nr 73 ••okt/nov 2017 € 8,95 verschijnt 8x per april 2017 • €•8,95 verschijnt 8x per jaarjaar diap
Leeuwarden
Mata Hari
Een wereldse dame uit Friesland Amsterdam
nr 7 / 2017
Bol & Flinck
Betere netwerkers dan Rembrandt Rotterdam
25 jaar Kunsthal
ED & DESIGN KUNST, ERFGO
Laurens van Kuik (1889 – 1963), Dichter van de zee, 1927, olieverf op doek, coll. Chabot Museum Rotterdam / schenking Jan Begeer
31 OKT 2017 T/M 18 FEB 2018
Divers, dynamisch en nog altijd urgent
+ de tentoonstellingsagenda
LAURENS VAN KUIK
40 pagina’s gratis bijlage
gsagenda nstellin ht e overzic tentoo st complet
09
OKT
19
NOV
het mee
SCHILDER VAN HET VOLSTREKT MODERNE
diap
DAM Chabot
DEN HAAG
Museum
ROTTER
m
temuseu
Gemeen
DAM Joods
ch Museum
Historis
AMSTER
05
MRT
04
JUN
23
eum DAM Rijksmus AMSTER
JAN
11
JUN
17
FEB
21
MEI
Henk Chabot (1894-1949), Zee, 1946, olieverf op doek, particuliere collectie
& s l e e p S h c s i t ë o p Rotterdam
31 OKT 2017 T/M 18 FEB 2018
DE STIJL VAN CHABOT II
Tal R
NAJAARSTIP: BEZOEK VILLA IN DE DUINEN
Museumpark 11 | Rotterdam chabotmuseum.nl museumparkvillas.nl
21 & 28 OKT, 11 NOV diap
ift nr 7 /
umtijdschr
e bij muse
gratis bijlag
2017
www.m
useumt
ijdsch
INHOUD-
beeld omslag: Tal R, ‘The Bend’, 2016, pigment en konijnenlijm op doek, 172 x 140 cm, Humlebaek, Louisiana Museum of Modern Art, schenking The New Carlsberg Foundation
40
museumtijdschrift.nl
nr.7 / oktober - november 2017
Govert Flinck, ‘Isaac zegent Jacob’, ca. 1642, olieverf op doek, 117 x 141 cm, Amsterdam, Rijksmuseum
24
Bart van der Leck, ‘Compositie met grijze streep’, 1956-58, olieverf op doek, 110 x 105 cm, Otterlo, KröllerMüller Museum
6
58
Mata Hari als danseres in Parijs, 1905, Leeuwarden, Fries Museum
HEDENDAAGSE KUNST
18 Tal R
Het werk van de Deense kunstenaar toont een ongebreidelde vrijheid Arjan Reinders
FOTO: VINCENT MENTZEL
ERFGOED
Emily Ansenk
28
24 Mata Hari
Was ze de doorgewinterde geharde spion of een wanhopige vrouw? door Vera Ros INTERVIEW
28 25 jaar Kunsthal 11-17
MUSEUM - KORT 28 Museumtijdschrifttips: de mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Van krachtige maskers en probleemoplossende ontwerpers tot sieraden en middeleeuwse schilders.
Emily Ansenk over de bijzondere positie van de expositieruimte door Kees Keijer OUDE KUNST
40 Bol en Flinck
Werken in het atelier van Rembrandt bleek voor beiden lucratief door Erik Spaans MODERNE KUNST
48 stanley brouwn
Goede conceptuele kunst of te schraal om serieus te nemen? door Stefan Kuiper
75-81 MUSEUM & MEER het atelier Leonard van Munster de conservator Ludo van Halem de kunstenaar Konrad Klapheck boeken & meer
38 65
COLUMNS
Oek de Jong Mathilde Willink Maria Barnas Op het strand met Zijlmans/Jongenelis
HEDENDAAGSE KUNST
52 Europalia-Indonesië
Het koloniale verleden bekeken door hedendaagse kunstenaars door Sophia Zürcher MODERNE KUNST
58 Bart van der Leck
En zijn gespannen relatie met mecenas Helene Kröller-Müller door Homme Siebenga ARCHEOLOGIE
66 Nineveh
De hoofdstad van het Assyrische Rijk en hoe zij werd ontdekt door Theo Toebosch
7
KOKKERELLEN MET BEELDEN & PLAATJES De met verf gecreëerde werelden van de Deense grootheid Tal R zijn speels, mysterieus en toegankelijk. En zo fluwelig dat je ze wilt strelen. DOOR ARJAN REINDERS
‘Red Man’, 1996, collage, 275 x 275 cm
18
Keyhole, 2016, pigment en konijnenlijm op doek, 240 x 188 cm, courtesy kunstenaar en Cheim & Read, New York
Govert Flinck, ‘Zittende jongeman van opzij, ca. 1648, zwart en wit krijt op blauw papier, 29,9 x 23,5 cm, Haarlem, Teylers Museum
Bol als verzamelaar
F
erdinand Bol en zijn tweede vrouw Anna van Erckel hadden beiden een grote verzameling schilderijen van tijdgenoten. Die gezamelijke collectie omvatte portretten, landschappen, stillevens en historiestukken. Hun huis, het huidige Museum van Loon, waarvan zij de eerste bewoners waren, hing er vol mee. Dankzij een inventaris van Bol uit 1669, hebben we een goede indruk van wat hij zoal verzamelde. Haar bezit is bekend uit een aantal testamenten. In het koetshuis van het museum zijn nu 25 werken uit hun collectie te zien. ‘Het huis, de collectie, de kunstenaar’, 6 oktober t/m 8 januari, Museum Van Loon, Keizersgracht 672, Amsterdam; ma t/m zo 10-17; MK gratis; catalogus € 14,95 (WBooks); museumvanloon.nl
Frans Snijders, ‘Stilleven met groot dood wild, vruchten en bloemen’, 1600-57, Amsterdam, Rijksmuseum
technieken waarmee hun leermeester zoveel succes oogstte en dus in staat hoogwaardige Rembrandteske werken te schilderen. Beiden bedreven gretig zelfpromotie door – andermaal in navolging van Rembrandt – zelfportretten met gepluimde baretten of exotische kleding te schilderen. Méér dan Rembrandt speelden ze in op de veranderende smaak die geleidelijk in de richting van Rubens en Van Dijck verschoof. En méér dan Rembrandt toonden ze zich bereid klanten op hun wenken te bedienen. En zo sleepten Flinck en Bol in de jaren veertig en vijftig (toen Rembrandt op een faillissement afkoerste) een aanzienlijk deel van de publieke (en zeer lucratieve) opdrachten in de wacht. Al die schuttersstukken, groepsp ortretten en monumentale decoraties voor stadhuis en admiraliteit maakten hen rijk. Flinck sleepte in 1659 de hoofdprijs in de wacht: gedurende zes jaar zou hij jaarlijks twee monumentale historiestukken voor het stadhuis schilderen à raison van duizend gulden per doek. De schilder overleed echter – kort na zijn 45ste verjaardag – voor hij aan de klus was begonnen. Er resteren slechts een paar kleine schetsjes van wat hem voor ogen stond. Bol werd een langer leven gegund. Bij het succes van zijn carrière speelde partnerkeuze een rol. Zijn eerste vrouw was de
dochter van een koopman en regent die hem opdrachten (van onder meer de Admiraliteit) toespeelde. Zijn tweede echtgenote was een steenrijke weduwe. Na dat tweede huwelijk (in 1669) heeft Bol niet of nauwelijks meer geschilderd. We kunnen zijn naam in 1675 echter nog één keer in verband brengen met een regentenstuk. Niet als schilder, dit keer. Bol zit – helemaal links – aan tafel op het groeps portret dat Pieter van Anraedt maakte van de bestuurders van het Oudezijds Huiszittenhuis. De kunstenaar blijkt toegetreden tot de regentenklasse. Erik Spaans is kunsthistoricus en journalist • ‘Ferdinand Bol en Govert Flinck. Rembrandts meesterleerlingen’, 13 oktober t/m 18 februari, Amsterdam Museum, Kalverstraat 92, Amsterdam; ma t/m zo 10-17; MK gratis; Museum Het Rembrandthuis, Jodenbreestraat 4, Amsterdam; ma /m zo 10-18; MK gratis; publicatie € 29,95 (WBooks); amsterdammuseum.nl, rembrandthuis.nl • Het Paleis op de Dam organiseert gratis Gallery Talks over de schoorsteenstukken van Flinck en Bol; 13 oktober t/m 5 november (m.u.v. 30 oktober) en 9 december t/m 7 januari (m.u.v 25 december en 1 januari); Koninklijk Paleis, Dam, Amsterdam; ma t/m zo 10-17; MK gratis; paleisamsterdam.nl Kijk op museumtijdschrift.nl voor een recensie
MEER DAN REMBRANDT SPEELDEN FLINCK EN BOL IN OP DE VERANDERENDE SMAAK.
Ferdinand Bol, ‘Portret van Frederick Sluiscken op achtjarige leeftijd’, 1652 Londen, National Gallery
Met het rode paard komt de fantasie
‘Havenarbeid’, 1915-16, olieverf op doek, 91 x 242 cm, Otterlo, Kröller-Müller Museum
De Stijl
Bart van der Leck kon aanvankelijk rekenen op onvoorwaardelijke steun van Helene Kröller-Müller. Maar zijn abstracte werk boeit haar niet. DOOR HOMME SIEBENGA
58
‘Moeder met kind’, 1921, olieverf op doek, 54 x 42 cm, Otterlo, Kröller-Müller Museum
VOLGEND NUMMER Realistisch, romantisch en vol verbeelding Maria Roosen
Van Schrieck FOTO: ELKE WALFORD
Pyke Koch
20-90-40-0 cmyk
Pyke Koch, 'Portret van jkvr. J.C. van Boetzelaer (klein), ca. 1947, Utrecht, Centraal Museum
Maria Roosen, 'Tent', 1998-2015, courtesy kunstenaar en Galerie Fons Welters, Amsterdam
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Otto Marseus van Schrieck, 'Bosgrond met blauwe ochtendgloriën en een pad', 1660, Schwerin, Staatliches Museum
Museumtijdschrift nummer 8 ligt op 21 november in de winkel Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau bij een abonnement op Museumtijdschrift HET NEDERLANDSE KUNST BOEK Dit overzichtswerk presenteert de hoogtepunten van zes eeuwen beeldende kunst in Nederland. Werk van ruim 300 kunstenaars wordt erin afgebeeld en beschreven – van Jeroen Bosch tot Karel Appel en Rineke Dijkstra.
Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 352 cadeau bij een jaarabonnement
Door Din Pieters, oud-hoofdredacteur van Museumtijdschrift.
€ 24,95
22 september 2017 t/m 28 januari 2018
KUNST IN CONTEXT Het eerste boek dat kunstenaars verbindt met de tijden die hen inspireerden - wereldwijd en door de eeuwen heen! 150 stromingen en bewegingen worden in hun sociale, culturele en politieke tijd geplaatst. Dit prachtig geïllustreerde boek met index is een onmisbaar naslagwerk.
Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 368 cadeau bij een tweejarig abonnement
€ 49,95 VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 – 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)
Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst