nr 1 jan-feb 2026 • € 13,50 • verschijnt 8x per jaar museumtijdschrift nr 1 • 2026
24 januari
14 juni 2026
Rotterdam
Fotomuseum opent Schatkamer van de nationale fotografie Laren
Jan Toorop
Rusteloze vernieuwer met Indische roots Den Haag
Vogels en kunst
Simon Schama over zijn fascinaties
Diana Blok, Detail uit Mother I, 1996. © Diana Blok. Collectie Museum Arnhem.
Grijs!
+ de tentoonstellingsagenda 40 pagina’s gratis bijlage
jan 12.nl jdschrift 1 mrt
BP
Het meest complete overzicht
BP BP Wassenaar, Voorlinden
Gratis bijlage
Art on Aging
Perspectieven op ouder worden in een vergrijzende samenleving Met werk van o.a. Tyna Adebowale, Diana Blok, melanie bonajo, Marrie Bot, Margriet van Breevoort, Gluklya, Wen Hui, Pauline Curnier Jardin, Sam Jinks, Isadora Kosofsky, Marcos Kueh, Maria Lassnig, Margriet Luyten, Carmen Schabracq, Lique Schoot, Sjoerd Schunselaar, Joan Semmel, Lily van der Stokker, Fiona Tan, Hendrik Valk en René Wong.
Keulsepoort 1, Venlo / vanbommelvandam.nl
www.museumti
List en bedrog Metamorfosen in het Rijksmuseum
bij Museumt
ijdschrift editie
1 • 2026
www.museumtijd
schrift.nl
INHOUD-
Giuseppe Arcimboldo, ‘De groentekweker’, 1590-93, olieverf op paneel, 35,8 x 24,2 cm, Museo Civico Ala Ponzone, Cremona (tip: draai het beeld eens op zijn kop)
museumtijdschrift.nl nr 1 / jan-feb 2026
64
71
40
8
54
Sim o
nS
60
ch am a
FOTOGRAFIE
Fotomuseum 22 Nederlands Vergeefs zoeken naar ‘de Nederlandse lens’ in het heropende museum door Joke de Wolf INTERVIEW
28
Schama 28 Simon De Britse historicus en Het puttertje werken samen in het Mauritshuis door Jeroen Junte MODERNE KUNST
Toorop 34 Jan De schilder met Javaanse en Chinese roots is - kort 13-20 Museum Getipt door de redactie:
De mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland + vooruitblik eerste halfjaar
39 Lezersaanbieding Introductie & catalogus bij
tentoonstelling Jan Toorop
niet zo ongrijpbaar als gedacht door Kees Keijer HEDENDAAGSE KUNST
40 Hiphop Eerste expositie over de invloed van hiphop op beeldende kunst door Edo Dijksterhuis KUNST EN ERFGOED
48 Metamorfosen Waarom kunstenaars zich steeds weer wenden
tot de gedichten van Ovidius door Robert-Jan Muller HEDENDAAGSE KUNST
46 Column Pauline Broekema Kop d’r veur
Brew 54 Bitches Drie vrouwelijke schilders die niet bang zijn voor emotie en magie door Marina de Vries MODERNE KUNST
71-79 Atelier Afra Eisma
Boeken recensies en tips Forum en de lezersvraag Slotstuk Nachtwacht van tegels
van der Pant 60 Theresia Geliefde dierenbeelden geven straten door heel Nederland smoel door Tara Sikkel HEDENDAAGSE KUNST
of London 64 School Wie horen er eigenlijk bij die groep van
naoorlogse, figuratieve schilders? door Jaron Beekes
9
Dana Lixenberg, ‘Tupac Shakur’, 1993, gelatinezilverdruk, 60,5 x 47,5 cm, Nederlands Fotomuseum, Rotterdam rechts: Rineke Dijkstra, ‘Hilton Head Island, S.C., June 22, 1992’, 1992, c-print, Nederlands Fotomuseum, Rotterdam
LOSSE FLARDEN uit de schatkamer
22
FOTOGRAFIE-
Het Nederlands Fotomuseum heropent op 7 februari in pakhuis Santos in Rotterdam. Het wil een inter nationaal platform zijn voor de nationale fotografie. Maar wat is dan die Nederlandse fotografie en waarom zouden we ons alleen daarvoor interesseren? DOOR JOKE DE WOLF
23
Carel Fabritius, ’Het puttertje’, 1654, olieverf op paneel, 33,5 x 22,8 cm, Mauritshuis, Den Haag
Simon Schama:
’ Vogels maken instinctieve emoties los’
SIMON SCHAMA (FOTO: HAY FESTIVAL / ELINOR WILLIAM)
INTERVIEW-
Voedsel, huisdier, trofee, god, bedreiging. “Vogels prikkelen onze fantasie, omdat ze alomtegenwoordig zijn”, aldus historicus Simon Schama. In het Mauritshuis belicht hij aan de hand van oude en nieuwe kunst de complexe relatie tussen vogel en mens. DOOR JEROEN JUNTE
M
ijn fascinatie voor vogels groeide tijdens de covid-epidemie. Ik bracht mijn dagen grotendeels binnenshuis door. In de bossen zag ik steeds grotere zwermen vogels, die zich steeds vrijer bewogen. Dat was zo’n scherp contrast met mijn eigen beperking.” Simon Schama (1945) draait zijn laptop naar het raam, zodat de groene vallei waarin de Hudson stroomt in beeld komt. In een video-interview vanuit zijn woonhuis in upstate New York vertelt de wereldberoemde Britse historicus over de aanstaande tentoonstelling ‘Birds’ in het Mauritshuis. “Ik besefte opeens dat vogels al duizenden jaren worden benijd om de vrijheid die hun vleugels bieden. Pas na de vogels manifesteerde de rest van het dierenrijk zich op plekken waarvan de mens was teruggetrokken tijdens de pandemie. Alsof de vogels spioneerden. Al geloof ik niet dat ze tegen ons samenspanden, zoals in de film Birds van Alfred Hitchcock.” Schama verkocht miljoenen boeken over historische onderwerpen als de Franse Revolutie of het jodendom; hij maakte invloedrijke documentaires voor de BBC en was columnist voor de Financial Times. Op zijn tachtigste heeft de Brit zich in een nieuw avontuur gestort: een tentoonstelling samenstellen met Het puttertje, het beroemdste Nederlandse vogelportret, door Carel Fabritius geschilderd in 1654 en nu een enorme publiekstrekker in het Mauritshuis in Den Haag.
29
Juul Kraijer, ‘Spawn’, 2019, driekanaalsvideo, 14:12 min., privécollectie
Waarom zijn Ovidius’ verhalen over gedaanteverwisselingen al eeuwenlang een inspiratiebron? Het Rijksmuseum in Amsterdam laat in ‘Metamorfosen’ zien hoe kunstenaars, van Correggio tot Bourgeois, de klassieke verhalen over verlangens, macht en identiteit telkens opnieuw verbeelden. DOOR ROBERT-JAN MULLER
48
E
en slaapkameropdracht was het, van de hertog van Mantua, Federico II Gonzaga, aan de Noord-Italiaanse schilder Antonio da Correggio (1489-1534): vier schilderijen met als onderwerp de overspelige liefdes van oppergod Jupiter, een onderwerp dat nauw aansloot bij de amoureuze staat van dienst van de hertog zelf. De vier scenes werden ontleend aan de Metamorfosen van Ovidius (43 v.Chr.-17 n.Chr.), de Romeinse dichter die in vijftien boeken verhalen opschreef over gedaanteverwisselingen van zowel de goden als van mensen. Met plezier beschreef Ovidius de seksuele escapades en de soms gruwelijke straffen die erop volgden. Ook het belezen publiek uit de vijftiende eeuw smulde van dit dichtwerk dat werd voltooid in het jaar 8 na Christus. In elk van de vier door Correggio geschilderde scènes dringt de god Jupiter zich in een getransformeerde gedaante op aan zijn objecten van begeerte: drie vrouwen en een jongeman. Zo wordt koningsdochter Danaë
KUNST& ERFGOEDJean-Leon Gerôme, ‘Pygmalion en Galatea’, ca. 1890, olieverf op doek, 88,9 x 68,6 cm, The Metropolitan Museum of Art, New York
49
VAN GROEPSKNUFFEL TOT MOEDERSCHAP
54
FOTO: DALE GRANT
Aline Thomassen
FOTO: ANNABEL OOSTENWEGHEL
Tanja Ritterbex
HEDENDAAGSEKUNST-
Ze ontlenen hun onderwerpen aan het dagelijks bestaan en slingeren die met schwung en zonder gêne op doek of papier. Het Bonnefanten in Maastricht zet drie onorthodoxe vrouwelijke schilders in de spotlights. DOOR MARINA DE VRIES
Keetje Mans
FOTO: ANNELINDE DE JONG
Keetje Mans
H
un werk is op het eerste gezicht behoorlijk verschillend. Liefhebber van rauwe muziek en fantasyboeken Keetje Mans (1979) maakt bedachtzame schilderijen met een melancholieke ondertoon. Zij nodigt de toeschouwer uit om langzaam te kijken, zodat achter de herkenbare wereld een wonderlijk universum tevoorschijn komt. De schilderijen en tekeningen van Tanja Ritterbex (1985) zijn hysterische, autobiografische tableaux vivants, waarin ze zichzelf en haar leven even brutaal als schaamteloos te kijk zet. En Aline Thomassen (1964) schildert sinds jaar en dag voluptueuze lichamen – een kluwen van aders, organen, wonden en gevoelens legt een innerlijke wereld bloot. Bonnefanten brengt deze drie eigenzinnige schilders samen in ‘Bitches Brew’, dat nadrukkelijk geen groepsexpositie is, maar een verzameling van drie solotentoonstellingen. Alle drie de kunstenaars hebben in het begin van hun carrière in het Bonnefanten geëxposeerd; inmiddels zijn ze gevestigde namen met krachtige, herkenbare oeuvres. Ondanks hun verschillen zijn in hun werk talrijke dwarsverbanden te ontdekken. Al is het maar omdat ze alle drie zijn geboren of opgegroeid in een katholieke, zuidelijke, traditie. Hun werken zijn expressief en ze zijn ieder op hun eigen manier niet bang voor emotie of magie (in tegenstelling tot de meer minimalistische of sobere calvinistische traditie). Wat ze verder delen, is een vanzelfsprekende onverschrokkenheid. Ze zijn niet uitgesproken feministisch of hypergeëngageerd, maar ze trekken zich ook niks aan van regels. Zodoende banen ze hun eigen pad. Waren onderwerpen dicht bij het gewone leven tot voor kort taboe; deze vrouwen ontlenen hun onderwerpen juist aan het dagelijks bestaan: van cowboylaars tot vrouwenlijf, van groepsknuffel tot moederschap. Niet alleen in hun thematiek, maar ook in hun manier van schilderen en kleurgebruik zijn ze onorthodox. Thomassen schildert haar op Marokkaanse vriendinnen geënte stoere wezens met aquarel, in principe een waterig product, maar zij heeft een sensueel, verzadigd kleurenpalet gevonden. Ritterbex mengt glitter door haar verf, gebruikt viltstift en mierzoete neonkleuren. Mans smeert verf rechtstreeks uit de tube door haar verflagen, om wat vuilheid aan te brengen. Zij is gefascineerd door decoratieve patronen en volkskunst, die lang als kitscherig werden beschouwd. Van Mans via Ritterbex naar Thomassen voert ‘Bitches Brew’, een samenhangende reis langs drie originele oeuvres.
55
VOLGEND NUMMER Vrouwelijke meesterschilders, Van Goghs lievelingskleur en naakte lichamen Onvergetelijke vrouwen
Geel
Naakt dat raakt
Louise Hollandine van de Palts, ‘Zelfportret’ (detail), ca. 1650-55
Vincent van Gogh, ‘Zonnebloemen’ (detail), 1889, Van Gogh Museum, Amsterdam
Charley Toorop, ‘Liggend naakt’ (detail), 1932 (foto: Marc Pluim)
Museumtijdschrift nummer 2 ligt vanaf 3 maart in de winkels
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Museumtijdschrift verschijnt 8x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees Kunstkring De Ploeg, heeft zich binnen de modernistische schilderkunst doen kennen als
zichzelf blijvende, vrije geest: ‘een schilderend musicus die steeds variaties speelt op zijn eigen thema’s of op thema’s van anderen’. Na zijn pensionering in 1948 komt zijn kunstenaarschap tot volle wasdom tijdens een terugkerend
cadeau bij een jaarabonnement
verblijf op Schiermonnikoog.
Alles achter zich latend ervaart hij in de stilte van het duinlandschap een ultiem gevoel van vrijheid. In zijn aquarellen is de relatie
met de werkelijkheid eerst nog herkenbaar aanwezig maar
maakt uiteindelijk plaats voor een abstract orgiastisch spel van kleuren, strepen, toetsen en vegen.
Collectie in context | Van Abbemuseum 1936-2024 In dit boek wordt de verwerving van negentien werken voor de collectie van het Van Abbemuseum besproken in samenhang met het beleid van de acht opeenvolgende directeuren. Wat was ten tijde van de verwerving de status van het werk en zijn maker? Hoe paste het in het collectiebeleid van de directeur? En wat is er met het kunstwerk gedaan, nadat de directeur die het had gekocht was vertrokken? Collectie in context laat de lezer beseffen dat museumcollecties nooit vanzelfsprekend en statisch zijn.
D e Plo eg op Schier monniko og
een zeer ontvankelijke, maar
Peter Jordens
Jan Gerrit Jordens (1883-1962), prominent lid van de Groninger
Peter Jordens
D e Pl o e g op S c h i e r m o n n i k o o g
cadeau bij een tweejarig abonnement
De Ploeg op Schiermonnikoog | Jan Jordens, zomer, zon en waterverf Jan Gerrit Jordens (1883-1962), een van de schilders van De Ploeg, verbleef jarenlang ’s zomers op Schiermonnikoog. Daar maakte hij kleine werken met impressies van het eiland, ‘Schiermonnikoogjes’ genoemd. Het zijn charmante, zomerse schilderijen. Jordens heeft zich binnen de modernistische schilderkunst doen kennen als een zeer ontvankelijke, maar zichzelf blijvende, vrije geest: ‘een schilderend musicus die steeds variaties speelt op zijn eigen thema’s of op thema’s van anderen’.
224 pagina’s, gebonden, 20 x 26,5 cm, ISBN 978 94 625 8514 0
€ 24,95
144 pagina’s, gebonden, 20 x 26,5 cm, ISBN 978 94 625 8687 1
€ 34,95
OOK VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WBOOKS.COM OF BEL 038 - 467 34 00