nr 8 • dec 2016-jan 2017 • € 8,95 verschijnt 8x per jaar Amsterdam
Marinus Boezem
ONDERDEEL VAN SIMULTAAN MODERNISME, I.S.M. UNESCO WERELDERFGOED VAN NELLEFABRIEK
82 jaar oud en nog altijd actief
Johan van Hell
nr 8 / 2016-2017
Karl Hermann Haupt (1904 – 1983), Zonder titel (Abstrakte rote Figur), aquarel en gouache op karton, 54,5 x 70,5 cm, 1925. Foto: Sammlung Stiftung Bauhaus Dessau / Uwe Jacobshagen © (Jacobshagen, Uwe) VG BILD-KUNST Bonn, 2016
Gorssel
In dienst van het socialisme Leiden
Machtige vrouwen
+ de tentoonstellingsagenda 40 pagina’s gratis bijlage
gsagenda nstellin ht e overzic tentoo st complet
BAUHAUS DESSAU BRANDING ROTTERDAM
Museumpark 11 chabotmuseum.nl museumparkvillas.nl
JUL
30
AUG
diap
ahuis
GEN Hannem
T Zeeuws
m
MuZEEu
Maritiem
jk Paleis
DAM Koninkli
UTRECH
GEN Zeeuws
Maritiem
AMSTER
m
MuZEEu
am
Amsterd
HARLIN 12
JUL
27
SEP
03
JUL
VLISSIN
27
SEP
03
JUL
27
SEP
DICHT OP DE HUID Alice Neel
ift nr 5 /
umtijdschr
e bij muse
gratis bijlag
100 magenta
SIMULTAAN MODERNISME VIER MODERNISTISCHE PARELS IN ROTTERDAM MET ÉÉN E-TICKET: UNESCO WERELDERFGOED VAN NELLEFABRIEK, CHABOT MUSEUM, HUIS SONNEVELD, DE KIEFHOEK. CHABOTMUSEUM.NL/TICKETS
06
het mee
Den Haag
8 OKT 2016 T/M 19 FEB 2017
Nefertari, Nefertiti, Teje en Hatsjepsoet
ED & DESIGN KUNST, ERFGO
2015
www.m
useumt
ijdsch
INHOUD-
beeld omslag: Alice Neel, 'Don Perlis and Jonathan', 1982, olieverf op doek, 106,7 x 76,3 cm, Stockholm, Moderna Museet
museumtijdschrift.nl
nr.8 / december 2016 - januari 2017
26 Alice Neel 'Zelfportret', 1980, olieverf op doek, 135,3 x 101 cm, Washington, Smithsonian Institution, National Portrait Gallery
6
museumtijdschrift
18
46
MODERNE KUNST
18 Alice Neel
Herwaardering voor indringende en kwetsbare portretten door Esther Darley HEDENDAAGSE KUNST
26 Hedendaagse iconen
In tapijten en fluwelige foto's bevriest Craigie Horsfield de tijd door Edo Dijksterhuis
54 11-17
MUSEUM - KORT 29 Museumtijdschrifttips: de mooiste tentoonstellingen in binnen-en buitenland. Van Jordan Wolfson, aboriginal landkaarten en mode van De Givenchy tot Rodin en Phyllida Barlow
ARCHEOLOGIE
32 Egyptische koninginnen Status en invloed van de vrouwen van de farao's door Theo Toebosch MODERNE KUNST
40 Johan van Hell
Ambitieus dubbeltalent schilderde voor een betere samenleving Mieke Rijnders OUDE KUNST
46 Haarlem – Boedapest
Hoe komt Hongarije aan zo veel Hollandse meesters? door Margriet Verhoef INTERVIEW
75-81
MUSEUM & MEER
het atelier Silvia B.
de conservator Xander Karskens
de kunstenaar
Evelyn Taocheng Wang
boeken & meer
50 67
COLUMNS
Oek de Jong
54 Marinus Boezem
Nieuw werk in de Oude Kerk is speels, sprankelend en spiritueel door Kees Keijer HEDENDAAGSE KUNST
62 Feest van verf
Parijs eert Cy Twombly, een van de grootste naoorlogse schilders door Arjan Reinders MODERNE KUNST
68 Saul Leiter
Verstilde schoonheid door de pionier van de kleurenfotografie door Jorre Both
Opwaaiende jurk
Maria Barnas
In de ban van beveiliging
+ Museumtijdschrift Arrangement Marinus Boezem zie p. 59
museumtijdschrift
7
TEGEN DE STROOM IN ANGST, KWETSBAARHEID, OUDERDOM. MET OGEN ALS LASERSTRALEN PORTRETTEERDE ALICE NEEL HAAR EIGEN OMGEVING. OPMERKELIJK HOE EIGENTIJDS HAAR RAUWE WERK NOG ALTIJD IS.
DOOR ESTHER DARLEY
18
museumtijdschrift
‘Rita and Hubert’, 1954, olieverf op doek, 86,4 x 101,6 cm, Defares collectie (foto: Malcolm Varon, New York)
museumtijdschrift
19
Goddelijk of niet, de koninginnen van het oude Egypte hadden status en invloed. Opvallend: zelfs een burgermeisje kon koningin worden. DOOR THEO TOEBOSCH
Leven in luxe &
onafhankelijkheid
D
e bezoeker merkt er niets van, maar de tentoonstelling ‘Koninginnen van de Nijl’ in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden was een beetje improviseren. Omdat de vaste conservatoren van het RMO druk bezig waren om de nieuwe Egypte-afdeling in te richten, kreeg Egyptoloog Olaf Kaper van de Universiteit Leiden het aanbod om naar het Museo Egizio in Turijn te gaan om uit die collectie een tentoonstelling te maken. Een riant aanbod, dat dankzij de goede contacten – de directeur was ruim twee jaar geleden nog conservator in het Leidse museum – mogelijk was. Kaper wilde graag. “Leiden en Turijn hebben beide een van de bijzonderste Egyptecollecties in de wereld, die heel verschil-
32
museumtijdschrift
lend zijn. In Leiden ligt de nadruk op vondsten uit graven van hoge Egyptische functionarissen uit Sakkara en Abydos, en in Turijn hebben ze juist veel koninklijk materiaal.” Dat heeft het Turijnse museum te danken aan zijn vroegere directeur Ernesto Schiaparelli (1856-1928), die met geld van koning Vittorio Emanuele III een Italiaanse opgravingsexpeditie in het Dal der Koninginnen bij Thebe (nu Luxor) kon organiseren. Tussen 1903 en 1920 ontdekten ze meer dan tachtig graven en schachten. “Hoogtepunt was de ontdekking van het graf van koningin Nefertari, een van de mooiste Egyptische graven”, stelt Kaper. Voor hem was de keuze voor Egyptische koninginnen als onderwerp voor een tentoonstelling daarom niet
Koningin Ahmose Nefertari, ca. 1200 v.Chr., Deir el-Medina (Luxor), hout, bepleisterd en beschilderd, h. 48 cm
Ahmose Nefertari (ca. 1562-1494 v.Chr.) was de eerste koningin met de titel ‘Godsgemalin van Amon’. Deze priesterfunctie was de hoogst denkbare maatschappelijke rol voor een vrouw. Ahmose Nefertari trouwde met haar broer, farao Ahmose I, de stichter van het Nieuwe Rijk. Zij kregen minstens vijf kinderen. Toen Ahmose I stierf, volgde hun zoon Amenhotep I zijn vader op. Hij huwde zijn zus Meritamon. Die stierf echter op jonge leeftijd, waarna Ahmose Nefertari de rol van ‘Grote Koningin’ overnam. Ahmose Nefertari speelde een belangrijke rol bij de overgang van oorlog naar vrede aan het begin van de achttiende dynastie. Na haar dood verkreeg zij een goddelijke status. Mogelijk werd zij wel zeventig jaar oud. Haar mummie belandde in een bergplaats voor konink lijke mummies in de Thebaanse dodenstad, en werd daar in 1871 teruggevonden.
Wapens in de
Johan van Hell stelde zijn schilderkunst in dienst van een socialistische samen leving. De tentoonstelling in Gorssel benadrukt vooral zijn esthetische kant. DOOR MIEKE RIJNDERS
J
ohan van Hell (1889-1952) was een met talent gezegend mens, zowel op het gebied van muziek als op dat van beel dende kunst. Hij was van 1915 tot 1927 verbonden aan het Concertgebouworkest, en werd gerekend tot de beste klarinettisten van Nederland. In zijn schilderijen en tekeningen komt zijn liefde voor muziek naar voren in de verbeelding van muzikanten en muziekensembles. Vanaf zijn veertiende volgde Van Hell het standaardtraject voor wie het kunstambacht wilde leren, een lesbevoegdheid wilde halen en ook nog als vrij kunstenaar
40
museumtijdschrift
‘Straatzangers’, 1928, olieverf op doek, 40 x 60,5 cm, Haarlem, Teylers Museum
klassenstrijd
museumtijdschrift
41
Op weg naar de hemel
Geestig, ongrijpbaar, serieus: Marinus Boezem, oervader van de conceptuele kunst, is nog altijd actief. In de Oude Kerk bouwt hij een lift die mensen dichterbij zichzelf moet brengen. DOOR KEES KEIJER
Rendering voor project Oude Kerk, Amsterdam, 2016
‘Op losse schroeven’, 1969, Stedelijk Museum (lakens uit de ramen van het museum)
I
n het Middelburgse atelier van Marinus Boezem hangen veel foto’s van projecten die hij de afgelopen vijftig jaar heeft uitgevoerd. Er zijn ook foto’s van collega-kunstenaars, affiches en ansichtkaarten. “Hier hangt zo’n beetje wat ik meemaak en meegemaakt heb.” Op zijn bureau staat een ingelijste foto van de installatie Curtain Room, een ruimte van witte gordijnen waarin ventilatoren zachtjes beweging brengen, die te zien was op de kunstbeurs Basel Unlimited (2016). Daar staat ook het allerlaatste werk, dat eigenlijk nog uitgevoerd moet worden: een collage waarop de plattegrond van de Oude Kerk in Amsterdam is te herkennen. Schuin over de plattegrond is een foto geplakt van een gebroken spiegel. Er liggen meer plattegronden van dezelfde kerk, vol aantekeningen over de tentoonstelling die hij voorbereidt. “Ik ben bezig om in de mood te komen.”
VOGELVOER Marinus Boezem (1934) wordt gerekend tot de grondleggers van de conceptuele kunst in Nederland. Zijn werk is speels, ongrijpbaar, vluchtig en tegelijk serieus. Op de legendarische tentoonstelling ‘Op losse schroeven’ (1969) in het Stedelijk Museum in Amsterdam liet hij uit alle ramen van het museum lakens wapperen, alsof hij er even een frisse museumtijdschrift
55
VOLGEND NUMMER Ongebreidelde fantasieën, elegante figuren en alledaagse taferelen Antoine Watteau
David Hockney (FOTO: RICHARD SCHMIDT)
Surrealisme
20-90-40-0 cmyk
René Magritte, ‘La réproduction interdite', 1937, Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen
Antoine Watteau, schetsblad met drie soldaten op de rug gezien, 1713-14, Berlijn, Staatliche museen
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
David Hockney, ‘Peter getting out of Nick's pool’, 1966, Liverpool, Walker Art gallery (© kunstenaar)
Museumtijdschrift nummer 1 ligt op 17 januari in de winkel Museumtijdschrift verschijnt 8 x per jaar
(om de 6 weken en tijdens zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau bij een abonnement op Museumtijdschrift HET NEDERLANDSE KUNST BOEK Dit overzichtswerk presenteert de hoogtepunten van zes eeuwen beeldende kunst in Nederland. Werk van ruim 300 kunstenaars wordt erin afgebeeld en beschreven – van Jeroen Bosch tot Karel Appel en Rineke Dijkstra.
Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 352 cadeau bij een jaarabonnement
Door Din Pieters, oud-hoofdredacteur van Museumtijdschrift.
€ 24,95 KUNST IN CONTEXT Het eerste boek dat kunstenaars verbindt met de tijden die hen inspireerden - wereldwijd en door de eeuwen heen! 150 stromingen en bewegingen worden in hun sociale, culturele en politieke tijd geplaatst. Dit prachtig geïllustreerde boek met index is een onmisbaar naslagwerk.
Uitvoering Gebonden Aantal pagina’s 368 cadeau bij een tweejarig abonnement
€ 49,95 VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WWW.WBOOKS.COM OF BEL 038 – 467 34 00 (GRATIS VERZENDING BINNEN NEDERLAND)
Voor de liefhebber van geschiedenis en kunst