Skip to main content

Museumtijdschrift 8 - 2017

Page 1

black

nr 8 / 2017

ED & DESIGN KUNST, ERFGO

nr 8 • nov/dec 2017 • € 8,95 verschijnt 8x per jaar Amsterdam

Christian Boltanski

Nemen robots de wereld over of gaan ze de wereld redden ? Wat denk jij ?

Utrecht

PYKE KOCH TUSSEN DROOM & WERKELIJKHEID

Meester van de melancholie

Tal R

Designers leveren denkwerk en concrete oplossingen die aantonen dat de waarheid tussen de twee in ligt. Robots zijn een reden om erg enthousiast te zijn én kritisch na te denken. Hoe willen we omgaan met een wereld die steeds digitaler, slimmer en autonomer wordt ?

Assen

Tegen de stroom in

Amerikaans realisme groots gevierd Amersfoort

Maria Roosen

KOM NAAR DESIGN MUSEUM GENT EN DUIK MEE IN HET DEBAT !

100 magenta

Sensueel, stoer en kwetsbaar

+ de tentoonstellingsagenda 36 pagina’s gratis bijlage

gsagenda nstelelin overzicht tentoo st complet het mee

diap

20

NOV

14

JAN


INHOUD-

beeld omslag: Pyke Koch: ‘De herfst’, 1949, olieverf en tempera op doek, 125 x 85 cm, Wassenaar, Museum Voorlinden

nr.8 / november - december 2017

Edward Hopper, ‘New York Restaurant’, ca. 1922, olieverf op doek, 80,6 x 93,3 cm, Michigan, Muskegan Museum of Art

28

Jesper Just, ‘Intercourses’, 2013, still uit 5-kanaals video, Deens paviljoen, Biënnale van Venetië, courtesy kunstenaar

6

66

Olivier van Herpt, ‘Functional 3D Printed Ceramics’

© DESIGN ACADEMY EINDHOVEN (FOTO: FEMKE REIJERMAN)

54

museumtijdschrift.nl


FOTO: MAARTEN NAUW

MODERNE KUNST

20 Pyke Koch

Magisch-realist met donker randje blijft populair door Koen Kleijn DESIGN

28 100 jaar Princessehof

Keramiekmuseum verruilt strakke indeling voor frisse ensembles door Chris Reinewald OUDE KUNST

42 32 Marseus van Schrieck

Christian Boltanski

13-19

Zeventiende-eeuwer bracht griezelige insecten voor het voetlicht door Dorien Tamis INTERVIEW

MUSEUM - KORT 27 Museumtijdschrifttips: de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Van een vergeten meester tot de Gurlittcollectie, van de waanzin tot de Spaanse kunstenaar Julio González.

42 Christian Boltanski

Fransman gedenkt de stervenden met aangrijpende installaties door Jhim Lamoree HEDENDAAGSE KUNST

48 Sensueel en stoer

De glaskunst van Maria Roosen is troostend en brutaal door Esther Darley MODERNE & HEDENDAAGSE KUNST

79-85

40 65

MUSEUM & MEER het atelier Atelier NL de conservator Hans November de kunstenaar Thomas Trum boeken & meer

COLUMNS

Oek de Jong André Kertész Maria Barnas Op reis naar het verleden

54 Tegen de stroom in

Naoorlogs Amerikaans realisme groots in beeld gebracht door Edo Dijksterhuis HEDENDAAGSE KUNST

66 Jesper Just

Melodramatische filminstallaties prikkelen de verbeelding door Robert-Jan Muller OUDE KUNST

70 Van de koektrommel

Grensoverschrijdende blik op ‘Noordelijke’ Romantiek door Kees Keijer

+ Museumtijdschrift Arrangement Lezing Pyke Koch zie pag. 27

7


De man, de kunst en de politiek Het sinistere en minutieus geschilderde werk van laatbloeier Pyke Koch is nog altijd populair. In hoeverre draagt het anti-moderne karakter daartoe bij? DOOR KOEN KLEIJN

20


‘Last summer’, 1972, olieverf en tempera op zachtboard, 30,7 x 36,5 cm, Utrecht, Centraal Museum (bruikleen K.F. Hein Stichting)


links: ‘Bosgrondstilleven met vlinders’, ca. 1673, olieverf op doek, 58,2 x 50 cm, Hamburg, Hamburger Kunsthalle onder: Rachel Ruysch, ‘Stilleven met bloemen op de bosgrond’, ca. 1695, olieverf op doek, 93 x 74 cm, Museumslandschaft HessenKassel, Gemäldegalerie Alte Meister (N.B.: niet op de tentoonstelling)

euze aannames. In de wetenschappelijke kringen van zijn tijd opereerde Marseus op het grensvlak van onderzoek en kunst. Al tijdens zijn Italiaanse reis, Marseus verbleef van 1649 tot 1655 in Rome, toonde de schilder een buitengewone belangstelling voor het laag-bij-de-grondse dierenleven. Omdat hij altijd en overal rondsnuffelde naar nieuwe slangen, gekleurde hagedissen en bijzondere planten voor zijn verzameling, gaven zijn collega’s van de Bentveugels, de vereniging van Nederlandse schilders in Rome die vooral bekend stond om de grootse slemppartijen, hem de bijnaam ‘de Snuffelaer’. Volgens de Franse reiziger De Graindorge hield de schilder zelfs genoeg van zijn afzichtelijke padden om ze teder te kussen. Dat Marseus toen al in de hoogste kringen befaamd was vanwege zijn natuurhistorische observaties, blijkt onder meer uit een notitie van de eminente Italiaanse geleerde Cassiano del Pozzo uit 1652, die de schilder prees om zijn precisie. De weduwe van Marseus vertelde aan schildersbiograaf Arnold Houbraken dat haar man, eenmaal terug in Nederland, op een moerassig stuk grond in Waterrijk bij Diemen, even buiten Amsterdam, slangen, padden, schildpadden, vlinders en

34

allerlei andere dieren en planten hield om ze nader te kunnen bestuderen. De befaamde Nederlandse natuuronderzoeker Jan Swammerdam, een van de grootste geleerden van de zeventiende eeuw, die met zijn microscoop de grondslag voor de moderne insectenkunde legde, maakte gebruik van die observaties. Swammerdam vermeldt in zijn postuum verschenen levenswerk de Bybel der Natuure dat het niet zijn eigen ontdekking was dat insecten niet zomaar spontaan ontstonden uit dode materie. Het was Marseus die Swammerdam liet weten te hebben waargenomen hoe sluipwespen hun eitjes legden in nog levende rupsen, waarna de rupsen vervolgens door de maden van binnenuit werden opgevreten. Hoe nauwgezet Marseus zijn observaties in zijn schilderijen verwerkte, varieert. Dat hij van de dagvlinders inderdaad de vleugels opplakte, een ultieme vorm van realisme, heeft recent onderzoek bevestigd. Al zijn veel van de kleuren en de details inmiddels weggesleten, onder vernis en verf zijn op schilderijen als Bosgrond met distel en slang met een microscoop nog onmiskenbaar de schubben van de vleugel van een dagpauwoog te onderscheiden. Schilder en tijdgenoot Samuel van Hoogstraten vermeldt dat slangen voor Marseus poseerden, wat suggereert dat hij ze volledig waarheidsgetrouw, direct naar het leven zou hebben geschilderd. Maar de op zich realistisch afgebeelde reptielen verheffen zich bij Marseus vaak in meerdere kronkels van de bodem, vermoedelijk voor het dramatische effect, want een dergelijke beweging is ze in werkelijkheid fysiek onmogelijk.

DISNEY Hoe het ‘net echt’ van de zeventiendeeeuwse Hollandse schilderkunst ook nog verschilt per kunstenaar, is frappant wanneer je de schilderijen van de kleine groep navolgers in de tentoonstelling vergelijkt met het werk van de meester zelf. Zo zijn een Bosgrondstilleven met vlinders van Marseus en een bloemstilleven met insecten en een salamander van Rachel Ruysch op de tentoonstelling naast elkaar te zien. Al liet de stillevenschilder een aantal

details weg, haar werk is in grote lijnen een getrouwe kopie van Marseus’ eerdere compositie. Maar waar bij Van Schrieck een macabere sfeer heerst met een felle salamander die een vlinder tussen de kaken klemt, lijken de veel vriendelijker ogende dieren van Ruysch bijna afkomstig van een komische scène uit een Disneytekenfilm, compleet met Japie Krekel in de rechteronderhoek. Op haar Stilleven met bloemen op de bosgrond lijken de slakken linksvoor bijna liefkozend met elkaar te walsen, terwijl ze in het werk van Marseus bepaald grimmig overkomen, zeker voor weekdieren.

SCHILDER EN HANDELAAR Bestaat er altijd de behoefte om een kunstenaar met zijn werk te vereenzelvigen, Otto Marseus moet juist makkelijk in de omgang zijn geweest. Naast het netwerk van contacten dat hij onderhield met de wetenschappelijke grootheden van zijn tijd, was hij ook nog eens de gastheer van de Franse edelman De Monconys en zelfs van de Toscaanse groothertog Cosimo III de’ Medici toen die Amsterdam bezochten. De inventaris die werd opgemaakt na zijn overlijden in 1668 getuigt van zijn succes als schilder en kunsthandelaar, ‘Van Schri’ stierf als bemiddeld man, in het bezit van onroerend goed, een grote voorraad schilderijen en zelfs een bescheiden verzameling natuurhistorische curiositeiten. Wat er na zijn dood met Marseus’ levende have op het terrein van Waterrijk gebeurde? Hoe sentimenteel Marseus ook met zijn dieren omging, in Rome verdwenen de schildpadden en slakken getuige De Graindorge uiteindelijk gewoon in de pan. Wat nu rest zijn de schilderijen, tekeningen en prenten, bijeengebracht op een razend interessante tentoonstelling. Dorien Tamis is kunsthistoricus ‘De Snuffelaer. Otto Marseus van Schrieck (ca. 1620-78) en de ontdekking van de ‘Bybel der natuure’’, 5 november t/m 11 maart, Rijksmuseum Twenthe, Lasondersingel 129-131, Enschede; di t/m zo 11-17; MK gratis; magazine € 2,00; rijksmuseumtwenthe.nl


‘Stilleven met insecten, amfibieën en reptiel’, 1662, olieverf op doek, 50,7 x 68,5 cm, Braunschweig, Herzog Anton Ulrich-Museum

OMDAT HIJ ALTIJD EN OVERAL RONDSNUFFELDE NAAR NIEUWE SLANGEN EN BIJZONDERE PLANTEN, KREEG HIJ ALS BIJNAAM ‘DE SNUFFELAER’.

‘Bosgrond met blauwe ochtendglorien en een pad’, 1660, olieverf op doek, 54 x 68 cm, Schwerin, Staatliches Museum (foto: Elke Walford)


TEGEN DE STROOM IN

In de Verenigde Staten was realistische kunst lang een ondergeschoven kindje. Een tweeluik brengt de vele, fascinerende gezichten van het naoorlogs Amerikaans realisme nu groots in beeld. DOOR EDO DIJKSTERHUIS

D Stone Roberts, ‘Grand Central Terminal: An early December Noon in the Main Concourse’, 2009-12, olieverf op doek, 188 x 193 cm, The LouisDreyfus Family Collection, courtesy William Louis-Dreyfus Foundation (Emden)

e term is zo ingeburgerd dat je half verwacht hem terug te vinden in de grondwet van de Verenigde Staten. Maar de frase The American Dream is van veel recenter datum. Historicus James Truslow Adams muntte hem pas in 1931. In zijn boek The Epic of America stelt hij: “Het is niet alleen maar een droom van auto’s en hoge salarissen, maar een droom van een sociale orde waarbinnen iedereen zijn potentie kan verwezenlijken en wordt beoordeeld op wie hij is, en niet om zijn afkomst of maatschappelijke positie”. Het is de combinatie van meritocratie en egalitarisme waar Amerikanen prat op gaan. Maar op het moment dat Adams de Amerikaanse droom verwoordde was zij meer wens dan werkelijkheid. Het land zat

55


VOLGEND NUMMER Op zoek naar stilte en een ideale wereld Peter Paul Rubens

Jacqueline Hassink

Neo Rauch

Peter Paul Rubens, 'Die vier Paradiesflüsse' (detail), ca. 1615, olieverf op doek, Wenen, Kunsthistorisches Museum

Jacqueline Hassink, 'Onoaida 6, Unwired Landscapes', 30°17'59'N 130°31'49'E, Onoaida trail, Yakushima, Japan, Fall, 2 October 2016

Neo Rauch, 'Die Kontrolle', 2010, olieverf op doek, privécollectie, Basel © Neo Rauch/VG Bild-Kunst (foto: Uwe Walter, Berlin) 20-90-40-0 cmyk

Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews

Museumtijdschrift nummer 1 ligt op 16 januari in de winkel Museumtijdschrift verschijnt 8x per jaar

(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)

Een prachtig welkomstcadeau bij een abonnement op Museumtijdschrift HET NEDERLANDSE KUNST BOEK Dit overzichtswerk presenteert de hoogtepunten van zes eeuwen beeldende kunst in Nederland. Werk van ruim 300 kunstenaars wordt erin afgebeeld en beschreven – van Jeroen Bosch tot Karel Appel en Rineke Dijkstra.

Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 352 cadeau bij een jaarabonnement

Door Din Pieters, oud-hoofdredacteur van Museumtijdschrift.

€ 24,95

22 september 2017 t/m 28 januari 2018

KUNST IN CONTEXT Het eerste boek dat kunstenaars verbindt met de tijden die hen inspireerden - wereldwijd en door de eeuwen heen! 150 stromingen en bewegingen worden in hun sociale, culturele en politieke tijd geplaatst. Dit prachtig geïllustreerde boek met index is een onmisbaar naslagwerk.

Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 368 cadeau bij een tweejarig abonnement

€ 49,95 VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 – 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)

Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook