten en collega’s van buiten.
Klaas Spronk Hoofdredacteur
PThUnie 3
inhoud jaargang 15 | nummer 3 | december 2021
14
21 06 Publicaties & promoties
‘Studenten zeggen: het mag van ons wel ietsje geloviger’
10
09 Column: Voltooid verleden tijd 10 In gesprek met het College van Bestuur 15 Impact: Bijbelonderzoek 17 Reportage promoveren aan de PThU 21 Nieuws 22 Waldenzen en Gunning: het onderzoek van Albert de Lange 24 Dagboek: research fellow Chris Scharen 26 Permanente Educatie 31 Agenda 32 Openbaring
4 PThUnie
17
22 ‘Promoveren kan een eenzaam verhaal zijn. Hier doe je het met elkaar’
26
&colofon
17
PThUnie is een magazine dat drie keer per jaar verschijnt. Het blad is met name bedoeld voor predikanten in de PKN en het wordt ook toegezonden aan studenten, medewerkers en relaties van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU). Het magazine wordt uitgegeven door de PThU. Redactie Esther van Beem (adviseur), Theo Boer, Caspar Dullemond (eindredacteur), Henk de Roest, Klaas Spronk (hoofdredacteur), Trudy Struijs Redactieadres Postbus 7161, 1007 MC, Amsterdam, communicatie@pthu.nl Vormgeving en realisatie Verloop drukkerij (Alblasserdam) Fotografie Afdeling Communicatie PThU, Mike van Bemmelen, Albert de Lange, Wouter Muskee, Jaap Mars, Marco Bijdevaate, Mauritshuis ISSN-nummer 1876-9233.
PThUnie 5
De taal van Johannes in zijn historische context
Een bouwkundige blik op Ezechiëls tempelvisioen
Promotie Thomas Tops (11 juni)
Promotie Konstatin Stijkel (18 juni)
A Historical-Hermeneutical Study of παροιμία and
Het boek Ezechiël is een literair meesterwerk dat
παρρησία in the Gospel of John: A Contribution
spreekt van Israëls val, herrijzenis en uiteindelijk
to the Interpretation of Johannine Language in
herstel, maar het wordt ook gezien als een moeilijk
Its Ancient Rhetorical Context is de titel van het
boek. Konstatin Stijkel promoveerde aan de PThU
proefschrift waarop Thomas Tops op 11 juni cum
op een proefschrift getiteld ‘Visualising the Vision
laude promoveerde aan de PThU.
- A study of the plan of Ezekiel’s temple’, over het tempelvisioen aan het slot ervan. De vraag
Tops onderzoekt hierin hoe Johannes zelf de taal
die in deze studie centraal staat is hoe het visioen
van Jezus conceptualiseert. Terwijl de taal van
van Ezechiëls tempel kan worden verklaard en
de Synoptische Jezus gekarakteriseerd wordt met het begrip parabole- (“parabel”), hanteert
uitgebeeld. ‘Met het oog van een bouwkundige
Johannes hiervoor de begrippen paroimia en parre- sia. Het begrip paroimia is de Johanneïsche
de tempel die hem getoond werd. Dat leidde tot
tegenhanger van het Synoptische parabelbegrip; het begrip parre- sia is historisch belangrijk
Op grond van mijn waarnemingen is de vertaling
geweest in het antieke denken over vriendschap
genuanceerd’, aldus Stijkel. De tempel werd
en waarheidsspreken. De dissertatie biedt de
Ezechiël getoond om die te beschrijven, maar
eerste historisch-hermeneutische studie van
hij kreeg niet de opdracht om te bouwen zoals
deze twee begrippen in het Johannesevangelie.
dat eerder het geval was bij de Tabernakel en
Aangezien taal fundamenteel is voor het denken,
de tempel van Salomo: ‘De betekenis van het
zijn de implicaties van deze studie diepgaand
tempelvisioen reikt veel verder. Het houdt een
en worden innovatieve inzichten geformuleerd
belofte in van een nieuwe toekomst, het is een
in de vriendschapstaal, pedagogie, soteriologie
boodschap van hoop.’
ben ik Ezechiël gevolgd op zijn rondgang door verrassende ontdekkingen en nieuwe inzichten. van de Hebreeuwse tekst op aan aantal plaatsen
en de sociaal-historische situatie van het Johannesevangelie.
Stijkel studeerde theologie aan de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle en aan de Theologische
Thomas Tops studeerde filosofie aan de
Universiteit Kampen. Hij werkte ruim veertig jaar
Universiteit van Antwerpen en theologie en
als stedenbouwkundige. Tien jaar geleden begon
religiewetenschappen aan de KU Leuven. Vanaf
hij in Kampen aan zijn promotieonderzoek. Zijn
april 2017 werkte hij onder supervisie van prof. dr.
promotores waren prof. dr. Klaas Spronk en prof.
Annette Merz (PThU) en prof. dr. Reimund Bieringer
dr. Eveline van Staalduine-Sulman, die als vervanger
(KU Leuven) aan een joint PhD project.
optrad van prof. dr. Dineke Houtman.
1
6 PThUnie
Theo Boer en Lieke Werkman (red), Theologie als wijsheidswetenschap. Reflecties bij het afscheid van Frits de Lange als hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit.
Tomáš Novák, A.J. Rasker. Theoloog op de bres voor vrede (1906-1990). Biografie en bibliografie van een christelijke ethicus. Met medewerking van Rinse Reeling Brouwer.
Utrecht: KokBoekencentrum 2021 (70 pp.),
Middelburg: Skandalon 2019, 628 pp., € 45,00.
ISBN 978 90 435 3769 8, € 10. Albert Rasker was van 1954-1974 kerkelijk Op 4 juni 2021 nam Frits de Lange afscheid als
hoogleraar vanwege de Nederlandse Hervormde
hoogleraar ethiek bij de PThU in Groningen.
Kerk te Leiden. Vanaf 1961 doceerde hij drie
Aansluitend bij zijn meest recente onderzoek
vakken: Nederlandse Kerkgeschiedenis, bij
werd ingegaan op de rol van de theologie bij
generaties aankomende predikanten bekend
de reflectie op het ouder worden. Behalve De
vanwege zijn standaardwerk over de Hervormde
Langes afscheidsrede en een voorwoord van
Kerk vanaf 1795; Ethiek, waarin hij in 1935 te
rector Mechteld Jansen bevat deze bundel
Groningen was gepromoveerd op een studie
reflecties van Hans Alma, Enrieke Damen, Hanne
naar ‘het probleem van het boze’ bij Kant, en
Laceulle en Thijs Tromp. Lieke Werkman schreef
tenslotte Apostolaat, met een concentratie op
een beschouwing op het leven en denken van
het gesprek met mensen met een seculiere en/
Frits de Lange. Omdat De Lange afscheid nam
of communistische levensopvatting. Daarbij
in een periode van lockdown, is deze bundel
kon hij putten uit een rijke levenservaring. Hij
samengesteld voor iedereen die het afscheid niet
had in Indonesië gedoceerd, was in een Japans
kon bijwonen. Gratis te bestellen met een mailtje
interneringskamp opgenomen en maakte het
aan collegevanbestuur@pthu.nl o.v.v. ‘bundel
begin van de onafhankelijkheidsstrijd mee, hij
afscheid Frits de Lange’. Op is op.
adviseerde terug in Nederland de synode over vragen als de openstelling van het ambt voor
Reflecties bij het afscheid van
Frits de Lange
nderzoek werd
ij de reflectie op
’s afscheidsrede
Mechteld Jansen
Hans Alma,
n Thijs Tromp.
uwing op het Lange.
als hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit te Groningen
Theo Boer & Lieke Werkman (red.)
THEOLOGIE ALS WIJSHEIDS WETENSCHAP
Groningen.
THEOLOGIE ALS WIJSHEIDSWETENSCHAP
e afscheid als
vrouwen, en maakte deel uit van de (omstreden) Christelijke Vredesconferentie als plaats van ontmoeting tussen Oost en West midden in de Koude Oorlog. Dat laatstgenoemde engagement bracht de biograaf op zijn spoor. In Tsjechië had hij onderzoek gedaan naar Milan Machovec, marxistisch filosoof die tijdens de Praagse Lente van 1968 aandacht vroeg voor het christendom. Machovec bleek Rasker tot vriend te hebben, die ook een belangrijk manuscript van hem over de grens had gesmokkeld. Aan deze vriend met zijn bewogen levensweg heeft Novák nu deze rijk gedocumenteerde beschrijving gewijd. Emeritus PThU-hoogleraar Rinse Reeling Brouwer complementeert het boek met typeringen van Raskers theologische publicaties.
Theo Boer & Lieke Werkman (red.)
PThUnie 7
Publicaties &promoties Theo Boer, Eind goed. Een protestantse visie op euthanasie in Nederland. Essay voor de Protestantse Kerk in Nederland.
Bert Jan Lietaert Peerbolte en Klaas Spronk, De Bijbel. Elementaire Deeltjes 79.
Utrecht: KokBoekencentrum 2021 (112 pp.),
Uitgeverij: Athenaeum, ISBN: 9789025314125,
ISBN 978 90 435 3708 7, € 12,99.
Prijs: € 9,99
In de zeventiger jaren van de vorige eeuw waren
Deze voor een breed publiek geschreven inleiding
kerken en christenen in Nederland onder de
op de Bijbel is verschenen in de serie Elementaire
eersten die euthanasie bespreekbaar maakten.
Deeltjes. Die wordt door de uitgever gepresenteerd
Vijftig jaar later is euthanasie medisch, ethisch en
als ‘dé manier om snel alles te weten te komen
juridisch een bijna alledaags verschijnsel geworden.
over de onderwerpen die je interesseren’. Zo zijn
In dit persoonlijke en indringende essay, dat is
er ongetwijfeld ook veel mensen buiten de kerk
geschreven op uitnodiging van de Protestantse
die zich afvragen wat de Bijbel nu voor een boek is
Kerk in Nederland, betoogt PThU-hoogleraar ethiek
en waarom het al zo lang zo’n grote rol speelt bij
Theo Boer dat ook nu elke beslissing tot euthanasie
zoveel mensen in kerken en synagogen.
vraagt om een grondig afwegingsproces. Dat
Bert Jan Lietaert Peerbolte (hoogleraar Nieuwe
geldt zeker voor gelovigen: zij putten uit bronnen
Testament van de Vrije Universiteit) en Klaas
die door de eeuwen heen mensen hielpen om
Spronk (hoogleraar Oude Testament aan
hoop te houden in lijden, om zin te ontdekken
de PThU) beschrijven in dit boekje de Bijbel
in kwetsbaarheid, en om hun autonomie te
als een historische, religieuze en culturele
plaatsen in het perspectief van Gods zorg voor
brontekst van de westerse beschaving. Ze gaan
ons. En hoewel euthanasie verantwoord kan zijn,
in op de ontstaansgeschiedenis, op de soms
zal in dat denken ook het zesde gebod steeds in
verwarrende structuur van de Bijbelboeken en op
overweging moeten blijven. In dit boek daarnaast
Bijbelvertalingen uit het heden en verleden. Het
ook aandacht voor de ontwikkeling van het
behandelt de belangrijkste verhalen en passages en
kerkelijke euthanasiedenken.
laat zien hoe boeiend, meeslepend en weerbarstig de teksten zijn. Het is een mooie en zinvolle uitdaging om de wetenschappelijke bestudering van de Bijbel
e zeventiger jaren van de vorige eeuw waren keren christenen in Nederland onder de eersten die anasie bespreekbaar maakten. Vijftig jaar later thanasie medisch, ethisch en juridisch een bijna daags verschijnsel geworden. t persoonlijke en indringende essay betoogt gleraar ethiek Theo Boer dat ook nu elke beslistot euthanasie vraagt om een grondig afwesproces. Dat geldt zeker voor gelovigen: zij en uit bronnen die door de eeuwen heen mensen pen om hoop te houden in lijden, om zin te ontken in kwetsbaarheid, en om hun autonomie te tsen in het perspectief van Gods zorg voor ons.
mede op basis van jarenlange ervaringen met het
EIND GOED
geven van inleidende colleges om te zetten in een voor de doorsnee lezer begrijpelijke tekst. Het is ook nodig vanwege
Een protestantse kijk op euthanasie in Nederland
alle misverstanden die er bestaan rond de Bijbel als heilig boek. Die treft men overigens niet alleen aan bij mensen buiten
Boer is hoogleraar Ethiek van de Gezondheidsaan de PThU. Van 2005-2014 was hij lid van de onale Toetsingscommissie Euthanasie.
de kerken.
NUR 646 BN 978 90 435 3708 7
89043 537087 >
THEO BOER
23-09-21 15:34
8 PThUnie
Voltooid verleden column tijd Ciska Stark Reset ‘Jullie mogen gerust komen, maar er lopen wel toeristen in en uit’, zei de beheerder van de Martinikerk in Groningen. Op deze woensdagmiddag begon de (s)preektraining voor studenten die de opleiding tot theoloog/ predikant volgen. Het leek me geen bezwaar, het evangelie is immers niet alleen voor de kerk, maar voor de wereld bedoeld. En zo belandden we in de Martini en beklom de eerste student de hoge kansel.
Een echtpaar wandelde door de kerkruimte, bleef staan en streek neer op de stoelen. Na het ‘Amen’ van de preek vroeg ik ze of ze misschien ook feedback wilden geven. Dat deden ze graag. Het bleken Duitsers. Hoewel ze nauwelijks Nederlands verstonden, waren ze getriggerd door de preek en performance van de student. Die noemden ze ‘Positiv’ und ‘Auffordernd’. Natuurlijk was de student blij, een beetje ontroerd zelfs. Want het is best spannend om je preek te houden voor collega’s en vervolgens in gesprek te gaan met hoorders voor wie de preek eigenlijk bedoeld is. Dat is een kwetsbaar gesprek. Zeg ‘preek’ in een protestantse context en het fileermes ligt klaar. Dat laatste ervoer collega Paul Visser uit Rotterdam in precies dezelfde week rond zijn preek over de Openbaring van Johannes waar hij een waarschuwing tegen de ‘Great Reset’ in beluisterde. Waar in de protestantse kerk al tijden geklaagd wordt over prediking zonder ruggengraat, vond Visser dat hij niet langer mocht zwijgen over de machten die ons naar zijn idee bedreigen. Zijn geluid werd grif toegeëigend door rechts-conservatieve influencers. Zij hesen de dominee als een ware profeet op het schild, terwijl anderen binnen en buiten de kerk Visser en zijn preek wegzetten als naïef, suggestief en een vorm van complotdenken. Schrijf ‘preek’ in een publieke context en de hel breekt los. Ik verwachtte dat de studenten een beetje bleek zouden wegtrekken bij het horen van de ‘casus’ Visser. Maar niets was minder waar. Zij weten allang dat preken een waagstuk is. En beseffen ook dat ze theologische professionaliteit nodig hebben om ‘Das Gebot der Stunde’ (Ernst Lange) te (s)preken. Maar ik hoop dat ze bovenal geleerd hebben dat ze met vrijmoedigheid feedback vragen. Zodat collega’s en voorbijgangers hen van tijd tot tijd een welkome ‘reset’ kunnen bezorgen. Dan blijft de preek in goede zin ‘Auffordernd’ – een aansporing en bemoediging in één.
Dr. Ciska Stark is universitair hoofddocent praktische theologie aan de PThU. PThUnie 9
met het College van Bestuur
‘Samen theologiseren is lastig als je op twee plekken zit’ door: Caspar Dullemond
Een meer uitgesproken christelijk
De missie van de PThU is
kerk had wel aandacht nodig. Dat
en kerkelijk profiel. Onderzoek
aangescherpt. Was dat nodig?
vonden ze vanuit de kerk. En dat
doen waaraan in kerk en
vonden wij zelf ook.’
samenleving behoefte is. Betere
Maarten Wisse: ‘Ja, dat was nodig.
Kees Boele: ‘We zijn natuurlijk
uitvoering van het onderwijs.
Het is in deze cultuur belangrijk
kerkordelijk aan de kerk verbonden.
Een simpeler organisatiemodel.
om helder te zijn over waar je voor
Maar dat is niet het enige. Ik kom
En dat alles dan op één, wellicht
staat. Waarom is deze bijzondere
uit het hbo en daar staat de b van
nieuwe, locatie. Veertien jaar na
universiteit een bijzondere
beroepspraktijk in het midden. Ik
de oprichting en bijna tien jaar na
universiteit? De maatschappij wil van
was gewend om met grote bedrijven
de verhuizing naar Amsterdam en
religieuze mensen en organisaties
en instellingen te praten over wat
Groningen lijkt de Protestantse
weten: wat drijft jullie? Daarnaast
zij nodig hadden op het gebied van
Theologische Universiteit (PThU) zich opnieuw uit te vinden. In het instellingsplan voor de periode tot 2026 is nog altijd sprake van een brede en kleurrijke organisatie, maar die typering sluit, gezien de titel
‘De PThU moet de place to be voor theologie zijn’
Theologisch kleur bekennen, een stevige profilering niet uit.
hebben we te maken met studenten
afgestudeerden. Als ik vanuit dat
PThUnie vroeg rector Maarten
die moeite hebben met de huidige
perspectief keek naar onze relatie
Wisse en voorzitter Kees Boele
profilering van de PThU. Zij zeggen:
met de kerk, onze belangrijkste
– samen sinds begin september
het mag van ons best een beetje
afnemer... Dat was wel even
het College van Bestuur van de
geloviger. Ze worden straks predikant
schrikken. Alleen al om die reden
universiteit – om een toelichting.
in de Protestantse Kerk in Nederland
was een intensivering nodig. Wij zijn
en deze opleiding is bedoeld om hen
een academische beroepsopleiding.
daartoe toe te rusten. Dan willen ze
Dan moet je het afnemende veld
ook zo’n openlijk statement horen.
wel serieus nemen. En dat hoeft
Daarom hebben we met name
helemaal niet te betekenen dat je
de relatie met de kerk duidelijker
inhoudelijk aan de leiband loopt van
verwoord. Kerkordelijk is er niets
de buitenwereld.’
veranderd, maar de relatie met de 10 PThUnie
MW: ‘Ik zeg altijd: theologie
heeft voortdurend die band met
de driejarige master gaat doen
moet daar zijn waar de
de geloofsgemeenschappen nodig
zonder de intentie om predikant te
geloofsgemeenschappen zijn. En
voor dat proces van begrijpen
worden, is niet heel groot. Daarvoor
theologie moet gaan over waar
en vernieuwen waarover we
hebben we een goed alternatief:
het in geloofsgemeenschappen
spreken in het instellingsplan. Dat
de eenjarige master. We zeggen nu
om gaat. Theologie ontspringt
betekent niet dat we geen eigen
scherper dat de predikantsopleiding
aan het zelfkritisch vermogen van
rol hebben. We doen onafhankelijk
bedoeld is om predikant of
de geloofsgemeenschap. Je kunt
wetenschappelijk onderzoek. Het
geestelijk verzorger of theologisch
over een Bijbelverhaal honderd
is geen kwestie van: u vraagt,
onderzoeker te worden. Waarbij
verschillende verhalen vertellen en je
wij draaien. Maar daar vraagt
het goed mogelijk is dat een
kunt het op honderd verschillende
de kerk ook niet om. De kerk
student nog niet zeker is van die
manieren uitleggen, maar sommige
vraagt om goede theologische
keuze. Als dat het geval is, willen
manieren zijn minder goed dan
wetenschap, die bijdraagt aan een
we in de driejarige master zeker
andere. Daarom is het belangrijk
toekomstgerichte kerk. Wat zou de
een open ruimte bieden om de
dat we over ons geloof nadenken
kerk anders moeten vragen?’
roeping tot theoloog of predikant te verkennen.’
en dat we niet zomaar alles leuk en mooi vinden. Daar heeft de
Betekent die grotere nadruk op
geloofsgemeenschap theologie
de relatie met de kerk ook dat
De driejarige master is het
voor nodig; wetenschap zoals die
de PThU zich meer profileert
afgelopen jaar al grondig
aan de moderne universiteit wordt
als predikantsopleiding? De
verbouwd. De inrichting
vormgegeven. Om ons heel diep te
afgelopen jaren werd nogal
van de huidige bachelor
bezinnen op waarom we geloven
eens benadrukt dat de driejarige
zal afhangen van de keuze
wat we geloven. Om onszelf bij de
master ook interessant is
voor de toekomstige
les te houden. Om onszelf te laten
voor studenten met andere
samenwerkingspartners van
inspireren door en confronteren
beroepsperspectieven.
de PThU. Wat zijn dan de voornaamste veranderingen in
met allerlei stukjes geloof die we zijn kwijtgeraakt. Als je een
MW: ‘De driejarige master is primair
het instellingsplan als het gaat
probleem hebt in het heden, zou
een predikantsopleiding. Natuurlijk
om onderwijs?
het goed kunnen dat je in die rijke
is het ook mogelijk om er wat
christelijke traditie iets vindt dat je
anders mee te doen, maar dat is
KB: ‘De inhoud en het aanbod
zou kunnen helpen om met dat
dan wel een lange en intensieve
van de driejarige opleiding
probleem om te gaan. Theologie
weg. Dus de kans dat iemand
veranderen inderdaad niet. Maar PThUnie 11
Rector Maarten Wisse en voorzitter Kees Boele
in de manier waarop we dat
signalen dat er bezorgdheden en
theologische inhoud. Er zit ook
programma draaien hebben
ergernissen zijn. Alle studenten
een didactisch punt in: hoe maak
we nog wel een weg te gaan.
vragen erom in hun manier
je die aansluiting? Toen ik deze
Als je zo klein bent als wij en
van denken en geloven serieus
studenten vroeg wie ze een
je hebt een duidelijk profiel,
genomen te worden. Het is toch
topdocent vonden, noemden ze
dan ben je aan je studenten en
een patroon van heel veel jaren dat
bijna allemaal Rick Benjamins,
belanghebbenden verplicht om te
dat de PThU niet goed lukt. We
onze bijzonder hoogleraar
excelleren. Dan moet je een goed
willen er voor alle studenten zijn,
vrijzinnig christendom. Ze zeiden:
geoliede machine zijn, zoals de
van vrijzinnig tot Gereformeerde
die man laat ons kennismaken
‘Wij zijn een academische beroepsopleiding. Dan moet je het afnemende veld wel serieus nemen’
12 PThUnie
kleine hbo-instellingen die in de
Bond. Die zitten allemaal bij ons
met nieuwe literatuur, zet ons
lijstjes steevast bovenaan staan.
in de collegezalen en we willen ze
aan het denken, daagt ons uit en
Docenten moeten werkelijk als
allemaal helpen betere theologen
scherpt ons aan, maar laat het
team opereren. De logistiek kan
te worden.’
uiteindelijk aan onszelf wat we er
beter, net als de mogelijkheden tot
KB: ‘Tijdens mijn inwerkperiode
mee doen. Hij brengt ons verder,
community building. Als je hier als
vorig jaar heb ik met veel
academisch en ook spiritueel. Dus
student binnenkomt, dan moet je
studenten gesproken, in de volle
dan ben je als docent vanuit een
een dijk van een opleiding krijgen!
breedte van de PThU. Dit punt
bepaalde overtuiging kennelijk
Inhoudelijk helemaal top, en op
kwam wel manifest op tafel.
uitstekend in staat om in de volle
een plek waar het goed toeven is.
En daar schrok ik van. Als op
breedte te inspireren. Op zo’n
De PThU moet de place to be voor
onderdelen de aansluiting tussen
moment is er echt sprake een
theologie zijn.’
staf en studenten zo slecht is en
veilige, inspirerende academische
MW: ‘We willen ook inhoudelijk
je bent al zo klein en kwetsbaar,
community. Die kruislingse
beter aansluiten bij de student. We
dan heb je wel een issue. Dat
versterking en inspiratie zou ik
krijgen van verschillende kanten
is niet alleen een kwestie van
graag in de hele breedte zien.’
Geldt dat ook voor docenten
MW: ‘Het is een heel belangrijke
hier in Amsterdam faciliteert
onderling?
reden. Samen theologiseren is veel
onvoldoende het hebben van een
lastiger als je op twee plekken zit.’
academische community. Er zijn
MW: ‘Als universiteit zijn we meer
KB: ‘Bij theologie komt je hele
geen cafeetjes in de omgeving waar
dan een groep mensen die een
menszijn mee, je spirituele
je nog even wat napraat, geen
ruimte delen. Al die verschillende
Anliegen. Dat kan niet via Zoom en
plekken waar je blijft hangen omdat
stemmen hebben elkaar iets te
ook niet, met het relatief geringe
er ’s avonds nog een mooie lezing
vertellen. Want tussen al die
aantal medewerkers en studenten
is. Zo’n intercitystation vlakbij is heel
verschillen zit theologie. En die
van ons, op twee plekken ver uit
fijn, maar het betekent vooral dat
komt niet naar boven als we niet
elkaar. Je hebt een plek nodig
iedereen heel snel weer weg is...’
stevig het theologische gesprek
waar je community kunt zijn. En
voeren. Die verschillen moeten
natuurlijk zit er ook een zakelijk
Wat verandert er in de inrichting
op tafel komen. Daar moeten we
aspect aan: twee locaties is
van de organisatie?
elkaar op bevragen.’
financieel onhoudbaar.’ MW: ‘We willen met ons onderzoek
KB: ‘Misschien is dat wel de kern van het nieuwe instellingsplan:
Maken jullie van de nood een
nog beter bij de vragen vanuit
dat we elkaars theologie gaan
deugd? Of zouden jullie ook
kerk en samenleving aansluiten.
beproeven. Dat valt nog niet
terug willen naar één locatie als
De nieuwe organisatie van het
mee, want uit onze analyse bleek
geld geen factor was?
onderzoek moet daaraan bijdragen. Al een poosje geleden is al ons
dat veel mensen op de PThU het moeilijk vinden om écht de
MW: ‘Geen enkele twijfel: ook dan
onderzoek ondergebracht in
dialoog met elkaar aan te gaan –
zouden we een unilocatie willen. De
twee thematische programma’s.
ook bij conflicten, of bij iemands
studentenaantallen zijn inmiddels
Maar de institutionele structuur
functioneren. Dat hoort ook een
zodanig dat goed lesgeven lastig
was daar nog niet op aangepast.
beetje bij christelijke instellingen in
wordt. Didactisch bereik je een
Iedere onderzoeker viel onder een
het algemeen: de echte problemen
ondergrens als je met groepen
leerstoel, maar die leerstoelen
worden omzeild.’
van vier of vijf studenten zit. We
zaten niet volledig bij het ene of
gaan dus zo snel als mogelijk naar
het andere programma. Je had
Is dat de reden voor een
één locatie toe. En dat moet dan
als wetenschapper dus twee
unilocatie? Dat het makkelijker
een plek zijn waar studenten en
aansturingslijnen. Theoretisch kon
wordt om de dialoog met elkaar
docenten meer doen dan alleen
het zo zijn dat je programmaleider
aan te gaan?
maar in- en uitvliegen. Het gebouw
je een opdracht gaf, en dat je PThUnie 13
Op 3 september trad prof. dr. Maarten Wisse aan als rector van de PThU. Op de foto staat hij met zijn twee voorgangers in die functie: prof. dr. Mechteld Jansen (2014-2021) en prof. dr. Gerrit Immink (2007 - 2014).
leidinggevende zei: dat lijkt me
waarbij we moeten voorkomen
had verantwoordelijkheden
geen goed idee. Je moet gewoon
dat de onderlinge concurrentie
en bevoegdheden. Het was zo
weten wie jou aanstuurt. En
te groot wordt. Dat betekent dat
ingewikkeld dat veel zaken naar
het is ook handig als dat niet
ik als rector moet zorgen dat de
boven werden gedirigeerd en op de
iedere anderhalf jaar verandert
impuls voortdurend in de richting
bestuurstafel terechtkwamen: het
omdat je inmiddels in een ander
van die projecten gaat en dat ik
bestuur moest het maar zeggen.
onderzoeksproject zit. We gaan
die groepen niet zodanig op hun
Het is toch van de zotte dat ik
nu werken met leerstoelgroepen
prestaties afreken dat ze alleen
als voorzitter moet beslissen over
van vijf tot tien personen. Deze
maar voor zichzelf gaan.’
het aanstellen van een student-
worden ingezet voor de drie
KB: ‘Wat we inhoudelijk willen is
assistent? De vereenvoudigingen in
kerntaken onderwijs, onderzoek
hiermee niet gegarandeerd. Maar
de organisatie zijn een opluchting
en valorisatie. Zo’n leerstoelgroep
de verschillende vereenvoudigingen
voor alle collega’s, verwacht ik.’
krijgt een eigen budget en
– bijvoorbeeld het afschaffen van
ontwikkelt ondernemerschap.
de directielaag – vergroten de kans
Maar het onderzoek zelf valt niet
dat de inhoud tot wasdom komt.
binnen één leerstoelgroep en
We zijn maar een heel klein cluppie,
wordt projectmatig aangestuurd.
maar zo complex georganiseerd...
Dat vraagt om samenwerking
Directeuren, coördinatoren,
tussen de leerstoelgroepen,
managers, commissies: iedereen
Voorzitter College van Bestuur Kees Boele (1961) is inmiddels anderhalf jaar in dienst van de PThU. Daarvoor was hij voorzitter College van Bestuur van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) en van de Christelijke Hogeschool Ede (CHE). Wat bewoog hem om naar de PThU te komen? ‘Twee jaar geleden dacht ik: wat zou het mooi zijn als ik nog een aantal jaren de dingen die ik heb geleerd als bestuurder bij een kleinere instelling zou kunnen inzetten. Toen kwam de PThU op mijn pad. Ik had er weinig beeld bij, maar werd al snel nieuwsgierig. Nu ben ik blij en dankbaar dat ik iets voor deze universiteit kan betekenen, met een inhoud die mij na aan het hart ligt, en waar ik me kan laven aan mensen als Maarten. Ik heb altijd een theologische interesse gehad: ik ben opgevoed met Noordmans en Miskotte. Op Noordmans ben ik gepromoveerd. Nee, dat was geen doel op zich. Als hbo-bestuurder vond ik het fijn om er iets naast te doen. Ik was al gepromoveerd in de economie, maar dit onderzoek was voor mij een uitlaatklep: even niet bezig met managen en medezeggenschap, maar lekker met Bram van de Beek over Noordmans praten. En het gevolg is dat ik ook bij de PThU inhoudelijk kan meepraten.’ 14 PThUnie
IMPACT ‘De Bijbel kan niet zonder uitleg’ Het werd tijd ook. Na boekjes
begin van Genesis: ‘Ik vind wat ze
over onder meer zwarte
met Genesis gedaan hebben een
gaten, sportgeschiedenis,
verbetering. De versie van 2004 was
Kierkegaard en Beethoven, is
erg op de doeltaal gericht. Nu
deel 79 in de populaire reeks
blijven de vertalers dichter bij het
wetenschappelijke inleidingen
Hebreeuws, terwijl de tekst toch
Elementaire Deeltjes gewijd aan
goed leesbaar Nederlands is. Dat
de Bijbel. De auteurs zijn Klaas
is winst.’
Spronk en Bert-Jan Lietaert Peerbolte, Bijbelwetenschappers
Vraagbaak
aan resp. de PThU en de Vrije
Een begrijpelijke doeltaal – de taal
Universiteit. Spronk deed de
dus waarnaar vertaald wordt – is bij
hoofdstukken over het Oude
een vertaling heel belangrijk, maar
Testament. Een leuke ervaring,
kan ook risico’s opleveren, aldus
noemt hij het: ‘Je schrijft voor
Spronk: ‘Met nieuwe vertalingen
mensen die niet kerkelijk
wordt de Bijbel dichterbij gebracht:
gebonden zijn, en de Bijbel vooral
goed leesbaar, goed te volgen voor
als cultureel verschijnsel kennen.’
mensen van nu. Maar de Bijbel is geen eenvoudig boek. Het is een
De verschijning van het boekje valt
boek uit een andere tijd. En zo
(en hangt) samen met die van de
moet je het ook lezen. Slavernij
NBV21, de update van de Nieuwe
wordt in de Bijbel gezien als
Bijbelvertaling uit 2004. Ook bij
normaal, er worden lelijke dingen
deze uitgave zijn de wetenschappers
over homoseksualiteit gezegd. Dan
van de PThU betrokken; niet
kun je de Bijbel niet één op één als
als vertalers, maar wel als
vraagbaak gebruiken voor alles waar
meelezers en commentatoren.
we nu mee zitten.’ Hij vergelijkt de
Het kwartaaltijdschrift Met
rol van de Bijbelwetenschappers
andere woorden, vakblad
aan de PThU met die van Filippus
van het Nederlands-Vlaams
in het verhaal van de Ethiopiër in
Bijbelgenootschap, wijdde een
Handelingen 8: ‘De Ethiopiër leest
special aan de vertaling. Vanuit de
Jesaja, maar begrijpt niet goed wat
PThU schreven Heleen Zorgdrager
er wordt bedoeld. Dan komt Filippus
en Marjo Korpel over het boek Ruth,
naast hem zitten en legt hem de
Riemer Roukema over ‘de vrouwen
passage uit. Dat is ook onze rol. We
die voor Jezus zorgden’, Suzan
zeggen tegen mensen: let hier eens
Sierksma-Agteres over de vertaling
op, kijk daar eens naar. Bijbellezers
van het woord ‘rechtvaardig’ in
zijn gebaat bij een middelaar. Anders
Romeinen 4 en Spronk zelf over het
lopen ze het risico dat ze gaan
Impact is een rubriek over valorisatie: waar en hoe is de PThU zichtbaar in het publieke debat? PThUnie 15
IMPACT zeggen: ik doe het voortaan allemaal
generiek tot uiterst specifiek. Is
merk je dat bepaalde basiskennis
precies op de manier waarop het
het coronatoegangsbewijs het
ontbreekt. Vroeger had je studenten
in de Bijbel staat. Er is altijd context
‘merkteken van het beest’? Waarom
die helemaal gepokt en gemazeld
nodig. En die bieden wij.’
zijn er vier evangeliën? Wat is de
waren in de taal van de Bijbel. Nu
betekenis van de 153 vissen die de
geldt dat eigenlijk alleen nog voor
De opvallendste vorm waarin
discipelen vingen? Is God zwart?
studenten die uit de Gereformeerde
die uitleg wordt gegeven is in
Het blog loopt al sinds 2015 en
Bond komen. Ik moet bij colleges
het veelgelezen en -geprezen
is een groot succes. Spronk: ‘Veel
veel meer van de grond opbouwen.
Bijbelblog op de website van de
mensen kennen de Bijbel slecht.
Dat heeft ook wel voordelen hoor.
PThU. Wetenschappers van de
Dat maakt zo’n boekje in de reeks
Studenten zijn onbevangener. Ze
universiteit geven antwoord op
Elementaire Deeltjes zo interessant.
staan open voor wat je vertelt.’
vragen van belangstellenden, van
Maar ook bij de huidige studenten
Met nascholing kom je verder, onder andere op gebied van:
STILSTAAN OF BIJBLIJVEN? Als afgestudeerd theoloog sta je midden in een continu veranderende samenleving. Dat vraagt om het aanscherpen, verbreden en verdiepen van kennis en vaardigheden. Onze postacademische opleidingen en trainingen helpen je daarbij. Met gedegen en inspirerend onderwijs, aandacht voor persoonlijke ontwikkeling en waardevolle ontmoetingen met andere professionals.
16 PThUnie
• • • • • • •
Leiderschap en verandering Liturgie en muziek Aansprekend preken Diaconaat Bijbellezen en exegese Pastoraat en psychiatrie Geestelijke begeleiding
Kijk op www.pthu.nl/onderwijs/nascholing voor het uitgebreide aanbod aan korte cursussen en langlopende trajecten.
‘Een promotieonderzoek geeft zoveel voldoening’ door: Caspar Dullemond
Het cortège dat binnenschrijdt
Weinig mensen hebben een langere
jaar geleden, vroeg professor Spronk
in plechtig zwart. De kritische
weg richting de doctorsgraad
hem: ‘Is promoveren niets voor
vragen van de opponenten.
afgelegd dan Konnie Stijkel. In
jou?’ Stijkel koos een onderwerp
De bemoedigende glimlach
1945 in Berlijn geboren, kwam hij
dat hem na aan het hart lag: het
van de promotor. De allengs
op zesjarige leeftijd naar Nederland.
tempelvisioen aan het eind van
overtuigender verdediging. Het
Hij deed de LTS: ‘Ik zou timmerman
Ezechiël. ‘Voor mij is dat het ultieme
galmende ‘hora est!’ van de
worden.’ Via allerlei cursussen en
beeld van God die weer bij de
pedel. De toch wat zweterige
opleidingen werkte hij zich op tot
mensen is gekomen’, zegt Stijkel.
handen bij het ondertekenen
stedenbouwkundige. ‘Ik haalde
Hij bekeek het visioen vanuit zijn
van de bul. Het poseren met
mijn havo-diploma tegelijk met
eigen vakgebied, de bouwkunde:
de paranimfen. De opluchting
mijn dochter’, vertelt hij met een
‘Als je iets wilt bouwen, begin je
op de gezichten van vrienden
glimlach. Ook theologisch ging hij
met een concept, een ontwerp. Een
en familie... De rituelen rond
een lange weg. Zonder godsdienst
soort iconisch, herkenbaar beeld,
een promotieplechtigheid zijn
opgevoed kwam hij als jongen
en dat werk je steeds verder uit.
altijd min of meer hetzelfde.
bij een sekte terecht, waarna de
Zo heb ik in mijn werk ook steeds
Maar de weg erheen is voor
Navigators hem een degelijke
plannen gemaakt: je ziet iets voor
iedereen anders – al is de route
godsdienstige opvoeding gaven.
je, en daar maak je een beeld van.
richting doctorsbul de laatste
Hij werd evangelisatieouderling
Belangrijke details neem je daarin
jaren wel geformaliseerd en
in Almelo, kreeg preekconsent en
al mee. Maar je gaat nog niet alles
geprofessionaliseerd. PThUnie
ging bijna veertig jaar voor, eerst
doorberekenen. Zoiets heeft Ezechiël
tekende vier verhalen op, en
bij de Gereformeerde Kerken, later
volgens mij ook gedaan. Hij kreeg
kreeg een toelichting op de
bij de Baptisten. Parallel hieraan
niet de opdracht om de tempel te
nieuwe aanpak.
studeerde hij aan de Gereformeerde
bouwen, maar om het volk Israël te
Hogeschool in Zwolle, daarna de
tonen wat hij had gezien. Het was
Theologische Universiteit Kampen.
een visioen van hoop: er is toekomst
Aan het eind van zijn studie, nu tien
voor Israël.’ PThUnie 17
Outsider Ook Lydia van Leersum-Brekebrede (foto op pagina 20) kwam als relatieve buitenstaander in de theologie terecht. Ze groeide op in Mozambique en Angola: ‘Kerkdiensten duurden vaak lang – twee of drie uur was geen uitzondering – dus als kinderen speelden we na een poosje vaak buiten in het zand of klommen we in bomen. Ik had weinig idee hoe het er in Nederland aan toeging.’ Die outsiderspositie bleek uiteindelijk een voordeel toen ze solliciteerde als aio aan de PThU. Ze had Latijns-Amerika studies in Leiden gedaan, daarna culturele antropologie in Utrecht. Rond haar afstuderen in 2016 zag
kerkdeuren en hun leven voor je
bloeddruk: ‘Ik wil weten hoe
ze een vacature voor etnografisch
openen. Als je echt geïnteresseerd
christenen in de regio’s Blantyre en
onderzoek aan de PThU. ‘Ik dacht:
bent, willen ze je zoveel vertellen.’
Zomba die een chronische ziekte
daar moet je vast theoloog voor
Ze heeft haar onderzoek inmiddels
hebben, omgaan met het idee van
zijn, maar ze stonden ook open
afgerond en haar promotie staat
Jezus als genezer. Wie is Jezus als
voor sollicitanten van daarbuiten. Ik
gepland voor deze maand.
genezer als je niet genezen kunt worden? Vergeet niet dat Jezus
heb me behoorlijk moeten inlezen in de praktische theologie, maar
Thandi Soko-De Jong (foto bovenaan
in de Bijbel niet iedereen die hij
in etnografisch onderzoek was
deze pagina) is aio aan de PThU en
tegenkomt geneest – of meteen
ik al geschoold. Nee, ik heb het
hoopt in 2022 te promoveren. Ze
geneest.’ De ‘Jesus-as-Healer-
onderzoeksthema niet zelf gekozen.
studeerde theologie in Malawi en
theology’ is belangrijk in Malawi,
Ik heb het aioschap echt als baan
Zuid-Afrika en deed een research
maar de verschillende theologische stromingen geven er allemaal een andere invulling aan. Soko
‘Promoveren kan een eenzaam verhaal zijn. Hier doe je het met elkaar’
onderzoekt deze theologie voor drie theologische richtingen: ‘In de bevrijdingstheologie zeggen ze: Jezus is rechtvaardig en hij wil dat iedereen gelijke toegang tot medische hulp krijgt. In de pinksterkerken zeggen
18 PThUnie
benaderd.’ Toch werd ze al snel
master aan het African Studies
ze: als Hij wil kan Jezus mij genezen
enthousiast over het thema, ook
Centre van de Universiteit Leiden.
door de kracht van de Geest die in
omdat ze merkte hoe dankbaar de
Eerder deed ze onderzoek naar de
mijn leven werkt. En de protestanten
mensen in het veld waren dat dit
moeders van de Mother’s Union
in de gereformeerde traditie
onderzoek plaatsvond. Van Leersum
in haar geboorteland Malawi en
zeggen: wij hebben eerst Geestelijke
onderzocht verschillende aspecten
hoe deze hun gemeenschappen
genezing nodig om in de Bijbel te
rond vieringen met kinderen tot
bijstonden in de omgang met HIV/
kunnen lezen wat Gods plan is. Van
twaalf jaar. ‘Het is kwalitatief
Aids. Haar promotieonderzoek ligt
al deze gemeenschappen kunnen we
onderzoek, waarbij je echt tussen de
enigszins in het verlengde hiervan,
iets leren.’
mensen gaat zitten. Dat is precies
vertelt ze. Ze kijkt nu naar het
wat ik als cultureel antropoloog wil.’
Jezusbeeld van mensen met een
Testmoment
Ze voegt er aan toe: ‘Ik vind het
ongeneeslijke maar behandelbare
Stijkel promoveerde in juni, Van
zo mooi dat vreemde mensen hun
ziekte, zoals diabetes of hoge
Leersum en Soko zitten in de
omdat je alle beschikbare literatuur over iets of iemand gelezen hebt. In de wetenschap denken we, ook als docenten, veel uitgesprokener na over wat goed onderzoek is en hoe je dat doet. Toen ik zelf promotieonderzoek deed – en dat geldt voor veel docenten van mijn generatie – ging dat veel implicieter. Door de IGS zijn we als PThUdocenten ook zelf bezig helderder te krijgen wat goed onderzoek is.’ Internationalisering De aanpassingen aan deze ‘derde fase’ (dus na bachelor en master) zijn het gevolg van een verdere professionalisering van het eindfase van hun onderzoek.
een beter begrip te hebben.’ Kan hij
wetenschappelijk onderzoek. Van
Daarmee zitten ze in een heel
daar een voorbeeld van geven? ‘Ze
den Toren: ‘Er worden in Nederland
andere situatie dan promovendi
weten dat een promotie heel veel
én internationaal preciezere eisen
die net begonnen zijn, legt prof.
werk is en dat het ook een bepaalde
gesteld aan wat het betekent
dr. Benno van den Toren (foto
kwaliteit van onderzoekreflectie
om te promoveren. Daarnaast
bovenaan deze pagina) uit. Hij
van je vraagt. Maar wat is nu
betekent de internationalisering
geeft leiding aan de Graduate
kwaliteit? Een promotieonderzoek
van onze onderzoek dat het
School (GS) van de universiteit,
is niet hetzelfde als een heel lang
minder vanzelfsprekend is dat
waarvan alle promovendi deel
onderzoekspaper. Het vraagt
promovendus en promotor elkaar
uitmaken: ‘Het hele traject is meer
een hoger niveau van reflectie,
al van de studie kennen. De IGS is
geformaliseerd. Als je toegelaten
verwerking, analyse, argumentatie,
daarmee ook een kennismaking
wilt worden tot de GS, dien je eerst
van omgaan met andere posities
met de cultuur en het ethos van
de Initial Graduate School (IGS) succesvol af te ronden. Daar leer je de vaardigheden die je nodig hebt om een promotieonderzoek te doen.’ Dat gaat in de vorm van drie vakken: research design, research skills en research management & ethics. Promoveren is een zwaar en intensief traject, dat van beide
‘Ik vind het zo mooi dat vreemde mensen hun kerkdeuren en hun leven voor je openen. Als je echt geïnteresseerd bent, willen ze je zoveel vertellen’
partijen een grote investering en commitment vraagt, weet Van
dan de jouwe. Kwaliteit is intuïtief.
de PThU. En tenslotte wordt in de
den Toren: ‘De IGS werkt als een
Het gaat om tacit knowledge: je
IGS ook afgetast hoe een bepaald
testmoment. Wij komen erachter:
weet nooit precies wat het is. Maar
onderzoek gaat sporen met het
kan deze persoon het? En ook
je kunt wel zo helder mogelijk
grote onderzoeksprogramma van
de deelnemers ervaren wat een
zeggen: dit zijn de criteria, dit zijn
de PThU. Als het daaraan niet
promotietraject van iemand vraagt.’
de manieren waarop je met bronnen
bijdraagt, heeft de PThU er weinig
Veel aanstaande promovendi hebben
omgaat, dit is de afstand tot de
aan.’ De IGS, die samen met de
maar een vaag idee van wat er
bronnen die je nodig hebt. Een
Theologische Universiteit Kampen
eigenlijk van ze verwacht wordt en
proefschrift wordt niet voldoende
wordt aangeboden, vindt nu voor
hoe ze dat gaan bereiken, legt Van
omdat je een groot aantal interviews
het derde achtereenvolgende jaar
den Toren uit: ‘Na de IGS zeggen ze
hebt afgenomen en geanalyseerd of
plaats. De ervaringen zijn positief, PThUnie 19
doet hij binnen de Graduate School
ze onder meer de maandelijkse
onderzoek naar een ‘contextuele
bijeenkomsten van de research groep
theologie van geld en rijkdom’ bij
voor interculturele theologie helpt
pinksterkerken in Ghana. Hij is erg
organiseren. Zo krijgt ook zij de
enthousiast over zijn deelname
nodige stimulans en feedback van
aan de IGS: ‘Ik heb daar meer over
collega’s. Het onderzoek zelf doet
onderzoeksmethodologie geleerd
ze vanuit huis. Konnie Stijkel had
dan in al mijn eerdere studies en
als buitenpromovendus-oude-stijl
onderzoek. Er was zoveel waar ik
zijn promotores die hem bijstonden:
nog geen idee van had.’ Vanwege de
‘De inbreng van mijn begeleiders
pandemie vonden de lessen online
is heel groot geweest. Daar ben ik
plaats, maar dat was geen beletsel
ze ook heel dankbaar voor, want
voor een goede samenwerking
bij zo’n groot project is er altijd het
met zijn medecursisten, vertelt hij:
risico van tunnelvisie. Het is goed
‘De breakout rooms gaven ons de
dat een ander dan met je meekijkt.’
kans om kritisch te reflecteren op
Dat hij als buitenpromovendus
elkaars onderzoeksvoorstellen en
geen deel uitmaakte van de
elkaar constructieve feedback te
academiegemeenschap ervoer hij wel
geven.’ Heel bijzonder vond hij het
als nadeel: ‘Ik zat in Almelo op mijn
vertelt Van den Toren: ‘Iedere keer
dat er online ook ruimte was voor
studeerkamer en moest het allemaal
zijn er zo’n twintig deelnemers.
meer persoonlijke gesprekken, wat
zelf uitzoeken. Soms dacht ik: is
We hadden verwacht dat deze
wonderen deed voor het onderlinge
dit het nou? Maar het hielp om te
vorm een drempel op zou werpen,
contact: ‘Bij de laatste sessie hebben
relativeren. Dan zei ik tegen mezelf:
want we vragen nogal wat van de
we voor elkaar gebeden.’
als je het niet redt, eet je er geen boterham minder om. Je doet dit
deelnemers. Wat we zien is dat
20 PThUnie
met name belangstellenden die
Uitlaatklep
voor je plezier. Zorg dan ook dat je er
van verder weg komen en die niet
‘Door de IGS ontstaat een
plezier in houdt. En nu ik klaar ben
zo snel zouden worden toegelaten
cohortvorm’, aldus Van den Toren:
had ik het voor geen goud willen
omdat we ze niet goed kennen of
‘Promoveren kan een eenzaam
missen. Promotieonderzoek geeft
twijfels hebben bij het niveau van
verhaal zijn. Hier doe je het met
zoveel voldoening. Het heeft mijn
hun vooropleiding, bij deze vorm
elkaar.’ De promovendi die nu
blikveld enorm verruimd.’ Ook Soko
gedijen. We laten ze toe tot de IGS
(bijna) klaar zijn, hebben deze
en Van Leersum zien hun (goeddeels
en zo kunnen we iemand begeleiden
vorm van samenwerking moeten
voltooide) promotieonderzoek als
naar een goed onderzoeksvoorstel.
missen. Maar ook zij vonden zo
een positieve ervaring. Voor Soko
Dus we geven meer mensen de
hun modus. ‘Als aio draai je mee
is dit onderzoek pas het begin:
kans om promovendus te worden
in een onderzoeksgroep. Ik heb
‘Theologisch onderzoek moet
en we hebben een objectievere
veel geleerd van de seniors in de
betekenis voor de samenleving
norm om iemand uiteindelijk af te
groep die hun onderzoek als work
hebben. Na mijn promotie wil ik
wijzen.’ De IGS moet uiteindelijk
in progress presenteerden’, vertelt
een boekje voor de kerk in Malawi
leiden tot een structureel hogere
Lydia van Leersum: ‘Daarnaast heb ik
schrijven over hetzelfde onderwerp:
output van promovendi aan de
een leesgroepje gevormd met andere
wie kan Jezus voor jou zijn als je
PThU: ‘Nu zijn het er zes of zeven
niet-theologen om het vakgebied
chronisch ziek bent? Daar is behoefte
per jaar. We hopen dat we op
onder de knie te krijgen.’ En ze had
aan.’ Van Leersum vindt het een
deze manier op tien of elf per jaar
een geheim wapen: een dag per
mooi idee dat ze de verhalen die
uitkomen.’ In totaal heeft de PThU
week werkte ze in de moestuin.
de mensen in het veld haar verteld
nu 86 promovendi.
‘Dat heeft me heel erg geholpen.
hebben, op een hoger plan heeft
Als promovendus heb je echt zo’n
kunnen brengen: ‘Je ziet zo’n boek
Jeremiah Agbeshie uit Ghana is één
uitlaatklep nodig’, zegt ze. Thandi
groeien. Dat het, door hard werken
van de promovendi nieuwe stijl. Hij
Soko, die in Aalten woont, is twee
en de hulp van heel veel anderen,
deed de internationale master aan
van haar vier werkdagen aanwezig
steeds beter wordt en nu bijna klaar
de PThU en aansluitend de IGS. Nu
op de PThU in Groningen, waar
is. Dat is een heel bijzonder gevoel.’
Korte nieuwsberichten
PThU intensiveert samenwerking met Defensie De PThU en de Protestantse Geestelijke Verzorging (PGV) bij Defensie intensiveren hun samenwerking. Daartoe ondertekenden zij op 14 oktober, tijdens een bijeenkomst in Huis ter Heide, een nieuw convenant (zie foto op pagina 4). De samenwerking tussen de PGV en de PThU startte in 2016 met het doel om onder meer de kwaliteit van protestantse geestelijke verzorging bij de krijgsmacht te bevorderen en te verdiepen. Dit krijgt vorm door onderzoek en scholing, het afstemmen van het scholingsaanbod van de PThU op de praktijk van de PGV en het bevorderen van de aantrekkelijkheid van de studie tot het ambt van krijgsmachtpredikant. ‘In de dagelijkse praktijk trekken krijgsmachtpredikanten ook letterlijk met militairen op, waarbij vaak morele en existentiële vragen en zaken aan de orde komen die een toegespitste academische toerusting vergen’, aldus hoofdkrijgsmachtpredikant Klaas Henk Ubels. Op gebied van onderwijs heeft de PThU binnen de profielroute ‘geestelijk verzorger’ van de vernieuwde masteropleiding Theologie (Predikantschap) voor studenten de mogelijkheid gecreëerd te voldoen aan de startcompetenties en kwalificaties die overeenkomen met de eisen die gesteld worden aan de krijgsmachtpredikant. ‘Er is een mooie wisselwerking met de PGV die voor de optimale voorbereiding op de beroepspraktijk van de krijgsmachtpredikant stagemogelijkheden biedt,’ zegt prof. dr. Pieter Vos, bijzonder hoogleraar en universitair hoofddocent aan de PThU. De PThU continueert een overstapprogramma, inclusief een verkorte stage, voor al opgeleide (gemeente)predikanten of geestelijk verzorgers op masterniveau die als krijgsmachtpredikant willen gaan werken.
Van 22 tot en met 24 oktober vond op Terschelling voor de derde keer het Inspiratiefestival plaats. De PThU was een van de organisatoren. Op deze foto staan de deelnemers aan een workshop rond het thema ‘student & kerk’, die gegeven werd door Tirtsa Liefting, Jasja Nottelman en Harm Elsinghorst. PThUnie 21
Onderzoek
van dr. Albert de Lange
Het belang van de minderheid Wat hebben de geschiedenis van de vroege reformatiebeweging van de Waldenzen en het leven en werk van de negentiende-eeuwse theoloog Gunning met elkaar gemeen? In tijd en plaats liggen beide onderzoeksterreinen een eind uit elkaar, maar voor kerkhistoricus Albert de Lange is er wel degelijk een overeenkomst: ze vertolken vanuit hun minderheidspositie een tegengeluid. Daarmee zijn ze relevant voor de kerk van vandaag. Nu ook de protestantse kerken in Nederland een minderheid zijn geworden, staan ze voor de vraag wat ze kunnen en moeten doen om te overleven, aldus De Lange. Dit najaar werkte hij als research fellow aan de PThU.
Al vanaf mijn promotieonderzoek
tegen de achtergrond van de
volgens hen de emancipatie van de
in Kampen hou ik mij bezig met het
modernisering van Nederland in de
arbeidende stand, van de ‘kleine
leven en werk van J.H. Gunning Jr.
tweede helft van de negentiende
luiden’, van vrouwen, van Joden
(1829-1905). In 1995 verscheen het
eeuw. Bewegingen zoals het
enzovoort willen tegenhouden.
eerste deel van mijn biografie van
liberalisme, het socialisme en het
In het kader van mijn research
deze belangrijke predikant. Samen
feminisme zetten zich in voor gelijke
fellowship heb ik voordrachten
met Leo Mietus publiceerde ik in
rechten van alle burgers, ongeacht
gehouden over Gunnings
november 2021 zijn bibliografie,
hun afkomst, opleiding, beroep,
verhouding tot Abraham Kuyper,
die op theologie.nl geraadpleegd
sekse en godsdienst. Gunning
respectievelijk zijn omgang met het
kan worden. Wij werken nu
vreesde dat dit streven zou leiden
jodendom, en onderzocht of deze
aan de voltooiing en publicatie
tot gelijkheid, tot een maatschappij
kritiek juist is. Daarbij stelde ik ook
van het tweede deel van zijn
waarin iedereen optreedt als een
de vraag of en in hoeverre Gunnings
biografie. Gunning fascineert
individu, die alleen zijn eigen
theologie van de zelfverloochening
ons door zijn waarschuwing dat
belangen wil najagen en zichzelf
ons perspectieven voor de
het nietsontziende streven naar
wil verwerkelijken. Gunnings
toekomst biedt, nu wij met de
zelfverwerkelijking de mensheid
alternatief was de idee van de
consequenties van een ongeremde
naar de afgrond leidt. Volgens
gelijkwaardigheid van de mens.
globale zelfverwerkelijking
hem biedt alleen de christelijke
De mens is geroepen zijn eigen
worden geconfronteerd.
traditie een uitweg. Deze leeft uit
identiteit te ontwikkelen. Dat kan hij
het geloof, dat Jezus Christus door
echter alleen wanneer hij zijn gaven
Voorlopers
zijn zelfopoffering aan het kruis
in dienst stelt van zijn medemensen.
Door mijn verhuizing naar Italië
de mensheid heeft gered. Daarom
Hij moet bereid zijn zichzelf te
in 1986 werd de geschiedenis
is het christendom geroepen het
verloochenen, zoals Christus dat
van de Waldenzen een
kruis van Christus te ‘herhalen’. De
heeft gedaan. Zelfopoffering is de
tweede onderzoeksgebied. De
gelovigen moeten zichzelf radicaal
ware vorm van zelfverwerkelijking.
Waldenzenkerk in Italië nam mij vier jaar in dienst om in
verloochenenen. Alleen zo kunnen
22 PThUnie
zij de mensheid ervan overtuigen
In de context van de negentiende
1989 de herdenking van de
dat een omkeer mogelijk is.
eeuw had Gunnings engagement
zogeheten ‘driehonderd jaar
voor de zelfverloochening een
roemrijke terugkeer’ te organiseren.
Najagen
conservatief, in de ogen van
Mijn werkplaats was Torre Pellice in
Dit streven naar zelfverloochening
sommige van zijn tijdgenoten
de ‘Valli valdesi’ (Waldenzendalen)
moet geïnterpreteerd worden
zelfs reactionair karakter. Hij zou
in de Cottische Alpen. Dit gebied
vormde vanaf 1300 een centrum
werden verdreven; zij, die in de
met het oog op de Waldenzen
De school in
van de Waldenzen, de naam die
Cottische Alpen bleven, moesten
vooral de vraag hoe religieuze
het Angrogna-
de Inquisitie gebruikte voor de
rooms-katholiek worden. In
‘minderheden’ in de loop der
dal, waar de
volgelingen van (Petrus) Waldes.
augustus 1689 keerden duizend
tijden hebben kunnen overleven.
Waldenzen hun
Rond 1174 had die in Lyon het
Waldenzen uit hun ballingschap
Dit geldt natuurlijk ook voor
lekepredikers
recht opgeëist om publiek te mogen
in Zwitserland en Duitsland terug
vluchtelingenkerken in ballingschap,
zouden heb-
preken, hoewel hij een leek was.
en begonnen een guerrillaoorlog
bijvoorbeeld de Syrische kerken
ben opgeleid.
Hadden de apostelen van Jezus
in de Waldenzendalen. Met Britse
in Nederland. Welke strategieën
Christus dat niet ook gedaan?
en Nederlandse diplomatieke
ontwikkelen zulke minderheden?
De Waldenzen overleefden in de
steun lukte het hen om weer
Cottische Alpen alle vervolgingen
een gedoogstatus te krijgen.
en sloten zich in 1532 heimelijk
Predikant Henri Arnaud speelde
bij de Reformatie aan. Omstreeks
een sleutelrol in deze zogeheten
1560 gingen zij ertoe over om, als
‘roemrijke terugkeer’, waaraan de
minderheid, in Piëmont een eigen
hedendaagse Waldenzenkerk in
gereformeerde kerk te stichten. Ze
Italië haar bestaan dankt. Arnaud
gebruikten nu voor de eerste keer
zelf werd overigens 1698 weer uit
hun oude ketternaam voor zichzelf;
Piëmont verdreven en organiseerde
zij beschouwden zich als voorlopers
vervolgens vluchtelingengemeenten
van de Reformatie. De protestantse
in Württemberg en Hessen.
kerken in Europa, of zij nu gereformeerd, luthers of anglicaans
Strategieën
waren, erkenden deze geestelijke
Ik heb de dagelijkse leiding van
verwantschap. Ze ondersteunden
het Duitse Waldensermuseum in
Van 8 november tot 3 december 2021 was
de Waldenzen in hun strijd om als
Schönenberg in Württemberg, dat
dr. Albert de Lange als research fellow werkzaam
religieuze minderheid in Piëmont
in het voormalige woonhuis van
aan de PThU. Na zijn studie en promotie aan
erkend te worden.
Arnaud is ondergebracht. Hij stierf
de Theologische Hogeschool Kampen (ThHK)
daar driehonderd jaar geleden, op
woonde en werkte hij in Italië en Duitsland.
In de jaren 1685-1687 scheen de
8 september 1721. Daarom heb
Sinds 2000 woont hij in Karlsruhe, waar zijn
ondergang van de Waldenzenkerk
ik mij in 2021 vooral met Arnaud
vrouw predikant is in de Evangelische Landeskirche
nabij. Duizenden Waldenzen
bezighouden, ook tijdens mijn
in Baden.
werden gedood, vluchtten of
research fellowship. Mij interesseert PThUnie 23
dagboek Amsterdam, maandag 4 oktober Vandaag maak ik kennis met de Protestantse Theologische Universiteit en met de collega’s, die mij hartelijk opnemen in hun midden. De belangrijkste focus van mijn onderzoek is de relatie tussen christendom en Europees kolonialisme, waaronder het tot slaaf maken van mensen uit Afrika. Amsterdam – met zijn grachten en zijn prachtige gebouwen en zijn kunst – is gebouwd op gruwelen. Nederland is langzaam maar zeker bezig met deze Naam:
ds. Christian Scharen, Brooklyn (NY) Functie:
Research fellow bij praktische theologie aan de PThU, oktober 2021. Hij werkte hier aan zijn onderzoek naar slavernij.
erfenis in het reine te komen, vooral dankzij de protesten van zwarte Nederlanders die hier in de jaren zeventig vanuit Suriname en de Antillen naartoe kwamen. Een van de indrukwekkendste en belangrijkste organisaties op dit terrein is het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NINSEE), dat baanbrekend werk verzet, niet alleen wat betreft de Nederlandse rol bij het kolonialisme en het tot slaaf maken van Afrikanen, maar ook als het gaat om het hele Europese systeem of kapitalistische uitbuiting dat honderden jaren heeft bestaan. Het instituut biedt ook verhelderende inzichten in de huidige discussies rond deze historische erfenis. Ik luister, ik lees, ik leer.
Dinsdag 5 oktober Vandaag bezoek ik het Nationaal monument slavernijverleden in het Oosterpark. Het gedenkt het belangrijke moment van de afschaffing van de slavernij, op 1 juli 1863, voor alle tot slaaf gemaakten in Suriname en op de Nederlandse Antillen. In een toelichting valt te lezen hoe toentertijd veel Kamerleden slavernij als een vorm van medemenselijkheid zagen. Zonder bevoogdende Nederlandse zorg zouden deze ‘barbaren’ maar hun toevlucht nemen tot ‘luiheid, leegheid en landloperij’, was de gedachte. Op de afschaffing volgde, in ieder geval in Suriname, geen emancipatie, maar een systeem van gedwongen en minimaal betaalde arbeid. De minachting en het racisme van witte Europeanen jegens de Afrikanen die zij tot slaaf maakten, heeft nu geleid tot een krachtige lobby om in Amsterdam een vooraanstaand museum in te richten om dit belangrijke verhaal te vertellen. Een monument wordt niet langer als afdoende gezien. Opnieuw: luisteren, lezen, leren.
Woensdag 6 oktober ’s Avonds ga ik naar Bimhuis, een van de belangrijkste muziekpodia in Amsterdam, met uitzicht op het IJ. De architectuur is schitterend, zowel van buiten als van binnen. We luisteren naar Yorán Vroom, een jonge Surinaams-Nederlandse drummer en componist, die een tribute brengt aan zijn mentor, Eddy Veldman. Het is een krachtig optreden, met twee keyboards, drie percussionisten, bas, gitaar, trombone, saxofoon en fluit. Zoals bij zo’n gelegenheid hoort, zit de zaal vol met collega-musici, van wie er verschillende op het podium worden geroepen om een of twee nummers mee te spelen. Dat maakt het tot een bijzondere avond: ik heb het gevoel dat ik deel uitmaak van een familiefeest, en ondanks mijn beroerde Nederlands krijg ik toch een hoop van de aanstekelijke vreugde mee. Aan het eind van de avond ontstaat spontaan een dansfeest, waarbij Eddy en een bevriende bassist het voortouw nemen. Het is een geweldige, ontroerende en deemoedig stemmende avond, en ik ben heel dankbaar dat ik er bij mag zijn. Ook hier: luisteren, lezen, leren.
24 PThUnie
dagboek Donderdag 14 oktober Vandaag ben ik aanwezig bij de opening van de tentoonstelling ‘Kerken & slavernij: heilzame verwerking slavernijverleden’. Op iedere stoel in het auditorium ligt de tekst van ‘No longer slaves’, dat aan het eind van de bijeenkomst op ontroerende en krachtige wijze wordt gezongen door Wendy Teixeira. Op mijn stoel vind ik ook het programma, met op de voorkant een foto van zwarte en een witte arm die elkaar vasthouden, met daarbij de tekst: ‘Opening reizende tentoonstelling. We moeten door – niet met ontkenning maar met besef gezamenlijke verwerking slavernijverleden in Nederland’. Na een aantal toespraken van theologische academici en vertegenwoordigers van de kerken, waarbij duidelijk geprobeerd is het aantal bijdragen van zwarte en witte personen met elkaar in evenwicht te laten zijn, neemt Vincent van Velsen, een enthousiaste jonge kunsthistoricus en momenteel collectiebeheerder fotografie van het Stedelijk Museum, ons mee de zaal uit. Daar geeft hij een toelichting op de tentoonstelling, die bestaat uit vijftig landkaarten, posters en foto’s van de Nederlandse knechting van Suriname en het zwarte verzet hiertegen. Bij een bezoek aan een oude kerk in Haarlem valt me op dat de hele vloer bestaat uit granieten platen ter grootte van een menselijk lichaam – de kerkvloer is eigenlijk een kerkhof. Sommige platen hebben een inscriptie om de persoon die op die plek begraven ligt, te gedenken. Ik vind een grafplaat uit 1608, dus rond de tijd dat Henry Hudson, in dienst van de West-Indische Compagnie, een prachtige natuurlijke baai invoer en daar een eiland aantrof dat Nieuw Amsterdam en later New York zou heten, alsmede de rivier die nog altijd zijn naam draagt. Een andere inscriptie, daterend uit 1540, geeft een duidelijk beeld van de eucharistische aanbidding in de tijd vóór de Reformatie. Het is zo fascinerend om in steen, hout en glas de geschiedenis te ervaren. Het is kijken, het is luisteren, het is leren.
Groningen, zondag 24 oktober Groningen ligt – net als bij ons New York – in het noorden van het land en tot voor kort werd aangenomen dat de stad niets te maken had met het Nederlandse slavernijverleden: dat was iets van het zuiden. Toch gingen twee witte historici, Margriet Fokken en Barbara Henkes, op zoek en natuurlijk vonden ze diverse verbanden. Hun vertrekpunt was de documentatie waarin slavenhouders compensatie van de overheid ontvingen voor de verliezen die ze als gevolg van de afschaffing van de slavernij hadden geleden. Zo kwam in beeld dat in de achttiende eeuw de West-Indische Compagnie pakhuizen en dokken had aan de Noorderhaven. Een van die gebouwen heet nog altijd De Compagnie en er wonen studenten. Het project van Fokken en Henkes lijkt op @slaversofny en ik zou graag willen dat ook voor New York een boekje wordt samengesteld met een wandelroute langs Nederlandse koloniale bezienswaardigheden rond slavernij en verzet.
PThUnie 25
permanente educatie
Cursusaanbod PThU
Intergenerationele geloofsvorming betekent leren van elkaar Jeugdkerken, studentenvieringen en kindernevendiensten lijken passé. Intergenerationele geloofsvorming is nu het parool. Werkte de oude doelgroepen benadering niet langer? PThUnie vroeg het aan onderzoeker Ronelle Sonnenberg, die namens de universiteit meewerkt aan een uitgebreide PAO-cursus over dit onderwerp, die in de eerste helft van 2022 plaatsvindt. Voor een buzzword heeft het net iets te veel lettergrepen, maar je hoort het begrip intergenerationele geloofsvorming opeens overal in de kerk gebruiken. De term staat voor een vorm van kerk-zijn waarbij de generaties elkaar helpen en versterken in hun geloofsbeleving. Dat klinkt vanzelfsprekender dan het is: decennialang koos de kerk juist een benadering waarbij maatwerk centraal stond. Kinderen, jeugd en jongvolwassenen kregen allemaal hun kerkelijke nevenvormen. ‘Daar vindt nu een reactie op plaats’, bevestigt Sonnenberg: ‘Deels is dat om praktische redenen: soms heb je als gemeente niet meer de luxe om in doelgroepen uiteen te gaan. Maar belangrijker is het inhoudelijke argument: als gemeente ben je lichaam van Christus en dus aan elkaar gegeven. Dat vraagt om contact tussen de generaties.’ Ze vindt wel dat de tegenstelling tussen doelgroepen en intergenerationeel wat zwaar wordt aangezet: ‘Het is nooit alles of niets. Bij de cursus van komend voorjaar kijken we eerder naar een en-en benadering.’ Wat is volgens haar de winst van intergenerationeel kerk zijn? ‘Er zijn maar weinig plekken in onze cultuur waar je echt van andere generaties kunt leren. Geloven wordt al eeuwenlang doorgegeven van generatie op generatie. Maar dat werkt twee kanten op: eerdere generaties kunnen ook leren geloven van jongere generaties. Geloven gaat door de generaties heen. Het is goed om dat als kerk nog wat beter te oefenen.’ Millenials De cursus, die de vorm heeft van een professionele leergemeenschap, is bedoeld voor predikanten, kerkelijk werkers en jeugdwerkers die nieuwsgierig zijn naar de nieuwste pedagogische, sociologische en theologische inzichten rond de participatie van jonge mensen (tot 35 jaar) en intergenerationeel kerkzijn. De eigen context van de deelnemers staat daarbij centraal, benadrukt
Voor het complete cursusaanbod, aan 26 PThUnie
Sonnenberg: ‘Wat kan ik met intergenerationele geloofsvorming in mijn eigen praktijk? De deelnemers helpen elkaar om een antwoord op die vraag te vinden.’ Als deelnemer kun je het geheel aan intergenerationele samenwerking bestuderen, maar je kunt je ook richten op de leeftijdsgroep die voor jou het meest relevant is: kinderen bijvoorbeeld, of juist millennials. Vanuit de PKN wordt vaak de kliederkerk als voorbeeld genoemd van intergenerationele geloofsvorming. Wat vindt Sonnenberg zelf een mooie vorm? ‘Muziek werkt vaak goed. Het is een heel natuurlijke vorm van samenwerken. Als je een muziekgroep hebt waarin jong en oud elkaar ontmoeten kan, dan kun je misschien ook stimuleren dat daar een vormende werking van uitgaat, bijvoorbeeld door de liedteksten met elkaar te bespreken. Je kunt aan elkaar leren welke muziek belangrijk is voor je geloof.’ Generatiewerkers Sinds de recente herziening van de organisatie van het dienstencentrum van de PKN krijgen kinderen, jongeren en jongvolwassenen nog wel nadrukkelijk aandacht, maar de insteek is meer een geïntegreerde, thematische manier en minder die van een specifieke jeugdwerkorganisatie’, aldus Sonnenberg. Worden jeugdwerkers nu generatiewerkers? ‘Dat weet ik niet. Maar als je iets niet specificeert, dan kan het ook zomaar van de radar verdwenen zijn. Als jeugdwerkers kerkelijk werkers worden, dan is het risico dat ze allerlei andere zaken op hun bord krijgen. En daardoor minder tijd hebben om de verbinding met de nieuwe generatie te zoeken.’
De cursus ‘Intergenerationele geloofsvorming en kerkzijn’ is een samenwerking tussen verschillende organisaties, en bedoeld voor predikanten, kerkelijk werkers en senior jeugdwerkers met minimaal hboniveau. De cursus heeft de omvang van drie reguliere PAO-cursussen en bestaat uit drie bijeenkomsten plus een onderzoek in de eigen gemeente. Docenten zijn Ronelle Sonnenberg, universitair docent praktische theologie en youth ministry aan de PThU, Eduard Groen, docent gemeenteopbouw / praktische theologie en docent PABO Levensbeschouwelijke vorming aan Hogeschool Windesheim, Sabine van der Heijden, jeugdwerkspecialist, docent, supervisor en studieloopbaanbegeleider Academie Theologie aan de CHE, Gert Schouten, specialist Jong & Oud – Samen Gemeente van de Protestantse Kerk in Nederland en Leantine Dekker, gemeente- en jeugdwerkadviseur van de HGJB. Practices | 6 ECTS | Kosten € 1800,- | Inschrijven voor 3 januari 2022
nmelden en meer informatie, kijk op pthu.nl PThUnie 27
Cursusaanbod PThU
Plan en praktijk Het nieuwe Instellingsplan van de PThU is een combinatie van praktijk en plan. Het is een ‘reeds’ en een ‘nog niet’, al moet dat minder eschatologisch gedacht worden dan theologen dat gewoonlijk plegen te doen. Ik spits het hier toe op valorisatie: het creëren van waarde uit kennis, of, in PThU-termen: het inspireren en vernieuwen van kerk en samenleving. Op verschillende manieren wordt hieraan al vorm gegeven. Het aanbieden van een nascholingsprogramma voor theologen is er daar één van. De komende jaren wordt die impact die we willen hebben op kerk en samenleving explicieter een focus. Waar we nog meer in willen ontwikkelen, is: interactie, integratie en inspiratie. De doorwerking daarvan in de nascholing heeft de komende tijd primair de aandacht. Wat betekent dat in de praktijk? Het onderzoek aan de PThU zal zich sterker richten op de vragen vanuit kerk, academie en samenleving. Daarvoor delen we niet alleen na een onderzoek de resultaten, maar zijn we in alle fasen van het onderzoek in gesprek met belanghebbenden. De nascholingscursussen zijn dan ook niet alleen een plek waar de nieuwste kennis gedeeld wordt. Ze vormen leergemeenschappen, waar samen kennis ontwikkeld wordt, omdat juist daar de concrete vragen uit de kerkelijke praktijk in gesprek gebracht kunnen worden met de academie. Daarvoor gaan we meer werken met trajecten, waarin die wisselwerking optimaal vorm kan krijgen. Ook versterken we de verbinding en samenwerking met de landelijke dienstenorganisatie en met andere kennisaanbieders om goed aan te sluiten bij de behoeften en vragen van de deelnemers. We zijn scherp van geest én rijk aan spiritualiteit. Dat uit zich in onderwijs waarbij biografie en spiritualiteit van de theoloog verbonden zijn met academische en professionele vorming. In de nascholing zien we duidelijk dat de trainingen waarin die integratie sterk ervaren wordt, het beste gewaardeerd worden en de meeste groei geven. In de nieuwe master is hierop sterker ingestoken en van daaruit willen we een ‘vloeiender beweging’ op gang brengen naar primaire nascholing en naar de voortgezette nascholing. In het geheel van het aanbod komt meer balans in de academische, professionele en spirituele vorming en meer aandacht voor de integratie van die drie binnen de cursussen. Meer interactie en integratie leiden tot inspiratie en vernieuwing, in de kerk en in het onderzoek. Tegelijk blijven we ook zoeken naar andere inspirerende en vernieuwende manieren om de waarde van theologie voor kerk en samenleving zichtbaar te maken, zoals een online platform, een podcast, studiedagen en online bijeenkomsten die aansluiten bij de actualiteit. De vernieuwingen in de richting vragen ook om vernieuwingen in de inrichting van de organisatie. Een tipje van de sluier: in 2022 lanceren we het ‘Kenniscentrum voor Theologie’, dat het knooppunt van kerk, samenleving en onderzoek wordt. De planning en organisatie van de nascholing wordt daarin ondergebracht, zodat we gericht kunnen werken aan een meerjarenplan, samenwerkingen en alle beoogde verbeteringen, terwijl de trainers en docenten zich kunnen blijven toeleggen op de praktijk van de uitvoering. De weg naar dit kenniscentrum was een voortdurende wisselwerking tussen plan en praktijk. Dat werken tussen ‘reeds’ en ‘nog niet’ is soms best ingewikkeld. Maar dat maakt het wel mogelijk dat het kan gaan starten in de context waar we nu mee te maken hebben. Later meer hierover dus! Jorien Holsappel 28 PThUnie
‘Maar eigenlijk staat hier...’ Deze cursus over Bijbelvertalen en vertaaltheorie sluit aan op de introductie van de NBV21. Zij gaat in op de vertaalopvatting achter deze vertaling en vergelijkt deze met andere vertaalopvattingen, met name die achter de Naardense Bijbel. In de cursus bespreken de cursisten verschillende vertaalvoorbeelden met docenten, verdiepen zij zich in vertaalopvattingen en theorieën, en gaan zij ook zelf aan de slag als vertaler. De cursus helpt voorgangers deskundig om te gaan met en antwoord te geven op de vragen die de verschillen in de Bijbelvertalingen (kunnen) oproepen. Docenten: prof. dr. Klaas Spronk (PThU), dr. Matthijs de Jong (NBG) en gastdocenten.
START
25 JANUARI
Haarlem (NBG) | 2 ECTS | Kosten € 620,- | Inschrijven voor 9 december
Introductiecursus Geestelijke Begeleiding In de cursus maken de deelnemers op verschillende manieren kennis met geestelijke begeleiding, met aandacht voor de kijkrichting van de geestelijk begeleider en het omgevormd worden door de Geest en daarnaast reflectie op de eigen geestelijke weg. Naast onderricht in de vorm van lezingen met nagesprek, worden verschillende werkvormen van geestelijke begeleiding aangeboden: bibliodrama, lectio divina, meditatie, werken met het labyrint en autobiografisch schrijven. De cursus van in totaal drie dagen kan als kennismaking dienen voor wie overweegt de opleiding Geestelijke Begeleiding te gaan volgen, maar is ook als losse training te volgen.
START
16
FEBRUARI
Docenten: ds. Corinne Groenendijk en ds. Dick Sonneveld (geestelijk begeleiders).
Doorn | 2 ECTS | Kosten € 875,- | Inschrijven voor 3 januari 2022
De geest van de Psalmen In deze cursus ervaren we de rijkdom van de Psalmen, niet alleen in tekst, maar ook muzikaal. Dat doen we aan de hand van literatuur en lezingen, maar we richten ons ook zingend en luisterend op de rubriek van psalmen en cantica in het Liedboek. Welke vormen en nieuwe toonzettingen komen we tegen en hoe zijn deze toepasbaar in de liturgie? Speciale aandacht zal worden gegeven aan psalmen waarin Gods Geest direct of indirect een rol speelt, zoals Psalm 51, 67 en 104. Docenten: prof. dr. Klaas Spronk, dr. Hanna Rijken.
Doorn | 2 ECTS | Kosten € 720,-
De theologie van Pinksteren in het nieuwe liedboek In deze tweedaagse benaderen we liederen rondom Pinksteren en andere liederen waarin de Heilige Geest een belangrijke rol speelt. Thema’s die aan de orde komen zijn: de Geest als vrouw, de Geest als Ruach, de rol van de Geest in de Schepping en de rol van de Geest in het Oude Testament. Spannend is wat de vragen rond de gaven van de Geest met onze liederen rond Pinksteren doen. Roept de Geest muziek op en welke dan? Docenten: dr. Hanna Rijken en prof. dr. Maarten Wisse.
Doorn | 2 ECTS | Kosten € 720,-
Pijn en perspectief van het historische kerkgebouw Een prachtig monumentaal kerkgebouw – en hedendaags gemeente zijn. Hoe kan dat samengaan? Deze cursus gaat aan de hand van concrete voorbeelden in op de problemen en kansen die (historische) kerkgebouwen vormen voor de kerkelijke en burgerlijke gemeente. De cursus is aanbevolen voor predikanten en kerkelijk werkers die zelf met hun gemeente voor de vragen staan die een historisch kerkgebouw met zich meebrengt. Docenten: dr. Gert van Klinken, dr. Jorien Holsappel, prof. dr. Henk de Roest en een gastdocent.
Zwolle | 2 ECTS | Kosten € 650,- | Inschrijven voor 21 maart 2022
START
9 MEI
START
16 MEI
START
16 MEI
PThUnie 29
Van pastorie naar eigen woning
Wij geloven in betrokken advies www.vankooten.nu/predikant Van Kooten Financiële Raadgevers is gespecialiseerd in hypotheekaanvragen voor predikanten. Bent u (kandidaat) predikant of emeritus en zoekt u een eigen woning met bijbehorende financiering? Dan bent u bij ons aan het goede adres. Samen bouwen wij aan een goed dossier om de aanvraag haalbaar te maken. Neem contact op met ons kantoor. Er is meer mogelijk dan u denkt.
ten Predikan
vertellen
…
er eerste ke e d s n o voor . ‘Het was en kopen d u o z is u en h dat we e lijke en , vriende e ig ld u d Geurt Op ge ijze heeft w e ig d n le desku or het he o d s n o en van Koot eloodst.‘ traject g en gesprekk re e rd e e ben m at ‘We heb ervaren d n e b b e eh gehad. W ndig erzake ku t n e n e we op en.‘ erd werd geadvise s, elijk advie id u d l, e n n.‘ ‘Helder, s or vrage o v d ij t n ruimte e
check direct onze website Klanten beoordeling via advieskeuze.nl
van kooten Financiële Raadgevers
Transparant tot in de puntjes info@vankooten.nu | Tel: 033 - 747 00 20 | www.vankooten.nu
Voor aanmelden en meer informatie kijk op pthu.nl
8/12/2021
Dom Hélder Câmaralezing 2021 Hoe is het om als man, of juist als vrouw arm te zijn? Wat doet het met kwetsbaarheid en zelfbeeld? Hoe kijken Bijbelse auteurs tegen gender en armoede aan? Dit jaar gaat de Dom Hélder Câmara Lezing in op het thema van de lezing de relatie tussen gender en armoede. Hoofdspreker is prof. dr. Jeremy Punt van de Stellenbosch University in Zuid-Afrika.
Open dag bachelor theologie RUG Ben jij geïnteresseerd in een bachelor theologie in Groningen? Dan is de bachelor theologie van de RUG met gespecialiseerd PThU-traject vast iets voor jou. Meer weten? Bezoek dan de bachelor open dag van de RUG.
17/3/2022
Open dag master Theologie Wil je predikant of geestelijk verzorger worden? Je verder verdiepen in geloofsvragen? Theologisch onderzoek doen? Kom naar de open dag op 17 maart en ontdek onze vernieuwde masters.
39e Internationale Barth Conferentie Rond 1930 zocht Karl Barth naar een houdbare manier om inhoudelijk over God te kunnen spreken. Zo kwam hij terecht bij de aartsvader van de scholastieke theologie: Anselmus van Canterbury. Hoe verhouden wij ons anno 2022 tot de wegen die Barth en Anselmus wijzen?
4-7/4/2022
4/2/2022
Internationale PThU-conferentie ‘Negotiating Good Life in Times of Crisis: Voices of Theology and Religious Studies’. Dat is de titel van de internationale conferentie aan de PThU over het goede leven. Wat is ‘goed’ leven? Hoe ziet het goede leven er in crisistijd uit?
21-23/ 3/2022
‘De Oude Kerk in Amsterdam tijdens een dienst’, te zien in het Mauritshuis in Den Haag, is een van de verbeeldingen van de Oude Kerk door Emanuel de Witte (1617-1692). Het is de plek waar ik graag kom: tijdens zondagse diensten en als ik er met de Sweelinckcantorij repeteer. Sytze de Vries dichtte: ‘Dit huis van hout en steen / dat lang de stormen heeft doorstaan / waar nog de wolk gebeden hangt / van wie zijn voorgegaan.’ Tevens is het de plek waar Nederlands bekendste componist vierhonderd jaar geleden begraven werd: Jan Pieterszoon Sweelinck. De afbeelding toont dat, ondanks standsverschillen, de kerk als huiskamer van Amsterdam fungeert, waar iedereen welkom is. Erik Olsman
Foto: Collectie Mauritshuis