The Joy of Nature
nr 1 • 2019
© David Hockney. The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011. Foto: Richard Schmidt. Collection Société des Amis du Musée national d’Art moderne, Centre Georges Pompidou, Paris
diap
Hockney– Van Gogh
nr 1 jan-feb 2019 • € 9,95 • verschijnt 8x per jaar Den Haag
Erwin Olaf
Zestigste verjaardag groots gevierd
VRIEND VAN IEDEREEN
Rotterdam
100 jaar Bauhaus De invloed van Theo van Doesburg
Leeuwarden Den Haag Amsterdam
Amersfoort
Caspar van Wittel
Uitvinder van het Italiaanse stadsgezicht
Plan je bezoek, boek je tickets online. Ook met een Museumkaart.
+ de tentoonstellingsagenda 32 pagina’s gratis bijlage
Vanaf 1 maart
gsagenda nstelelin overzicht tentoo st complet
14
JAN
03
MRT
het mee
BP
diap
G
INHOUD-
Beeld omslag: Rembrandt van Rijn, ‘Man in oosterse kleding’, 1635, olieverf op paneel, 72 x 54,5 cm, Amsterdam, Rijksmuseum. Schenking van de heer en mevrouw KesslerHülsmann, Kapelle op de Bosch
34
28 6
museumtijdschrift.nl
nr. 1 / januari-februari 2019
Caspar van Wittel, ‘Stadsgezicht op Amersfoort’, ca. 1712, gouache op vellum op paneel, 27,5 x 48 cm, Amersfoort, Museum Flehite
50
OUDE KUNST
20 Held of miskend genie?
Overpeinzingen bij de viering van de 350e sterfdag van Rembrandt door Erik Spaans DESIGN & ARCHITECTUUR
42 11-18 28 Museumtijdschrifttips: MUSEUM - KORT
de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland
28 100 jaar Bauhaus
Broedplaats van het functionalisme, met dank aan De Stijl door Bernard Hulsman OUDE KUNST
34 Caspar van Wittel
De Amersfoortse grondlegger van het Italiaanse stadsgezicht door Koen Kleijn INTERVIEW
MUSEUM & MEER 71-77 het atelier Tjebbe Beekman de gevestigde Henk Visch de nieuwkomer Susanne Khalil Yusef boeken & meer
48 61 33
COLUMNS
Oek de Jong De rivier, het getij Maria Barnas Egon Schiele
Museumtijdschrift arrangement Lezing + rondleiding Van Nellefabriek + Art Rotterdam
42 Erwin Olaf 60 jaar
Een gesprek over ouder worden en de neiging tot fantasie door Stefan Kuiper HEDENDAAGSE KUNST
50 Éric Van Hove
Nomadisch kunstenaar toont wat mensenhanden kunnen maken door Edo Dijksterhuis MODERNE KUNST
54 Gebroeders Barraud
Voorliefde voor realistische onderwerpen en gedempt kleurenpalet door Kees Keijer MODERNE KUNST
62 Kijken, denken, dromen
Het wilde, kleurrijke impressionisme van Pierre Bonnard door Homme Siebenga HEDENDAAGSE KUNST
66 Jean-Michel Basquiat
Heerlen toont de punkwortels van vroeg overleden megaster door Jhim Lamoree
7
De invloed van een ruziemaker
28
Het 100 jaar geleden opgerichte Bauhaus gaat de geschiedenis in als broedplaats van de functionalistische archi tectuur en vormgeving. Voor de doorslaggevende wending zorgden Theo van Doesburg en De Stijl.
Dubbelportret van Theo en Nelly van Doesburg, september 1921 in Weimar, Den Haag, RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis/archief en bibliotheek Theo en Nelly van Doesburg (foto: Lucia Moholy)
DOOR BERNARD HULSMAN
Herbert en Ire ne Bayer, pr os Bauhaus De ssau, 1927, pa pectus rt. met dank aa n DerdaBerlin coll.,
*
B
auhaus, dat dit jaar een eeuw geleden werd opgericht en achtereenvolgens in Weimar (1919-1925), Dessau (1925-1932) en Berlijn (1932-1933) was gevestigd, staat bekend als de bakermat van functionalistische vormgeving en architectuur. Maar vreemd genoeg is in het manifest dat de Duitse architect Walter Gropius (18831969) schreef bij de oprichting van de invloedrijke en inmiddels legendarische kunsthogeschool geen spoor te bekennen van ‘machinekunst’, ‘industriële vormgeving’ of beweringen die lijken op ‘form follows function’ of ‘weniger ist mehr’, de strijdkreten van het twintigste-eeuwse functionalisme. Integendeel, in het Bauhaus Manifest uit 1919 heerst nog de geest van de Arts and Crafts, de negentiende-eeuwse Britse kunstbeweging waarvan de ideologen William Morris en John Ruskin zich juist keerden tegen de industriële vervaardiging van gebruiksvoorwerpen.
NIEUW GELOOF
Bauhausgebouw Dessau, ontwerper Walter Gropius (1925-26), zuidkant (foto: Tadashi Okochi © Pen Magazine, 2010, Stiftung Bauhaus Dessau)
“Het uiteindelijke doel van iedere kunstzinnige bezigheid is het gebouw”, is de eerste zin van Gropius’ manifest. Die maakt meteen duidelijk dat aan het twintigste-eeuwse Bauhaus, net als in het antieke Griekenland en het middeleeuwse Europa, de beeldende kunsten dienstbaar moesten zijn aan de architectuur. Alle kunsten, van schilderkunst en beeldhouwkunst tot toegepaste kunst en de ambachten, moeten worden verenigd tot een
29
De Hollandse uitvinder van
HET ITALIAANSE
34
Bij Italiaanse stadsgezichten denk je al gauw aan meesters als Canaletto of Bellotto. Toch was het een Amersfoortse kunstenaar die het genre in Rome liet opbloeien: Caspar van Wittel.
Caspar van Wittel, ‘Veduta van het Piazzetta di San Marco’, z.j., pen in inkt en wassing op papier, 36,1 x 112 cm, Rome, Biblioteca Centrale
DOOR KOEN KLEIJN
STADSGEZICHT
35
FOTO: STEPHAN VANFLETEREN
Erwin Olaf
EERST KIETELEN DAN SLAAN Fotograaf Erwin Olaf viert zijn 60e verjaardag met maar liefst drie tentoonstellingen. Een interview over naakt, eenzaamheid en vrijheid van meningsuiting bij de aftrap in Gemeente museum Den Haag. DOOR STEFAN KUIPER
42
H
et begon met wrevel. Toen Erwin Olaf drie jaar geleden hoorde dat tijdens een staatsbezoek van de Iraanse president Rohani aan de Romeinse Musei Capitolini de klassieke naaktbeelden met dozen aan het zicht waren onttrokken, wond hij zich daar behoorlijk over op. “Ik dacht: wat is dit nu? We hebben allemaal een lichaam, onder onze kleding zijn we allemaal naakt en dan gaan we dat omwille van een religieuze overtuiging ontkennen? Ik verbaasde me over die malle Italianen, maar ook over de laconieke reacties op het incident en wist direct: ik moet hier iets mee. Bij wijze van tegenzet wilde ik het naakt fotograferen, niet als object van begeerte of als mogelijke steen des aanstoots, maar in al zijn positieve glorie.” Het resulteerde in Skindeep, Olafs meest onopgesmukte serie tot nu toe. Van de foto van acteur Jack Wouterse wiens omvangrijke lijf ligt uitgestrekt op een kaal matras, tot die van de danser met een lichaam zo welgevormd dat het in vorm lijkt gekneed en die van de collega-fotografe met
‘Rain, The Ice Cream Parlor’, 2004, © Erwin Olaf, courtesy Flatland Gallery
FOTO: PIERRE BOHRER
François Barraud, ‘Les musiciens (Les quatre frères Barraud)’, 1921, olieverf op doek, 235 x 235 cm, La Chaux-de-Fonds, Musée des beaux-arts
SAMEN
TEGEN DE WERELD Wie is wie? Het werk van de schilderende broers Barraud is moeilijk uit elkaar te houden. Een overzicht in Museum More van vier fascinerende Zwitserse kunstenaars. DOOR KEES KEIJER
54
FOTO: NICOLAS LIEBER, PRANGINS
François Barraud, ‘La petite Vierge aux yeux baissés’, ca. 1930, olieverf op doek, 30,5 x 25 cm, part. coll.
VOLGEND NUMMER
out of office
Van anonieme beeldsnijder tot schildersensatie
kunstschatten uit bedrijven
Meester van Elsloo
Museumhuizen
Hockney - Van Gogh
20-90-40-0 cmyk
Meester van Elsloo, detail Marianum, Sint-Michaëlskerk Thorn, ca. 1500-50 (foto: Elfi Brouwers)
Huis Rams Woerthe, Steenwijk (foto: Arjan Bronkhorst)
Museumtijdschrift nummer 2 ligt op 5 maart in de winkel
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees
DE PLOEG AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928
DE PLOEG – AVANT-GARDE IN GRONINGEN 1918-1928
11 dec 2018 t/m 7 april 2019
De schijnwerpers staan op kunstenaarsstroming De Ploeg in de stormachtige jaren twintig. Met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking. Met kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als Jan Wiegers, H.N. Werkman, Jan Altink en Johan Dijkstra.
GOUDEN EEUW bOEk
cadeau bij een jaarabonnemen t
et Grote Gouden Eeuw Boek geeft een compleet overzicht van de
h
schilderkunst uit één van de meest opmerkelijke perioden
in de Nederlandse geschiedenis.
De zeventiende eeuw noemt men vaak de Gouden Eeuw vanwege
de grote rijkdom die toen werd vergaard, en de indrukwekkende
cadeau bij een tweejarig abonnemen t
h E t G rOt E
De Ploeg: een groep jonge kunstenaars besluit in de zomer van 1918 dat het tijd wordt om het braakliggende Groningse kunstleven vruchtbaar te maken. De kunstkring die ze oprichten stimuleert onderlinge uitwisseling en verbaast het Groningse publiek met de kwaliteit van de eerste expositie. Dan raken de activiteiten van de vereniging in een stroomversnelling als Jan Wiegers, een van de oprichters, met financiele steun van zijn kunstvrienden gaat kuren in Davos en kennismaakt met de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner. Kleurrijke en veelzijdige kunstenaars als H.N. Werkman, Jan Altink, Johan Dijkstra en Jan van der Zee raken aangestoken door Wiegers’ experimenteerdrift. Ook vernieuwende architecten, beeldhouwers, letterkundigen en de toonkunstenaar Daniël Ruyneman worden lid en trekken met hun netwerk aan contacten De Ploeg de internationale avant-garde in. Dit boek richt de schijnwerper op De Ploeg in de stormachtige jaren twintig, met lokale miskenning naast internationaal succes, en scherpe meningsverschillen naast vruchtbare samenwerking.
h E t G rOt E
cadeau bij een jaarabonnemen t
GOUDEN EEUW bOEk
Avant-garde in Groningen. De Ploeg 1918-1928
AVANT-GARDE IN GRONINGEN DE PLOEG 1918-1928
Ina van Zyl, Politician, 2010, olieverf op linnen, Collectie AkzoNobel Art Foundation. Foto Peter Cox, Eindhoven, Courtesy Galerie Onrust, Amsterdam.
David Hockney, ‘Kilham to Langtoft II, 27 July 2005’, olieverf op doek, 61 x 91,4 cm, © David Hockney (foto: Richard Schmidt)
In deze reeks verschenen eerder
cultuur die tot bloei kwam. Het was vooral de schilderkunst die
daarin uitblonk. Talloze schilders met groot talent schiepen geJeroen Giltaij werd na zijn studie in
durende die hele eeuw meesterwerken, die na ruim vier eeuwen
1972 assistent-conservator teken-
nog steeds bewondering wekken. Hun schilderijen behoren tot de
kunst in het Museum Boijmans
pronkstukken van musea waar dan ook ter wereld.
Van Beuningen, waar hij de catalo-
Aan het begin van de zeventiende eeuw begon men landschappen,
gus schreef van de tekeningen van
stillevens, taferelen uit het dagelijks leven, zeegezichten en kerk-
Het Grote 40-45 Boek
René Kok en Erik Somers
in samenwerking met het niod Het Grote Jaren 50 Boek Paul Brood, René Kok en
Rembrandt en zijn school. In 1978
interieurs te schilderen zoals nog niet eerder was vertoond. Het
Erik Somers
werd hij hier hoofdconservator
lijkt alsof de schilders hun dagelijkse omgeving wilden vastleggen,
in samenwerking met het Nationaal Archief
oude schilders en beeldhouwkunst
maar zij deden dat allemaal in het atelier achter de ezel. De
en organiseerde hij verschillende
schilders hadden een verbeeldingskracht die men zich nu niet
tentoonstellingen, onder meer over
meer kan voorstellen. De hele eeuw lang dienden zich nieuwe
Het Grote Boerderijen Boek
thema’s in de zeventiende-eeuwse
talenten met een eigen stijl aan. De schilderkunst van de Gouden
Ben Kooij en Judith Toebast
schilderkunst. De catalogus van de
Eeuw kenmerkt zich door een niet aflatende creativiteit, de
in samenwerking met de
tentoonstelling over de architec-
enorme productie en een stijl, die uniek was en kenmerkend
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
tuurschilderkunst werd in 1991
voor die tijd. De grote namen Rembrandt, Vermeer en Frans Hals
bekroond met de Prix Minda de
zijn wereldberoemd, maar ook de schilderijen van meesters met
Gunzburg. Hij promoveerde in
minder bekende namen zijn vaak prachtig, heerlijk, kostelijk of
1997 op de Siciliaanse verzamelaar
indrukwekkend.
Antonio Ruffo, die schilderijen bij Rembrandt bestelde. In 2004 ver-
Het Grote Gouden Eeuw Boek is geschreven en samengesteld door
scheen zijn beknopte overzicht van
Jeroen Giltaij, oud-hoofdconservator Oude Schilderkunst in het
de schilderkunst van de Gouden
Museum Boijmans Van Beuningen.
h E t G rOt E
GOUDEN EEUW bOEk
Eeuw, uitgangspunt voor dit boek.
j e ro e n g i lta i j
WWW.WBooKS.CoM
ESCHER OP REIS
HET GROTE GOUDEN EEUW BOEK
Dit boek volgt M.C. Escher op zijn fysieke en mentale reizen. De reis begint in 1898 als Escher in Leeuwarden wordt geboren. De locaties waar hij later verblijft zijn van grote invloed op zijn kunstenaarschap. Van het grauwe, platte Nederland tot de zon en bergen van de Mediterrane.
Portretten, landschappen en stillevens. In 21 hoofdstukken geeft Jeroen Giltaij, oudconservator Museum Boijmans Van Beuningen, een overzicht van 230 schilders en 320 schilderijen uit de periode 1600-1700. Dit standaardwerk belicht de veelzijdigheid en de kwaliteit van de Hollandse schilderkunst.
€ 29,95
€ 49,95
€ 29,95
OOK VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 - 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)
Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst