nr 6 • 2026
Sigmar Polke – Het weten van de kleuren is een gezamenlijke tentoonstelling van De Pont Museum en Anna Polke Foundation.
nr 6 sept-okt 2026 • € 13,50 • verschijnt 8x per jaar
Femmy Otten
20.09.26 28.02.27
‘Het menselijk lichaam ontroert mij’
Maneschijntjes
Ode aan nachtschilder Aert van der Neer
De waanzinnige werelden van
Eva Besnyö
Strijdbare fotograaf met verfijnd oog
+ de tentoonstellingsagenda 44 pagina’s gratis bijlage BP
HET WETEN VAN DE KLEUREN
E
museumtijdschrift
SIGMAR POL K
BP
www.museumtijdsc Het meest complete overzicht
31 aug hrift.nl 11 okt
YAYOI KUSAMA
INHOUD-
22
Yayoi Kusama, ‘Infinity Mirrored Room – The Hope of the Polka Dots Buried in Infinity Will Eternally Cover the Universe’ (detail), 2025, installatiefoto Fondation Beyeler, Bazel (foto: Mark Niedermann)
museumtijdschrift.nl
nr 6 / september-oktober 2026
60
64
48 36
8
17 HEDENDAAGSE KUNST
22 Yayoi Kusama 30 Femmy Otten
13-20 Museum - kort
Getipt door de redactie: De mooiste tentoonstellingen in binnen- en buitenland
54 Column Pauline Broekema Blik op averij
28 Stem op uw favoriete
tentoonstelling + kom naar de prijsuitreiking De 10 genomineerden
41 Live-interview
Met Stefan Kuiper in geprek over de geschilderde maan
53 Kunstreis
Mee met Museumtijdschrift langs Vlaamse musea
71-79 Atelier
Oscar Peters Boeken Recensies en tips Forum Lezersvraag, reacties Slotstuk Portret van Barack Obama
Haar geestestoestand is onvoorstelbaar, maar haar kunst spreekt direct aan door Edo Dijksterhuis INTERVIEW
30 Femmy Otten
Prijswinnende beeldhouwer over moederschap, het lichaam en luid mogen zijn door Joke de Wolf OUDE KUNST
36 Geschilderde nachten
Een lofzang op Aert van der Neer, de meester van de maneschijntjes door Stefan Kuiper FOTOGRAFIE
42 Eva Besnyö
Fotograaf van strakke composities met bevlogen boodschap door Julia Steenhuisen REPORTAGE
48 Vlaanderen
Nieuwe en hernieuwde musea schudden het Vlaamse cultuurlandschap op door Jeroen Junte ARCHEOLOGIE
56 Friese oppervorst
Onderzoek wijst uit: middeleeuwse koning Redbad was machtiger dan gedacht door Theo Toebosch HEDENDAAGSE KUNST
60 Sigmar Polke
Duitse schilder die het lef had de ongrijpbaarheid van kleuren te vieren door Rutger Pontzen KUNST EN ERFGOED
64 Open Monumentendag
Museale woningen zijn de ultieme plekken om naar binnen te gluren door Lindy Kuit
9
‘Anatomic Explosion’, happening op de Brooklyn Bridge, New York, 14 augustus 1968, Getty Research Institute, Los Angeles © J. Paul Getty Trust (foto: Shunk-Kender)
Het werk van Yayoi Kusama ontspringt uit een diep getroebleerde geest maar oogt kinderlijk vrolijk. Dat maakt haar stippen, pompoenen en spiegelkamers over de hele wereld geliefd. DOOR EDO DIJKSTERHUIS
22
HEDENDAAGSEKUNST-
Kunstjournalist Stefan Kuiper maakte voor het Dordrechts Museum een tentoonstelling over het nachtleven in de vroegmoderne schilderkunst. Tot diep in de nacht keek hij naar maanverlichte landschappen. Hier brengt bij een ode aan de meest nachtelijke nachtschilder: Aert van der Neer. DOOR STEFAN KUIPER
36
OUDEKUNSTAert van der Neer, ‘Rivierlandschap bij zonsondergang’, ca. 1650, olieverf op paneel, 46 x 63,5 cm, Mauritshuis, Den Haag
37
Grote Fibula van Wijnaldum, 575-600, almandijn, zilver en goud, 17 cm lang, Fries Museum, Leeuwarden Collectie Provincie Fryslân
56
ARCHEOLOGIE-
Eeuwen na zijn dood blijft koning Redbad historici bezighouden. Het Fries Museum puzzelt de informatie over de vroegmiddeleeuwse heerser aan elkaar, waarbij archeologische vondsten een cruciale rol spelen. DOOR THEO TOEBOSCH as Redbad een regi onale Friese vorst of een van de machtig ste heersers van de Noordzeekust? Die vraag staat centraal in de tentoonstelling ‘Redbad – De legenda rische koning’ in het Fries Museum. De laatste 25 jaar is Redbad door historici weggezet als een vrij marginaal figuur in Friesland en West-Friesland eind zevende en begin achtste eeuw. Maar nieuw onder zoek in verband met de tentoonstelling suggereert dat zijn machtsgebied veel gro ter geweest kan zijn dan tot nu toe werd aangenomen: het strekte zich uit langs de hele Nederlandse en Noord-Duitse Noord zeekust en tot aan het Utrechtse rivieren gebied. Daarmee zou je hem zelfs een vroege koning der Nederlanden kunnen noemen. Nu gebeurt het wel vaker dat iemand uit het verleden wordt gerehabiliteerd in een boek of tentoonstelling en daarin beter, groter en belangwekkender wordt gemaakt dan voor heen. De advocaat van de duivel vraagt zich dan af: stond die uitkomst bij voorbaat al vast? Zijn ze niet vooral op zoek geweest naar aanwijzingen die leiden tot een conclu sie die alle moeite rechtvaardigt, een con clusie die de onderzochte persoon in een ander daglicht plaatst? Praat met Diana Spiekhout, conservator Terpencultuur en Middeleeuwen bij het Fries Museum en de begeesterde samenstel ler van de tentoonstelling, en binnen vijf minuten wordt duidelijk hoe nauwgezet het onderzoek is gedaan. Samen met Han Nij dam van de Fryske Akademy gaf ze leiding aan het onderzoek dat werd gedaan door een gemêleerd gezelschap van Nederlandse en Duitse wetenschappers. Hun bronnen
variëren van historische teksten en archeo logische vondsten tot topografie en Fries recht. Alles tezamen levert een ingenieus in elkaar stekend bouwwerk op dat de hypo these ondersteunt dat Redbad – of Radboud zoals hij in Holland wordt genoemd – een belangrijkere heerser is geweest dan veron dersteld.
‘HEIDENSE’ VORST
Het fundament vormen de vaststaande fei ten over Redbads leven uit de geschreven historische bronnen. De oudste vermelding als koning of (leger)leider dateert uit 688. Dat doet veronderstellen dat zijn geboorte jaar, dat onbekend is, ergens rond 670 is geweest. In 719 is hij na jaren van ziekte overleden. Dat hij slag heeft geleverd met de Franki sche leider Pepijn II om de belangrijke han delsstad Dorestad (bij wat nu Wijk bij Duur stede is) en dat hij die strijd heeft verloren, kan ook als feit worden beschouwd. Ook staat vast dat zijn dochter daarna trouwde met een zoon van Pepijn. Na Pepijns dood in 714 versloeg hij in 716 diens opvolger Karel Martel. De Franken konden de inname van Keulen alleen voorkomen door Redbad en
zijn leger af te kopen. Tot slot staat Redbad erom bekend dat hij zich nooit heeft laten bekeren tot het christendom. Het is goed om te beseffen dat deze histo rische bronnen niet door Redbad en zijn Friezen zelf op schrift zijn gesteld. In zijn koninkrijk werden geschiedenissen en gebeurtenissen mondeling, dus in verhalen en liederen, overgeleverd. De nu nog beschikbare bronnen zijn afkomstig van mensen die er belang bij hadden om Redbad op een bepaalde manier af te schilderen. De Frankische kronieken omschrijven hem daarom als een geduchte tegenstander en in de heiligenlevens ligt de nadruk op Redbads vijandige houding tegenover het christen dom.
DIERENKOPPEN
Dat zegt allemaal nog niets over de omvang van Redbads macht en rijk. Daarover staat in de vroegmiddeleeuwse geschreven bron nen helemaal niets. Om toch een indruk te krijgen, moet onder meer een beroep wor den gedaan op archeologie. Het valt op dat een bepaald type mantelspeld, de Dom burgfibula, dat zich kenmerkt door geome trische patronen op de voet- en kopplaat en
boven en verstrooid over de pagina’s: Goudschat van Dronrijp (gesp, een goudbaartje, een hangertje, goudkorrels, 42 munten), midden 7de eeuw, goud, diverse afmetingen, Fries Museum, Leeuwarden, collectie Het Koninklijk Fries Genootschap (foto: Erik en Petra Hesmerg)
57
‘Urangestein (rosa)’ (detail), 1992, 21 chromogene kleurafdrukken, elk 59,2 x 44,9 cm, Hesta Collection, Uster, Zwitserland (foto: Werner Schnüriger)
De kleuren van de invloedrijke Duitse schilder Sigmar Polke mochten vrij zijn en pruttelen. De Pont Museum in Tilburg wijdt een overzicht aan de roekeloze alchemist. DOOR RUTGER PONTZEN
en lijn is een lijn is een lijn is een lijn” zou je vrij naar Gertrude Stein kunnen zeggen, de Amerikaanse schrijver en kunstverzamelaar die dichtte “A rose is a rose is a rose is a rose”. Lijnen zijn niet meer dan hoe ze zich voordoen. Eenduidig. Helder. Ze gaan doorgaans van A naar B. Soms in een rechte, eh, lijn; soms wat kronkelig en met een omweg. Meer varianten bieden ze niet. Nee, dan kleur. Niets zo veranderlijk en oncontroleerbaar als kleuren. Ze werken op je gemoed. Roepen onverwachte emoties op. Laten je schrikken. Stellen je gerust. Kalmeren je zenuwen. Leiden je tot razernij. Brengen vertier. Maken je somber. Er is feitelijk geen touw aan vast te knopen. Want wat voor de een het symbool van de liefde is – rood – is voor de ander een waarschuwingsteken. Een tint die de een aan de zomer doet denken – geel – betekent voor een ander venijn.
60
HEDENDAAGSEKUNST-
VOLGEND NUMMER Modernistische kleurpionier, ecologische verhalenverteller en tijdloze bloemenpracht
Henri Matisse
Otobong Nkanga
Bloemstillevens
Henri Matisse, ‘Intérieur jaune et bleu’ (detail), 1946
Foto: Wim van Dongen
Jan I Brueghel, ‘Bloemenvaas met varkensbrood en edelstenen’ (detail), 1605-07, The Phoebus Foundation
Meer lezen? Kijk op www.museumtijdschrift.nl voor actuele informatie, tips, recensies en interviews
Museumtijdschrift nummer 7 ligt vanaf 13 oktober in de winkels Museumtijdschrift verschijnt 8x per jaar
(om de 6 weken en in de zomer en winter om de 8 weken)
Een prachtig welkomstcadeau voor nieuwe abonnees
1858-1908
ten Cate (1858-1908) belandt na een gedegen schildersopleiding in 1880 in Parijs, hét middelpunt van de kunstwereld. Hij werkt er vanuit verschillende ateliers en exposeert al snel bij de toonaangevende kunsthandelaren, op de Salon en de wereldtentoonstelling. De ontvangt is zeer goed: zijn werk vindt gretig aftrek bij verzamelaars en musea. Kunstcritici schrijven lovend over hem. Ten Cate komt internationaal in de belangstelling te staan. Met sfeervolle landschappen in zonlicht, regen, mist of sneeuw die hij maakt tijdens zijn reizen naar Noorwegen, Zweden, Engeland, Spanje en Algerije, maar ook met zijn frisse zee- en havengezichten vindt hij alom een positief publiek. Zijn grote doorbraak berust echter op zijn, duidelijk door de impressionisten geïnspireerde, losse en lichte pasteltekeningen van stemmige Parijse stads-
Siebe ten Cate
Rachelle van den Broek Chris Stolwijk Mayken Jonkman Jeroen Kapelle
De Atlas van tuindorpen in Nederland laat zien hoe dit ideaal vorm kreeg in de vooroorlogse bouwpraktijk. Van Philipsdorp in Eindhoven tot ’t Lansink in Hengelo, van de mijnkoloniën in Limburg tot de tuindorpen van Amsterdam-Noord, van Agnetapark in Delft tot Dudoks Tuinstad Hilversum.
cadeau bij een jaarabonnement
1858-1908 De vergeten impressionist in Parijs
ATLAS VAN
gezichten met van regen glimmende straten. Hoe kan het dat hij na zijn plotselinge dood toch vrijwel volledig in de vergetelheid raakt? wbooks.com
W BOOKS.COM
Siebe ten Cate Stichting
TUIN cadeau DORPEN bij een
ATLAS VAN TUINDORPEN IN NEDERLAND
Siebe ten Cate
De Friese burgemeesterszoon Siebe Johannes
S i e b e te n C a te 18 5 8 - 19 0 8 De vergeten impressionist in Parijs
De vergeten impressionist in Parijs
Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond als reactie op de barre omstandigheden waarin veel mensen leefden een nieuw woonideaal: het tuindorp. Geïnspireerd door de Britse denker Ebenezer Howard bouwden Nederlandse architecten dorpen en wijken vol licht, lucht en ruimte. Hier kwam het beste van stad en platteland samen.
IN NEDER LAND
tweejarig abonnement
Siebe ten Cate (1858-1908)
Atlas van tuindorpen in Nederland
De Friese burgemeesterszoon Siebe Johannes ten Cate belandt na een gedegen schildersopleiding in 1880 in Parijs. Hij werkt er vanuit verschillende ateliers en exposeert al snel bij de toonaangevende kunsthandelaren en op de Salon. Zijn werk vindt gretig aftrek bij verzamelaars en musea, en kunstcritici schrijven lovend over zijn tentoonstellingen. Maar nadat hij op 50-jarige leeftijd dood neervalt op een straat in Parijs raakt Ten Cate vrijwel geheel in de vergetelheid. Hoog tijd voor een hernieuwde kennismaking met deze Nederlandse impressionist.
Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond als reactie op de barre omstandigheden waarin veel mensen leefden een nieuw woonideaal: het tuindorp. Geïnspireerd door de Britse denker Ebenezer Howard bouwden Nederlandse architecten dorpen en wijken vol licht, lucht en ruimte. De Atlas van tuindorpen in Nederland laat zien hoe dit ideaal vorm kreeg in de vooroorlogse bouwpraktijk. Van Philipsdorp in Eindhoven tot ’t Lansink in Hengelo, van de mijnkoloniën in Limburg tot de tuinsteden van Amsterdam-Noord, het Agnetapark in Delft tot Dudoks Tuinstad Hilversum.
128 pagina’s, gebonden, 24,5 x 28 cm, ISBN 978 94 625 8772 4
248 pagina’s, gebonden, 24,5 x 31,5 cm, ISBN 978 94 625 8777 9
€ 24,95
€ 49,95
OOK VERKRIJGBAAR IN DE BOEKHANDEL, BESTEL OP WBOOKS.COM OF BEL 038 - 467 34 00