diap
nr 2 • 2019
DAVID HOCKNEY
nr 2 maart 2019 • € 9,95 • verschijnt 8x per jaar
Amsterdam
Amsterdam
10 jaar Hermitage Tijdreis door de kunstgeschiedenis Brussel
Ellen Gallagher
Ode aan het landschap
Afro-Amerikaanse blik op het universum
AM-BIG-YOU-US LEGSICON
Laure Prouvost
Maastricht
08.02–19.05.2019
Meester van Elsloo Superieur middeleeuws houtsnijwerk
Exhibition Architecture by Diogo Passarinho Studio / New publication Laure Prouvost: LEGSICON co-published with Book Works.
+ de tentoonstellingsagenda 36 pagina’s gratis bijlage
MUSEUM VAN HEDENDAAGSE KUNST ANTWERPEN Leuvenstraat 32, 2000 Antwerpen www.muhka.be
gsagenda nstellin ht e overzic tentoo st complet het mee
BP
diap
04
MRT
14
APR
INHOUD-
Beeld omslag: David Hockney, ‘The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven) – 17 May’, iPad-tekening op papier, editie 25, 140 x 105,5 cm, © David Hockney (foto: Richard Schmidt)
museumtijdschrift.nl nr. 2 / maart 2019
20
David Hockney, ‘Under the Trees, Bigger’, 2010-11, olieverf op 20 doeken, 366 x 610 cm, © David Hockney (foto: Richard Schmidt)
40
56 6
Bernard van Orley, ‘De geboorte van Johannes de Doper’, ca. 1514-15, olieverf op paneel, 63,5 x 76,2 cm, © The Metropolitan Museum of Art/Art Resource (foto: Scala, Florence)
34
26 HEDENDAAGSE KUNST
20 David Hockney
Ziet net als Van Gogh spektakel in het alledaagse landschap door Robert-Jan Muller OUDE KUNST
26 Meester van Elsloo
Superieur gesneden beelden, maar dé meester bestaat niet door Bieke van der Mark
Ellen Gallagher (foto: Philippe Vogelenzang)
11-18
71-77
32 63 45
MUSEUM - KORT 30 Museumtijdschrifttips: de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland
MUSEUM & MEER het atelier Suzan Drummen de gevestigde Berend Strik de nieuwkomer Elif Özbay boeken & meer COLUMNS
Oek de Jong De intensiteit van Westerik Maria Barnas Josse Pyl
Museumtijdschrift Reis 3-daagse museumreis naar Brussel
HEDENDAAGSE KUNST
34 Afro-Amerikaans
De utopische en satirische blik van Ellen Gallagher is zeer welkom door Edo Dijksterhuis OUDE KUNST
40 Bernard van Orley
Zestiende-eeuwse hoflieveling krijgt groots onthaal in Brussel door Erik Spaans ERFGOED
46 Van historische waarde
Hendrick de Keyser jubileert met opening Museumhuizen door Sophia Zürcher DESIGN
52 Modern Nederland
Het ooit alomaanwezige modernisme is aan rehabilitatie toe door Chris Reinewald OUDE & MODERNE KUNST
56 10 jaar Hermitage
Feestelijke tijdreis door 25.000 jaar kunstgeschiedenis door Marjolein Geraedts MODE
64 Christian Dior
Vernieuwend ontwerper met lak aan schaarste en functionaliteit door Dorien Tamis
7
Meesterlijk gesneden Honderden houten beelden zou het middeleeuwse beeldsnijfenomeen de ‘Meester van Elsloo’ hebben gefabriceerd. Maar wie is deze meester eigenlijk? DOOR BIEKE VAN DER MARK
et komt zelden voor dat de makers van laatmiddeleeuwse beelden honderden jaren na hun overlijden nog onder hun juiste naam bekend zijn. Een uitzondering is Jan van Steffeswert (14601530). Op de drempel tussen de middeleeuwen en de renaissance was deze Maastrichtse beeldsnijder een van de eersten die zijn werk soms signeerde en dateerde. In 2000 was Van Steffeswert onderwerp van een grote tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum Maastricht. Nu is de zogenaamde Meester van Elsloo met een overzichtstentoonstelling aan de beurt. Van deze Maaslandse beeldsnijder is helaas zo goed als niets bekend, niet eens zijn naam of woonplaats. Desondanks wordt aan hem een opmerkelijk groot en divers oeuvre toegedicht. In Maastricht wordt hieruit niet alleen een prachtige selectie getoond, maar er is ook ruim aandacht voor het onderzoek dat door de jaren heen heeft plaatsgevonden om meer
26
grip te krijgen op het mysterie. Behalve hun beroep en hun Maaslandse herkomst hebben Jan van Steffeswert en de Meester van Elsloo nog iets anders met elkaar gemeen. Beiden zijn ‘geesteskinderen’ van Joseph Timmers (1907-1996), de bekende Limburgse cultuurhistoricus en voormalig directeur van onder meer het Bonnefantenmuseum. In een periode dat het onderzoek naar onze vaderlandse beeldhouwkunst nog in de kinderschoenen stond, wist Timmers beide meesters met enkele invloedrijke artikelen stevig op de kaart te zetten.
GROOTMOEDERS HANDEN Het speurwerk naar de Meester van Elsloo begint omstreeks 1936 als Timmers – op dat moment nog student kunstgeschiedenis – in de Augustinuskerk van het Limburgse dorp Elsloo een meesterlijk gesneden, vroeg zestiende-eeuws beeld aantreft, voorstellende Anna met haar dochter Maria en kleinkind Jezus (een zogeheten Anna-te-drieën). De anonieme maker van dit beeld vernoemde hij naar het dorp waar het werk mogelijk al sinds 1850 verblijft, Sint-Christoffel, h. 94 cm, Sint-Michielskerk, Bree (België), © KIK-IRPA, Brussel
Marianum, h. 98 cm, abdijkerk Thorn, © Elfi Brouwers Fotografie
Edgar Cleijne en Ellen Gallagher, zaaloverzicht ‘Highway Gothic’ in Stockholm, Bonniers Konsthall, 2017, 16 mm video-installatie met 70 mm film en cyanotype banners, courtesy kunstenaars, Hauser & Wirth en Gagosian Gallery
ZWART ATLANTIS
Ellen Gallagher construeert in tekeningen en schilderijen een utopische en satirische wereld, waarin haar gemengde afkomst een rol speelt. Een welkome, genuanceerde stem binnen het identiteitsdebat. DOOR EDO DIJKSTERHUIS
35
46
villa Rams Woerthe, 1899, Steenwijk (foto: Arjan Bronkhorst)
Neemt u plaats! Iedereen kan zich thuisvoelen in de Museumhuizen die Vereniging Hendrick de Keyser openstelt. Theedrinken op historische stoelen, kastdeurtjes openmaken of een potje kaarten in de ontvangstkamer, het mag allemaal. DOOR SOPHIA ZĂœRCHER
TIJDREIS
wierookbrander, 11e eeuw, Iran, brons, zilver, koper, h. 45 cm
56
Het Amsterdamse zusje van de Hermitage in Sint-Petersburg bestaat tien jaar. Met ‘De Schatkamer!’ presenteert het museum een dwarsdoorsnede van 25.000 jaar kunstgeschiedenis en vele culturen. DOOR MARJOLEIN GERAEDTS
G
waterkan, eind 13e/begin 14e eeuw, Duitsland, Nedersaksen, brons, 23,3 x 25 cm
a er maar aan staan, een jubileumtentoon s telling samenstellen die eer doet aan de Hermitage, een van de grootste musea ter wereld. Het museum in Sint-Petersburg heeft jaarlijks 4.200.000 bezoekers, een collectie van 3.109.337 kunstwerken, 40.000 m² tentoonstellingsruimte, 12 afdelingen, 7 (inter)nationale dependances en zelfs 50 katten die officieel in dienst zijn als muizenvanger. Het afgelopen decennium heeft de Hermitage Amsterdam al een groot aantal meesterwerken naar Amsterdam gehaald, sinds het museum zijn deuren opende aan de Amstel. In 2004 begon het in een bijgebouw aan de Nieuwe Herengracht, maar het opende in 2009 pas officieel, in het statige, door Hans van Heeswijk Architecten verbouwde pand van de Amstelhof uit 1681. Verbleven er ooit vierhonderd ouden van dagen in dit ‘Diaconie Oude Vrouwen Huys’, vanaf toen was het een toonzaal voor Hollandse meesters, Romanov-schatten en andere pronkstukken. Nu is het museum vele tentoongestelde objecten verder, verdeeld over achttien tentoonstellingen, waaronder ‘Aan het Russische Hof ’ in 2009-10, ‘Expeditie Zijderoute’ in 2014 en natuurlijk ‘Hollandse Meesters’, in 2017-18. Thematisch gekozen onderwerpen dus, zodat Russischorthodoxe iconen overzichtelijk werden afgewisseld met Vlaamse meesters of Franse impressionisten.
57
VOLGEND NUMMER Beelden, bloemen en kwetsbaarheid Maria Lassnig
Carel Visser
Gebroeders Van Spaendonck
20-90-40-0 cmyk
Maria Lassnig, ‘Dame mit Hirn’, 1990, courtesy Maria Lassnig Stiftung
Avant-garde in Groningen. De Ploeg 1918-1928 De Ploeg: een groep jonge kunstenaars besluit in de zomer van 1918 dat het tijd wordt om het braakliggende Groningse kunstleven vruchtbaar te maken. De kunstkring die ze oprichten stimuleert onderlinge uitwisseling en verbaast het Groningse publiek met de kwaliteit van de eerste expositie. Dan raken de activiteiten van de vereniging in een stroomversnelling als Jan Wiegers, een van de oprichters, met financiele steun van zijn kunstvrienden gaat kuren in Davos en kennismaakt met de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner. Kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als H.N. Werkman, Jan Altink, Johan Dijkstra en Jan van der Zee raken aangestoken door Wiegers’ experimenteerdrift. Ook vernieuwende architecten, beeldhouwers, letterkundigen en de toonkunstenaar Daniël Ruyneman worden lid en trekken met hun netwerk aan contacten De Ploeg de internationale avant-garde in. Dit boek richt de schijnwerper op De Ploeg in de stormachtige jaren twintig, met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking.
cadeau bij een jaarabonnemen t
DE PLOEG AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928
GOUDEN EEUW bOEk
cadeau bij een jaarabonnemen t
et Grote Gouden Eeuw Boek geeft een compleet overzicht van de
h
schilderkunst uit één van de meest opmerkelijke perioden
in de Nederlandse geschiedenis.
De zeventiende eeuw noemt men vaak de Gouden Eeuw vanwege de grote rijkdom die toen werd vergaard, en de indrukwekkende
cadeau bij een tweejarig abonnemen t
h E t G rOt E
Image: Frans Hals, Children of the Van Campen Family with a Goat-Cart (detail) © RMFAB / photo: J. Geleyns - Ro scan
In Partnership with
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
h E t G rOt E
De schijnwerpers staan op kunstenaarsstroming De Ploeg in de stormachtige jaren twintig. Met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking. Met kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als Jan Wiegers, H.N. Werkman, Jan Altink en Johan Dijkstra. Thanks to
Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees
DE PLOEG – AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928
01.02 > 19.05 2019 #dutchspring @FineArtsBelgium fine-arts-museum.be
Museumtijdschrift nummer 3 ligt op 16 april in de winkel
GOUDEN EEUW bOEk
Opening van de Hollandse zalen Portretten van Frans Hals: een familiereünie Kabinet der heerlijkste tekenwerken
Cornelis van Spaendonck, ‘Tableau de fleurs’ (detail), 1791, Luxemburg, Villa Vauban
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
AVANT-GARDE IN GRONINGEN DE PLOEG 1918-1928
DUTCH SPRING
Carel Visser, ‘Mammoet’, 1995
In deze reeks verschenen eerder
cultuur die tot bloei kwam. Het was vooral de schilderkunst die
daarin uitblonk. Talloze schilders met groot talent schiepen geJeroen Giltaij werd na zijn studie in
Het Grote 40-45 Boek
durende die hele eeuw meesterwerken, die na ruim vier eeuwen
1972 assistent-conservator teken-
nog steeds bewondering wekken. Hun schilderijen behoren tot de
kunst in het Museum Boijmans
pronkstukken van musea waar dan ook ter wereld.
Van Beuningen, waar hij de catalo-
Aan het begin van de zeventiende eeuw begon men landschappen,
René Kok en Erik Somers
in samenwerking met het niod Het Grote Jaren 50 Boek
gus schreef van de tekeningen van
stillevens, taferelen uit het dagelijks leven, zeegezichten en kerk-
Paul Brood, René Kok en
Rembrandt en zijn school. In 1978
interieurs te schilderen zoals nog niet eerder was vertoond. Het
Erik Somers
werd hij hier hoofdconservator
lijkt alsof de schilders hun dagelijkse omgeving wilden vastleggen,
in samenwerking met het
oude schilders en beeldhouwkunst
maar zij deden dat allemaal in het atelier achter de ezel. De
Nationaal Archief
en organiseerde hij verschillende
schilders hadden een verbeeldingskracht die men zich nu niet
tentoonstellingen, onder meer over
meer kan voorstellen. De hele eeuw lang dienden zich nieuwe
Het Grote Boerderijen Boek
thema’s in de zeventiende-eeuwse
talenten met een eigen stijl aan. De schilderkunst van de Gouden
Ben Kooij en Judith Toebast
schilderkunst. De catalogus van de
Eeuw kenmerkt zich door een niet aflatende creativiteit, de
in samenwerking met de
tentoonstelling over de architec-
enorme productie en een stijl, die uniek was en kenmerkend
Rijksdienst voor het Cultureel
tuurschilderkunst werd in 1991
voor die tijd. De grote namen Rembrandt, Vermeer en Frans Hals
Erfgoed
bekroond met de Prix Minda de
zijn wereldberoemd, maar ook de schilderijen van meesters met
Gunzburg. Hij promoveerde in
minder bekende namen zijn vaak prachtig, heerlijk, kostelijk of
1997 op de Siciliaanse verzamelaar
indrukwekkend.
Antonio Ruffo, die schilderijen bij Rembrandt bestelde. In 2004 ver-
Het Grote Gouden Eeuw Boek is geschreven en samengesteld door
scheen zijn beknopte overzicht van
Jeroen Giltaij, oud-hoofdconservator Oude Schilderkunst in het
de schilderkunst van de Gouden
Museum Boijmans Van Beuningen.
h E t G rOt E
GOUDEN EEUW bOEk
Eeuw, uitgangspunt voor dit boek.
j e ro e n g i lta i j
WWW.WBooKS.CoM
ESCHER OP REIS
HET GROTE GOUDEN EEUW BOEK
Dit boek volgt M.C. Escher op zijn fysieke en mentale reizen. De reis begint in 1898 als Escher in Leeuwarden wordt geboren. De locaties waar hij later verblijft zijn van grote invloed op zijn kunstenaarschap. Van het grauwe, platte Nederland tot de zon en bergen van de Mediterrane.
Portretten, landschappen en stillevens. In 21 hoofdstukken geeft Jeroen Giltaij, oudconservator Museum Boijmans Van Beuningen, een overzicht van 230 schilders en 320 schilderijen uit de periode 1600-1700. Dit standaardwerk belicht de veelzijdigheid en de kwaliteit van de Hollandse schilderkunst.
€ 29,95
€ 49,95
€ 34,95
OOK VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 - 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)
Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst