diap
ARMANDO’S LIEVELINGEN 19 SEP 2019 T|M 1 MRT 2020
Overzichtstentoonstelling van de privé-collectie van Armando (1929-2018) die in ruim 50 jaar tijd 400 werken verzamelde van 140 hedendaagse kunstenaars. Openingsconcert met sinfonia rotterdam op zijn geboortedag 18 sep om 20.00 uur. Koop tickets voor museum en/of concert op chabotmuseum.nl
DE VRIENDEN VAN VINCENT
nr 6 sept-okt 2019 • € 9,95 • verschijnt 8x per jaar Enschede
Johann Tischbein Groots portrettist van sterke vrouwen Gorssel
Britse meesters
Terugkeer naar de
Bergen, Museum Kranenburgh werkelijkheid Amsterdam
Smeltkroes Parijs
’s-Hertogenbosch, Het Noordbrabants Museum
Vruchtbare mix van kunst en migratie
+ de tentoonstellingsagenda 40 pagina’s gratis bijlage
gsagenda nstellin ht e overzic tentoo st complet het mee
BP
18 september 2019 openingsconcert Sinfonia Rotterdam
beeld Stephan Vanfleteren — ontwerp zee
Paul Klemann Przemyslaw Kiebzak Bernd Koberling Arno Kramer Reinier Lucassen Inge Mahn Herman Makkink Raquel Maulwurf Martin McMurray Carlijn Mens Sal Meyers Nello Mirando Carlos Mosquera Kurt Mühlenhaupt Herta Müller Jan Coenraad Nachenius Evelien Nijeboer Nikifor Ronald Noorman Gouke Notebomer Mai van Oers Hansje van Ooijen Anne van de Pals Jürgen Partenheimer Vygantas Paukštė Uta Pfeiffer Henri Plaat Han Ploos van Amstel Jaap Ploos van Amstel Eddy Posthuma de Boer Andre Prues Maya van Putten Arnulf Rainer Susanna Ramolla Mariëtte Renssen Lon Robbé Kinga Roder Jan Roeland Ingo Ronkholz Gisela Schattenburg Riky Schellart Cornelia Schleime Sava Sekulic Carlos Mosquera Günther Schützenhofer Joseph Semah Giuseppe Spagnulo Arjanne van der Spek German Stegmaier Yvonne Strang Antonia Talamini Antoni Tàpies Pascale Ticheler Jana Troschke Oswald Tschirtner Piet Tuytel Ulay Berry le Va Ludwig Vandevelde Rob de Vries August Walla Roy Wenzel Co Westerik Terry Winters Henk van Woerden Agatha Wojciechowsky Robert Zandvliet Frank Michael Zeidler e.a.
nr 6 • 2019
Ko Aarts Leon Adriaans Greet van Amstel Marion Angulanza Anutosh Marlies Appel Martin Assig Marjolijn van den Assem Margreet Baas Laila Bachtiar Joseph Barbiero Hannah van Bart Franz Bender Jaap Berghuis Ansuya Blom Raymond Boekelder Karl Bohrmann Anna Bolten Mario de Brabandere Fons Brasser Frank van der Broeck Hans Broek Sjoerd Buisman Jan de Beus Karoline Bröckel Abraham David Christian Adam Colton Lovis Corinth Henryk Csesnik Walter Dahn Kris van Dessel Walter Dexel Florette Dijkstra Damian Valles Dilla Charles Donker Femmy van Doodenweerd Marcel van Eeden Paul van der Eerden Otto Egberts Herbert Egl Friedrich Einhoff Adine Engelman Leonard Fink Johann Fischer Fridolin Frenzel Hamish Fulton Johannes Gecelli Joris Geurts Hubertus von der Goltz Nan Groot Antink Klaas Gubbels Bettie van Haaster Klaus Hack Kristelle Hawlakuk Henri Heerbrant Frank van Hemert Helmut Hladisch Berend Hoekstra Tjibbe Hooghiemstra Wolfgang Hueber Henri Jacobs Foma Jaremtschuk Hans Juchser Ama Kaag Jaap Kaal Salim Karami Peter Keizer Veronika Kellndorfer Caroline Klaassen Franz Kernbeis
Stem op uw favoriete tentoonstelling + win een kunst-stedentrip
BP
diap
02
SEP
13
OKT
INHOUD-
Beeld omslag: Vincent van Gogh, ‘De Arlésienne (Madame Ginoux)’, 1890, olieverf op doek, 60 x 50 cm, Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea, Rome
museumtijdschrift.nl
nr 6 / september-oktober 2019
60
Colin Gill, ‘Allegro (Allegory)’, 1920-1921, Liss Llewellyn, Liverpool
40
26
Piet Mondriaan, Compositie no. IV, 1929
6
Paloma Varga Weisz, ‘Cabinet’, 2013, (foto: Stephan Hostettler)
MODERNE KUNST
20 De vrienden van Vincent Een genuanceerd beeld van Van Goghs complexe sociale leven door Stefan Kuiper
48 11-18
71-77
MUSEUM - KORT
De mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland, inclusief de vooruitblik
MUSEUM & MEER het atelier Folkert de Jong de gevestigde Claudy Jongstra de nieuwkomer Joana Schneider boeken & meer
HEDENDAAGSE KUNST
26 Paloma Varga Weisz
Verontrustende en intrigerende sculpturen in hout en keramiek door Arjan Reinders OUDE KUNST
34 Jong in de 19e eeuw
Het kinderportret als afspiegeling van een tumultueus tijdperk door Edo Dijksterhuis MODERNE KUNST
40 Migranten in Parijs
Picasso, Chagall en Mondriaan waren vreemdeling in de Lichtstad door Kees Keijer INTERVIEW
48 Design van het Derde Rijk
Museumdirecteur Timo de Rijk over de esthetiek van nazi-ontwerp door Bernard Hulsman OUDE KUNST
46 59 25 32
COLUMNS
Oek de Jong Die goeie, ouwe beeldhouwkunst Maria Barnas Elspeth Diederix
Museumtijdschrift Arrangement Lezing Van Goghs intimi Stem & win En kom naar de Dag van de Tentoonstelling
52 Kordate portretten
J.F.A. Tischbein had een voorkeur voor sterke, zelfstandige vrouwen door Saskia Cohen MODERNE KUNST
60 Brits realisme
Na de Eerste Wereldoorlog waren de Britten klaar met het experiment door Mieke Rijnders MODERNE KUNST
66 Geweven protest
Wat zeggen de politieke wandtapijten van Hannah Ryggen ons nog? door Dorien Tamis
7
Verlangen naar vriendschap Een kluizenaar die het liefst alleen met zijn doek en penselen was, of een gezelligheidsmens die hunkerde naar liefde en aandacht? ‘Van Goghs intimi’ geeft een genuanceerd beeld van Vincents sociale leven. DOOR STEFAN KUIPER
V Émile Bernard, ‘Zelfportret’, ca. 1892, olieverf op doek, 55 x 45 cm, Van Gogh Museum, Amsterdam
incent had een vriend, Anthon van Rappard. Hij was ook kunstschilder, een beminnelijke, welgemanierde en onzekere jongeman. Een ideale schoonzoon, voilà. In Nuenen, waar Vincents familie woonde, zagen ze hem graag komen. Omgekeerd kwam Van Rappard graag bij de Van Goghs thuis. “Ik geniet nog van die heerlijke wandeling die we dien eersten avond maakten langs allerlei paadjes en velden”, schreef hij na Vincents overlijden aan diens moeder, Anna. “En onze tochten naar Seppen, Passievaart, Liesbosch – ik kijk er mijn schetsboeken menigmaal op na.” De vriendschap was toen al jaren bekoeld. Van Rappard had het gewaagd om kritiek te leveren op een schilderij waarop Vincent maandenlang had gezwoegd, De aardappeleters (1885) heette het (“Ge zult me toestemmen dat zulk werk niet ernstig gemeend is. Ge kunt meer dan dit – gelukkig”). Dat was het begin van het einde. Vincent vatte de kritiek op als een oorlogsverklaring. Voortaan, schreef hij zijn vriend koeltjes, zat deze in hetzelfde kamp als zijn oude werkgever Hermanus Tersteeg, zijn voormalige leermeester Anton Mauve en zijn ouders, het kamp met foute
Vincent van Gogh, ‘La berceuse (Madame Roulin)’, 1889, olieverf op doek, 92,7 x 73,8 cm, The Art Institute of Chicago
BIZAR, INTIEM, KRACHTIG
De beelden van Paloma Varga Weisz combineren vervreemdende taferelen met knap vakmanschap. Hun kalmte desoriĂŤnteert en houdt je in de greep. DOOR ARJAN REINDERS
‘Waldfrau’, 2001, lindehout, textiel, © kunstenaar, La Gaia, Busca (foto: Stephan Hostettler)
‘Bumped Body’, 2017, verzilverd lindehout, 110 x 40 x 40 cm, © kunstenaar (foto: Stephan Hostettler)
27
Stem & win
Wat is uw favoriete tentoonstelling?
De nominaties voor de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs 2019* zijn bekend. Een vakjury** stelde de top 10 samen, u kiest de winnaar! Het winnende museum ontvangt € 10.000 en u maakt kans op een kunst-stedentrip voor twee personen naar Madrid, Rome of Florence met SRC Reizen.
‘Studio Drift, Coded Nature’ Stedelijk Museum, Amsterdam 25 april t/m 26 augustus 2018
‘Escher op reis’ Fries Museum, Leeuwarden 28 april t/m 28 oktober 2018
‘Iran, Bakermat van de beschaving’ Drents Museum, Assen 17 juni t/m 18 november 2018
Stem & win een kunst-stedentrip naar Madrid, Rome of Florence ‘Ik, Maria van Gelre’
‘Utrecht, Caravaggio en Europa’
Museum Het Valkhof, Nijmegen 13 oktober 2018 t/m 6 januari 2019
‘Erwin Olaf’ Gemeentemuseum, Den Haag 16 februari t/m 12 mei 2019
Centraal Museum, Utrecht 16 december 2018 t/m 24 maart 2019
‘Hockney-Van Gogh’ Van Gogh Museum, Amsterdam 1 maart t/m 26 mei 2019
‘Luc Tuymans, The Return’ Museum De Pont, Tilburg 29 juni t/m 17 november 2019
Stem voor 1 oktober op www.tentoonstellingsprijs.nl 32
h’ ve
RMO
’, 1916-19 ies lel er
ude Monet, ‘W Cla at
aar 2018, ‘Ni winn ne
Dag van de Tentoonstelling vrijdag 18 oktober De door u gekozen winnaar van de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs wordt 18 oktober bekendgemaakt in Gemeentemuseum Den Haag*. Kom ook Bestel n u naar de Dag van de Tentoonstelling. kaarten vol = vol ‘s Ochtends kunt u dé tentoonstelling van dit najaar bezoeken: ‘Monet - Tuinen van verbeelding’. Voorafgaand aan de prijsuitreiking met borrel krijgt u een lezing over Monet door conservator Frouke van Dijke. Daarnaast krijgt u een rondleiding door een tentoonstelling naar keuze.
‘Leonardo da Vinci’ Teylers Museum, Haarlem 5 oktober 2018 t/m 6 januari 2019
Praktische informatie Wanneer:
vrijdag 18 oktober 2019
Waar:
Gemeentemuseum Den Haag*
*Gemeentemuseum Den Haag heet vanaf 12 oktober Kunstmuseum Den Haag
Programma: vanaf 10:00 entreeticket museum ophalen bij infobalie 12:30-14:30 registratie middagprogramma bij Museumtijdschrift in de hal
‘Nederland-Bauhaus, Pioniers van een nieuwe wereld’ Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam 9 februari t/m 26 mei 2019
15:15
pauze
15:30
rondleiding (groep B) / lezing (groep A)
16:30
borrel in restaurant Gember
16:45
uitreiking Tentoonstellingsprijs 2019
17:30
afsluiting € 18,50 met Museumkaart € 34,50 zonder Museumkaart
Tentoonstellingsprijs wordt dit jaar voor de tweede keer georganiseerd.
Inclusief:
entree museum (incl. toeslag), dagticket ‘Monet - Tuinen van
** De vakjury bestaat uit Adriana Esmeijer,
verbeelding’, lezing, rondleiding,
directeur Prins Bernhard Cultuurfonds en juryvoorzitter, Peter van Duinen, directeur Vrije Academie, en Marina de Vries, hoofdredacteur Museumtijdschrift.
2 drankjes met hapjes
Schrijf u nu in! (vol=vol). Bestel vóór 4 oktober uw kaarten via de webwinkel: museumtijdschrift.nl/winkel/dagvdtentoonstelling of bel 038 - 467 34 00 FOTO : GERRIT SCHREURS
SPONSOR
lezing (groep A) / rondleiding (groep B)
Prijs:
*De Museumtijdschrift
PARTNERS
14:30
Voor aanvullende vragen: arrangement@museumtijdschrift.nl Of telefonisch: 038 – 467 34 00
museumtijdschrift.nl/winkel
POWER ONDER DE PRUIKEN
Wie door de gepoederde pruiken, pandjesjassen en watervallen van jurken heen kijkt, ontdekt in de portretten van Johann Friedrich August Tischbein een zeldzaam natuurlijke flair, destijds voorbode van een nieuw tijdperk. DOOR SASKIA COHEN
H
et was mogelijk die andere telg uit het Duitse schildergeslacht Tischbein die hen samenbracht. Neef Johann Heinrich Wilhelm, ook wel de ‘Goethe-Tischbein’ genoemd vanwege zijn beroemde portret van deze schrijver, bezocht Nederland in 1772-1773 en kwam over de vloer bij de Amsterdamse kunstkenner en -verzamelaar Johannes Lublink de Oude. Toen diens zoon Johannes Lublink de Jonge ruim twintig jaar later pendantportretten bestelde van zichzelf en zijn vrouw Cornelia Rijdenius, besloot hij die opdracht te gunnen aan Johann Friedrich August Tischbein (1750-1812). Succes verzekerd, want deze portretschilder was ongetwijfeld een van de beroemdste en meest getalenteerde Duitse portretschilders van dat moment.
STILLE OVERPEINZING
‘Portret van Johannes Lublink de Jonge (1736-1816)’, ca. 1794, olieverf op doek, 101 x 72 cm, Rijksmuseum Twenthe, Enschede (bruikleen Rijksmuseum, Amsterdam)
Tischbein portretteerde de echtelieden Lublink-Rijdenius met een ongelooflijke helderheid en ongedwongenheid. Het is waar, in portretten uit deze periode ontkomen we niet aan de pruiken, weelderige japonnen en zogeheten frakken, herenjassen met lange panden. Maar dat neemt niet weg dat dit echtpaar erbij zit alsof de laatste poseersessie zojuist is afgerond. Nog even en dan richten ze zich weer op hun dagelijkse bezigheden. Johannes Lublink de Jonge – filosoof, letterkundige, polyglot, kunstkenner en vanaf 1795 staatsman van de ontluikende Bataafse Republiek – heeft zich omgedraaid op zijn stoel en wil ieder moment zijn schrijfwerk hervatten. De natuurlijkheid
‘Portret van Cornelia Rijdenius (1746-1826)’, ca. 1794, olieverf op doek, 101 x 72 cm, Rijksmuseum Twenthe, Enschede (bruikleen Rijksmuseum, Amsterdam)
53
VOLGEND NUMMER Blikvangers, doorkijkjes en waterlelies
Mendini
De Hooch
Monet
20-90-40-0 cmyk
Alessandro Mendini, ‘Kandissi Sofa’, 1980
Pieter de Hooch, ‘De moeder’, 1661-63
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Claude Monet, ‘Waterlelies’, 1914-17
Museumtijdschrift nummer 7 ligt op 15 oktober in de winkel Museumtijdschrift verschijnt 8x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Schrijf u nu in voor onze digitale nieuwsbrief boordevol tips & iedere week een nieuwe recensie Blijf op de hoogte!
Download nu de gratis Tentoonstelingsagenda-app Beschikbaar voor iOS én Android via de App Store of Google Play
@museumtijdschrift kunt u ook volgen op social media
museumtijdschrift.nl/nieuwsbrief