black
Lief Lief &Leed &Leed
nr 7 • okt/nov 2018 • € 8,95 verschijnt 8x per jaar Amsterdam
Lily van der Stokker
Ontembaar verlangen naar decoratie Leiden
nr 7 / 2018
Egyptische goden Elke stad zijn eigen opperwezens Nederland
+ de tentoonstellingsagenda 40 pagina’s gratis bijlage
BLACK YELLOW MAGENTA CYAN
a
L.10EIFN002220.N001_Andybroch_Ip107p162_NL_5-111.pgs 02.06.2018 20:24
gsagenda stellin ht e overzic tentoston complet
PDF Vecteur v8 - Groupe Flammarion
08
OKT
18
NOV
het mee
diap
ASSEN Drents
g
ESSEN Museum
m
Folkwan
EN Museum DRACHT
DEN HAAG
temuseu
Gemeen
Museum
04
NOV
03
MRT
29
Dr888
SEP
27
JAN
14
OKT
03
JAN
KOPPEN MET KARAKTER Leonardo da Vinci
ift nr 7 /
umtijdschr
e bij muse
gratis bijlag
Haarlem
8 september t/m 6 januari 2019
Turbulent leven verbeeld
ED & DESIGN KUNST, ERFGO
Hollandse Hollandse families families in in voorvoor- en en tegenspoed tegenspoed
vanaf 8 september
Andy Warhol
2018
www.m
useumt
ijdschri
ft.n
INHOUD-
Beeld omslag: Leonardo da Vinci, ‘Hoofd en schouders van een jonge vrouw’, ca. 1490, metaalstift, wit gehoogd op licht okergeel geprepareerd papier, 18.1 x 15.9 cm, Turijn, Biblioteca Reale
museumtijdschrift.nl
nr. 7 / oktober-november 2018
28
64 8
38
OUDE KUNST
22 Leonardo da Vinci
Virtuoze tekeningen van menselijke eigenaardigheden door Adrienne Quarles van Ufford HEDENDAAGSE KUNST
28 Lily van der Stokker 44
Taboedoorbrekende muurschilderingen zijn optimistisch en behaaglijk door Edo Dijksterhuis OUDE KUNST
38 ‘Verborgen’ schatten
Mauritshuis toont Hollandse meesters uit Engelse landhuizen door Frank van der Ploeg INTERVIEW
13-20 30 Museumtijdschrifttips: MUSEUM - KORT
de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland.
MUSEUM & MEER 79-85 het atelier Charlott Weise de criticus Hilda Bouma de kunstenaar Puck Verkade boeken & meer COLUMNS
34
Oek de Jong De cultus van het atelier
63
Maria Barnas Aimée Zito Lema
44 Andy Warhol
Striptekenaar Typex brengt koning van de popart tot leven door Marina de Vries ARCHEOLOGIE
52 Duizenden goden
Van kikker tot slang, de logica achter het Egyptische godsbesef door Theo Toebosch HEDENDAAGSE KUNST
56 Paula Rego
Bizar universum van masculiene vrouwen en brutale meisjes door Nanda Janssen KUNST & ERFGOED
64 Maria van Gelre
Nijmegen toont gebedenboek van de Máxima van de Middeleeuwen door Bea Ros MODERNE & HEDENDAAGSE KUNST
68 Particuliere collecties Hartstochtelijk verzameld, maar hoe overleven ze? door Frits de Coninck
9
Lily van der Stokker tijdens de installatie van ‘Love Goodness’ in Le Consortium, Dijon, 1992. Fotograaf onbekend
De muurschilderingen van Lily van der Stokker gaan over vriendschap, blijheid en het kopen van een nieuw brilmontuur. Ze zijn behaaglijk en begrijpelijk. ‘Kusje’. DOOR EDO DIJKSTERHUIS 28
‘Easy Fun’, 2003, acrylverf op muur en bank met textielapplicaties, Berlijn, Kosterfelde
29
EEN KOSTBAAR BEZIT
Peter Lely, ‘Portret van Elizabeth Murray (1626-98), Countess of Dysart, de latere Duchess of Lauderdale’, 1648, olieverf op doek, 122 x 98 cm, Ham House, Surrey – The Dysart Collection
Engelse landhuizen en schilderijen uit de Hollandse School zijn al eeuwenlang een gelukkige combinatie. Het Mauritshuis toont 22 ‘verborgen’ schatten. DOOR FRANK VAN DER PLOEG
W links: Pieter de Hooch, ‘De kolfspelers’, ca. 165860, olieverf op doek, 64 x 46 cm, Polesden Lacey, Surrey – The McEwan Collection
elkom in de Nederlandse Gouden Eeuw ‘abroad’: Hollandse schilderijen uit de veelomvattende collectie van de National Trust. Het gemêleerde zwart van een mannetjesmerel op een stilleven van Ambrosius Bosschaert jr., het gedempte zwart van de gewaden bij Van Honthorst en Cornelis Jonson van Ceulen, naast het gebroken wit van een interieur van Saenredam en de satijnglans bij Ter Borch en Lely, de verschillende varianten in stofuitdrukking zijn subliem. Dan zijn er de ingetogen kleurstellingen bij de één – Pieter de Hoochs aandoenlijke De Kolfspelers – en de meer exuberante uitspattingen bij de ander, zoals een stilleven van Cornelis de Heem. Bovenal is er de beheersing van lichtval met als hoogtepunt de weergave van wat zonlicht vermag met een stad aan een rivier, strijkend langs gebouwen, schepen, het water en de wolken: Aelbert
Cuyps Gezicht op Dordrecht vanuit het noorden (ca. 1655). Dit topstuk uit het Ascott House in Buckinghamshire toont waarom Cuyp in Engeland hoger wordt aangeslagen dan in zijn geboorteland. De betere werken van zijn hand belandden al vroeg overzee.
HOLLANDSE ‘KOLONIE’ De National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty is de grootste particuliere charitatieve instelling van Engeland, Wales en Noord-Ierland en niet te vergelijken met een Nederlandse evenknie. Want: Natuurmonumenten en Monumentenzorg mét zorg voor de cultuurhistorische inboedel van de beheerde gebouwen ineen. Het Mauritshuis toont schilderijen uit twaalf door de National Trust beheerde landhuizen. Veel van de schilderijen vertellen een ver-
39
De vier zonen van Horus, late periode (722-332 v. Chr.), hout, h. 29 cm, Turijn, Museo Egizio
52
GOD IEDER ZIJN EIGEN
Aan goden geen gebrek bij de oude Egyptenaren. Elke stad had zijn eigen scheppingsverhaal met zijn eigen scheppergod, van kikker tot Re. DOOR THEO TOEBOSCH
D
uizenden waren er in totaal. Er zijn er alleen al meer dan 1.500 bekend bij naam. “Al die goden was geen dom bijgeloof; er zat wel een systeem achter”, zegt Maarten Raven, conservator en samensteller van ‘Goden van Egypte’ in het Rijkmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden. Zelf noemt hij zich agnostisch en rationeel. Het weerhield hem er niet van om in 2010 ‘Egyptische Magie’ te maken, om te laten zien hoe het dagelijks leven van de Egyptenaren doordrongen was van het geloof in het bovennatuurlijke. Deze tentoonstelling over de godenwereld en de levensvisie van de Egyptenaren is een soort logisch vervolg. “Tot nu toe is het onderBeeldfragment van Re, Griekse periode (300-200 v. Chr.), basalt, h. 49 cm, Parijs, Musée du Louvre (foto: RMN/Georges Poncet)
‘The Policeman’s daughter’, 1987, acrylverf op papier op doek, 213,4 x 152,54 cm, part. coll., © kunstenaar, courtesy Marlborough Fine Art
56
MACHTSSPELLETJES & ANTIHELDINNEN Paula Rego geldt momenteel als een van de helden van de moderne Britse kunst. Met krijt tekent zij psychologisch en seksueel geladen taferelen, waarin masculiene vrouwen of brutale meisjes de hoofdrol spelen. DOOR NANDA JANSSEN
1988 is het jaar waarin Paula Rego twee belangrijke solotentoonstellingen had, in Lissabon en Londen, en waarin haar subversieve, sinistere beelden definitief weerklank vonden bij het grote publiek. Eindelijk, ze was toen drieënvijftig jaar. Genadeloos legt de kunstenaar de machtspelletjes, hiërarchie, dominantie, onderdrukking en rolverdeling in menselijke relaties bloot, zoals het huwelijk of het
‘Prey’, 1986, acrylverf op papier op doek, 150 x 150 cm, © kunstenaar, courtesy Marlborough Fine Art
57
64
Gebedenboek Maria van Gelre, miniatuur met portret Maria van Gelre in een blauwe jurk en staande in een besloten hofje (hortus conclusis), ca. 1415, perkament, Berlijn, Staatsbibliotheek
PRONKSTUK om uit te bidden Ze wordt nu wel de Máxima van de Middeleeuwen genoemd en ze had een uniek gebedenboek. Museum Het Valkhof in Nijmegen brengt de wereld van hertogin Maria van Gelre en haar fraai verluchtigde boek tot leven. DOOR BEA ROS
Gebedenboek Maria van Gelre, miniatuur met een drôlerie in de marge, Berlijn, Staatsbibliotheek
Gebedenboek Maria van Gelre, miniatuur met drie heilige vrouwen, ca. 1415, perkament, Berlijn, Staatsbibliotheek
elderland begin vijftiende eeuw. Helmich die Lewe, broeder in het klooster Mariënborn bij Oosterbeek, legt de laatste hand aan een gebedenboek. Opdrachtgever is hertogin Maria van Gelre. Hij stuurt de al beschreven perkamenten vellen door naar verluchters die ze verfraaien met initialen, randdecoraties en paginagrote miniaturen. In 1415 is het gebedenboek klaar en kan Maria het gebruiken. Berlijn 2014. In een klimaatkamer van de Staatsbibliotheek bevindt zich een doos met daarop in alarmerend rode letters “Für die Benutzung GESPERRT”. In de doos ligt veilig opgeborgen het inmiddels losbladige gebedenboek van Maria van Gelre. Vanwege de diepe scheuren in het perkament en afschilferende verf mag geen mens het ooit nog zien, laat staan aanraken. Aanraken mogen bezoekers ze straks in Museum Het Valkhof nog steeds niet, maar ze kunnen zich wel vergapen aan enkele pagina’s uit dit gebedenboek. Wat is er gebeurd? Wie is Maria en waarom
65
CENTRE FOR FINE ARTS BRUSSELS
VOLGEND NUMMER Licht, voedsel en een nieuwe blik op Afrika
Eten & fotografie
BEYOND KLIMT
KOKOSCHKA, SCHIELE, KUPKA, MOHOLY-NAGY, …
Caravaggio en Europa
20-90-40-0 cmyk
Ouka Leele, 'Peluquería, Limones', 1979
21 SEPT. ’18 — 20 JAN ’19
Africamuseum Tervuren
Chéri Samba, 'Réorganisation', 2002, Tervuren, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Gerard van Honthorst, 'De koppelaarster', 1625, olieverf op paneel, 71 x 104 cm, Utrecht, Centraal Museum
Museumtijdschrift nummer 8 ligt op 20 november in de winkel Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Theodoor van Loon
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees:
cadeau bij een jaarabonnement
cadeau bij een tweejarig abonnement
A Caravaggist Painter between Rome and Brussels
PALEIS VOOR SCHONE KUNSTEN BRUSSEL PALAIS DES BEAUX-ARTS BRUXELLES
HET GOUDEN EEUW BOEK De grote kunstenaars van de zeventiende eeuw - Rembrandt, Vermeer en Frans Hals - zijn wereldberoemd, maar de schilderijen van de minder bekende oude meesters zijn vaak ook prachtig. Ze komen allemaal aan bod in dit naslagwerk door Jeroen Giltaij, oud-hoofdconservator van Museum Boijmans Van Beuningen. PALEIS VOOR SCHONE KUNSTEN BRUSSEL PALAIS DES BEAUX-ARTS € 29,95 BRUXELLES
KUNST IN CONTEXT Het eerste boek dat kunstenaars verbindt met de tijden die hen inspireerden - wereldwijd en door de eeuwen heen! 150 stromingen en bewegingen worden in hun sociale, culturele en politieke tijd geplaatst. Dit prachtig geïllustreerde boek met index is een onmisbaar naslagwerk.
Rue Ravensteinstraat 23 1000 Brussels +32 2 507 82 00 / bozar.be
Rue Ravensteinstraat 23 OOK LOS VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM 1000 Brussels – OF BEL 038 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND) Theodoor van Loon, The Martyrdom of St Lambert, 1617 © KIK-IRPA, Brussels. Photo: Philippe De Gobert +32 2 507 82 00 / bozar.be
10 OCT. ’18 — 13 JAN. ’19
€ 49,95 Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst
Gustav Klimt, Johanna Staude, 1917-1918 © Belvedere, Vienna