nr 3 april-mei 2019 • € 9,95 • verschijnt 8x per jaar diap
Den Haag
Carel Visser
Ode aan nestor van de beeldhouwkunst Wassenaar
nr 3 • 2019
Do Ho Suh
Beeldschone ruimtes over thuiszijn ‘s-Hertogenbosch
Van Spaendoncks
T/M 1 SEP 2019 BRANDING ROTTERDAM (1917-1926) DE INTERNATIONALE AVANT-GARDE IN ROTTERDAM
De beste bloem schilders van hun tijd
+ de tentoonstellingsagenda 36 pagina’s gratis bijlage
gsagenda stellin ht e overzic tentoston complet het mee
diap
TILBURG
ORN House
for Sale
APELDO
Museum
14
nde Lustwara
APR
05
MEI
26
MEI
26
MEI
T/M 1 SEP 2019
BEZOEK DE PARELS VAN HET NIEUWE BOUWEN
MET CHABOT NAAR VAN NELLE
foto Ossip van Duivenbode
IEDERE ZA & ZO RECHTSTREEKS MET EIGEN BUS
MARIA LASSNIG
BP
Amsterdam
BP BP
nr 3 / dschrift
umtij
e bij muse
gratis bijlag
foto Jannes Linders
WASSILY KANDINSKY (1866-1944), Grosse Studie, 1914, olieverf op doek, 101×79,3 cm. collectie Museum Boijmans Van Beuningen
ASSEN Drents
2019
ww
INHOUD-
Beeld omslag: Maria Lassnig, ‘Dame mit Hirn’, ca. 1990-99, olieverf op doek, 125 x 100 cm, © Maria Lassnig Foundation
museumtijdschrift.nl nr. 3 / april-mei 2019
32 26
20 60
6
66 40
MODERNE KUNST
20 Maria Lassnig
Met haar drastische portretten kruipt zij nog altijd onder de huid door Frits de Coninck MODERNE KUNST
26 Carel Visser
Nestor van de beeldhouwkunst haalde drama uit plaatijzer door Linda Boersma OUDE KUNST
32 Bloemschilders in Parijs Do Ho Suh, courtesy de kunstenaar en Victoria Miro, Londen/VenetiĂŤ (foto: Daniel Dorsa)
Het succes van Gerard en Cornelis van Spaendonck door Adrienne Quarles van Ufford HEDENDAAGSE KUNST
11-18
71-77
MUSEUM - KORT 30 Museumtijdschrifttips: de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland
MUSEUM & MEER het atelier Remy Jungerman de gevestigde Giny Vos de nieuwkomer Jenny Lindblom boeken & meer
COLUMNS
39
Maria Barnas Roger Hiorns
52
Oek de Jong Van Gogh in filmbeelden
40 Do Ho Suh
Beeldschone transparante ruimtes over ontheemding en thuiszijn door Annet Withagen OUDE KUNST
46 Superster avant la lettre Von Goethes enorme belang voor de beeldende kunst door Homme Siebenga DESIGN
54 Parallel universum
Megalomane reis langs de geschiedenis van sciencefiction door Edo Dijksterhuis HEDENDAAGSE KUNST
60 Jessica Stockholder
Kleurige stillevens met sinaasappels en winkelmandjes door Esther Darley ERFGOED
66 Middeleeuwse tuinen
Zowel in oost als in west was de tuin oord van nut en bespiegeling door Theo Toebosch
7
D N E G N A H F A & R E Z IJ S ’ I M SALA
Carel Visser was de nestor van de Nederlandse modernistische beeldhouwkunst. Hij hakte, stapelde en vouwde. Hij haalde drama uit pijpen en plaatijzer. Museum Beelden aan Zee eert hem met een overzicht. DOOR LINDA BOERSMA
‘Glasrivier’, 1985, rubber, metaal, autolak en glas, 70 x 500 x 400 cm, Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen (foto: Jannes Linders, Rotterdam)
27
BLOEMEN in oorlogstijd
Gerard en Cornelis van Spaendonck waren de beste bloemschilders uit hun tijd. Vanuit Brabant trokken ze naar Parijs en begaven zich daar al gauw in de hoogste kringen.
W
DOOR ADRIENNE QUARLES VAN UFFORD
boven: Gerard van Spaendonck, Snuifdoos met miniatuur van een bloemstilleven, z.j., schildpad en gouache, diameter 9 cm, ’s-Hertogenbosch, Het Noordbrabants Museum links: Gerard van Spaendonck, ‘Bloemstil leven met albasten vaas’, 1783, olieverf op doek, 80.5 x 64 cm, Amsterdam, Rijksmuseum
at doet een guillotine op een tentoonstelling over achttiende-eeuwse bloemschilderkunst? Dat is wel het allerlaatste wat je daar verwacht tegen te komen. Toch vat het gruwelijke beulswapen treffend het tijdvak samen waarin de Tilburgse broers Gerard (1746-1822) en Cornelis (1756-1839) van Spaendonck leefden: de periode rond de Franse Revolutie (1789). Paul Huys Janssen, conservator van Het Noordbrabants Museum in Den Bosch en samensteller van ‘De geur van succes. Gerard & Cornelis van Spaendonck, bloemschilders in Parijs’, heeft lichtjes in zijn ogen als hij vertelt hoe de beide broers, die in Parijs werkten in dienst van koning Lodewijk XVI, ook na diens onthoofding in 1793 rustig door konden gaan met dat waar ze zo goed in waren: het schilderen van bloemstukken. Het leven in de Franse hoofdstad stond op zijn kop, rellen waren aan de orde van de dag en de zuivering onder het schrikbewind van Maximilien de
Robespierre van 1793-94 kostte zo’n veertigduizend mensen het leven. Maar Frankrijk zou Frankrijk niet zijn als er al die tijd kennelijk niet ook gewoon een behoefte aan luxegoederen zou bestaan. En precies daarvan leefden de broers Van Spaendonck. Gerard van Spaendonck, de oudste van de twee, was op z’n 22e in Parijs gearriveerd. Hij kwam vers van de Antwerpse Academie, na een studie van zes jaar. Het was 1769. Hij was goed opgeleid en moet uitstekende aanbevelingsbrieven op zak hebben gehad, want al direct had de jonge schilder succes in de Franse hoofdstad. “Hij verkeerde meteen in de beste kringen.”
DAUWDRUPPELS Van Spaendonck maakte bloemstukken die hun weerga niet kenden en schilderde rozen, tulpen, riddersporen of willekeurig welke andere bloemsoort, die eruitzien alsof ze net geplukt zijn, de dauwdruppels er nog op, met een bijtje erbij dat op de geur lijkt af te komen. Bloemschilderkunst was al bijzonder geliefd op dat moment. Overal kwam je in die tijd bloemen tegen, als versiering van snuifdozen, als wanddecoratie of in de kunst. En Van Spaendonck was nou juist daarin een meester, duidelijk op zeventiende-eeuwse Hollandse meesters voort-
33
EEN HUIS IN TWEE KOFFERS Dwalen door de doorzichtige ruimtes van Do Ho Suh is als dwalen door een virtuele werkelijkheid. De poëtische architectuur roept herinneringen op aan dat ene huis waarin je zelf hebt gewoond. DOOR ANNET WITHAGEN
‘Main Entrance, 348 West 22nd Street, New York, NY 10011, USA’, 2016, polyester, roestvrij staal, 312,3 x 174,1 x 214,7 cm, Wassenaar, Museum Voorlinden, © Do Ho Suh
40
‘Passage/s’, 2017 (detail), polyester, roestvrij staal, variabele afmetingen, © Do Ho Suh, courtesy de kunstenaar/Lehmann Maupin Gallery, New York, Hong Kong, Seoul en Victoria Miro, Londen, Venetië
41
VOLGEND NUMMER Weefsels, beelden en zwierige schilderijen Bauhaus& Textiel
Charlotte van Pallandt
Federico Zandomeneghi
20-90-40-0 cmyk
Koen Taselaer, 'A slightly inaccurate but nonetheless lightly entertaining story of the Bauhaus' (detail), 2018
'Portret van Hermen Molendijk, burgemeester van Amersfoort', 1960, collectie Rijksmuseum Amsterdam
'Fanciulla dormiente (A letto)' (detail), 1878, Gallerie degli Uffizi, Florence
Museumtijdschrift nummer 4 ligt op 28 mei in de winkel
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees
ele steun van zijn kunstvrienden gaat kuren in Davos en kennismaakt met de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner. Kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als H.N. Werkman, Jan Altink, Johan Dijkstra en Jan van der Zee raken aangestoken door Wiegers’ experimenteerdrift. Ook vernieuwende architecten, beeldhouwers, letterkundigen en de toonkunstenaar Daniël Ruyneman worden lid
Steve Schapiro, David Bowie In Diagonal Stripes, 1974 © Getty Images
JCK.NL/KABBALA
de vereniging in een stroomversnelling als Jan Wiegers, een van de oprichters, met financi-
en trekken met hun netwerk aan contacten De Ploeg de internationale avant-garde in. Dit boek richt de schijnwerper op De Ploeg in de stormachtige jaren twintig, met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking.
DE PLOEG AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928
DE PLOEG – AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928 De schijnwerpers staan op kunstenaarsstroming De Ploeg in de stormachtige jaren twintig. Met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking. Met kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als Jan Wiegers, H.N. Werkman, Jan Altink en Johan Dijkstra.
cadeau bij een jaarabonnemen t
et Grote Gouden Eeuw Boek geeft een compleet overzicht van de
h
schilderkunst uit één van de meest opmerkelijke perioden
in de Nederlandse geschiedenis.
De zeventiende eeuw noemt men vaak de Gouden Eeuw vanwege de grote rijkdom die toen werd vergaard, en de indrukwekkende
cadeau bij een tweejarig abonnemen t
h E t G rOt E
29 MAART T/M 25 AUGUSTUS 2019
stimuleert onderlinge uitwisseling en verbaast het Groningse publiek met de kwaliteit van de eerste expositie. Dan raken de activiteiten van
cadeau bij een jaarabonnemen t
GOUDEN EEUW bOEk
DE KUNST VAN DE JOODSE MYSTIEK
in de zomer van 1918 dat het tijd wordt om het braakliggende Groningse kunstleven vruchtbaar te maken. De kunstkring die ze oprichten
AVANT-GARDE IN GRONINGEN DE PLOEG 1918-1928
KABBALA
Avant-garde in Groningen. De Ploeg 1918-1928 De Ploeg: een groep jonge kunstenaars besluit
h E t G rOt E
GOUDEN EEUW bOEk
In deze reeks verschenen eerder
cultuur die tot bloei kwam. Het was vooral de schilderkunst die
daarin uitblonk. Talloze schilders met groot talent schiepen geJeroen Giltaij werd na zijn studie in
Het Grote 40-45 Boek
durende die hele eeuw meesterwerken, die na ruim vier eeuwen
1972 assistent-conservator teken-
nog steeds bewondering wekken. Hun schilderijen behoren tot de
kunst in het Museum Boijmans
pronkstukken van musea waar dan ook ter wereld.
Van Beuningen, waar hij de catalo-
Aan het begin van de zeventiende eeuw begon men landschappen,
gus schreef van de tekeningen van
stillevens, taferelen uit het dagelijks leven, zeegezichten en kerk-
Rembrandt en zijn school. In 1978
interieurs te schilderen zoals nog niet eerder was vertoond. Het
René Kok en Erik Somers
in samenwerking met het niod Het Grote Jaren 50 Boek
Paul Brood, René Kok en Erik Somers
werd hij hier hoofdconservator
lijkt alsof de schilders hun dagelijkse omgeving wilden vastleggen,
in samenwerking met het
oude schilders en beeldhouwkunst
maar zij deden dat allemaal in het atelier achter de ezel. De
Nationaal Archief
en organiseerde hij verschillende
schilders hadden een verbeeldingskracht die men zich nu niet
tentoonstellingen, onder meer over
meer kan voorstellen. De hele eeuw lang dienden zich nieuwe
Het Grote Boerderijen Boek
thema’s in de zeventiende-eeuwse
talenten met een eigen stijl aan. De schilderkunst van de Gouden
Ben Kooij en Judith Toebast
schilderkunst. De catalogus van de
Eeuw kenmerkt zich door een niet aflatende creativiteit, de
in samenwerking met de
tentoonstelling over de architec-
enorme productie en een stijl, die uniek was en kenmerkend
Rijksdienst voor het Cultureel
tuurschilderkunst werd in 1991
voor die tijd. De grote namen Rembrandt, Vermeer en Frans Hals
Erfgoed
bekroond met de Prix Minda de
zijn wereldberoemd, maar ook de schilderijen van meesters met
Gunzburg. Hij promoveerde in
minder bekende namen zijn vaak prachtig, heerlijk, kostelijk of
1997 op de Siciliaanse verzamelaar
indrukwekkend.
Antonio Ruffo, die schilderijen bij Rembrandt bestelde. In 2004 ver-
Het Grote Gouden Eeuw Boek is geschreven en samengesteld door
scheen zijn beknopte overzicht van
Jeroen Giltaij, oud-hoofdconservator Oude Schilderkunst in het
de schilderkunst van de Gouden
Museum Boijmans Van Beuningen.
h E t G rOt E
GOUDEN EEUW bOEk
Eeuw, uitgangspunt voor dit boek.
j e ro e n g i lta i j
WWW.WBooKS.CoM
ESCHER OP REIS
HET GROTE GOUDEN EEUW BOEK
Dit boek volgt M.C. Escher op zijn fysieke en mentale reizen. De reis begint in 1898 als Escher in Leeuwarden wordt geboren. De locaties waar hij later verblijft zijn van grote invloed op zijn kunstenaarschap. Van het grauwe, platte Nederland tot de zon en bergen van de Mediterrane.
Portretten, landschappen en stillevens. In 21 hoofdstukken geeft Jeroen Giltaij, oudconservator Museum Boijmans Van Beuningen, een overzicht van 230 schilders en 320 schilderijen uit de periode 1600-1700. Dit standaardwerk belicht de veelzijdigheid en de kwaliteit van de Hollandse schilderkunst.
€ 29,95
€ 49,95
€ 34,95
OOK VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 - 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)
Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst