VERF DIE VORM ZOEKT
Frits de Coninck
Welkom in de wereld van de kunstverzamelaar.
Frits de Coninck
Kunstcriticus Frits de Coninck beschrijft in dit boek de verzamelaar Piet Dinghs. Typisch zo’n verzamelaar die trouw blijft aan ‘zijn’ kunstenaars. Wat begon met het kopen van losse kunstwerken heeft zich ontwikkeld tot een samnhangende verzameling. Het verzamelen is een overtuiging geworden die de buitenwereld mag zien en weten. Zijn verzameling, temidden waarvan hij woont en leeft, blijft groeien. De kunstverzameling is zijn adem geworden.
De kunstcollectie van Piet Dinghs
Verzamelaars zijn de mensen die in de schaduw van de grote musea hun verzamelingen aanleggen en uitbouwen. Ze zijn voor kunstenaars van groot belang. Hoe de collecties van de musea voor moderne kunst eruitzien, dat is wel bekend. Maar die kleinere particuliere collecties, hoe zijn die opgebouwd en, ook niet onbelangrijk, wie zijn de mensen erachter?
VERF DIE VORM ZOEKT De kunstcollectie van Piet Dinghs
de verzamelaar, de schrijver en de ontwerper
Een verzamelaar van hedendaagse kunst ben je niet, dat word je. Het is een passie die in de achteruitkijkspiegel zichtbaar wordt.
( ... ) collecting is an obsession, an occupation, a disease, an addiction, a fascination, a fate. It is not a hobby. Those who do it must do it. Jeanette Winterson
VERF DIE VORM ZOEKT
De kunstcollectie van Piet Dinghs
Frits de Coninck
Welkom in de wereld van de kunstverzamelaar
–––– Ricardo van Eyk, ACME XII, 2026
Welkom in de wereld van de kunstverzamelaar Bijna twintig jaar geleden vroeg de hoofdredacteur van Museumtijdschrift me om een reeks portretten te maken van verzamelaars van hedendaagse kunst, uit Nederland en Vlaanderen. Dat zijn de mensen die in de schaduw van de grote musea hun verzamelingen aanleggen en uitbouwen en die daarom juist voor Nederlandse kunstenaars van groot belang zijn, en niet alleen cultureel. Hoe de collecties van de musea voor moderne kunst eruitzien, dat is wel bekend. Maar die kleinere particuliere collecties, hoe zijn die opgebouwd en, ook niet onbelangrijk, wie zijn de mensen erachter? Het leek haar interessant om de lezers van het kunstblad een inkijk te geven in een aantal particuliere woonhuizen die van onder tot boven gevuld zijn met kunst, om te laten zien hoe dat is om te leven met al die kunst om je heen. Het bleek het begin van een avontuur dat voor mij nooit tot een einde is gekomen, ondanks dat de reeks zelf na zo’n 35 afleveringen gestopt is. De ontmoetingen met verzamelaars zijn door blijven gaan; de ene verzamelaar opende de deur naar de andere en zo zette het gesprek zich voort. Wat ook is gebleven, dat is de verrassing. Elke verzamelaar bouwt aan zijn of haar verzameling op een geheel eigen manier, met een heel persoonlijk verhaal en altijd uniek. Dat je in Nederlandse collecties onvermijdelijk veel dezelfde namen van kunstenaars tegenkomt, doet daar niks aan af. Want juist een ander verband, in een ander huis en vooral tot stand gebracht door een ander verzamelaarsoog maken een ogenschijnlijk vergelijkbare collectie tot iets bijzonders en eigens. Iedere verzameling weerspiegelt de identiteit van de persoon die alles samenbrengt. De particuliere kunstverzameling is een mini-universum, een extensie van de verzamelaar die koning is in zijn of haar rijk, zelf gebouwd en min of meer van de buitenwereld afgesloten. Veel van de beeldende kunst die gemaakt wordt, verdwijnt namelijk in particuliere huizen om nooit meer in de openbaarheid getoond te worden. Alleen wanneer de kunstenaar doorbreekt en carrière maakt, liefst ook nog internationaal, en er een museale tentoonstelling wordt ingericht, dan komen kunstwerken weer in het licht van de openbaarheid, door de verzamelaars welwillend in bruikleen afgestaan. Op de wandtekst valt dan meestal niet meer te lezen dan ‘particuliere verzameling’. Zo’n anonieme vermelding, typisch Nederlands. Het is in Nederlandse musea heel lang de gewoonte geweest om de verzamelaars niet met naam en toenaam te noemen. Gelukkig is dat veranderd. De verzamelaarsportretten in Museumtijdschrift waren dan ook mede bedoeld om de particuliere verzamelaars eens in het openbare licht te zetten en ze hun eigen bijzondere verhalen te laten vertellen. Maar hoe begin je aan zo’n reeks? Hoe kom je aan de namen van die veelal
–––– J.C.J. Vanderheyden, Red Checkerboard, 2003
9
onbekende verzamelaars? Dat er veel verzamelaars van eigentijdse kunst zijn, ook in Nederland, zoveel was me wel duidelijk na publicatie in 2002 van het proefschrift van Renée Steenbergen met als titel “Iets wat zo veel kost, is alles waard”. Het was het resultaat van het eerste, uitvoerige onderzoek naar kopers en verzamelaars van moderne kunst in Nederland. Renée Steenbergen benoemt de kunstverzamelaar als iemand die al minstens vijf jaar verzamelt, meer dan dertig kunstwerken in bezit heeft en meerdere keren per jaar koopt. Een kwantitatieve definitie waarmee ze tot een aantal van circa 300 verzamelaars in Nederland komt die zij vooral via galeries opgespoord heeft. Dat is een relatief behoorlijk aantal, zeker als men weet dat de mythe altijd heeft doen geloven dat Nederland geen verzamelaarsklimaat kent. Dat getal van 300 dateert overigens van zo’n 25 jaar geleden. Toen ik aan de reeks portretten begon, veronderstelde ik dat er inmiddels veel meer moesten zijn, want waar galeries zijn, zijn kopers die vaak ook verzamelaars blijken te zijn. En het kopen van kunst werd door de in 1997 ingevoerde kunstkoopregeling een stuk eenvoudiger gemaakt: de aspirant-koper deed een aanbetaling en leende de rest van het aankoopbedrag waarbij de overheid de rente voor haar rekening nam en de lening in kleine termijnen werd terugbetaald. Voorwaarde was dat het werk moest zijn van Nederlandse, levende kunstenaars dat bij een Nederlandse galerie werd gekocht. Die faciliteit heeft de verkoop aantoonbaar gestimuleerd. Maar inmiddels is die regeling deels aan haar eigen succes ten ondergegaan. De rentesubsidie werd een te grote post op de cultuurbegroting; dat de grotere omzet via een ander overheidsloket meer belastinginkomsten genereerde, kon aan dat drastische besluit niks af doen. Ik ging op zoek naar die ‘gewone’ verzamelaars van hedendaagse kunst, nietgefortuneerde mensen die kunst kopen met een beperkte portemonnee en vaak zoals bleek met gebruik van de kunstkoopregeling. Ik wilde die verzamelaars niet alleen portretteren, ik wilde ook aantonen dat het mogelijk is om met een beperkt budget kunst te kopen, juist door andere, ook verleidelijke dingen niet te doen zoals dure vakanties boeken of een grote nieuwe auto kopen. Kunst is altijd een keuze en die heeft zeker niet enkel met geld te maken. Om die andere motieven bloot te leggen zocht ik m’n gesprekspartners nu eens niet onder de ‘usual suspects’ die je altijd weer tegenkomt als het over verzamelen van eigentijdse kunst gaat zoals Joop van Caldenborg, de familie Sanders, het echtpaar De Heus-Zomer, om er maar een paar te noemen. Het vinden van die ‘gewone’ verzamelaars is in Nederland zo eenvoudig nog niet. En eigenlijk moet ik schrijven: was zo eenvoudig nog niet, want sinds ik aan die reeks begon, is er wel iets veranderd. Kunst kopen en verzamelen is ‘gewoner’ geworden, in die zin dat men er veel publiekelijker voor uitkomt. Wie zich nu, anno 2026, wil bezighouden met kopen en verzamelen vindt tal van platforms als Young Collectors Circle, Young Collectors Club en podcasts die de jonge verzamelaar wegwijs maken in de wereld van de eigentijdse kunst.
10
Twintig, vijfentwintig jaar geleden was dat toch wel anders. Veel Nederlandse kunstverzamelaars vonden het kennelijk nog niet zo gewoon om zich als zodanig te presenteren en daar dus publiekelijk voor uit te komen. Sterker nog, als ik de verzamelaars benaderde van wie ik de namen veelal via galeriehouders, curatoren en kunstenaars gekregen had, en ik hen om medewerking vroeg aan de reeks portretten, stuitte ik meestal op een afwerende, in ieder geval voorzichtige houding. Ben ik wel een verzamelaar, is dat niet een te groot woord, moet ik daarmee nou te koop lopen, en meer van dat soort aarzelingen. Als ik volhield en m’n bedoelingen duidelijk kon maken, brak het ijs meestal en openden ze zich en daarmee ook hun verzameling. Het is eigenlijk maar een keer gebeurd dat een verzamelaarsechtpaar dat zich aanvankelijk had laten overhalen voor zo’n geschreven portret alsnog afzag van de publicatie omdat het bang was om met een kunstverzameling voor het voetlicht te treden: wat zullen de mensen er wel niet van zeggen? Bijna altijd kwam ik binnen in heel bijzondere huizen met zorgvuldig geïnstalleerde kunst, met de verzamelaar als trots en hartstochtelijk middelpunt in zijn of haar eigen mini-universum, goed afgesloten van de buitenwereld, dat dan wel. Al vlug wist ik bij m’n zoektocht: als iemand die regelmatig kunst koopt, ontkent of relativeert dat zij of hij een verzamelaar is, dan heb ik beet. Iets ontkennen om stiekem te bevestigen dat je het bent, dat is de paradox van de verzamelaar, althans de Nederlandse. Hoe anders kan dat in België zijn waar ik ook een aantal verzamelaars bereid vond om geïnterviewd te worden. De personen die ik contacteerde waren meteen enthousiast en bevestigden ook zonder enige aarzeling dat ze kunst verzamelden. Het is daar zelfs normaal om een naamkaartje te hebben met de vermelding ‘art collector’. Niks dus om je voor te verbergen, juist iets om openbaar trots op te zijn.
En zo kwam ik terecht bij Piet Dinghs Zijn naam kreeg ik van kunstenaar Ronald Zuurmond van wie hij verschillende werken heeft. Typisch zo’n verzamelaar die trouw blijft aan ‘zijn’ kunstenaars. Ook hij relativeerde bij het eerste contact de status van verzamelaar, bescheiden als hij is. Maar hij stemde toch in en liet mij binnen in zijn huis, in z’n verzameling, in z’n wereld. Alles was daar heel precies en perfect geplaatst en gehangen, hij had zelfs een eigen formule daarvoor die galeriehouder Tanya Rumpff hem ooit in het oor gefluisterd had: alles op ooghoogte en rekening houdend met de hoogte van het werk en zelfs de breedte van de lijst deed er bij haar toe. De verzamelaar als estheet en perfectionist. Wat niet kon hangen, lag onder z’n bed, stond in rijen tegen de muur van de slaapkamer en voor het kleinere werk gebruikte hij een
11
selectie werken aangekocht 2015 – 2026
14
16
15
Babs Bleeker
Babs Bleeker
Babs Bleeker
4MOM<3, 2018
Hues of Lily Ponds, 2023
Hues of Lily Ponds, 2023
MDF, spraypaint
spraypaint op hout
spraypaint op hout
61,5 x 54,0 cm
41,0 x 34,0 cm
41,0 x 34,0 cm
pagina 72
pagina 73
33
36
37
Freya Wisman
Gert Derks
La Condition Humaine, 2019
Zonder titel, 2019
Zonder titel, 2015
multiple keramiek nr. 34
keramiek, 26,0 x 30,0 x 6,0 cm
olieverf op linnen
Folkert de Jong
34,0 x 12,0 x 11,0 cm
30,0 x 24,0 cm pagina 160
38
39
44
Goncalo Duarte Pacheco
Goncalo Duarte Pacheco
Guido Geelen
Viking Settlement Iceland, 2018
Endless Road Iceland, 2018
Comtoise klok met flessen & boek, 2020
fotografie 14/20
fotografie 14/20
gebakken klei
18,0 x 24,0 cm
18,0 x 24,0 cm
215,0 x 30,0 x 25,0 cm
45
46
Günter Tuzina
Gúnter Tuzina
4856
Harry Markusse
Zonder titel, 2019
Zonder titel, 2021/2022
Zonder titel, 2020
acryl, olieverf, krijt op linnen op hout
acryl, krijt op board
acryl op papier op aluminium
30,0 x 25,0 cm
31,0 x 22,0 cm
27,0 x 44,5 cm
pagina 157
pagina 158
50
51
52
Harry Markusse
Harry Markusse
Harry Markusse
Zonder titel, 2024
Zonder titel, 2024
Z.t. (mosgroen/donkerblauw), 2023/24
acryl op papier
acryl op papier
acryl op linnen
40,0 x 30,0 cm
40,0 x 30,0 cm
110,0 x 140,0 cm
pagina 141
53
54
55
Harry Markusse
Harry Markusse
Stacked Painting (yellow), 2018
Stacked Painting (collage), 2023
Zonder titel, 2017
acryl op linnen in perspex box
acryl op linnen in perspex box
acryl op papier op aluminium
37,0 x 27,0 x 5,0 cm
37,0 x 27,0 x 2,5 cm
48,5 x 38,5 cm
pagina 68
Harry Markusse
selectie werken aangekocht 2015 – 2026
51
10110
112
Hennie Overbeek
Rachid ben Ali
Rachid ben Ali
The sky takes notes when we speak, ‘21/’22
Zonder titel, 1999
Zonder titel, ongedateerd
ballpoint op papier
tekening
tekening,
60,0 x 40,0 cm
70,0 x 100,0 cm
29,5 x 21,0 cm
pagina 125
131
135
137
Rosemarie Trockel
Ruud Kuijer
Siyue Pan Looking for The earth gives, we get, 2011
Dokoupil & Trockel, 1993
Wheelsculpture, 2018
dubbelportret fotokopie Büttenpapier
object staal 2/5
fotografie 1/3
30,0 x 24,0
29,0 x 40,0 x 40,0 cm
37,0 x61,0, 2005-2025
Thomas Klein Horsman
Yutaka Sone
pagina 63
138
Steven Aalders
164
Phi (Grey, Black, White), 2017
ER-03 Evening Rain, 2024
The Marble Manhattan, 1999
olieverf op linnen
MDF MPX acryl pu-verf spuitvernis
inkt op papier, 25,5 x 30,0 cm
40,5 x 65,0 cm
45,8 x 44,6 x 4,9 cm
142
14150
151
Toon Verhoef
Tuukka Tammisaari
152
Tuukka Tammisaari
Zonder titel, 2023
Bits and Pieces, 2019
I Love You, 2024
gemengde techniek
olieverf op canvas
olieverf & olieverfstift op papier
29,0 x 23,0 cm
41,0 x 41,0 cm
76,0 x 56,0 cm
153
106
Piet Dieleman Zonder titel, 2014 (serie) inktjet print 2014 3/10 42,0 x 30,0 cm
154
Tuukka Tammisaari
155
Tuukka Tammisaari
Vincent de Boer
Table of Contents, 2021
Plant Series No.19, 2019
Entain Contain No. 1, 2023-2025
olieverf en gesso op canvas
olieverf & olieverfstift op papier
inkt & acryl inkt op hout
70,0 x 80,0 cm
85,0 x 66,0 cm
38,0 x 13,0 x 3,0 cm
pagina 115
pagina 116
pagina 86 en 87
Colofon Uitgave WBOOKS, Zwolle info@wbooks.com wbooks.com Concept Frits de Coninck Piet Dinghs Berry van Gerwen Tekst Frits de Coninck Fotografie Fabian Landewee met uitzondering van: Robin Meyer – p. 39, 74-75, 76-77, 86-87 en 139 Thomas Struth – p. 49 Michel Kievits Sigrid Tanghe Ontwerp Berry van Gerwen Advies Claar Griffioen Paul van den Akker Lydia van Oosten Praktische ondersteuning Heleen Kulik en Rob Smets Annet Raaijmakers en Jaap Röell Tomás Reyes Edmond Landwehr Sydney Mijnals Financiële ondersteuning De Gijselaar-Hintzenfonds Elly van den Brink Peter Dijkstra en Thérèse Siteur Marie Louise Vereecken
© 2026 WBOOKS Zwolle / de auteurs Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever heeft ernaar gestreefd de rechten met betrekking tot de illustraties volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. Van werken van beeldende kunstenaars aangesloten bij een CISAC-organisatie is het auteursrecht geregeld met Pictoright te Amsterdam. © c/o Pictoright Amsterdam 2026. ISBN 978 94 625 8831 8 NUR 646