Gentlemen's Watch | GW 75

Winter 20/21 - €5,95

#75

HORLOGES, GOLFBANEN,

HI-TECH, AUTO'S, DRINKS, FASHION EN ANDERE PRIMAIRE LEVENSBEHOEFTEN!

INTERVIEWS

Jan Jansen Osiris Hertman Douwe Bob Jeroen Toirken

80 Jaar

Bruce Lee Unieke long-read!

Daniel Craig over z'n laatste

Wij werken dit horloge met de hand af.

Hoewel u vele hendels, raderen en veren in het uurwerk van de 1815

een specifieke finissage voorzien en moet aan de strengste ambach­

vermoedelijk nooit te zien zult krijgen, werken de meesterhorloge­

telijke en esthetische eisen voldoen. Zo worden bij alle horloges van

makers van Lange ze met precisiehandwerk perfect af. Het maakt niet

A. Lange & Söhne de onderdelen van het uurwerk op traditionele

uit hoe miniem of verborgen een onderdeel is – het wordt steeds van

wijze met een slijpsel, polijsting of gravure gedecoreerd. Alle kanten

Zelfs onderdelen, die u niet kunt zien.

van platines, bruggen en hendels zijn van anglage voorzien, dat wil

tot een unicaat maakt. Opdat de geperfectioneerde decoraties en het

zeggen worden in een gelijkmatige hoek gebroken en gepolijst. Enke-

precieze samenspel van meerdere honderd onderdelen niet geheel on-

le bruggen en vooral de balanskloof krijgen een bijzondere finissage:

opgemerkt blijven, heeft ieder Lange-horloge een saffierglazen kastbo-

het met de hand gegraveerde florale patroon dat ieder Lange-horloge

dem. U kunt het beste zelf een kijkje nemen. www.alange-soehne.com

Leon Martens Stationsstraat 39 – 41, Maastricht/Wyck, www.leonmartens.com Schaap en Citroen P.C. Hooftstraat 49 – 51, Amsterdam, www.schaapcitroen.nl

Eenmaal gereden, voor altijd verkocht

Morgan Plus Six +31 (0)30 221 21 21 - info@louwmanexclusive.nl - www.louwmanexclusive.nl

Een verslavende hoeveelheid vermogen, ongeëvenaarde opwinding en sensatie maken van deze Morgan een sportauto voor de echte rijder. De Morgan Plus Six is zonder twijfel de meest dynamische Morgan ooit gebouwd. Het zeer herkenbare Morgan-silhouet rust op een geheel nieuw platform en is uitgerust met de nieuwste generatie van BMW’s zescilinder turbo lijnmotor. Elke component is geperfectioneerd of opnieuw ontworpen om zo een geheel nieuw model te creëren.

Gemiddeld brandstofverbruik 7,4l/100 km en CO2 emissie 180 g/km

INHOUD

IN THIS ISSUE

34

16 IN THE MIX Om te zien, naar te luisteren, aan te trekken, van te leren, te lezen of op te drinken…

30 EEN GENT’S CLASSIC Drie Gent’s Classic – Een unieke selectie B.A.T. mobielen uit Italië…

30 34 DANIEL CRAIG Is voor de laatste keer Bond… James Bond. Maar het afscheid duurde langer dan gepland.

42 COLUMN Hans van Wetering Leven in een game.

44

44 TIJD VOOR HORLOGES Van tussen de planeten tot diep in de zee…

52 EXCLUSIEVE LONG-READ Tachtig jaar geleden werd Bruce Lee geboren. Zijn invloed op de film- en vechtsportwereld is onuitwisbaar, maar zijn mythe kan wel wat kanttekeningen gebruiken, vindt Davis Miller.

8

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

52

The artistry of Japanese craftsmanship

INHOUD

68 Opgave en vragen over abonnementen Nederland: Abonnementenland Postbus 20 1910 AA Uitgeest T 0900-ABOLAND of T 0900-226 52 63 (€ 0,10 per minuut) F 0251-31 04 05

68 BOREALIS Fotograaf Jeroen Toirkens en journalist Jelle Brandt Corstius gaan in ’s werelds meest noordelijke bossen op zoek naar de mensen die er wonen en werken.

77 FASHION

www.bladenbox.nl voor abonneren.

Stoere kleding om te dragen.

78 SERIE

www.aboland.nl voor adreswijzigingen en opzeggingen.

Op zoek naar schoonheid – Deel 8.

Met meester-schoenontwerper Jan Jansen.

Abonnementenland is ook bereikbaar via Twitter.

Stuur uw tweet naar: @Aboland_klanten.

90 GEAR Dingen die je wilt hebben.

98

92 HI-TECH Top entertainment om van te genieten.

98 GOLF GELUK Banen waar je blij van wordt, plus een horloge waar je beter van wordt.

106 ON THE GO Fijne dingen voor onderweg.

108 DE STIJL VAN Designer Osiris Hertman.

112 LOOKIN’ GOOD Setje opkikkers.

92 10

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

114 COLUMN Marcel Langedijk Zonder mondkapje.

Opgave en vragen over abonnementen in België: Abonnementenland Ambachtenlaan 21 Unit 2A 3001 Heverlee T +32 (0)28 08 55 23 F +32 (0)28 08 70 05 www.bladenbox.be voor abonneren. www.aboland.be voor adreswijzigingen en opzeggingen.

Beëindigen abonnement: Opzeggingen dienen 8 weken voor afloop van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn.

Prijswijzigingen voorbehouden.

Lambda – 175 Years Watchmaking Glashütte. Fine watchmaking, now in a stainless steel case. This new timepiece is regulated to chronometer standards and available in enamel black, white, and blue, each limited to 175 pieces.

With select retailers in Amsterdam: Ace Jewelers, Den Haag: Steltman Watches, Maastricht: Loonstra Juwelier, Velp: Aalbers, Venlo: Nelissen, and Zwolle: Aalbers. As well as online at nomos-glashuette.com

Caliber DUW 1001 Deutsche Uhrenwerke NOMOS Glashütte

Anti-magnetic.

5-day power reserve.

10-year warranty.

The new Aquis Date is powered by Oris Calibre 400.

A new movement.

The new standard

Aquis Date Calibre 400

Oris Boutique Amsterdam Rokin 48 T. 020 6257656 M. 06 531 391 45 boutique.amsterdam@oris.ch

Foto: Greg Williams

COLUMN

Hoofdredacteur Gerben Bijpost Uitgevers Leo van Klaveren Gerben Bijpost

De tijd staat stil

2

020 was een bont jaar, maar bepaald geen Bond jaar. Terwijl oer-Bond Sean Connery zijn aardse rol voor altijd vaarwel zei door het tijdelijke te verruilen voor het eeuwige, slaagde Daniel Craig (pag. 34) er maar niet in om afscheid te nemen van ‘zijn’ Agent 007. Voorjaar 2020 werd uitgesteld naar najaar 2020 en vervolgens naar voorjaar 2021… Als het een beetje meezit weten we voor komende zomer hoe de Bond-vijfluik met Craig tot een afgerond geheel komt, maar ik zie het ook zomaar gebeuren dat voorjaar 2021 doorschuift naar het najaar, in de hoop dat een dan beschikbaar covid 19-vaccin weer tot volle bioscoopzalen en bijbehorende recettes zal leiden. We weten het niet. We weten niks, omdat we niet in de toekomst kunnen kijken. Dan is turen in het verleden een stuk gemakkelijker.

Hoewel… De Amerikaanse auteur Davis Miller dook voor ons in het leven van Bruce Lee (pag. 51), de filmheld die precies tachtig jaar geleden werd geboren, een legende werd onder -min of meer- zijn eigen naam, onuitwisbare invloed had op de vechtsportwereld in het algemeen en zo’n beetje alle film-vechtscènes die sindsdien zijn opgenomen, inclusief die van Bond. Bruce Lee, hoe klein hij ook was, was een groot man. Maar was hij echt zó groot als velen vandaag de dag nog willen geloven?

Of dreigen aardse feiten steeds meer op te lossen in de mist van een mythe?

Toekomst en verleden; terwijl het ene verborgen ligt achter een dikke muur en zichzelf in iedere vorm kan veranderen glijdt het andere als los zand tussen onze vingers weg. Er vat op krijgen kunnen we vergeten. Vandaar dat wij zo dol zijn op mooie horloges (pag. 44). Ze vertellen je iets over het nu, over hoe ver de toekomst nog weg is en hoever het verleden achter je ligt. Meer valt er niet te weten.

14

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Art Director Kirsten Vermeulen Eindredacteur Elise Glaudemans Acquisitie Leo van Klaveren T +31 (0) 6 53 33 34 36 E leo@gentlemenswatch.com Redactie en medewerkers Rosan Bijpost, Peter Bijpost, Karine Bloem, Elise Glaudemans, Edwin Goudens van den Handel, Kirstin Hanssen, Jesaja Hizkia, Annika Hoogeveen, Jeroen Jansen, Sjardé Kirioma, Marcel Langedijk, Davis Miller, Jorrit Niels, Hans Offringa, Hans van Wetering Druk Habo DaCosta Distributie Aldipress

YELLOW HOUSE Publishers Bank: RABO 1113.88.783, BI

P.O. Box 142, 2150 AC Nieuw

YELLOW HOUSE Publishers BV Postbus 142 2150 AC Nieuw Vennep Lireweg 102 2153 PH Nieuw Vennep Nederland T +31 (0) 252 688 110 E info@gentlemenswatch.com www.gentlemenswatch.com

Address: Lireweg 102, 2153 P T: +31(0)252-688110, F: +31

GENTLEMEN’S WATCH is an internationa

Elke dag een avontuur.

De nieuwe 105 St Sa UTC

Modell 105 St Sa UTC. ø 41 mm. Een technisch-sportief horloge waarop een tweede tijdzone op 24-uurs-basis kan worden aangegeven.

Behuizing van rvs, parelgestraald. Onverliesbare draairing met zwarte harde coating op een met TEGIMENT-technologie geharde ondergrond. Door middel van de in twee richtingen draaibare ring met 24-uurs indeling kan het horloge binnen enkele seconden aan de lokale tijd worden aangepast. De UTC-wijzer in pijlvorm kan ook worden gebruikt om bij benadering de windstreken te bepalen.

Dek- en bodemglas van saffierglas. Waterdicht en drukbestendig tot 20 bar. Onderdrukbestendig. Matzwart cijferblad met oranje accenten. 1.590 euro met band van zwart silicone met gesp. Nu al een klassieker.

Sinn Spezialuhren GmbH · Wilhelm-Fay-Straße 21, 65936 Frankfurt am Main.

Telefoon +49 (0) 69 97 84 14 200 · vertrieb@sinn.de Verkrijgbaar in Frankfurt in de showroom van het hoofdkantoor, in de Sinn-vestiging Römerberg 34, 60311 Frankfurt am Main, of via www.sinn.de.

IN THE MIX

SERIE

Naar het gelijknamige, populaire boek van Neil Gaiman, dat is gebaseerd op zijn eigen ervaringen als immigrant in de VS. Shadow negeert zijn lot in het derde seizoen van deze serie die zich –naast een boeiend plot over de strijd tussen Oude en Nieuwe goden– kenmerkt door extreem bloederig geweld en soms bizarre seksscènes. Hij wil zijn eigen pad vinden onder begeleiding van de goden van zijn zwarte voorouders. Shadow komt er echter achter dat dit niet zo makkelijk gaat.

Vanaf 11 januari te zien bij Amazon Prime

EEN GEWA ARSCHUWD MAN Michael Connelly

Ervaren verslaggever Jack McEvoy heeft eerder moordenaars ontmaskerd. Wanneer een vrouw met wie hij ooit een onenightstand had wordt vermoord, stuit hij op het meest ingenieuze criminele meesterbrein waar hij ooit mee in aanraking is gekomen. McEvoy stort zich op de zaak –tegen alle waarschuwingen van de politie en zijn eigen redacteur in– en doet een schokkende ontdekking die deze moord verbindt met andere mysterieuze moorden…

Wederom een ijzersterk boek van Connelly, waar je vanaf de eerste pagina helemaal in zit en dat je niet meer los laat.

Boekerij | ISBN 978-90-225-9143-7 | € 22

BOEK

16

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

SERIE

TRACKERS In deze politieke thriller, met Zuid-Afrika als intrigerende achtergrond, wordt lijfwacht Lemmer meegesleept in de wereld van de CIA, georganiseerde misdaad, diamantensmokkel en een internationaal terroristisch complot. De serie is een verfilming van het succesvolle Spoor, een misdaadroman van de Zuid-Afrikaanse bestsellerauteur Deon Meyer. Trackers is spannend, dramatisch en toont de extreme diverse Zuid-Afrikaanse maatschappij.

Vanaf 18 december te zien bij Ziggo Movies & Series XL

TEKST Gerben Bijpost, Annika Hoogeveen, Elise Glaudemans e.a.

AMERICAN GODS (Seizoen 3)

IN THE MIX

FILM

MA RAINEY’S BLACK BOTTOM Chadwick Bosemans laatste rol is die van Levee, een ambitieuze trompettist, in Denzel Washingtons verfilming van August Wilsons gelijknamige toneelstuk. ‘Ma Rainey’ toont een boeiende weergave van zwarte woede en racisme, uitbuiting, maar ook de vreugde die muziek met zich meebrengt in Amerika’s dynamische ‘Roaring Twenties’. Viola Davis speelt de legendarische ‘mother of the blues’ Ma Rainey; de eerste professionele blues vocalist.

Moedig, baanbrekend, open biseksueel en een flamboyante entertainer voor wie “de wereld hol zou zijn zonder de blues.”

Vanaf 18 december te zien bij Netflix

TECH-TIP

APP

KLASSIEK

VERBONDEN Last van matig internet in huis? Dan is dit dé oplossing: de Magic 2 WiFi next van Devolo. Waarom we hier zo enthousiast over zijn? Deze set, bestaande uit twee of drie adapters (voor 90-180 mtr2), combineert het beste van twee werelden: powerline-technologie en Mesh-WiFi-functionaliteit. Ofwel, enerzijds gebruik je je bestaande stroomnetwerk om met behulp van adapters internet over je huis te verdelen voor bekabelde aansluitingen en tegelijkertijd zorgen diezelfde adapters voor de meest up-to-date wifi in iedere kamer. Installatie is fluitje van een cent: steek de ene adapter in het stopcontact, verbind deze met de router via de Ethernet-kabel, steek de tweede adapter binnen twee minuten in een ander stopcontact en ze maken automatisch een beveiligde verbinding.

Kit vanaf € 199. www.devolo.nl

Je wilt meer weten / genieten van klassieke muziek, maar weet niet waar te beginnen?

Ludwig is een 100% in-app cursus klassieke muziek, in Nederland ontwikkeld, wereldwijd gelanceerd. Gericht op de beginnende klassieke muziek-luisteraar die in slechts tien weken een volledig digitale basiscursus klassieke muziek krijgt, bestaande uit playlists, podcasts en meeslepende anekdotes.

Zo word je stap voor stap muzikaal begeleid en geënthousiasmeerd je eerste stappen in de uitgebreide wereld van de klassieke muziek te zetten. Kost € 18. www.primephonic.com

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

17

Modern tijdloos QLOCKTWO geeft de tijd aan met woorden. De woorden veranderen in stappen van vijf minuten en vier oplichtende punten in de hoeken geven precies de minuten weer. QLOCKTWO is leverbaar in diverse afmetingen, kleuren en materialen – in meer dan 20 talen, meervoudig bekroond met Design Awards – Made in Germany. www.qlocktwo.com

Official Distributor for Benelux and Scandinavia: HourLux | Leemansweg 19-1 | 6827 BX Arnhem | Netherlands + 31 85 4019533 | info@hourlux.com | www.hourlux.com

QLOCKTWO® CREATOR’S EDITION METAMORPHITE - Behuizing verkrijgbaar als Custom Color in 192 kleuren.

IN THE MIX

SERIE

BREEDERS Deze serie die over de ellende gaat dat opvoeden heet, is deels gebaseerd op de ervaringen van Martin Freeman. Paul ( Freeman) merkt dat hij als vader niet erg goed om kan gaan met opvoedstress. Breeders is niet een standaard familiekomedie; het schijnt een enigszins wreed, maar realistisch licht op de moeilijkheden die men kan ervaren tijdens het ouderschap.

Vanaf 16 december te zien bij Ziggo Movies & Series XL

GEZOND

FILM

THE MIDNIGHT SKY In een postapocalyptische wereld probeert wetenschapper Augustine te voorkomen dat een groep astronauten terugkeert naar aarde. Zowel de regie als één van de hoofdrollen in de verfilming van Lily Brooks-Daltons boek, is in handen van George Clooney. Hij beschrijft de film als een kruising tussen Gravity en The Reverant. Hoewel de sciencefiction thriller gefilmd is voor COVID-19 en de diverse verwoestende bosbranden, vertoont de wereld van 2049 schrikbarende gelijkenissen met 2020. Met onder andere Felicity Jones, David Oyelowo en Kyle Chandler.

Vanaf 23 december te zien bij Netflix

20

TECH-TIP

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Het is een typisch verschijnsel in de winter: te droge lucht in huis. Met als gevolg huid- en luchtwegproblemen.

Maar ook te vochtige lucht is niet goed. Want als de lucht té droog of té vochtig is, kunnen bacteriën en virussen beter gedijen. Dit apparaat van Dyson is een luchtreiniger, ventilator én luchtbevochtiger in één en zorgt voor een perfecte balans. Hij haalt 99,95 % van alle verontreinigende stoffen, zoals pollen, huisstofmijt en bijvoorbeeld uitlaatgassen, uit de lucht, dood met behulp van UV-C licht alle bacteriën in het te verdampen water en verspreidt vervolgens hygiënisch bevochtigde en gezuiverde lucht naar elke hoek van je kamer.

Comfortabel gezond in de winter, maar ook in te zetten als verkoelende bries op zomerse dagen! De Dyson Pure Humidify+Cool kost € 699. www.dyson.nl

IN THE MIX

SERIE

INDUSTRY KUNST

GESTOLEN Samsung lanceert de tentoonstelling ‘Missing Masterpieces’, een digitale collectie van een aantal van de meest iconische en intrigerende verloren kunstwerken ter wereld. Werken van Van Gogh, Cézanne, Monet en anderen, waarvan gevreesd wordt dat ze voor altijd verloren zijn. Ze zijn voor de eerste keer samengebracht, zodat iedereen er van kan genieten. En wellicht helpt het om ze terug te vinden. De tentoonstelling ‘Missing Masterpieces’ is te zien van 12 november – 10 februari 2021, maar de 12 kunstwerken zijn ook gratis beschikbaar voor The Frame-gebruikers via de Art Store catalogus.

Kunstliefhebbers en amateurdetectives kunnen helpen in de zoektocht door tips, theorieën of aanwijzingen te delen via #MISSINGMASTERPIECES.

Lena Dunham –één van de producenten en regisseurs– omschrijft het als ‘The Wolf of Wall Street meets Melrose Place.’ Door de ogen van de jonge getalenteerde vrouwelijke buitenstaander, Harper, toont Industry een blik achter de schermen in de snelle financiële wereld.

De serie belicht problemen zoals gender, ras, klasse en privilege, die plaatsvinden in de hiërarchieke cultuur gedomineerd door deals en dividend, maar ook seks, drugs en intimidatie.

Te zien bij Ziggo Movies & Series XL

www.samsung.com

SERIE RADIO

LOKA AL SONOS Speciaal voor Nederlandse Sonos-luisteraars is er nu Radio à Gogo, door radio-dj Sander de Heer handmatig gevuld met pophits, onbekende albumtracks van favoriete artiesten en goede muziek van eigen bodem van de jaren ‘60 tot nu. De Heer: “Ik heb genoten van het cureren van Radio à Gogo, een mix van pop, soul, rock & roll, jazz, alternative en meer. Voor het station ben ik in mijn eigen muziekarchief gedoken om een selectie te maken van vergeten classics van grote artiesten, gemixt met bands van nu. Op het station hoor je artiesten die de muziekwereld verander(d)en en een belangrijke inspiratiebron voor de volgende generatie zijn. En elk uur een nummer van een Nederlandse artiest.” www.sonos

DEVS Van schrijver en scenarist Alex Garland, de maker van Ex Machina en Annihilation. Technologie meets mens en religie: een wereld gebaseerd op oorzaak en gevolg –determinisme– gecombineerd met het idee dat een computer de toekomst kan voorspellen en het verleden verklaren. Plus, een mysterieuze visionair met megalomane plannen die aan het hoofd staat van een geavanceerd techbedrijf in Silicon Valley; het epicentrum van de innovatieve technologie. Garlands esthetische cinematografie is wederom spectaculair.

Te zien bij Ziggo Movies & Series XL

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

21

IN THE MIX

FASHION

Oversized met vintage feel van Marni, € 3400, www.marni.com

Lichtgewicht van soepel kalfsleer van Amiri, € 2990, www.amiri.com

Biker Better Be a

Clean cut van Acne Studios, € 1400, www.acnestudios.com

Tailored en classy van Off-White, € 2025, www.off---white.com

22

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Hét bikerjack staat voor ultieme vrijheid. Een iconisch kledingstuk door de jaren heen. In films: van James Dean in The Wild Ones tot Easy Rider, en in muziek: van The Ramones tot George Michael. Synoniem voor stoer, sexy en rebels. Dus klim op die chopper, start de brullende motor en go! Is dat niet precies waar we juist nu behoefte aan hebben?

SAMENSTELLING Karine Bloem

©Marni

©Juun.J

IN THE MIX

Simpel en stijlvol van A.P.C, € 1430, www.apcstore.com Uitgevoerd in marineblauwe shearling van Giorgio Armani, € 4895, www.armani.com

Grijs-taupe suède bikerjack van All Saints, € 467, www.allsaints.eu

Een vleug punk met veiligheidsspelden van Rick Owens, € 3979, www.farfetch.com

Geel, met ruit en regenbestendig van Henrik Vibskov, € 490, www.henrikvibskovboutique.com

Oversized met een subtiele glans van Dries van Noten, € 2354, www.driesvannoten.com

Biker met inserts van Alexander McQueen, € 3495, www.matchesfashion.com

©Berluti

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

23

Perfection doesn‘t come in seconds.

Lukas Kehnen, Viool bouwer Lees het hele verhaal op www.meistersinger.nl

o.a. verkrijgbaar bij: Aalsmeer: Sparnaaij Juweliers, Zijdstraat 90 Alkmaar: Marc Lange, Mient 12 Amersfoort: van Hell Juweliers, Utrechtsestraat 28 Amsterdam: The Mill Diamonds, Rokin 123; QP Exclusieve Horloges, Willemsparkweg 154 (hoek Cornelis Schuytstraat) Apeldoorn: van Hell Juweliers, Hoofdstraat 120B Arnhem: Juwelier Punte, Rijnstraat 33 Barendrecht: Juwelier Ettema, Middenbaan 57-59 Barneveld: Kaasschieter Juweliers, Jan van Schaffelaarstraat 42 Breda: House of Pertijs, Parkstraat 12-14 Bussum: Juwelier Geerling, Wilhelminaplantsoen 1 Culemborg: Boumanonline.nl, Markt 43 Den Haag: Juwelier van Willegen, Hoogstraat 15 Enschede: Koelink Juwelier, Haverstraatpassage 32-34 Eindhoven: Juwelier C. van de Kerkhof, Rechtestraat 38 Goes: Fabery de Jonge, Lange Kerkstraat 30 Haarlem: F.J. Driessen Juweliers, Barteljorisstraat 1 Haren (GN): HA Juweliers, Rijksstraatweg 170 Hengelo (Ov.): Kwekkeboom Juweliers, Brinkstraat 8 Laren (NH): René Kahlé Juweliers, Brink 32A Leiden: De Gunst Juwelier, Nieuwe Rijn 7 Lisse: Niestadt Juweliers, Kanaalstraat 9 Maastricht: Loonstra Juwelier, Havenstraat 10 -12 Nijmegen: Juwelier van Baal, Broerstraat 53 Nijverdal: Saffier Juwelier, Grotestraat 115 Oss: Juwelier Marijnissen, Kerkstraat 9 Oudewater: Juwelier Reijersen, Korte Havenstraat 16 Oud-Beijerland: Gentlemen, Oost-Voorstraat 4-6 Rijssen: Saffier Juweliers, Haarstraat 11 Rotterdam: A.P. van Willegen Juwelier, Schiekade 4; Brunott Juweliers, Oude Binnenweg 45 ’s-Hertogenbosch: Ton van Grinsven Juwelier, Hinthammerstraat 50 Schoonhoven: Rikkoert Juweliershuys, Haven 1 - 13 Spijkenisse: Atelier Ed Nobel, Oranjelaan 26 Tilburg: Juwelier Pijnenburg, Heuvelstraat 61 Utrecht: Punte Juwelier Horloger, Choorstraat 34-36 Veenendaal: Horlogerie van Manen, Hoogstraat 28 Venlo: Nellissen Juwelen, Markt 4 (naast stadhuis) Vianen: ’t Juweliershuis Reijersen-van

Edition Netherlands 2020 Wereldwijde speciale editie beperkt tot 60 stuks per stuk, gemaakt van roestvrij staal of met vergulde lunette.

Buuren, Voorstraat 15 Volendam: Juwelier Schilder Vlugt,Haven 118 Waalre: Juwelier van Hooff, Den hof 1 Winterswijk: Milikan Juwelier, Wooldstraat 22 Zwolle: Veenemans, Luttekestraat 32; en op www.meistersinger.nl

Voor meer informatie: Time Company, info@timecompany.nl Tel. +31 570 514200

Voor meer informatie over MeisterSinger:

IN THE MIX

DRINKS

DRINKS FOR EVERY MOMENT Het Schotse whiskymerk The Glenlivet heeft de Nederlandse singer-songwriter Douwe Bob tot ambassadeur benoemd. Daarmee wil het de stereotypes en tradities rond single malt whisky doorbreken en tegelijkertijd een next generation whiskydrinkers aanspreken. Tijd voor wat vragen…

Je schaart je in een rijtje met beroemde whisky ambassadeurs / liefhebbers als Frank Sinatra, Winston Churchill, John Wayne, Ava Gardner en Mark Twain….. Een bewuste imago-keuze? Ik denk niet dat dit een bewuste keuze was. Ik kan er ook niks aan doen dat ik zo’n goede smaak heb, haha. Als je dingen gaat drinken en eten om jezelf te profileren is het einde zoek. Maar als iets bij je past en lekker is dan kan het ‘t begin van iets heel moois zijn.

Alcohol tast de stem aan. Niet bang voor deze effecten?

Alcohol kan de stem inderdaad aantasten. Het kan ook smeren. Alles met TE ervoor is slecht...

Welke smaakelement in whisky vind je het allerbelangrijkst?

Het mooie is natuurlijk dat er zoveel verschillende smaken zijn. En het hoeft niet zo heftig te zijn als je misschien

zou denken. Zelf houd ik meer van de zachtere whisky’s; met name de romige en fruitige zijn mijn ding.

Whisky voor of na een optreden?

Tijdens! Whisky is niet alleen voor de rustige momenten. Ik drink het niet per se om te ontspannen voor of na een optreden, maar gewoon omdat ik het lekker vind. www.theglenlivet.com

GOED ZOET Villa Massa, bekend van de limoncello, komt met iets nieuws: amaretto, gemaakt van Siciliaanse amandelen. Omdat deze door de combinatie van een vruchtbare vulkanische bodem, hoge temperaturen en constant zonlicht een dikke, houtachtige schaal krijgen.

Zo behouden ze hun aroma’s beter en zorgen ze voor een intense smaak. Denk aan marsepein, met hints van vanille, kers en cacao. Lekker puur, met ijsklontjes als after dinner drink, in een cocktail of natuurlijk als basis voor een goede tiramisu! (€ 22,50). www.villamassa.com

26

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

IN THE MIX

EXCLUSIEF

FEESTJE ’s Wereld bekendste whiskymerk werd ooit door een 15-jarige jongen gestart die zijn blend-ervaring opdeed door theemelanges te mengen voor een continue kwaliteit. Wat met thee kon, moest ook met whisky kunnen. Et voilà Johnny Walker was geboren en de rest is geschiedenis. Twee eeuwen later wordt dit heugelijke feit gevierd met een boek (A Long Stride, via Bol.com), een docu en een aantal bijzondere blends, waaronder de John Walker & Sons Celebratory Blend, een aanrader geïnspireerd op de release van ‘Old Highland Whisky’ uit circa 1860 (€ 49,95).

“De eerste release van Rosebank 30 Year Old is een iconisch moment voor de distilleerderij. Hij heeft decennia lang gerijpt in 62% refill sherry vaten en 38% refill bourbon vaten, geduldig wachtend tot het tijd was om gewekt te worden… en een complexiteit aan smaken te bieden die je in geen enkele andere whisky tegenkomt.” Aldus Robbie Hughes, Group Distillation Manager bij Ian Macleod Distillers. Om te ervaren wélke smaken dat precies zijn dien je snel te zijn (4300 flessen wereldwijd) en 1600 Britse ponden neer te tellen… per fles. rosebank.com

Check: www.johnniewalker.com

BETOVEREND Vernoemd naar de prachtige stranden van Traigh Bhan op Isla en zeker zo betoverend. De Ardbeg 19 Years Old Traigh Bhan is een van de lekkerste whisky’s die we recentelijk mochten proeven. Gerijpt op Amerikaans eiken en Oloroso sherryvaten, is deze tweede batch subtiel veranderd ten opzichte van de eerste Traigh Ban. Zachte rimpelingen van zoethout, rook en lichtzure crème fraîche in de neus lopen over in tonen van hartige venkel, knolselderij en geroosterde theebladeren. En een intens zout mondgevoel verandert als het getij in rustgevende medicinale tonen, gevolgd door brosse gezouten pinda’s, gerookte ananas en limoensap. Dat werk. Een aanrader! Maar je zult er naar moeten zoeken, want zeer beperkt verkrijgbaar.

VERRASWIJN “Mensen weten vaak niet welke wijn ze moeten kiezen, met als gevolg dat ze vaak hetzelfde drinken,” aldus oprichter Harmsma. “Dit terwijl er hele mooie wijnen zijn, die je aangenaam kunnen verrassen.” De Vinobox is een persoonlijk en flexibel wijnabonnement dat aan de hand van jouw eigen smaak en het aantal flessen dat je wilt ontvangen iedere maand een pakket bij je aflevert waar je absoluut blij van wordt. Voor de wijnavonturier die zijn horizon wil verbreden! Vanaf € 29,95 per maand, inclusief aflevering. vinobox.nl

www.ardbeg.com

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

27

IN THE MIX

DRINKS

HOLLANDS Met recht een Hollandse klassieker.

Sonnema viert dit jaar het 160-jarig jubileum met een nieuwe 1860 Beerenburg, samengesteld uit kruidenextracten als galangwortel, dragonblad en basilicum en distillaten van venkelzaad, kardemom en sinaasappel. Deze combinaties zorgen voor verschillende geur- en smaakmomenten: de geurbeleving is fruitig met een fris-kruidige achtergrond en de smaak heeft juist een wat droge afdronk.

In een chique zwarte fles voor € 24,95. www.sonnema.nl

VROUWELIJK Vrouwen en mannen zijn verschillend. Dus kun je je afvragen of een vrouwelijke Master Blender in dit door mannen gedomineerde wereldje ook resulteert in andere whisky’s. Dat kun je ontdekken bij Benriach, waar Rachel Barrie de scepter zwaait. Tijdens haar carrière heeft Barrie meer dan 150.000 moutwhiskyvaten geproefd; enorme expertise die je terugvindt in de nieuwe Core Range die zij componeerde, ingedeeld in twee leeftijdscategorieën (10/12Y), op drie verschillende vattypen gerijpt in plaats van de gebruikelijke een of twee en daarnaast de keuze biedt tussen smoky en non-smoky. Vanaf € 38. www.benriachdistillery.com

28

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

LUCHTIG Een wonderlijke beleving: je hersenen vertellen dat je water met limoensmaak drinkt, maar in werkelijkheid drink je zuiver kraanwater.

Een fascinerend effect dat komt doordat er lucht langs een geurpod je neus instroomt wanneer je een slok neemt. De geurpods (in vele smaken) zijn 100% recyclebaar en de aroma’s zijn 100% natuurlijk. Dit moet je echt proeven om te geloven!

Starterskit met fles en twee pods kost € 34,95. www.air-up.com

M A R Q™ G O L F E R

MARQ COLLECTION ™

FO R G E D F R O M O U R D N A . AU T H E N T I C I N E V E RY D E TA I L .

W W W. G A R M I N . N L / M A R Q

Copyright © 2020 Garmin Ltd. or its subsidiaries.

GENT’S CLASSIC

30

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

GENT’S CLASSIC

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

31

GENT’S CLASSIC

Je mag best nog een keer in je ogen wrijven, maar nee, je droomt niet.

Dit trio opmerkelijke auto’s bestaat écht. De Alfa’s werden ontworpen met één doel: uitzoeken hoeveel invloed een aerodynamisch koetswerk van een auto zou hebben op de prestaties. Hun overkoepelende naam: Berlina Aerodinamica Technica. Kortweg B.A.T. TEKST Jeroen Jansen

K

ort na de Tweede Wereldoorlog gaat het niet lekker bij designhuis Bertone. Sterker, het ging logischerwijs niet lekker in de héle Italiaanse autobranche. Juist in deze tijd zet Franco Scaglione, een onbekende autodesigner uit Florence, zijn zinnen op een carrière in de nieuw op te bouwen auto-industrie. Aanvankelijk zonder veel succes. Hij verhuist naar Turijn, werkt voor modehuizen

32

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

FOTOGR AFIE Ron Kimball; courtesy of RM Sotheby’s

en probeert tevergeefs een baantje los te weken bij Pininfarina. En dan ontmoet hij Giuseppe Bertone.

Scaglione heeft een rotsvast geloof in aerodynamica. Hij durft zelfs hardop te stellen dat de vorm van de koets van een auto voor 85 procent verantwoordelijk is voor de efficiëntie. Drie inmiddels legendarische ontwerpen hebben dat statement nogal wat kracht bijgezet. De drie auto’s die voort zijn

gekomen uit het Berlina Aerodinamica Technica-project lijken namelijk rechtstreeks neergedaald uit de toekomst.

Ze schokken midden jaren vijftig de autowereld en bewijzen zich direct van extreme waarde.

GESTROOMLIJNDER DAN EEN TESLA Om aan te geven hóe wereldschokkend de ontwerpen in die tijd zijn: de drie

GENT’S CLASSIC

worden gebouwd op basis van een Alfa Romeo 1900 Berlina. Zoek die auto voor de grap eens op en leg het ontwerp naast de drie B.A.T.’s op deze pagina’s.

Revolutionair is een understatement.

De lijn van die 1900 is in geen velden of wegen meer te bekennen in de drie Scaglione-auto’s. Ronde vormen, gebogen lijnen, glooiend plaatwerk en, van bovenaf bezien, een perfecte uitvoering van de druppelvorm. Magnifiek.

B.A.T. 5 is de eerste die wordt gebouwd, in 1953. Er zijn twee elementen die meteen opvallen. Allereerst de enorme grilles die het bescheiden viercilindertje voorzien van koele lucht. Daarna worden je ogen onherroepelijk geleid naar de bizarre staartvinnen. Ze zijn lichtjes naar binnen gebogen, om zo de luchtstroom precies in de juiste richting te dwingen.

Maar laat je blik ook even rusten op het glaswerk. Gebold, bewerkt, bizar. Mocht je je afvragen waar ‘ie zijn koplampen verstopt: kijk eens goed aan weerszijden naast de grilles. Daar zitten twee klepjes, waaruit ze tevoorschijn klappen.

Bij B.A.T. 7, die in 1954 B.A.T. 5 opvolgt, gaat Scaglione nog radicaler te werk. De staartvinnen groeien en maken een nog heftiger boog. De auto wordt nog gladder en platter en tussen de twee imposante achterruiten verrijst een derde staartvin. De uitlaten hangen niet meer onder de auto, maar worden weggewerkt in de zijschermen. De 7 verslaat de 5 als het aankomt op de Cw-waarde, het getal waarmee de luchtweerstand wordt gemeten. De stelregel: hoe dichter bij de nul, hoe beter. Met een Cw-waarde van 0,19 is B.A.T. 7 zelfs gestroomlijnder dan een Tesla Model S.

MOOISTE DRIELUIK OOIT In 1955 vormt B.A.T. 9d het spetterende sluitstuk van de aerodynamische trilogie van Scaglione. Een auto die, in tegenstelling tot zijn twee voorgangers, onmiskenbaar Alfa Romeo is. Deze krijgt als enige van het drietal de kenmerkende Alfa-grille en moet vooral een praktische auto zijn voor dagelijks gebruik. Alsnog kun je je afvragen of de 9d de auto is die je parkeert bij

de Albert Heijn voor je dagelijkse bammetjes. En hoe open je in godsnaam de achterklep? Is er eigenlijk wel een achterklep? Over dat praktische element valt te twisten, maar over één ding moet de wereld het eens zijn. Dit is het mooiste automotive drieluik dat ooit is gebouwd. Pure kunst op wielen met meer details dan een normaal mens ooit in zich op kan nemen. Eind oktober 2020 werd het wonderschone drietal verkocht aan één verzamelaar.

De prijs die de hamer deed vallen: bijna vijftien miljoen dollar. En nu maar hopen dat de drie ergens te bezichtigen zullen zijn, en dat ze niet verdwijnen in een anonieme garagebox.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

33

DANIEL CRAIG

34

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Hij had zich een gestroomlijnder afscheid voorgesteld als 007. Maar goed, zoals Daniel Craig het zelf zegt: “Dan ben ik ‘m nog maar een paar maanden langer.” Kan hij geen afscheid nemen of werd het tijd?

Gentlemen’s Watch sprak met de afzwaaiende Bond.

EINDE VAN EEN TIJDPERK TEKST Jorrit Niels

FOTOGR AFIE Greg Williams

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

35

DANIEL CRAIG

eze zomer kwam en ging Christopher Nolan’s Tenet als enige blockbuster van 2020. Want, afgezien van een paar verrassingen, zijn de grotere films uitgesteld of opgeslokt door een streamingdienst.

Zo ook de nieuwe Bond-film No Time To Die. Het was eerst afgelopen april, toen werd het november en nu dus weer april 2021. De filmmaatschappij verliest miljoenen met het opnieuw uitstellen van de film, maar het verlies werd vele malen groter ingeschat als de release wel zou worden doorgezet.

Waarom? De aardige, maar toch tegenvallende resultaten van Tenet en nog steeds een groot aantal gesloten bioscopen. Desondanks plaatsen we ons interview met Craig in deze uitgave van GW als lekker makende preview van wat gaat komen. We spraken hem kort voordat hijzelf wist van het tweede uitstel. Maar hierover zei hij later in de Tonight Show with Jimmy Fallon: “We willen dat mensen de film op de juiste manier zien. En op een veilige manier.”

Producente Barbara Broccoli vulde dit in een officieel statement aan met: “We begrijpen dat de beslissing teleurstellend is voor onze fans, maar bioscopen zijn wereldwijd voor een groot gedeelte gesloten en we willen de film wereldwijd op hetzelfde moment uitbrengen. Dit is helaas niet het juiste moment.”

36

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Te begrijpen, met als indirect gevolg dat sommige grote bioscoopketens besloten om ál hun zalen te sluiten. Het Engelse Cineworld -de nummer twee wereldwijdsloot alles in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. En ook Regal Cinema, de nummer twee in de VS, sloot al zijn bioscopen. Net zoals het Amerikaanse AMC Theaters -de wereldwijde nummer één-, al hebben die inmiddels weer zalen geopend waar mogelijk. Hoe dan ook zijn het moeilijke tijden voor de bioscoopbusiness. AMC tegen CNN onlangs: “Onze financiële middelen zijn eind dit jaar of begin volgend jaar grotendeels op. Met als oorzaak een miniem aanbod van grote films dit jaar en veel kleinere bezoekersaantallen.”

In Nederland horen we dit soort geluiden nog niet. Kinepolis gaat vooralsnog door met voorstellingen, net zoals Pathé – althans, wanneer dat mag en kan.

Pathé heeft al wel gezegd dat het bezoek tot nu toe (dat was medio oktober) op vijftig procent ligt ten opzichte van vorig jaar. Over omzetverlies doen ze geen uitspraken, maar ze geven wel aan dat ze “gebruik hebben gemaakt van de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid.”

Het is nu nog niet te zeggen wat dit precies gaat doen met het bioscooplandschap.

Wellicht zullen de noodgedwongen sluitingen, koerswijzigingen bij filmmaatschappijen en mede daar door het gebrekkige aanbod om mensen te trekken, blijvende impact hebben. In welke vorm en omvang, dat is afwachten.

‘ Sommige acteurs kunnen zichzelf ‘aan’ zetten. Ik niet, ik ga geen showtje opvoeren voor iemand.’

Hopelijk leven we in april 2021 in een wat ‘rustigere’ wereld, waar No Time To Die eindelijk aan het grote publiek kan worden gepresenteerd.

Daniel Craig’s laatste keer start op 007’s spirituele thuis, Jamaica. Eén waar ook Dr. No (1962) zich deels afspeelde, met de onlangs overleden oer-Bond Sean Connery in de hoofdrol. “Bond is buiten dienst,” vertelt Craig. “Maar hij is niet het soort man dat van al te veel rust houdt, dus is hij scherp gebleven. Plots verschijnen een dubbel-O-agent en oude vriend Felix Leiter in zijn leven. Felix vraagt hem om een gunst. Dat zet de bal aan het rollen en hij vertrekt naar Cuba.”

Veel meer dan dit laat Craig niet los. We weten echter dat Bond in deze film een ontvoerde wetenschapper moet bevrijden. Een verraderlijke missie -hoe kan het ook anders-, een mysterieuze bad guy Safin (Rami Malek) en een levensgevaarlijke nieuwe technologie volgen al snel.

De Bond-films weerspiegelen altijd op een bepaalde manier de wereld van nu.

Hoe doet No Time To Die dit?

“Het is onmogelijk om dat niet te doen.

Oppervlakkig zijn ze natuurlijk gedateerd, als je kijkt naar de kleding en de omgeving. En ik denk ook niet dat we de bedoeling hebben om het heel direct te doen. Het komt krampachtig over als je te nadrukkelijk verwijst naar de wereld van nu, wat daarin gebeurt. Maar we laten angsten zien. Vormen van extremisme.

Toen Barbara en Michael (Broccoli, producers red.) GoldenEye maakten vroegen mensen waarom ze na de Koude Oorlog, anno 1995, nog een Bond-film maakten, want het was toch allemaal voorbij? Hoe verkeerd konden ze het zien; de wereld is net zo ingewikkeld als altijd.”

Hoe zou je willen dat jouw Bond zal worden herinnerd?

“Dit klinkt heel begrafenisachtig allemaal! Maar oké, dat is het misschien

DANIEL CRAIG

‘DIT WAS VIJFTIEN JAAR VAN MIJN LEVEN, DUS EEN BEPAALDE MELANCHOLIE VOEL IK ABSOLUUT.’ ergens ook wel. ‘Mijn’ films kunnen op zichzelf worden bekeken, maar zijn ook aan elkaar verbonden. Aan het begin van m’n ‘ambtsperiode’ had ik een geheime missie. Als Casino Royale een mislukking was geworden, prima – leuk geprobeerd. Maar als het een succes zou worden, dan wilde ik met al mijn films een bepaald verhaal vertellen. Met Spectre had ik dat nog niet volledig gedaan.

Nu wel.”

Cary Fukunaga staat achter de camera, maar je begon met Danny Boyle als regisseur.

“We begonnen inderdaad heel gemotiveerd met Danny Boyle. Maar onze denkbeelden liepen uiteindelijk te ver uiteen. Dat is iets wat regelmatig voorkomt in de filmwereld. Het is alleen zo dat op Bond-films de schijnwerpers erg intens zijn. Dan lijkt er meer aan de hand dan er is. Het verliep gelukkig allemaal heel vriendschappelijk met Danny. Cary Fukunaga is een visionaire regisseur met een krachtige visuele stijl. En om een Bondfilm te maken heb je absoluut iemand nodig die sterk is. Iemand met een eigen filmtaal en veel kennis is zo belangrijk, omdat consistentie essentieel is. Bovendien, Cary is ook nog eens jong, met veel uithoudingsvermogen. En dat heb je wel nodig als je zeven maanden moet draaien, weet ik uit ervaring. Het is een ware uitputtingsslag om deze films te maken.” (lacht)

38

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

DANIEL CRAIG

een jaar. Dus hoewel ik op een bepaald moment nog geen script heb, ben ik in mijn hoofd wel alvast met de voorbereiding begonnen. Om fit te worden en klaar te zijn voor het nodige stuntwerk.

Dus in zekere zin is Bond geen schakelaar die ik omzet, maar meer een proces waar ik in groei.”

Hoe staat het met de triestheid nu Bond straks echt achter de rug is?

“Een gevoel van melancholie is er zeker.

En ja, er waren emoties toen de laatste draaidag erop zat. Dit is vijftien jaar van mijn leven geweest. Dat is niet niks. Ik sta er om bekend dat ik na elke film klaag over hoe zwaar het was, maar dat komt omdat ik mijzelf altijd honderd procent geef. En of ik nu chagrijnig doe of niet, de waarheid blijft dat ik enorm dankbaar ben dat ik deze rol vijf keer heb mogen spelen. En ik ben blij dat we de mogelijkheid hebben gehad om de losse eindjes van de vijf films aan elkaar te knopen.

No Time to Die voelt goed om mee af te sluiten.”

Ooit spijt gehad van de keuze?

“Tja, hoe kun je voorkomen dat die rol je definieert? Je komt niet van dat personage af, punt. Je hebt geen idee hoeveel nachten ik de plussen en minnen tegen elkaar heb weggestreept. Maar wie wil nou die oude man in de pub zijn die chagrijnig zegt dat-ie Bond had kunnen zijn!?” (lacht)

Maar wel weer een Bond-film waarbij je de gebruikelijke blessure opliep…

“Ja, bij de vorige ook al, haha. Na een derde van de opnameperiode raakte ik geblesseerd aan m’n knie. We hebben toen alles twee weken moeten stil leggen.

Uiteindelijk heeft dat de film zelfs geholpen, omdat we toen wat meer tijd hadden voor het verhaal en dat hier en daar nog wat konden verbeteren, terwijl ik als ‘opa’ kon aansterken. Toch voelt het altijd klote, ook al wist ik dat de kans groot was dat het zou gebeuren. Met al die fysieke inspanningen en mijn leeftijd kon het bijna niet anders. Maar ook nu stond ik binnen twee weken weer op de set en met zes weken rende ik weer.”

Had je Rami Malek al vanaf het begin in gedachten als schurk?

“Ik denk dat zijn naam vrij vroeg opkwam, maar het was een van die dingen waarvan we ons afvroegen of hij het zou doen. Hij is enorm druk en we hadden de rol nog niet helemaal rond. Leuk als ik hem vraag, maar als ik hem nauwelijks een script kan aanbieden, dan wordt het gênant.”

Dit is je vijfde keer als Bond. Stap je inmiddels gemakkelijk in die rol?

“Toen ik hem voor het eerst ging spelen, had ik ongeveer drie maanden nodig om in vorm te komen. Dat kost nu ongeveer

Mensen zijn in ieder geval bijgedraaid sinds de aankondiging dat jij voor het eerst Bond ging vertolken in Casino Royale.

“Het kan verkeren, hè. Dat kan heel snel gaan. Deze industrie is fucking wispelturig. (lacht) Er was toen veel tegenstand en sindsdien ook nog wel geweest, maar ik val uiteindelijk toch best mee, geloof ik. Ondanks dat ik te klein, ruw en blond ben…”

Je hebt Lashana Lynch als een nieuwe dubbel-O-agent. Was het tijd voor een sterke vrouwelijke collega-agent?

“We hebben in de aanloop naar deze film veel vragen over #MeToo gehad. En ik wuif het niet weg. Maar we kunnen het niet oplossen met Bond…”

‘ Bond is een held, maar ook een man met serieuze gebreken.’

Hoe dragen jullie toch een steentje bij?

“Dat is onderdeel van een gesprek dat ik al langer met de producenten voerde. Hoe gaan we om met de vrouwonvriendelijkheid van Bond, hoe hij met vrouwen omgaat of hoe je het ook wilt noemen. Het is een onlosmakelijk onderdeel van zijn karakter. Daarvoor bied ik niet mijn excuses aan. Bond is een held, maar ook een man met serieuze gebreken. Bovendien, naast Bond hebben we altijd sterke vrouwen gehad. Denk in het bijzonder aan Judi Dench als M, die krachtig tegenwicht biedt.”

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

39

DANIEL CRAIG

En nu dus ook Lashana Lynch.

“We hebben haar gemaakt tot een ongelooflijk sterk personage die Bond tot de orde roept. Dat betekent niet dat hij daardoor gaat veranderen, hij is nog steeds James Bond en nog steeds gebrekkig. Maar je laat het publiek tenminste denken: ‘Dit klopt niet...’ Met Barbara (producent red.) hebben we sowieso ook een zeer sterke feministische stem.”

Het publiek verwacht natuurlijk ook spektakel en gadgets van Bond. Wat heeft No Time To Die te bieden?

“Ik ben daar een grote fan van en wilde dit langzaam terugbrengen in mijn tijd als Bond. De gadgets zijn in ieder geval weer volop aanwezig. We hadden er al best veel in Spectre, maar nu is het aantal verdubbeld. Ze moeten wel vers zijn.

Zo hebben we geen Bren-guns voorin de DB5, maar hebben we mini-guns. Niet heel subtiel, wel waanzinnig.”

Gaan we terug naar de Bonds van vroeger, wat meer over de top?

“Ik ben nooit uit het oog verloren wat hem zo goed maakt. Maar ik kan niet de Bond spelen met een vette knipoog, zo’n acteur ben ik niet. In mijn achterhoofd heb ik altijd de droom gehad dat áls ik dit lang genoeg deed, ik weer gadgets wilde en meer van die klassieke grootsheid. Kijk maar naar de sets in deze film.

Bizar.”

Als iemand je uiteindelijk opvolgt, wil je daar dan ook wat over te zeggen hebben?

“No fucking way! Ik wil er dan helemaal niets meer mee te maken hebben. Hoe zielig zou dat zijn. Natuurlijk geef ik wel advies als hij er om vraagt –don’t fuck it up– maar je vindt mij dan absoluut niet op de set. Zeker als zo’n wijsneuzerige ex-voetbalcoach… No way.”

Interviews waren altijd de dingen die je het meest haatte. Is dat nog steeds zo?

“Alleen maar erger geworden, haha. Je moet je eraan overgeven. Weet je, ik ben naar de toneelschool gegaan omdat ik de

40

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Craig’s Beste • Road to Perdition (2002) • Sylvia (2003) • Enduring Love (2004) • Layer Cake (2004) • Munich (2005) • Infamous (2006) • Casino Royale (2006) • The Invasion (2007) • Quantum of Solace (2008) • Defiance (2008) • The Girl with the Dragon Tattoo (2011) • The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn (2011) • Skyfall (2012) • Spectre (2015) • Logan Lucky (2017) • Knives Out (2019)

droom had om te acteren. Beroemd worden was niet de ambitie. En daar leren ze je niets over. Dus praten over mijzelf, mijzelf bloot geven, het voelt nog steeds heel ongewoon. Ik kan überhaupt ook niet doen alsof. Sommige acteurs kunnen zichzelf ‘aan’ zetten. Ik niet. Soms ben ik gewoon een mompelende chagrijn. Ik ga geen showtje opvoeren voor iemand.”

Toch lijkt het je nu makkelijk af te gaan.

“Haha, ik heb een goeie bui. Ik ben klaar met een waanzinnige Bond en je vraagt niet hoe het was om Ana de Armas te zoenen. Dus zit ik relaxter in zo’n gesprek.”

Is die faam wel eens benauwend?

“Het is soms wel jammer dat je wordt beperkt in bepaalde dingen. Een luxe probleem hoor, daar ben ik mij absoluut van bewust. Maar doorzakken in een kroeg bijvoorbeeld… het zit er gewoon niet in.

Wat je ook doet, je bent zo ongeveer publiek bezit.”

Hoe groot zal het Bond-deel zijn als het gaat om je nalatenschap als acteur?

“Het is nu al meer dan een derde van mijn acterende leven, dus enorm. Maar ik probeer daar niet teveel over na te denken. Wel over wat ik in godsnaam hierna moet doen.” (grijnst) Je hebt dus geen uitgekiende carrièrestrategie klaarliggen?

“Nee, die laat je snel vallen als je eenmaal in het filmwereldje terechtkomt. Ik heb nog nooit gedacht ‘deze film past goed naast Bond’ of ‘deze moet ik doen zodat mensen een compleet andere kant van mij zien’. Als iemand ooit had gezegd dat een enigszins artistieke jongen uit de buitenwijken van Liverpool ooit hét mannelijke fantasiefiguur zou spelen, dan had ik haar of hem hartelijk uitgelachen...”

HOME WELLNESS DESIGN

RUN PERSONAL Het nieuwe icoon op stijl en innovatie van de ontwerper Antonio Citterio.

Train thuis met jouw personal trainer on demand.

Bel 0800 3322448 of ga naar technogym.com

COLUMN

Journalist-schrijver Hans van Wetering is gefascineerd door het fenomeen tijd en de wereld van overmorgen. Een column over toekomstvisioenen, technologische (bokken)sprongen en dappere pogingen de tijd zelf te verslaan.

Leven in een game

T

oen The Matrix in 1999 uitkwam, leek het een bizarre fantasie, het soort waanidee dat slechts opkomt in het brein van iemand die te lang niet heeft geslapen of tijdens een boswandeling per ongeluk de verkeerde paddenstoel plukte, maar het idee dat onze wereld een illusie is, is zo oud als onze beschaving. Lang voor het begin van onze jaartelling stelde de Griekse filosoof Plato in zijn Allegorie van de grot al dat er naast de wereld die we de onze noemen nog een abstracte wereld bestaat waarvan onze wereld een imperfecte afspiegeling is: een oerversie die we vanuit onze ‘grot’ niet kunnen waarnemen.

Inmiddels twintig jaar na The Matrix heeft het idee dat onze wereld de echte niet is zich verplaatst van de wereld van SF naar de ‘echte’ wereld van de wetenschap.

Essentie van de ‘simulatie-hypothese’, zoals het idee in de wetenschap wordt aangeduid sinds AI-onderzoeker Nick

42

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Bostrom er in 2003 een artikel over publiceerde: onze fysieke realiteit zou ‘in werkelijkheid’ een geavanceerde videogame-achtige simulatie kunnen zijn, gefabriceerd door leden van een posthuman maatschappij die, gebruik makend van ongelimiteerde computer-rekenkracht, simulaties creëren van hun voorvaderen in het universum teneinde meer inzicht te krijgen in hun eigen evolutie. Of gewoon voor de lol, omdat het kan.

Over de vraag of het theoretisch denkbaar is gaat het anno 2020 al lang niet meer. Het debat spitst zich toe op (hogere) kansberekening. De kans dat we in een simulatie leven is fiftyfifty, beredeneerde een vooraanstaand astronoom onlangs. Simulatie-adept Elon Musk roept zelfs dat de kans dat we niet in een simulatie leven één op een miljard is.

De simulatie-hypothese is een duizend-dingendoekje waar het de raadsels van onze universum betreft. Het zou

volgens fysici een verklaring kunnen bieden voor een aantal ongerijmdheden in de natuurwetten, zoals de eindigheid van tijd en ruimte. Dat ons universum is opgedeeld in subatomaire deeltjes zou verklaard kunnen worden door te verwijzen naar videogames, die uit pixels zijn opgebouwd. En de oerknal? Dat is simpelweg de druk op de knop waarmee de Ontwerper ooit de simulatie startte.

Het idee dat we in een computersimulatie leven, in een game, zou bovendien een verklaring bieden voor wat Karel van het Reve eens ‘de ongelofelijke slechtheid van ons opperwezen’ noemde. Kijk naar een game als World of Warcraft: oorlogen en aardbevingen zorgen voor lekkere spanning, voor opwinding. Het is, voor de posthumans althans, fun.

Allemaal leuk en aardig dat getheoretiseer, zeggen sceptici, maar aanwijzingen ontbreken. Experimenten door astronomen en fysici om de simulatie te ‘betrappen’ bleven vooralsnog zonder resultaat. De simulatie-hypothese is vergelijkbaar met het geloof in een onzichtbare schepper.

Maar goed, stel dat ons universum onverhoopt toch een computersimulatie is: zou dat erg zijn? Het zou immers betekenen dat alle ellende eveneens een illusie is. Alle oorlog, honger en ziekte: het zou er toch minder toe doen. Zoals u zich ook minder hoeft te ergeren aan die ene narcistische politicus die meent dat de wereld een verlengde is van zijn ego. Op de keper beschouwd leeft hij in een simulatie van eigen makelij, zegt u tegen uzelf, een simulatie binnen een simulatie. Dus ach, wat kan mij gebeuren?

Waarna u goed gemutst de tuin in loopt.

De namiddagzon streelt de landerijen, een betoverende gloed. Hoog in een boom begint een merel te zingen. U haalt diep adem. “Lente in de lucht,” mompelt u, en voelt hoe een geluksgevoel u doorstroomt. Voor zolang als dat duurt dan, want eenmaal binnen begint er toch iets te knagen: als de narigheid een illusie is, dan geldt dat ook voor die merel en dat betoverende strijklicht.

Toch maar hopen misschien dat we er nooit achter zullen komen.

VANGUARD-CLOTHING.COM

INTRODUCING THE NEW VANGUARD V85 JEANS

Tijd voor

horloges

Hemels

HORLOGES

I

n 1774 was er in Friesland een nogal pessimistisch ingestelde dominee Eelko Alta die in al zijn wijsheid voorspelde dat binnenkort de aarde, als gevolg van een conjunctie van de Maan, Mercurius, Venus, Mars en Jupiter, uit zijn baan zou slingeren en in de Zon zou verbranden. Onzin, zo dacht amateur-astronoom Eise Eisinga, en dat wilde hij bewijzen ook. Dus begon Eisinga met de bouw van een mechanisch aangedreven schaalmodel van ons zonnestelsel op het plafond van zijn woonkamer. Een klusje van een half jaar, zo dacht hij, maar het duurde tot 1781 voor het werk was voltooid – waarmee hij gelijk had bewezen dat de aarde niet in 1774 was vergaan. Dat oudste planetarium ter wereld hangt daar nog altijd. De planeten hangen als bollen in de kamer waarbij ze aan de zonzijde goudkleurig beschilderd zijn. De aarde is voorzien van een cirkelende maan. En bovendien is het planetarium voorzien van wijzerplaten voor onder meer de schijngestalten van de maan, zonsopkomst en ondergang, de weekdag en het jaartal. Dit planetarium kun je in Friesland bezoeken. Maar je kunt het sinds kort ook om je pols met je mee dragen. Christiaan van der Klaauw introduceert namelijk de Planetarium Eise Eisinga Limited Edition, een prachtige samenkomst van het oudste werkende Planetarium ter wereld en het kleinste mechanische Planetarium ter wereld, dat real time de omwentelingen weergeeft van Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter en Saturnus rond de Zon. Kunst en wetenschap op een betoverende manier gevangen in een met de hand geschilderd meesterstuk. In een gelimiteerde oplage van slechts zes stalen en zes roségouden uitvoeringen, waarbij ieder van de zes horloges een eigen unieke planeetnaam zal dragen.

www.klaauw.com en www.planetarium-friesland.nl

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

45

HORLOGES

B

ij het Duitse MeisterSinger houden ze van tradities. En dus maken ze al zeventien jaar lang ieder jaar een speciaal horloge dat uitsluitend in Nederland op de markt komt. Dit is de NL Editie 2020 en hij onderscheidt zich van de ‘normale’ horloges in de collectie door zijn afwijkende design. De kleurcombinatie op de ‘sunray’ wijzerplaat, staalblauw met opliggende uurmarkeringen, is uniek voor ons land. Het opschrift ‘NL Edition’ op de wijzerplaat onderstreept dat. Ook uniek in de NL Editie is de kroon, die elk jaar aan de linkerzijde van de kast zit in plaats van het gebruikelijke rechts. De kast is van edelstaal, waarbij er in totaal 60 stuks beschikbaar zijn met een lunette van staal en eveneens 60 stuks met een vergulde lunette. Bij elkaar dus 120 stuks, waarbij de 20 traditioneel verwijst naar het jaartal. De MeisterSinger NL Editie 2020 meet 40 mm en komt met een leren band met kroko print. Het Zwitserse uurwerk is het vlakke automatische kaliber Sellita SW300-1, te zien door de zichtbodem van de kast die waterdicht is tot 50 meter. Kost € 1890 (stalen lunette) of € 1990 (vergulde lunette). www.meistersinger.com

Puur Hollands 46

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

HORLOGES

Altijd beter O

ris bestaat bij de gratie van een aantal kritische vragen die dit merk graag aan zichzelf stelt: Wat moet een mechanisch uurwerk doen? Hoe kan het beter? En voor meer mensen? Hoe kunnen we het best mogelijke horloge produceren tegen de best mogelijke prijs? Sinds de oprichting van dit bedrijf in 1904 zijn dit de vragen die het DNA van het merk bepalen. En het zijn deze vragen die resulteerden in de ontwikkeling van het nieuwe Calibre 400. Calibre 400 zet de nieuwe standaard voor automatische mechanische uurwerken. Om verschillende redenen.

Zo bevat het meer dan dertig non-ferro en anti-magnetische onderdelen die zorgen voor een ongekend goede bescherming tegen magnetische velden.

Ook indrukwekkend is de 5-daagse gangreserve, gerealiseerd met extra lange veren in twee veertonnen. Maar wat het uurwerk optimaal onderscheidt van concurrenten is de geadviseerde onderhoudsinterval van maar liefst tien (10!) jaar en de net zo lang strekkende garantieperiode die Oris durft te geven. Dit is mede te danken aan een nieuw ontwikkeld rotor-systeem. Problemen met automatische horloges houden namelijk vaak verband met de kogellager die het mogelijk maakt dat de vliegwielmassa vrij kan draaien om energie te genereren voor de hoofdveerton. Oris heeft deze kogellager nu vervangen door een licht lopende wrijvingslager, waarin een stalen

as door een gesmeerde manchet draait.

Deze is minder complex, uiterst efficiënt en genereert minder slijtage en dus minder storingen. Het nieuwe uurwerk is allereerst geplaatst in deze Aquis Date Calibre 400, maar zal in de toekomst ook in andere horloges worden ingezet en kan bovendien worden uitgebreid met extra complicaties. Kost € 3000 (metalen band) of € 2900 (rubber band). www.oris.ch

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

47

HORLOGES

H

Diepe klank 48

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

et is niet de eerste naam waar je wellicht aan denkt bij duikhorloges, maar ook het ‘Grande Maison’ Jaeger-Lecoultre heeft een lange én bijzondere historie op dat gebied. Die gaat terug tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw, toen duiken nog een zeer risicovolle en veelal militaire activiteit was. In 1959 bedacht Jaeger-LeCoultre een unieke functie om de veiligheid van het duiken te vergroten: een zelfopwindend Memovox-uurwerk dat een auditieve waarschuwing gaf wanneer het tijd was om terug te keren naar de oppervlakte. In 1968 kwam het vervolg: de Memovox Polaris, met een interne draaiende lunette en het alarm voorzien van een drie-laagse case-back voor een betere geluidsoverdracht. Hoewel duikers vandaag de dag vooral gebruik maken van moderne elektronische hulpmiddelen houdt Jaeger-LeCoultre de mechanische geschiedenis in ere met deze nieuwe Polaris Mariner Memovox. De 42 mm kast volgt nauwkeurig de belangrijkste designcodes van de klassieke stukken, met hun strakke lijnen en dynamische mix van geborstelde en gepolijste oppervlakken. Zoals een duikhorloge betaamt is hij waterbestendig tot 300 meter (30 bar).

Ten opzichte van zijn voorgangers is het ‘schoolbel-achtige’ geluid van het alarm vrijwel onveranderd. Wel is Jaeger-LeCoultre zich ervan bewust dat dit vandaag de dag eerder een horloge voor liefhebbers is dan voor duikers.

Daarom is de dichte achterkant van weleer bij de Polaris Mariner Memovox vervangen voor een transparante saffier achterkant, zodat de drager de hamer en het prachtige uurwerk in actie kan zien. Dat vereiste een volledige herinrichting van het slagmechanisme, waarbij de gong nu aan de zijkant van de kast is bevestigd.

Kost € 17.600. www.jaeger-lecoultre.com en www.schaapcitroen.nl

HORLOGES

Goud goed Ruimtelijk Horloges die daadwerkelijk in de ruimte zijn gedragen; er zijn héél weinig merken die daarop kunnen bogen. Eén daarvan komt uit Nederland.

R.O.Watches ontwikkelde voor André Kuipers’ trip naar het International Space Station (ISS) de R.O.1 SPACE. Met een unieke Orbit-counter waarop eenvoudig is af te lezen wanneer het ruimteschip één volledige omwenteling om de aarde gemaakt heeft. Dan moeten er namelijk 91 minuten en 59 seconden verstreken zijn. Daar heb je in het dagelijks leven wellicht niet zoveel aan. Waar je wél veel aan hebt is het unieke SHOCK-SYSTEM, het extra dikke saffierglas en het betrouwbare Valjoux 7750 uurwerk, dat door Roland Oostwegel in eigen atelier is afgeregeld naar chronometernorm. Dit horloge bestaat al enige tijd, en tóch is het nieuw.

Omdat R.O. Watches de mogelijk biedt het volledig te personaliseren naar eigen wensen, en er dus naast de standaard collectie continu nieuwe uitvoeringen ontstaan. Zoals dit model.

Kost vanaf € 4350.

De nieuwste aanwinst in de collectie van Bell&Ross heet BR 05 en valt op door zijn originele vormgeving die fraai balanceert tussen rond en hoekig, stoer en chique.

Het hier getoonde model is dé blikvanger in de serie, met zijn gesatineerde en gepolijste 18-karaats roségouden kast en band, marineblauwe sunray-wijzerplaat, vergulde appliquecijfers en indexen en uur- en minutenwijzers, gevuld met SuperLumiNova. Een absoluut statement rond de pols dat € 29.900 moet kosten. Liever iets minder opvallend? Er is ook een geheel stalen uitvoering verkrijgbaar voor ruim 25 mille minder. www.bellross.com

www.ro-watches.nl

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

49

HORLOGES

Sterk verhaal G-shock horloges van Casio stonden altijd al bekend om hun fysieke onverwoestbaarheid.

Maar Casio vond dat het nog wel een tandje sterker mocht en bedacht de Dual Core Guard Structure, een met koolstofvezel versterkte kunststof kast die is omgeven door een metalen frame, om het horloge naast weerbaarheid een metalen look and feel te geven.

Bovendien is deze nieuwe MTG-B2000-serie ook nog eens uitgerust met Triple G Resist, voor bescherming tegen vallen, g-krachten en trillingen. Fijne eigenschappen die het mogelijk maken om zorgeloos te genieten van features als automatische tijdzoneaanpassing zodra je een nieuwe tijdzone binnenvliegt of -rijdt, aangestuurd via radiosignalen dan wel via je smartphone. Kost vanaf € 949. www.g-shock.eu

Voorloper Over vijf jaar viert het Duitse horlogemerk Laco zijn honderdjarig bestaan.

Dat kun je dan vieren, maar je kunt er ook nu alvast mee beginnen. Dat laatste doet Laco met de introductie van deze Edition 95. Een klassiek marinehorloge in een eigentijds design, gericht op precisie, duurzaamheid en functionaliteit. Er worden er slechts 95 van gemaakt, volgend jaar volgt een andere gelimiteerde serie met 96 exemplaren et cetera… tot 2025. Kost € 1290. www.laco.de

50

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

Voorbij de mythe

Tachtig jaar geleden, op 27 november 1940, werd in een ziekenhuis in San Francisco een jongetje geboren. Lee Yun Fan noemden zijn ouders hem, maar op zijn geboorteakte vulde de Amerikaanse verpleegster een andere naam in: Bruce Lee. Het bleek een naam die nooit meer zou worden vergeten‌ TEKST Davis Miller

M

BRUCE LEE

jongen van 21 met slaperige ogen, eerstejaarsstudent aan een kleine universiteit in het bergdorp Banner Elk, North Carolina. Het was een ellendige tijd van mijn leven. Ik was één meter zeventig en woog veertig kilo. Op de middelbare school had ik de bijnaam ‘Foetus’ gekregen.

De meeste van mijn leeftijdsgenoten keken uit naar hun afstuderen en het begin van het echte leven, maar ik groeide zo traag op – het was maar de vraag of ik ooit wel volwassen zou worden.

Die september was ik voor het eerst van mijn leven langer dan een weekend weg bij mijn vader thuis. Ik had heimwee.

Om het wat draaglijker te maken, besloot ik om naar de enige bioscoop van Banner Elk te gaan, ongeveer het formaat van, en misschien half zo schoon als, een vettige oude garage voor twee auto’s.

De film die avond was Enter the Dragon. Net toen ik plaats nam op een verende, versleten stoel midden in de tweede rij, werd het licht gedimd, ging het mottige, wijnkleurig fluwelen gordijn open en verscheen het bloedrode logo van Warner Brothers op het doek.

aar weinigen hebben dit bereikt: ultieme, niet aan ethiek gebonden, onbetwistbare roem. Namen waar we hierbij aan denken: Jezus, Boeddha, Mohammed. Als de menselijke soort het nog een paar honderd jaar overleeft, zullen we zien dat de om roem draaiende 20e en 21e eeuw heel andere, arrogant seculiere, Amerikaanse goden hebben voortgebracht: Muhammad Ali, Elvis Presley, en inderdaad, Bruce Lee – een naam die in de internationale mythologie voort zal leven als ‘de grootste krijgskunstenaar aller tijden’, een volksheld wiens ‘daden’ herinnerd gaan worden als pure fictie.

Van al onze tijdgenoten is de naam Bruce Lee misschien wel in grotere delen van de wereld bekender dan die van wie dan ook. Hij is nog altijd een idool in New York, Londen en Parijs; wordt geïmiteerd door vechtsportliefhebbers in India, Iran en Brazilië; zijn portret hangt aan de wand van leemhutten in Centraal-Afrika en van flats in Kiev; hij wordt aanbeden door volgelingen in Detroit en Los Angeles, en evenzeer in Tokyo, Cleveland, Peking en Mexico-Stad.

Al bijna vijftig jaar ben ik gefascineerd door Lee. Ik heb hem leren kennen als een man met fouten, complex, maar ook een uniek talent. En met een reputatie die nog zwaarder is besmeurd dan die van Elvis. De naakte feiten over het leven van Presley zijn al honderden keren voor het voetlicht gebracht, maar de geldbeluste mythes die rond Lee zijn gecreëerd belemmeren ons het zicht op zijn werkelijke verhaal vrijwel volledig.

En toen, in die overmaatse kamer waar dromen tot leven komen, verscheen hij, als een verlicht raam in een donkere muur. De rest van de wereld vervaagde. Een elektrische spanning hing in de lucht. De camera zoomde in en hij groeide midden op het scherm, glanzend van het zweet, stralend van overmoed.

Nog geen minuut van de film was verstreken toen Bruce Lee zijn eerste stoot uitdeelde. Daarbij kwam een energie omhoog geborreld uit Lee’s onderbuik, die in verpletterende golven niet alleen zijn tegenstander op het scherm overdonderde, maar ook het filmpubliek.

Er woei een stormwind door me heen. Mijn handen trilden; een elektrische huivering trok door me heen van top tot teen, alsof ik me gelaafd had aan de bliksem. En toen lanceerde Bruce Lee de eerste echte trap die ik ooit gezien had. Mijn mond viel open als het achtereinde van een kiepwagen. Die man kon vliegen. Niet zoals Superman, maar beter – zijn handen en voeten vlogen suizend door de lucht. Ja, beter: dit was niet zomaar een stukje schaduwboksen; er zat een waarachtige kern in elke beweging die Lee maakte, de essentie van iets veel echters dan wat of wie ik ooit eerder op het witte doek gezien had. Toch voelde het als een droom om naar Lee te kijken.

Het moet gezegd worden: Lee’s al te korte leven was rijk en fascinerend – je doet hem te kort als je er fictie van maakt.

Binnen enkele jaren bracht Lee geheel eigenvuistig een revolutie teweeg in de vechtsport. En actiefilms zouden na hem nooit meer hetzelfde zijn. Daarbij werd hij ook nog eens de eerste werkelijk internationale filmster.

Voor mij (en voor miljoenen mensen overal ter wereld) begon het allemaal in september 1973, toen het onderwerp van dit verhaal al bijna twee maanden in het graf lag. Ik was een

52 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

altijd heeft) op zijn kernpubliek: de mens die eenzaam is, gefrustreerd, niet goed uit zijn woorden komt, zich afkeert van de maatschappij, de underdog, de bedwelmde. Die dode man die, in elk geval op celluloid, Kodachrome, in tijdschriften en de afgelopen jaren op dvd en internet, meer leven uitstraalde dan wie ik verder ook maar kende.

De volgende drieënnegentig minuten was alles zo verblindend, luidruchtig en krankzinnig mooi als een digitaal bewerkte film van een kernexplosie in de woestijn.

Nog nooit had ik (of wie dan ook) zoiets meegemaakt als neutronenbom Bruce Lee. Anders dan bij andere actieacteurs uit Hollywood lag bij hem de realiteit ten grondslag aan elke beweging. Een deel van de aantrekkingskracht zat er voor mij in dat hij ongeveer net zo groot was als ik. Hij leek bijna onkwetsbaar, maar tegelijkertijd was hij klein, zo dun als een grasspriet, bijna schriel; hij had iets breekbaars, je kon de sterfelijkheid aan hem afzien.

Na afloop van Enter the Dragon wierp ik voor het eerst sinds Lee op het doek was verschenen een blik op de wereld om me heen. Vergeleken met het lied dat zijn lichaam had gezongen was mijn leven koud, mechanisch, doodsaai.

Het gejammer van een Holden Caulfield (de zestienjarige depressieve jongen uit het boek The Catcher in the Rye van J.D. Salinger, red).

Ik had niet de illusie dat Enter the Dragon een geweldige, of zelfs maar goede film was. Het was niet de film zelf waardoor ik zo was aangedaan; het was Bruce Lee, die de film oversteeg. Toen ik Lee voor het eerst tegen het lijf liep in Enter the Dragon, leek me dat een ontdekking alsof je in de bak met koopjes bij de rommelwinkel een eeuwenoud taoïstisch geschrift vindt.

De vijf jaar daarna zou ik Enter the Dragon en de andere drie films van Lee tientallen keren bekijken. In 1973 en ‘74 werden de films van Lee vertoond in bioscopen bij nette winkelcentra, maar enkele jaren later moest ik me, op zoek naar verlichting, in de muffe, koele atmosfeer van vervallen bioscopen in de binnenstad begeven, een geur van pis en goedkope wijn in de lucht. Ik ging dan zitten met om me heen een verzameling schreeuwende, joelende zwarte jongens, wat blanke straatvechtertjes en misschien een bezopen oude vent die telkens als de personages stopten met praten en Lee met iemand op de vuist ging, wakker schrok uit zijn bedwelming en “Kill that muhfucka” begon te roepen.

ZIT NOOIT STIL Als we naar zijn films kijken, hebben we de indruk dat hij al volledig áf was toen we hem voor het eerst zagen, dat hij altijd al Bruce Lee geweest was, de god van de vechtkunst.

Maar zelfs het luipaard van Hemingway, “opgedroogd en bevroren” nabij de westelijke top van de Kilimanjaro, moet zich hebben ingespannen om de hoogte te bereiken waar hij ten slotte neerstortte, van een woeste pracht en tot sterven gedoemd.

Nu, jaren later, vertel ik dit verhaal niet zomaar als autobiografie, maar omdat het volgens mij iets zegt over het imago van Lee op het scherm, de droom die hij ontwikkelde, en de intense, machtige uitwerking die hij had (en nog

Lee werd in San Francisco geboren in 1940 – een jaar van de draak. Zijn ouders noemden hem Li Jun Fan en het verhaal

53 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

Hongkong) en ging hij zich pas jaren later serieus met wing chun bezighouden. “Bruce was een rebel,” volgens Hawkins Cheung, die samen met Lee aan kungfu deed. “Hij leerde vechten op straat, niet in de wing chun-les. Bendes vochten met messen, staalpijpen, fietskettingen. We verstopten scheermesjes in onze schoenen. In de tijd van 1950 tot ‘60 waren de tieners in Hongkong ontzettend gewelddadig.

Iedereen wilde stoer zijn, zoals de revolverhelden in Amerikaanse westerns. Maar Bruce was de allerstoerste. Als we zin hadden om te knokken, dan ging dat makkelijk. Je hoefde alleen maar een blokje om te lopen. Bruce was een filmster, iedereen herkende hem. Het was makkelijk.”

gaat dat een verpleegster eigenhandig besloot de westerse naam Bruce Lee in te vullen op zijn geboorteakte.

Zijn moeder, Grace, was half Duits; zijn vader, Lee Hoi Chuen, een populaire en welvarende komisch acteur uit Hongkong (in de film Dragon: the Bruce Lee Story was Lee’s vader anoniem en zat hij vrijwel geheel aan de grond), was op tournee door de VS als een van de sterren van een bekend Jing-operagezelschap. Vader Lee regelde de eerste filmrol voor zijn zoon: Bruce Lee trad op in een film uit Hongkong toen hij drie weken oud was.

Lee groeide op in het huis van zijn ouders aan de Kowloonkant van Hongkong met zijn twee broers, twee zussen, een aap als huisdier en meerdere bedienden. Als puber zat Bruce Lee vol energie en kwam hij nogal eens in de problemen. In zijn familie had hij de Kantonese bijnaam ‘Zit Nooit Stil’.

Net zoals zoveel mensen die hun boterham verdienen met vechtsport, vertelt Cheung graag sterke verhalen: zijn opmerkingen zijn meer mythe dan werkelijkheid. Toch hebben ze zo hun nut. Ze geven aan wat de discipelen van Lee dénken te weten over hun idool – en hoe vaak ze het daarbij mis hebben. Volgens het algemene geloof vocht de toekomstige god van de kungfu in zijn late tienerjaren niet alleen op straathoeken en in steegjes, maar ook in georganiseerde, illegale wedstrijden op het dak van flatgebouwen. (Maar zo zit het in werkelijkheid: Lee’s eigen vechtsportleraar, Wong Shun Leung, zegt dat hij slechts weet heeft van één match waar Bruce Lee als tiener bij betrokken was – er werd onder toezicht en volgens de regels gespard en niemand raakte gewond.) Volgens de folklore liep de tegenstander van Lee bij diens laatste gevecht als tiener een schedelfractuur op. Toen de politie vervolgens bij vader Lee Hoi Chuen aanklopte om vragen te stellen, stelde Lee zijn aanzienlijke reputatie veilig en redde hij Bruce Lee

De meeste fans zien Lee als zijn personage in Dragon: een man op zichzelf, volledig afgestemd op de natuur en zijn innerlijke ritmes, iemand die zijn wijsheid nooit uit de tweede hand had. Maar de bewondering van de echte Lee ging niet zozeer uit naar de in afzondering levende Shaolinmonniken – hij keek meer op naar Amerikaanse sterren zoals Elvis, James Dean en Jerry Lewis (die allemaal terug te zien zijn in zijn optredens in vechtfilms), en naar Chinese films over krijgskunstmeesters. Tegen zijn achttiende had Lee een hoofdrol gespeeld in twintig films, geen van alle vechtfilms, en was hij in Hongkong een echt tieneridool.

Op zijn dertiende begon hij wing chun kungfu te oefenen.

In de filmwereld luidt het verhaal dat hij snel leerde en obsessief trainde. In werkelijkheid had hij meer interesse voor acteren en dansen (hij was cha-cha-chakampioen van

54 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

weinig zin in lesgeven. “Het interesseerde hem niet en hij had het geduld niet,” zo licht James DeMile toe, die ook in Seattle bij Lee in de les kwam. “Hij gebruikt ons om zelf te oefenen en beter te worden, wat niet hetzelfde is als lesgeven. Sommige van die jongens gebruikte hij vooral als boksbal.”

het leven door zijn zoon, de verwende, vechtlustige filmster naar de Verenigde Staten te verbannen. De wérkelijke reden voor het vertrek van Bruce Lee naar de VS is een stuk prozaïscher. Zijn vader had het idee dat de jongens waar ‘Zit nooit stil’ mee omging een slechte invloed op hem hadden.

Om een positievere levenswijze te leren kennen, werd Bruce Lee daarom naar San Francisco gestuurd, waar hij bij een bevriend, rechtgeaard gezin kon wonen.

Het gezin Lee verhuisde uit Seattle naar Oakland, een veelbewogen tijd. In februari 1965 werd zoon Brandon geboren, net als zijn vader in een jaar van de draak. Lee opende een kungfu-school in het Chinatown van San Francisco. In de jaren 1960 was kungfu nog vrijwel geheel onbekend in het westen. Chinese beoefenaars wilden het geheim houden en gedroegen zich als een afgesloten kliek.

De onderwijsmethoden van Lee waren uniek en onorthodox; hij gaf les aan alle etnische groepen, onderwees alleen wat hij zag als bruikbare straatvechttechnieken, hij en zijn leerlingen droegen gewone kleding (geen uniform) in de les en hij had geen examensysteem (zijn leerlingen droegen geen zwarte en gekleurde banden). Toen ouderlingen van de Chinese gemeenschap van San Francisco erachter kwamen dat Lee ‘buiten de familie’ lesgaf, werd er iemand op hem afgestuurd. “Hij kwam naar de school van Bruce”, vertelt Dan Inosanto, jarenlang een leerling van Lee. “Die vent zei: ‘Als hij me kan verslaan, mag je niet-Chinezen lesgeven. Als ik jou versla, moet je school dicht.’”

In films uit Hollywood en Hongkong is dit treffen afgebeeld als een gevecht op leven en dood met veel hoge trappen, tussen twee sportmensen die als boze, hardgepantserde horzels om elkaar heen draaiden. In de Hollywood-biopic Dragon raakt Lee verlamd door de vuile trucjes van zijn kwaadaardige tegenstander en wordt hij depressief. Hij wordt weer op de been gebracht door de eeuwige schoonheid en het onverslaanbare optimisme van Linda, die hem overhaalt om een filosofische essay over zijn krijgskunst te schrijven, dat wordt gepubliceerd en een grote bestseller wordt. Deze herziening door Hollywood trivialiseert niet alleen het leven van Lee, maar ook zijn effect op de vechtsport. Vóór Lee was de overgrote meerderheid van de beoefenaars van vechtsport nauwelijks in staat om zich werkelijk te verdedigen; bovendien bestonden professionele sporters zoals wij die in het westen kennen eenvoudigweg niet in de Chinese krijgskunst.

Lee moest net als elke immigrant uit Hongkong wennen aan het leven in de VS. Binnen enkele weken na zijn aankomst in San Francisco verhuisde hij naar Seattle, waar hij hard moest werken om beter Engels te leren en zijn middelbare school af te maken aan het Edison Technical Institute.

Uiteindelijke ging hij filosofie studeren aan de Universiteit van Washington, waar hij niet bepaald met zijn neus in de boeken zat. “Hij maakte zich breed en deed push-ups in het openbaar,” aldus Amy Sambo, zijn eerste vriendin in de VS, die ook filosofie studeerde. “De filosofiestudenten lachten hem uit en noemden hem ‘Spierbal’. Andere mensen moesten zijn papers voor hem schrijven – een van zijn leerlingen, Ed Hart, en een jongen uit zijn studentenhuis, Shelton Chow.’

Voordat hij in het derde jaar bijna zakte en ten slotte zelf ophield met zijn studie, maakte hij een andere vriendin zwanger en trouwde hij met haar – niet de seksueel doortastende, superslimme cheerleader uit Dragon, maar de bedeesde en onervaren, constant verbaasd kijkende, lieve en wat suffig overkomende medestudente Linda Emery, die vaak naast Lee zat en zijn woorden naprevelde. De vrouw van Lee lijkt in geen enkel opzicht op Lauren Holly, het rondborstige en zongebruinde filmsterretje dat de rol van Linda in Dragon speelde, maar eerder op Shelley Duvall.

“Als ik naar foto’s van Bruce en Linda samen kijk…,” aldus George Tan, documentairemaker en de grootste deskundige op het gebied van het leven, de films en de gevechtskunst van Lee, “…hij met zijn gigantische onderarmen, zij sprietig, bedeesd en stuntelig, dan zie ik Popeye en Olijfje voor me.”

Bij kungfu-demonstraties in Seattle trok Lee dezelfde soort mensen aan die later zijn meest geobsedeerde filmfans zouden worden. “Zowel zware jongens als scharminkels kwamen op Bruce af,” aldus Jesse Glover, Lee’s allereerste kungfu-leerling.

Het beeld bestaat dat Lee een bevlogen, uiterst oplettende en briljante vechtsportleraar was, maar in feite had hij maar

De wereldkampioen en kickbokspionier Don ‘The Dragon’ Wilson vertelt over zijn eerste gevecht in de ring, in 1974:

55 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

nagenoeg eindeloos lezen, peinzen en trainen: rond die tijd besloot hij dat hij de grootste krijgskunstenaar aller tijden zou worden.

Als ware het door osmose had Bruce ‘Zit nooit stil’ Lee het typisch Amerikaanse geloof overgenomen: dat we onszelf dagelijks kunnen uitvinden. En dat we door hard werken kunnen worden wat en wie we maar willen.

We kunnen wel stellen dat Lee in de jaren daarna de eerste topsporter in westerse stijl van de oosterse krijgskunst werd.

Hij deed aan hardlopen, gewichtheffen, touwtjespringen, calisthenics, oefende met boksballen, ontwikkelde zelf tientallen fitnessapparaten die hij dagelijks gebruikte (en waarvan sommige na zijn overlijden een vaste plaats kregen in veel sportscholen). “Niemand oefende ooit zo fanatiek als Bruce,” aldus Chuck Norris, die een volgeling van Lee werd. “Hij leek wel vierentwintig uur per dag te trainen.”

Deze langdurige reis door de inwendige wildernis zou de basis vormen voor de revolutie die Lee ging ontketenen in de vechtsport.

Op een karatetoernooi in Los Angeles gaf hij een demonstratie van zijn methode, die hij (naar zichzelf) Jun Fan-kungfu noemde. Celebrity-kapper Jay Sebring, die kort daarna bij Lee in de leer zou gaan, nam een opname van die demonstratie mee naar producer William Dozier van het televisieprogramma Batman. Dozier vroeg Lee om een screentest te doen en gaf hem uiteindelijk de rol van Kato in de televisieserie The Green Hornet.

“Ik was zo bang, ik stond te trillen. Ik dacht echt dat als ik iemand zou raken of hij mij, de eerste die werd geraakt op slag dood zou zijn. Dat dacht in feite iedereen in die tijd, voordat we wisten dat het niet zo werkt. Niemand vóór ons had al dat ‘dodelijke’ karategedoe ooit in het echt uitgeprobeerd.”

In de werkelijke versie van de vechtpartij in Oakland probeerde Lee’s doodsbange, ondermaatse en ongeoefende tegenstander Lee te ontlopen door rondjes door de zaal te rennen. Met gebalde vuisten (omdat hij nog niet beter wist) hamerde Lee zijn uitdager op het achterhoofd tot zijn handen opgezwollen raakte en hij uitgeput en buiten adem was. Vervolgens wierp Lee zijn tegenstander op de grond, legde hem in een houdgreep, ging op hem zitten en vroeg of hij klaar was om af te kloppen.

Al won Lee deze nogal tegenvallende versie van een vechtpartijtje op het schoolplein, hij constateerde wel dat wing chun vrij ineffectief was, en dat zijn eigen conditie te wensen overliet, wat hem een tijd lang flink aan het denken zette. Met wat net zozeer een obsessie met succes als een hartstochtelijke drang naar kennis genoemd kan worden (het deed er voor Lee werkelijk niet toe of hij zijn brood verdiende als acteur, als danser of als kungfu-vechter – hij wilde gewoon een inkomen dat aansloot op zijn niet geringe gevoel van eigenwaarde), begon hij aan een proces van

Het gezin Lee verhuisde naar Los Angeles, waar zijn dochter Shannon werd geboren en één seizoen van The Green Hornet werd opgenomen. De bekende stuntveteraan Gene LeBell, die regelmatig voor het programma werkte, vertelt neerbuigend over de rol van Lee: “Bruce was een chauffeur die de ster van hot naar her reed en een zwart pak met een hoedje droeg.”

Lee zelf was ook niet te spreken over zijn ondergeschikte rol in The Green Hornet. Hij wilde ‘echte’ films maken, een ‘echte’ ster worden. Hij was gefrustreerd door zijn mechanische rol als Kato en door het feit dat hij daarna geen ander acteerwerk kreeg aangeboden, maar hij gaf het niet op. Linda ging aan het werk als secretaresse, waardoor haar ambitieuze man de gelegenheid kreeg om zich nog rigoureuzer toe te leggen op zijn ambitie om de meest complete vechter ter wereld te worden.

Bruce als Kato in de televisieserie The Green Hornet.

56 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

Een reden waarom Lee zich niet honderd procent kon inzetten voor, en geen belangstelling had voor, een rol als vechtsportleraar, was dat hij stond te trappelen om zijn nieuwe vaardigheden aan een groter publiek te vertonen.

Hij wilde de hele wereld vertellen over oosterse cultuur en zijn ideeën over wat krijgskunst zou moeten zijn (en tegelijkertijd zijn eigen glanzende bestaan valideren). Bruce Lee, onze twintigste-eeuwse positivist, kende maar één plek waar hij zijn stralende toekomst tegemoet kon gaan.

De plek waarvan hij wist dat die het perfecte, het onbetwistbare, de enige manier was, waarop hij zijn krijgskunst aan de wereld kon bezorgen. Bruce Lee, kind van de cinema, wiens idealen over kungfu-meesters rechtstreeks uit de films kwamen waar hij als kind zo van hield, besloot zijn unieke kunst op deze unieke wijze voor het voetlicht te brengen: hij zou de bekendste krijgskunstenaar ter wereld worden door de eerste werkelijk internationale filmster te zijn. “In de geschiedenis van de film is er nooit iemand anders geweest zoals Bruce,” aldus George Tan. “Als Clint Eastwood een sheriff was geweest die het als een religie ging zien om het ware sheriffgeloof aan iedereen in de wereld te verkondigen en daarvoor de film als vehikel koos: dat zou vergelijkbaar zijn met wat er met Bruce Lee gebeurde.”

Van 1967 tot 1971 gaf Lee les aan een groot aantal vooraanstaande personages uit de filmwereld, waaronder James Coburn, Steve McQueen, de regisseurs Roman Polanski en Blake Edwards, de invloedrijke scenarist Stirling Silliphant en de baas van Warner Brothers, Ted Ashley. Voor de mensen van de filmindustrie, de herders van die stralende droomwereld, belichaamde Bruce Lee het ideaal van de vechtende monnik, de wijze man van de kungfu.

“Zij gaf hem wat hij wilde,” vertelt James Coburn, een vriend, weldoener en een van de leerlingen uit Los Angeles van Lee. “Ze liet hem met rust, stond voor hem klaar wanneer hij behoefte had aan liefde, baarde kinderen en deed alles voor ze. Daardoor had hij zijn vrijheid. Er zat een zekere Aziatische onderdanigheid in.”

Terwijl vrijwel elke andere vechtsporter slaafs de ene of de andere vechtstijl volgde, analyseerde Lee niet alleen elementen van tientallen oosterse systemen, waaronder kungfu, karate, taekwondo, judo en jiujitsu, maar ook westers boksen, worstelen en schermen, die hij zichzelf aanleerde. Wing chun kende weinig traptechnieken; de trappen die Lee wel kende, en die praktisch waren in een echt gevecht, waren op de knieën en het kruis gericht.

Hij begon niet alleen superieure straatvechttechnieken te leren, maar daarnaast ook een spectaculaire vechtstijl met veel hoge trappen voor in de film. Aldus Coburn: “Bruce zoog alles in zich op wat hij een plaatsje in zijn vechtstijl zou kunnen geven. Als het werkte, werkte het. Als het niet werkte, zette hij het weer aan de kant.”

Lee begon zijn straatvechttechniek jeet kune do te noemen, wat ‘de weg van de onderscheppende vuist’ betekent. Maar later kreeg hij spijt dat hij het een naam had gegeven. “Ik ben alle stijlen; toch ben ik niet één stijl,” zo zei hij. Het was een label plakken op, en daarmee het afbakenen van, iets wat hij zag als grenzeloos, vormloos, ondefinieerbaar.

“Hij zegt dat JKD geen techniek heeft,” merkt Inosanto op. “Mijn vrouw zegt dat iedereen in de sixties zo praatte.”

Net als wij allemaal was de “grenzeloze, vormloze” Bruce Lee een ambivalente persoonlijkheid, gestuurd door zijn biologie, zijn opvoeding en zijn tijd: eind jaren 1960 en begin jaren ‘70, dat tijdperk toen jezelf uitvinden – het idee dat je jezelf kunt losmaken van alle geestelijke en lichamelijke ankerpunten en vrij kunt zweven, ongeroerd door de zwaartekracht – bijna echt mogelijk leek.

FILOSOFISCH IMAGO “Bruce’s belangstelling voor filosofische bespiegelingen nam een vlucht toen hij besloot dat hij een imago nodig had, een manier om zijn vechtkunst aan de man te brengen,” aldus Tan. Net zoals Lee elementen van kungfu, boksen, judo, karate, enzovoort had opgenomen in zijn vechtstijl, wendde hij zich tot de geschriften van goeroes van de jaren zestig om ‘zijn’ filosofie te ontwikkelen. In het bijzonder bewonderde hij de anti-mysticus Jiddu Krishnamurti, die toen hij tien was in Zuid-India was geadopteerd door leiders van de Theosophical Society, een mystieke orde die hem aanzag voor een gereïncarneerde belichaming van de hindoegod

Op een reis met Coburn naar Bombay ging Lee op bezoek bij een school waar een traditionele Indiase krijgskunst werd onderwezen. Ze hadden nog nooit van Lee gehoord, maar toen hij spontaan een demonstratie gaf in zijn straatkleding, bogen de leraar en leerlingen zich voor hem in het stof. Maar de god van kungfu zijn is niet genoeg om brood op de plank te brengen voor je vrouw en twee kinderen. De werkloze acteur was gedwongen om weer als kungfu-leraar te gaan werken, waar hij inmiddels geen enkele zin meer in had.

57 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

De agressief zelfverwezenlijkte Bruce Lee zette zijn leerlingen uit de filmindustrie in om machtige Hollywoodproducers te overtuigen dat kungfu-scènes het publiek meer zouden aanspreken dan boertige filmknokpartijen volgens het recept van John Wayne. Niemand nam hem serieus genoeg om hem een kans te geven als ster.

Krishna. Met vierendertig keerde Krishnamurti zich af van de theosofen (maar niet van zijn rol als ‘wereldboodschapper’) en de rest van zijn éénennegentig jaar verkondigde hij de boodschap dat het nu juist de separatistische aard van religies en georganiseerde denkwijzen is die het streven naar de waarheid in de weg staat.

Aforismen die aan Lee worden toegeschreven en nu als een papegaai worden nagepraat door zijn weduwe, voormalige leerlingen en duizenden volgelingen, kwamen rechtstreeks uit het werk van Krishnamurti. “De waarheid is niet iets dat wordt bepaald door jouw genot of pijn,” zo schreef Krishnamurti, “noch door jouw conditionering als hindoe of welke religie je ook aanhangt. De man die echt serieus is, met de aandrang om te ontdekken wat waarheid is, wat liefde is, heeft geheel geen concept. Hij leeft slechts in wat is.”

In The Tao of Jeet Kune Do, een verzameling aantekeningen die Lee voor zichzelf had aangelegd en die niet voor publicatie bestemd was, maar die na zijn overlijden door zijn nog altijd betoverde en niet al te rijke weduwe werd uitgebracht, schreef Bruce Lee: “Vechten is niet iets dat wordt bepaald door jouw conditionering als een kungfuman, een karateka, een judoka of wat dan ook. De man die echt serieus is, met de aandrang om te ontdekken wat waarheid is, heeft geheel geen [vecht]stijl. Hij leeft slechts in wat is.”

Al was Bruce Lee misschien geen groot denker en nam hij de gedachten van anderen deels over als marketing, dat wil niet zeggen dat hij die “niet-ideeën” niet serieus nam. “Ik zag Bruce als een afvallige taoïstische priester,” aldus Kareem Abdul Jabbar, een andere leerling van Lee uit Los Angeles.

“Hij hield zich bezig met spiritualiteit en het taoïsme was daarbij een belangrijke invloed. Maar je kon hem niet in dat vakje plaatsen, hij was méér dan dat.”

“Vechten, zoals het is, is simpel en totaal,” schreef Lee in het tijdschrift Black Belt. “De kern van het inzicht ligt in de individuele geest, en totdat die wordt geraakt is alles onzeker en oppervlakkig. Waarheid kan pas worden waargenomen wanneer we onszelf en ons potentieel volledig begrijpen.

Tenslotte betekent kennis in de krijgskunst uiteindelijk zelfkennis.”

In de jaren sinds het overlijden van Lee is het idee dat we kunnen worden wat we maar willen, dat we onszelf kunnen bevrijden, verworden tot een beeld in televisiereclames.

Begin jaren 1970 had het concept van zelfactualisatie nog een onschuldige, nieuwe glans.

FILMCONTRACT Zit Nooit Stil. Geeft nooit op. Lee deed auditie voor de hoofdrol in een pilot van anderhalf uur voor de televisieserie Kung Fu. “Hij liep zwaaiend met zijn nunchakus (twee vechtstokken verbonden met een ketting; red) mijn kantoor binnen en sprong misschien wel tien minuten lang op en neer,” vertelt Tom Kuhn, voormalig televisie-executive van Warner Brothers. “We dachten er geen moment serieus over om hem die rol te geven.”

In april 1970 ging Lee naar Hongkong voor een bezoek aan zijn moeder en zijn broer Robert (zijn vader was in 1965 overleden). De serie The Green Hornet was voor het eerst op televisie in Hongkong en tot zijn verbazing was Lee enigszins beroemd, een beetje een held voor de bewoners van zijn geboortestad. Toen hij uit Hongkong vertrok, stond hij bekend als een kwajongen en hij was getransformeerd teruggekeerd, verlicht, een meester van een nieuwe vorm van kungfu, een jongen uit de buurt die het ‘gemaakt’ had op de legendarische Gouden Berg van Hollywood. Lee trad op in de populaire talkshow Enjoy Yourself Tonight en gaf een bijzonder pakkende demonstratie van zijn vechtkunst weg.

Het optreden werd onder de aandacht gebracht van het hoofd van de pas opgerichte en niet geweldig lopende Golden Harvest-filmstudio, Raymond Chow, die hard een echte kaskraker nodig had. Niet lang nadat Lee uit Hongkong was teruggekeerd naar Los Angeles (en zo ongeveer precies op het moment dat hij besefte dat hij in Hollywood altijd een tweederangs burger zou zijn), bood Chow hem een contract voor twee films aan, voor 7500 dollar per stuk, een deal die Lee ten slotte aan zou nemen.

Het succes van Bruce Lee brak door met de onverwachtheid van een vallende ster gezien door een sleutelgat. Bij het uitkomen van zijn eerste film, The Big Boss, werd hij in Hongkong in één klap net zo beroemd als de Beatles in 1963 in Engeland. Bovendien brak de kaartverkoop voor zijn films alle records in heel Zuidoost-Azië. In Singapore

58 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

59 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

tegen ongeopende stalen colablikjes te stoten. Tegen vrienden zij hij dat hij vóór het einde van 1973 in staat zou zijn om zijn vingers door een vurenhouten plank heen te stoten, wat nog nooit eerder iemand voor elkaar had gekregen; na zijn overlijden vond men in zijn huis planken met imposante indeukingen.

moesten voorstellingen worden uitgesteld vanwege door fans veroorzaakte verkeersopstoppingen.

De reden voor deze machtige ontvangst: “Zelfs in die met beperkte middelen gemaakte films was zijn vitaliteit oogverblindend,” aldus Fred Weintraub, een van de producenten van Enter the Dragon. “De levenskracht straalde eraf. Nog nooit had iemand zoiets als Bruce gezien.”

Hij liet zijn vrouw en kinderen van Los Angeles overkomen naar Hongkong. Toen ze eenmaal waren aangekomen, negeerde hij ze vrijwel volledig. Aldus Tan: “Alle bewondering die hij nodig had, kreeg hij van andere mensen.

Liefde kreeg hij ook genoeg, allemaal vriendinnetjes.”

De vrouwen van Hongkong vonden Lee onweerstaanbaar.

Ze zagen hem als wereldwijs, mysterieus, geleerd, als het mannelijke ideaal in een Bouquet-roman. Lee had kortstondige affaires met medesterren zoals Nora Miao en Maria Yi, evenals met de Hollywood-actrice Sharon Farrell.

Hij kocht een lange bontjas, een Elvis-zonnebril, een rode Mercedes met open dak.

Larry Tan, die later de gevechtschoreografie zou verzorgen voor verschillende Amerikaanse films, waaronder Remo Williams and The Wanderers, beschrijft een ontmoeting in 1972 met het idool uit zijn kindertijd. “Ik verwachtte een krijger-monnik en wat ik kreeg was Mister Vegas. Het was een slim ventje dat zichzelf op het witte doek omtoverde in een fysieke reus, maar emotioneel gezien was het een dwerg.

Zijn eau de cologne was overweldigend. Ik rook hem al voordat ik hem zag. Hij kwam de trap voor een restaurant af en het eerste wat ik zag, waren zijn plateauzolen van tien centimeter hoog. Hij droeg een flarebroek, een leren jas met brede revers, een felgekleurd bloemenshirt en een gigantische zonnebril. Het was zo een piepventje. Ik stond versteld hoe klein zijn handen en polsen waren.”

RUNDERBLOED Zijn reputatie als transcendente krijgskunstenaar groeide, maar niet iedereen was onder de indruk. Rick Thomas was huurling geweest in Afrika en Zuid-Amerika en werkte nu in Hongkong, waar hij de stemmen van filmboeven nasynchroniseerde. “Ik kende Bruce al een tijdje,” zo vertelt hij. “Ik deed auditie voor een rol in Way of the Dragon, de film waarin hij de strijd aanging met Chuck Norris. Bruce liet me zien wat hij allemaal kon, met een reeks acrobatische, uitsloverige trappen. Ik stak mijn vinger uit en tikte hem op de borst. ‘Bruce, als ik je daar een klap zou geven,’ zei ik, ‘dan zouden allebei je armen eraf vallen.’ Die rol kreeg ik uiteraard niet.”

Lee begon aanbiedingen uit verschillende landen te krijgen om in films te spelen en schepte op dat hij een gezant voor de wereldvrede was geworden. Bruce Lee, boodschapper van het internationalisme, voorbode van de verenigde wereldcultuur die in de eenentwintigste eeuw moest gaan ontstaan.

Zit nooit stil. Vindt zichzelf telkens opnieuw uit. Zijn volgende film, Game of Death, moest een actiefilm c.q. filosofisch essay worden over het belang van aanpassingsvermogen als krijger, en ook als mens. Hij schreef vrienden brieven waarin hij zei dat hij wilde gaan scheiden van Linda en weer in L.A. zou komen wonen. “Hij dronk runderbloed,” vertelt Coburn, die eind 1972 bij Lee op bezoek kwam in Hongkong, “in een blender gemixt, en liep elke dag meer dan tien kilometer hard. Zijn huid was als heel dun fluweel – je kon elke spier zien en natuurlijk stond elke spier ook volledig paraat. Het was alsof hij zes meter in de lucht kon springen, aan de muur blijven plakken en dan weer omlaag komen. Die stralende, glanzende fluwelen huid. Hij zag er prachtig uit.”

Ik ben alle stijlen; toch ben ik niet één stijl. “Ik gebruik geen weg als mijn weg, ken geen beperking als beperking,” zo zei Lee. Bruce Lee was een filmster, schrijver, stuntchoreograaf,

Halverwege 1972 coproduceerde en regisseerde het idool van Hongkong het zogenaamd autobiografische Way of the Dragon, waarin de rijk opgegroeide ster een arme boerenjongen speelde; ook deed hij de choreografie voor vechtscènes, de nasynchronisatie van de Mandarijnse soundtrack in het Engels en speelde hij percussie voor de filmmuziek. In het geheim experimenteerde hij met complexe ritmes uit de Indiase muziek, die misschien wel goed zouden aansluiten op de choreografische flow van vechtscènes, liet hij de zweetklieren onder zijn oksels verwijderen omdat hij zijn zwetende armen op het scherm niet mooi vond, en oefende hij door met gestrekte vingers

60 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

Steve McQueen hem hadden laten kennismaken met de geneugten van marihuana, had Lee zo nu en dan drugs gebruikt, gewoon voor het plezier. Nu begon hij, in de hoop om zichzelf te kalmeren en de verstikkende stress te verlichten, regelmatig hasj en wietbladeren te eten. Hij wilde de drug niet roken vanwege het gevaar voor zijn gezondheid.

regisseur, producer, filosoof, revolutionair, de Messias van de kleine man. In zijn streven om een complete persoon te worden, krijger en genezer, monnik en minnaar, een wezen van intellect, lichaam en ziel, voelde hij de noodzaak om de beste van de wereld te zijn in alles wat hij maar ondernam.

Toen begon er iets verschrikkelijk, onverklaarbaar mis te gaan met de grote god Spier waar hij zijn hele leven al obsessief aan werkte. We zien het volgende: Lee die zijn shirt uittrekt voor zijn vechtscène met Chuck Norris in Way of the Dragon. Er hangt een aura om hem heen; hij straalt.

Vervolgens zien we dit: Lee in het openingsgevecht van Enter the Dragon, de laatste scène die voor de film werd opgenomen. Hij is pijnlijk dun, bijna mager, zijn huid ziet er strak gespannen uit, zijn voorhoofd is opgezwollen, en

De paranoia en slapeloosheid en het geheugenverlies werden steeds erger. Ook had hij vreselijk last van hoofdpijn.

Robert Chan, de beste vriend van Lee in Hongkong sinds zijn tienerjaren, vertelt het volgende: “We voelden allemaal aan dat er iets mis was, maar we schonken er geen aandacht aan. We dachten dat het wel voorbij zou gaan.”

DOOD Sinds zijn verhuizing naar Hongkong had Lee regelmatig per brief verslag van zijn verbluffende succes gedaan aan zijn voormalige leerling Ted Ashley bij Warner Brothers. Fred Weintraub vloog naar Hongkong om Lee te spreken op de set van Game of Death. In de herfst van 1972 tekenden Lee en Weintraub de contracten. Bruce Lee zou krijgen waar hij al zo lang naar gestreefd had: hij zou zijn eerste film voor een internationaal publiek maken en een wereldster worden.

De film moest Blood and Steel gaan heten, maar Lee ging keihard de strijd aan met Ashley om daar Enter the Dragon van te maken, omdat hij hiermee wilde arriveren op het wereldtoneel. Hij stopte met het werk aan Game of Death om te beginnen met de productie van Enter the Dragon.

“Ik voel een kracht in me opborrelen,” zei hij. Het is deze kracht –een prachtige vorm van waanzin– die we in Lee’s filmgevechten van hem af zien stromen. In Enter the Dragon is er zelfs als hij stilstaat iets in hem dat vibreert; er blijft iets in beweging.

Vechtscène met Chuck Norris in Way of the Dragon.

hij beweegt stijfjes, mechanisch. Hij is een figuur uit een schilderij van El Greco – hoekig, uitgerekt, klaar om ten hemel op te stijgen.

Hongkong had een groot aantal kranten en Lee stond vrijwel elke dag in de koppen. Als hij een ontspannend ritje met zijn auto wilde maken, werd hij begeleid door motoragenten. Om opstootjes te voorkomen gingen warenhuizen dicht als hij kleren ging kopen, zodat hij in zijn eentje kon winkelen. Het was een bijproduct van Lee’s vechttraining dat hij opzettelijk paranoïde was.

Jarenlang had hij gewerkt aan zijn alertheid op mensen die hem mogelijk wilden aanvallen; voortdurend ging hij elk gezicht in de massa af. De fanatieke krijgskunst van de uitermate zelfverwezenlijkte Bruce Lee vormde geen goede voorbereiding voor de benauwenis van extreem beroemd zijn in een samengepakte, dichtbevolkte stad.

Sinds zijn dagen in Hollywood, toen James Coburn en

“Intens is het eerste woord dat me invalt,” zegt Paul Heller, coproducer van Enter the Dragon, als je hem vraagt om Lee te beschrijven. “Hij kon zich totaler dan wie dan ook concentreren op één ding.” Intens. Vol leven. Tijdens het filmen van Enter the Dragon zou Lee tegen de vrouw van regisseur Robert Clouse hebben gezegd dat hij voor zijn volgende verjaardag ging sterven. Tweeëndertig jaar. Een jaar jonger dan Jezus.

Het merendeel van de opnames voor Enter the Dragon

61 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

zijn stem aan het inspreken was voor Enter the Dragon, stortte Lee in en werd hij naar het ziekenhuis gebracht, de dood nabij. Hij onderging een reeks heftige stuiptrekkingen en bleek een oedeem in zijn hersenen te hebben. Een neuroloog diende medicatie toe om de zwelling in zijn hoofd te verminderen en na enkele uren geraakte Lee in een half-bewusteloze toestand. Pas de volgende dag kon hij weer duidelijk praten.

Begin juni vloog de ongeruste Lee naar UCLA voor nader onderzoek. Zijn moeder en broer woonden inmiddels in LA. Nadat hij gezond was verklaard, ging hij bij ze op bezoek in hun gedeelde appartement.

“Hij wilde zien hoeveel zijn lichaam aan zou kunnen,” aldus zijn jongere broer Robert. “Hij probeerde voortdurend op een nog hoger niveau te komen. Hij was altijd op zoek naar meer kennis. Hij zei: ‘O man, de dokter zei dat ik het lichaam van een jongen van achttien heb.’ En hij was vermagerd, maar opgewekt.”

Lee sprak ook met James Coburn. “Ze zeiden dat ik perfect in vorm was, dat alles okay is. Doe het gewoon rustig aan.

Doe het gewoon een tijdje rustig aan,” had Lee volgens Coburn gezegd.

Zes weken later, op 20 juli 1973, minder dan drie weken voordat Enter the Dragon zou uitkomen, kwam Bruce Lee te overlijden.

was in april 1973 af. Lee monteerde vechtscènes, sprak zijn eigen stem in voor de soundtrack en ging weer aan het werk met zijn ideeën voor Game of Death. Inmiddels werd hij gezien als een vechter met mystieke krachten en hij werd regelmatig via de pers uitgedaagd door vermeende opvolgers.

De verhalen over die ‘duellen’ zijn niet minder mythologisch dan de theorieën over zijn dood. De legende gaat dat Lee als gast bij Enjoy Yourself Tonight werd uitgedaagd om een oudere kungfu-meester uit zijn sterkste vechthouding te duwen. Lee zou zijn opgestaan, over het podium zijn geslenterd en de oude man in zijn gezicht hebben gestompt. Volgens dit verhaal tuimelde de oude meester zo rechtstreeks de folklore over Bruce Lee binnen. “Ik duw niet,” zou Lee als toelichting hebben gezegd. “Ik stomp.”

De herkomst van deze onwaarachtige legende: Lee zelf, die indruk wilde maken op een interviewer die voor Esquire een profiel over hem schreef. Het jaar daarvoor had de ‘ik sta boven elke competitie’-god van de kungfu in een Hongkongs tijdschrift gezegd dat hij alle trofeeën en plaquettes die hij in Amerika had gewonnen, weer had weggegooid. “Die dingen zijn leeg, zonder betekenis,” had hij gezegd. “Ze doen me helemaal niets.” Maar Lee had nog nooit meegedaan aan een wedstrijd in Amerika. Nog een verzinsel uit de persberichten van Golden Harvest over Lee: hij zou een Masters-diploma in de filosofie hebben behaald aan de Universiteit van Washington.

“Het was zoals Gunfight at the OK Corral,” zegt Heller over de confrontaties van Lee in Hongkong. “Dan stond er zo’n haantje en je moet de uitdaging aannemen. Maar Bruce negeerde het of liep weg. Soms kon dat niet. Het waren harde confrontaties en zo’n vent kwam er niet goed van af. Bruce was zo snel – zijn reflexen en timing zijn naar mijn mening nog steeds door niemand geëvenaard.”

Nevelen en dromen. De meeste verhalen over gevechten van Lee zijn ongegrond, maar het is waar dat er advertenties in kranten verschenen waarin iemand die de schijnbaar onoverwinnelijke Bruce Lee kon onttronen een filmcontract kreeg aangeboden. Hij was de enige ster ter wereld die elke studio wel wilde inhuren: Warner Brothers, dat hem minder dan achttien maanden daarvoor nog had afgewezen, wilde nu een contract voor een reeks films met hem tekenen, net als Carlo Ponti in Italië en verschillende filmmakers uit Taiwan en Hongkong.

Op 10 mei van datzelfde jaar, terwijl Golden Harvest nog

62 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

AFFAIRE

verklaarde dat Lee toen hij bij haar thuis kwam, klaagde over hoofdpijn en dat zij hem een pil met de merknaam Equagesic had gegeven, die aspirine bevatte een veelgebruikt kalmeringsmiddel. Lee ging op haar bed liggen en leek in slaap te vallen, waarna ze hem niet meer wakker kon maken.

Een professor in de forensische geneeskunde, R.D. Teare, speciaal hiervoor ingevlogen vanuit Londen, stelde vast dat de onmiddellijke doodsoorzaak een hersenoedeem was: de hersenen van Lee waren opgezwollen geraakt en hadden hard tegen de binnenkant van zijn schedel aan gedrukt.

Andere bevindingen waren onder meer dat Lee niet alleen op de dag voor zijn overlijden, maar ook kort voordat hij op 10 mei was ingestort, een aanzienlijke hoeveelheid hasj had gegeten. Teare verklaarde dat er geen aanwijzingen waren dat Lee was vermoord, maar dat de doodsoorzaak niet natuurlijk leek te zijn. Teare en de onderzoeksjury concludeerden dat het oedeem was veroorzaakt door overgevoeligheid voor een of meer van de bestanddelen van Equagesic. De dood van Bruce Lee was een ongeluk, maar wel een die had kunnen worden voorkomen.

Binnen enkele uren bracht Linda Lee een verklaring uit: haar man was onverklaarbaar ingestort terwijl ze een wandeling maakten door de meditatietuin bij hun huis. Vijf dagen later kwamen er 25.000 mensen op de begrafenis, de grootste in de geschiedenis van de kolonie. Het stoffelijk overschot van Lee werd overgebracht naar de VS, waar hij in Seattle in besloten kring werd begraven.

Enter the Dragon werd in de tweede week van augustus uitgebracht. Op basis van die ene film werd Bruce Lee wereldberoemd. Japanse tieners namen zijn kapsel over.

In Hongkong kreeg hij de erenaam ‘Driebenige Lee’, een verwijzing naar zijn traptechniek, maar ook naar zijn vermeende seksuele potentie. In een bioscoop in Iran draaide Enter the Dragon dagelijks van herfst 1973 tot januari 1979, toen het bewind van sjah Pahlavi omver werd geworpen door ayatollah Khomeini. Het refrein en de titel van een discohit in India luidden ‘Here’s to That Swell Guy, Bruce Lee.’ In de loop der jaren gingen miljoenen mensen de vechtscènes van Lee zien als virtuele religieuze iconen.

“Waar ik ook kwam, overal ter wereld,” vertelt George Tan, “was de reactie precies hetzelfde. Ik zag Enter the Dragon in Griekenland, Frankrijk, New York, Hongkong, Taiwan, de Filipijnen. Overal had het publiek een heel primaire band met Bruce Lee. Daardoor werd hij bij zijn dood de eerste internationale mens. En daardoor voelde ik me overal thuis, waar ik ook heen reisde. Het is raar maar waar: door Enter the Dragon werd ik een echte wereldburger.”

Internationaal verkocht Enter the Dragon in 1973 de meeste kaartjes van alle films van Warner Brothers. Tegen 1977 was het een van de veertig meest winstgevende films aller tijden geworden. Hij werd in de VS meerdere malen opnieuw uitgebracht. Telkens weer belandde hij in de top vijf van de best verkopende films van die week. Eind jaren zeventig kwamen dealers en pooiers in de binnensteden zo trouw naar de voorstelling alsof het de zondagsmis betrof.

Tegen 20 juli 2020 had Enter the Dragon, video, dvd, televisie en streaming incluis, meer dan 500 miljoen dollar aan omzet behaald.

Vóór en tijdens het onderzoek draaide de roddelmachine in de kranten van Hongkong volle toeren. Een aantal van de populairste theorieën: hij zou zijn overleden door overmatig trainen of te veel seks, zou zijn vermoord door verbolgen kungfu-meesters, door de Chinese ‘maffia’, vergiftigd door een kruidendokter, gedood door een geheime, onzichtbare ninja-organisatie (nu weten we eindelijk ook wat er op 22 november 1963 in Dallas is gebeurd), door de regisseur van zijn eerste twee films (minder dan drie weken voor zijn overlijden had hij bij een confrontatie, uitgebreid besproken in de Hongkongse kranten, zijn regisseur bedreigd met een mes dat in de gesp van zijn riem verborgen zat), door de baas van Golden Harvest (die in de twintig jaar daarna miljoenen dollars zou verdienen aan de legende van Lee), door zijn minnares(sen), door zijn vrouw. Of dat hij gewoon een erfelijke afwijking had die was geactiveerd door cannabis, door zijn intense levenswijze en/of door andere niet-moordlustige aanleidingen. Of, en dat is het waarschijnlijkst, door overgevoeligheid niet voor een of meer bestanddelen van Equagesic, maar voor cannabis of een bijproduct van cannabis.

“Naar mijn mening,” aldus dr. Donald Langford, de huisarts van Lee in Hongkong en voormalig baptistisch zendeling, “leidde dezelfde reeks gebeurtenissen die plaatsvond op 10 mei ook tot het overlijden van Bruce Lee in juli. Bruce was

Op de dag van de uitvaart van Lee in Hongkong onthulde een krant dat hij niet bij zijn vrouw thuis was overleden, maar in het appartement van de bekende actrice Betty Ting Pei, met wie hij een affaire had.

Er werd snel een officieel onderzoek ingesteld en Ting Pei

63 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

daarvan hadden geen idee wat Bruce eigenlijk zei of deed, laat staan dat ze het zelf konden toepassen.” De afgelopen vijftig jaar is jeet kune do grotendeels geworden wat Lee juist wilde veranderen in de vechtkunst: het is gestructureerd, systematisch, bijna religieus, dogmatisch. “Als Bruce wist wat sommige van die lui nu onderwijzen en JKD noemen,” aldus de voormalig leerling van Lee en wereldkampioen kickboksen zwaargewicht, Joe Lewis, “zou hij zich uit zijn graf omhoog werken en ze een trap onder hun gladde reet verkopen.”

erg gevoelig voor een of meer van de alkaloïden in cannabis.

Na het incident in mei werd hij vermaand om het niet meer eten, maar hij luisterde niet. Telkens als ik hem zag, was hij nog verder weggezakt in zijn verslaving. Zonder het te weten had Bruce zichzelf een dodelijke ziekte aangedaan.”

In de jaren na het overlijden van Lee werd zijn reputatie besmeurd, niet alleen door karikaturale imitators (heel veel mensen denken dat Bruce Li dezelfde is als Bruce Lee en dat Lee tientallen films heeft gemaakt), maar ook door zijn eigen leerlingen. In 1972 had Lee zijn scholen in Los Angeles, Seattle en Oakland gesloten en geëist dat zijn techniek niet meer zou worden onderwezen. George Tan licht de motieven van Lee toe. “Hij vond dat niemand er de kwalificaties voor had. Zijn reputatie was erop gebouwd dat hij de gevaarlijkste man ter wereld was. Hij wist dat hij er last van zou krijgen als bekend werd dat zijn leerlingen en scholen geen topkwaliteit vertoonden.”

Op 31 maart 1993, bijna twintig jaar na het overlijden van Lee, verloor zijn eigen zoon Brandon Bruce Lee door een ongeluk het leven op een filmset in Wilmington, North Carolina. Lee jr. werd geraakt door een patroon uit een pistool dat alleen losse flodders had moeten bevatten. Het was de eerste keer in de filmgeschiedenis dat een acteur, en nog wel de hoofdrolspeler, op de set was doodgeschoten.

Lee jr. keek erg op tegen zijn vader en kon de mythes die hij had aangehoord maar moeilijk onderscheiden van de echte mens, die hij maar zo kort had gekend. Hij zei dat hij moest huilen als hij posters van Bruce Lee zag hangen in een sportschool en vaak werd uitgedaagd door schoolgenootjes als ze hoorden dat hij de zoon van Bruce Lee was. Brandon Lee was niet van plan geweest om vechtkunstenaar te worden of actiefilms te maken. Hij studeerde toneel aan het Emerson College in Boston en nam acteerles in Manhattan in de hoop een serieuze acteur te worden, maar hij had niet veel geluk bij het krijgen van de rollen die hij wilde en besloot uiteindelijk om gebruik te maken van zijn unieke achtergrond. Hij besloot zijn carrière aan te zwengelen door een paar vechtfilms te maken en dacht dat hij daarna wel zou kunnen overstappen naar serieuzere films.

In de lente van 1993 had Brandon Lee de hoofdrol gespeeld in twee films voor Amerikaanse producers en had hij onlangs deals voor meerdere films gesloten met 20th Century Fox en Carolco Studios. De hoofdopnames voor zijn eerste film voor Carolco, The Crow, waren bijna af. In The Crow speelde Brandon een popidool dat uit de dood was herrezen om de moord die op hemzelf was gepleegd te vergelden. De scène die werd opgenomen toen hij in werkelijkheid werd doodgeschoten, was precies de scène waarin zijn personage wordt vermoord.

De plot deed denken aan veel van de exploitatiefilms over zijn vader. De legendarische en hardnekkige geruchten over

ERFGOED Met het overlijden van Lee en het onverwachte succes van Enter the Dragon begrepen voormalige leerlingen, waarvan de meeste heel oprecht de onderwijsmethoden van Lee in stand wilden houden, ook dat er flink geld viel te verdienen als je aanspraak kon maken op zijn erfgoed. Aldus Tan: “Bruce wist dat dit zou gebeuren. Het is net als met het christendom of eigenlijk alle tradities. Als eerste komt er een vernieuwer. Die sterft en laat volgelingen achter. De meeste

64 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE

product overal ter wereld aan de man. In de jaren 1960 waren er in de hele wereld minder dan 500 vechtsportscholen; in 2020, toen Lee tachtig zou zijn geworden, waren er voornamelijk als gevolg van zijn mythologische reputatie en aanhoudende invloed alleen in de VS al meer dan dertig miljoen vechtsportleerlingen. “Er is ter wereld geen vechtsportleraar die niet door Bruce Lee is beïnvloed,” aldus Tan. Dat betekent niet dat de meeste van hen betere vechters zijn dan voordat Bruce op het toneel kwam. Het betekent alleen dat ze een deel van zijn concepten en methoden hebben overgenomen.” Bovendien zijn sinds Lee vechtscènes in films nooit meer hetzelfde geweest: mensen die vóór 1960 zijn geboren, groeiden op in een cultuur die trappen als ‘vuil’ vechten zag; tegenwoordig speelt vechtkunst een rol in vrijwel elk gevecht in alle actiefilms, televisieprogramma’s en tekenfilms. En natuurlijk kunnen we veel leren over marketing eind twintigste, begin eenentwintigste eeuw, en veel interessanter nog, hoe in de loop der eeuwen nieuwe religies zijn ontstaan, door te kijken naar de legendefabriek rondom Bruce Lee.

de dood van de vader leken wel op maat te zijn gesneden voor de zoon. Het was alsof topproducent Louis B. Mayer de hemelse spelshow God for a Day had gewonnen en had besloten om de publiciteit te doen voor de in mei van datzelfde jaar uitkomende film Dragon: the Bruce Lee Story. De schijnbare synchronie tussen het overlijden van Bruce en Brandon Lee veroorzaakte nog meer verwarring over de dood van Lee sr. De details werden nog waziger dan ze al waren en gingen door elkaar lopen. Bij veel mensen werd het idee gevestigd dat Bruce Lee was vermoord met een pistool. Binnen enkele weken was de dood van Brandon Lee nog slechts een voetnoot bij de legende van zijn vader.

Op 28 april 1993, bij een ceremonie waarbij Bruce Lee een ster kreeg op de Hollywood Walk of Fame (niet zozeer erkenning voor Lee, maar meer ter promotie van Dragon: the Bruce Lee Story), sprak Linda Lee minder dan een maand na zijn overlijden over haar zoon. “Als Bruce hier vandaag had kunnen zijn,” aldus zijn weduwe, “had hij tegen de filmgemeenschap gezegd: ‘Dit mag nooit meer gebeuren.’ Dus doe ik een positieve oproep aan de filmwereld om maatregelen te treffen... om te zorgen dat het veiligheidsprotocol op filmsets nooit meer kan leiden tot de reeks nalatigheden waardoor mijn zoon het leven liet... Wij moeten zorgen dat zijn overlijden op jonge leeftijd niet voor niets is geweest.”

Wat mij vooral opvalt aan het goedbedoelde taalgebruik van de voormalige echtgenote en moeder is hoe hard ze haar best doet om geletterd over te komen, diepzinnig en krachtig.

Tegelijkertijd is ze als de ster van een reclame voor tampons uit de jaren 1960, huppelend door een weide met madeliefjes in een nylon jurk. De feitelijke uitwerking van haar optreden was dat ze vooral een boodschapper werd voor het systeem waar ze tegen predikt. Het effect was geen werkelijke oproep tot verandering, maar een publiciteitsstunt voor Dragon. En niet als de pulp-fictie film die het in feite is, maar als een authentieke filmbiografie van Bruce Lee.

Lee heeft tenslotte nog iets nagelaten: mensen die de weg, de waarheid en het leven hopen te vinden via Lee en die niet doorhebben dat, als er al zoiets als wijsheid bestaat, die hoogstwaarschijnlijk niet te vinden is bij iemand wiens liefste wens het is om filmster te worden. Dat zijn de fanatiekste fans, mensen zoals Andy Nocktagal, die in een motel in Seattle is gaan wonen nabij de begraafplaats van Lee. Nocktagal heeft zijn naam veranderd in Dalton Lee (de naam van het personage van Patrick Swayze in Roadhouse) en beweert de zoon van Bruce Lee en Lindsay ‘The Bionic Woman’ Wagner te zijn. En dan is er Mikey Miyazaki, de zoon van een rijke zakenman uit Tokyo die zijn slaapkamer ombouwde tot een replica van de sets van Lee in Enter the Dragon. In de hoeken waren aan het plafond televisieschermen opgehangen en hij speelde voortdurend films van Bruce Lee af op alle vier de schermen. Dan is er ook nog Blaze Leung, die in L.A. woont, beweert dat hij Bruce Lee is en verlangt dat zijn vrouw zich kleedt als Linda Lee en hetzelfde suikerspinkapsel draagt als de vrouw van Lee in de jaren zestig. Al meer dan tien jaar lang brengt weer een andere ware gelovige bij zonsondergang een aan Bruce Lee gewijd altaar naar een strand bij Venice, Californië en zegt hij zijn gebeden. En dan heb je de gepensioneerde Mongolische arts Ichinorov Dendev, die in de lente van 1993 vertrok op een bedevaart van negen maanden, waarbij

Dus. Voordat de naam Bruce Lee nog verder verhuld raakt in de verafgodende nevelen van de populaire mythologie is het misschien nuttig om te definiëren wat de ademende, dromende échte mens ons heeft nagelaten. Voor welke prestaties heeft Lee niet de eer gekregen die hij verdient?

Hij bracht een revolutie teweeg in de Aziatische krijgskunst, maakte er iets organisch Amerikaans van en bracht zijn

65 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

BRUCE LEE titel The Warrior Within: The Philosophies of Bruce Lee to Better Understand the World Around You and Achieve a Rewarding Life. In zijn beschrijving van Lee in dit boek stelt Little: “Hoe kon een man die maar tweeëndertig jaar heeft geleefd zo diepzinnig zijn, zo vol inzicht, en zo een productieve schrijver, trouwe vriend, attente vader, toegewijde echtgenoot, creatief kunstenaar en autoriteit op het gebied van zelfhulp?” De meest zichtbare prestatie van Little is de nogal ridicule documentaire -A Warrior’s Journeywaarvoor hij overblijfsels van het nooit afgemaakte Game of Death van Lee aan elkaar knutselde. Little synchroniseerde de tientallen jaren oude vechtscènes na met zijn eigen stem als die van Lee. Daarbij beperkte hij zich niet tot de karige dialogen van Lee, maar sprak hij ook diens strijdkreten in als een opgewonden kip.

hij en twee discipelen met een “zwarte band in jeet kune do” lopend de Beringstraat overstaken op weg van Mongolië naar Seattle (waarbij ze naar zeggen elk vijf paar schoenen versleten) om bloemen te leggen op het graf van de god van de krijgskunst. En begin jaren tachtig kaapte een jonge Londenaar een bus, waarmee hij een winkelpui inramde onder het slaken van de strijdkreet “Ik ben Bruce Lee, ik ben God. Ik ben Bruce Lee, ik ben God.”

Het opvallendst van de Lee-ieten is misschien wel John Little, voormalig freelance-schrijver voor een bodybuildingtijdschrift, die in de jaren 1990, na de geboorte van een zoon die hij Brandon noemde (naar de zoon van Lee), uit Canada verhuisde naar een plek heel dicht bij de woning van Linda Lee-Cadwell in Meridian, Idaho. De voormalige echtgenote van de koning van de kungfu was Net als in de fabel die Amerikaanse schoolkinderen leren inmiddels getrouwd met een advocaat die Bruce heette en over George Washington die de kersenboom van zijn vader leefde, misschien wel voor het eerst, haar eigen leven. (We omhakt en er niet over kon liegen, doen supermanficties mogen wel stellen dat de relatie tussen Bruce Lee en zijn zoals die van John Little en Linda Lee-Cadwell slechts af schuchtere vrouw beklemmend was. In veel opzichten werd aan het mens-zijn van Bruce Lee – en dat van onszelf.

Linda Lee gered door het overlijden van ‘Kleine draak Lee’.)

Dus. Welke waarde is er gelegen in het vertellen van het Het was John Little’s missie om de officiële/onofficiële werkelijke verhaal van Bruce Lee? Waarom zouden we de spreekbuis van het Lee-ïsme te worden en daar slaagde hij moeite nemen om enkele legendes te ontkrachten en voor ook aardig in. Hij verkreeg toestemming van de weduwe van het eerst in het openbaar tot een soort van waarheid te Lee om zijn met de hand geschreven dagboeken te redigeren komen? Tenslotte is zelfs Lee’s ‘belangrijkste’ en publiceren – grotendeels niet origineel werk, prestatie (beter zijn in mensen schoppen en maar citaten die Lee had overgenomen uit de slaan dan wie dan ook tevoren) nu niet direct geschriften van Krishnamurti, Alan Watts, edel te noemen. andere filosofen uit die tijd, en uit oude boksAndere Amerikaanse verhalen leven voort in en worstelboeken. In een reeks van twaalf delen onze gedachten – James Dean, Scott en Zelda publiceerde Little deze overschrijfsels –zonder Fitzgerald, Marilyn Monroe, de Kennedy’s: originele bronvermelding (naast citaten uit Enter die noodlottige dromers (en verbreiders) van the Dragon en de televisieserie Longstreet uit de droom. En de oude Grieken leven voort: 1971, waarin Lee een gaststerrol als filosofische Sisyphus, Narcissus, Icarus. Dus wat is er krijgskunstonderwijzer speelde)– als, aldus anders aan Lee? Dat hij zo bewust leek, zo Little, “volledig het werk” van Bruce Lee, door Over de auteur wakker, zo beheerst? Dat hij een ‘meester’ Little aangemerkt als “een van de intelligentste was? Dat hij absoluut onkwetsbaar leek? filosofische denkers van de twintigste eeuw”.

De meest sprekende (en mogelijk ook de Davis Miller is een Amemeest waarheidsgetrouwe) mythologie is Bij interviews voor televisiedocumentaires vroeg rikaanse auteur, bekend misschien wel dat Lee is vermoord door de Little om ‘vriend en historicus’ van Lee te worden van een reeks werken die reportage en autobiografie kortzichtigheid van zijn eigen ambitie, door genoemd (al hebben ze elkaar nooit ontmoet) en combineren. Zijn verhaal het arrogante geloof dat hij zichzelf kon in een vechtsporttijdschrift zei hij dat hij was ‘My Dinner with Ali’ (een creëren. ‘uitverkoren’ om het evangelie van de koning persoonlijke ontmoeting met Muhammad Ali) werd “Ik gebruik geen weg als weg, ken geen der film-kungfu aan de wereld te verkondigen. beoordeeld als een van de beperking als beperking,” beweerde Lee. Een Wat nog het dichtst bij een origineel werk van beste tijdschriftverhalen van schrijnender grafschrift voor in deze egoLittle over Lee komt, is een samen met Leede 20e eeuw. geobsedeerde tijd kan ik me niet bedenken.

Cadwell geschreven boek met de nogal absurde

DAVIS MILLER

66 GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

L I V E YO U R PA S S I O N HIGHLIFE PERPE TUAL C ALENDAR M A N U FA C T U R E frederiqueconstant.com

JEROEN TOIRKENS

Borealis De bomen en mensen van het noordelijke bos

Voor hun project Borealis reisde fotograaf Jeroen Toirkens samen met journalist Jelle Brandt Corstius naar de boreale zone, ’s werelds meest noordelijke bossen, op zoek naar verhalen van de mensen die er wonen en werken.

“Klimaatontkenners kom je in de noordelijke contreien niet tegen.”

TEKST Kirstin Hanssen FOTOGR AFIE Jeroen Toirkens - Courtesy Kahmann Gallery

68

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Scotland, Glen Affric, February 2017 Boreal tree # 25 In het midden van de vallei staat een grote grove den, die eenzaam en statig afsteekt tegen de kale vlakte. Alan Watson Featherstone van de organisatie Trees for Life word verdrietig van deze boom. ‘Dit is een granny pine, een bejaarde boom. Als je hier over twintig jaar komt, staan er helemaal geen bomen meer. Tenminste, als we zelf niets ondernemen.

Ons bos sterft uit en er komt niets voor in de plaats.’

JEROEN TOIRKENS

Scotland, Glen Affric, February 2017 Het laatste stukje Caledonian forest in Schotland

70

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

“E

igenlijk vertelt Borealis twee autonome verhalen: dat van Jelle in woord en dat van mij in beeld, gebundeld in één boek. We laten elkaar volledig vrij en dat maakt onze intensieve samenwerking mogelijk, want we zijn beiden eigenwijs. Natuurlijk hebben we tijdens onze reizen wel eens onenigheid gehad, maar dat hoort erbij als je vrienden bent,” vertelt Jeroen Toirkens over zijn samenwerking met Brandt Corstius. Het duo werkte eerder samen voor onder meer Toirkens’ boek Nomad, waarvoor hij nomadenvolkeren vastlegde. En nu is daar Borealis. Op tafel ligt een indrukwekkend mooi boek van ruim 250 pagina’s tekst en veel beeld, gedrukt op verschillende papiersoorten. Toirkens schakelde voor de selectie van zijn werk beeldredacteur en curator Marc Prüst in. “Alle foto’s zijn analoog geschoten, op een paar uitzonderingen na. Dat resulteerde in zo’n achthonderd foto’s per reis. Daar maakte ik kleine prints van. Tien procent van het beeld is bruikbaar. Marc kijkt met een helicopterview naar mijn werk. Dat helpt mij om keuzes te maken. Het is een langdurig proces geweest, we zijn zo’n vijftien keer samen gekomen om tot dit eindresultaat te komen. Voor Borealis maakten Jelle en ik van 2016 tot en met 2019 acht reizen naar Noorwegen, Japan, Canada, Schotland, Rusland en als laatste naar Alaska. Het boek begint en eindigt met de Alaska reis, de meeste persoonlijke voor mij. Tien dagen zaten we samen in een afgelegen boshut, alleen bereikbaar met een helikopter. We liepen rond met berenspray en Jelle maakte steeds geluiden om mogelijke beren te laten schrikken. Ik was blij dat onze cabine ronde deurknoppen had,” lacht Toirkens.

“Nee, we zijn uiteindelijk geen beren tegengekomen. Gelukkig, of misschien wel jammer genoeg! Ik was gespannen om naar Alaska te gaan. In mijn werk als documentair fotograaf ben ik altijd op zoek naar een oprechte connectie met het onderwerp. Die connectie bereik ik het snelst met mensen, mijn comfort zone. In Alaska daarentegen was de natuur hét onderwerp. Ongerepte, wilde natuur. Hoe leg je daar een connectie mee? Door bewust op zoek te gaan naar schoonheid. Dat was een nieuwe aanpak voor me. Die beelden vormen de visuele proloog en epiloog van het boek.”

JEROEN TOIRKENS

Canada, Broadback Valley, January 2018

Canada, Broadback Valley - January 2018 Don Saganash is een van de weinige Cree die zijn trapline nooit heeft verkocht aan de houtkapbedrijven.

Canada, Broadback Valley, January 2018 Canadese houtkapbedrijven kochten zo’n vijfentwintig jaar geleden de rechten om hout te winnen in de traditionele jachtgebieden, van de inheemse Cree. Dat gebeurde meestal met kaalkap: het uniform kappen van alle bomen in een bos. Uiteindelijk is 90 procent van het bos op deze manier verdwenen. Wat overbleef was een kaalgeslagen gebied, omringd door een fijnmazig wegennetwerk om al die bomen te transporteren.

Samen met Greenpeace proberen de Cree van de Broadback Vallei een natuurgebied te maken, zodat er nooit gekapt zal kunnen worden.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

71

72

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

JEROEN TOIRKENS

Rusland, maart 2018 Gennady’s slaapkamer.

Genuanceerd beeld De boreale zone is een cirkel van voornamelijk naaldbossen, die zich uitstrekt over de noordelijke delen van Europa, Azië en Amerika. Dertig procent van alle bomen op aarde staat in deze zone die ook wel taiga wordt genoemd. Ze zetten op grote schaal CO2 om in zuurstof. Toch is minder dan twaalf procent van deze bossen beschermd gebied en worden ze door verschillende factoren bedreigd: commerciële houtkap, kwetsbaarheid van nieuwe aanplant en woekerende bosbranden. Jeroen Toirkens legt uit: “Klimaatontkenners kom je in die contreien niet tegen. Klimaatverandering gaat daar twee keer zo hard. In Siberië was het dit jaar 38 graden. De seizoenen zijn daar al met minimaal een maand verschoven. Natuurlijk maken de boreale bewoners zich daar druk over. Zij zien de bosbranden en het droger worden van het veen. Ecologische drama’s. Tegelijkertijd vindt er veel vernieling plaats door de bomenkap. Toch is het Borealis project geen aanklacht tegen de bomenkap. De persoonlijke verhalen geven een genuanceerd beeld van hoe uitdagend het is om zowel inkomsten te hebben, te overleven, als tegelijkertijd ook constructief met het bos om te gaan. Er gaat nu veel aandacht naar de Amazone. De boreale bossen zijn vrij onbekend en daar willen we met ons project verandering in brengen, want het behoud van deze bossen is net zo belangrijk.”

A tree a day Tijdens de Borealis reizen fotografeerde Toirkens dagelijks een boom. Een van de zogenoemde granny trees pronkt op de losse cover van het boek. Deze is ook uitvouwbaar om als poster te gebruiken. “Een supermooie, iconische boom. Zo’n boom is 150, 200 jaar oud. Ik heb door dit project echt respect voor bomen gekregen. Dat had ik niet per se bij aanvang, maar ik ben zo intensief met bomen bezig geweest. En met de patronen van korstmossen op stammen. Jelle en ik steunen de organisatie Trees for Life in Schotland waar het bosgebied op dramatische wijze krimpt, mede door het overschot aan herten die jonge boompjes grazen. Wie een boek bestelt kan dat daarom met een boomdonatie doen, want we willen graag iets terug doen voor het bos. Ook hebben we de CO2 uitstoot van onze vliegreizen grotendeels gecompenseerd dankzij een stuk bos dat Trees for Life in onze opdracht in de Schotse Glen Affric vallei heeft geplant.”

Bomenbehang Door het boek bladerend komen talloze verhalen los. Zo was reis nummer vijf naar Berdyshika in Rusland, eigenlijk een soort familiebezoek. Alex Tugushin, de geluidsman waar Jelle Brandt Corstius mee samenwerkt heeft een oom die in de Russische boreale bossen woont, Gennady -Gena- Tugushin. “Een bezoek aan Gena en zijn vrouw Tonya mocht niet uitblijven en Alex ging mee. Gena werkt, ondanks dat hij eigenlijk al met pensioen is, als bewaker bij een bosbedrijf en controleert vrachtwagens met hun houtladingen. Hij leeft voor het bos. Zijn Oekraïense vrouw wil liever in de stad wonen, maar krijgt Gena het bos niet uit. Het stel leeft nagenoeg zelfvoorzienend van groenten uit de moestuin, paddestoelen, bessen en berkensap uit het bos en vis uit de rivier. Daarnaast houden ze konijnen, een voedselbron die nooit uitgeput raakt. Gena en Tonya waren heel gastvrij en we werden door Tonya met lekkernijen verwend. En dan was er ook nog het onverwachte interieur van het huis waar ik als fotograaf natuurlijk heel blij van werd. Het stond daar vol met planten en de slaapkamer was van bomenbehang voorzien. Woon je middenin het bos. Kies je dat behang! Dat is zo typerend voor hoe Gena in het leven staat.”

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

73

Rusland, maart 2018 Gennady Tugushin is al met pensioen. Hij werkte zijn hele leven als houthakker.

Rusland, maart 2018 Het hart van de Russische houtindustrie is geconcentreerd rond de Russische stad Archangelsk, aan de Witte Zee. In de tijd vóór snelwegen en vrachtwagens kon van hieruit het hout naar de Europese markten verscheept worden. En nog steeds is dit gebied een belangrijke leverancier. Meer dan de helft van de houtimport naar de EU is afkomstig uit Rusland.

Rusland, maart 2018 Gennady’s auto.

74

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

JEROEN TOIRKENS

Verenigde Staten, Alaska, september 2019 Vogel Lake cabin in Kenai Fjords National Park De laatste bestemming van ons project. Een afgelegen hut in het woeste Alaska.

Zeehondenjacht Jeroen Toirkens vertelt over hoe op sommige plekken commerciële houtkap is ontstaan, omdat andere inkomstenbronnen verdwenen. Zo werd in Canada de zeehondenjacht omstreden, dankzij onder andere de inzet van Greenpeace. Hierdoor kelderde de prijs voor pelzen. Voor Canadese inheemse volkeren een ramp, want zij raakten hun inkomstenbron kwijt.

Familiehoofden verkochten uit pure wanhoop hun traplines, traditionele jachtgebieden, aan grote houtkapbedrijven die de grond verwoestten door vrachtverkeer en de bossen leeg kapten. Het FSC keurmerk is in Canada helaas geen vanzelfsprekendheid. Nieuwe bomen worden wel geplant, maar zo dicht op elkaar dat er voor elanden en rendieren geen leefruimte meer is en jachtinkomsten eveneens zijn weggevallen. In 2014 heeft Greenpeace excuses aan de inheemse volkeren in Canada aangeboden.

Een van de familiehoofden die nog drie traplines bezit is tallyman Don Sanagash, een Cree indiaan. Hij werkt nu samen met Greenpeace, om van zijn traplines beschermd natuurgebied te maken.

Bevangen door de kou

Rusland, Boerjatië, augustus 2019 Schade van een bosbrand in Siberië.

Het is begin augustus 2019 en Rusland staat in brand. Bosbranden zijn een natuurlijk verschijnsel, noodzakelijk voor de gezondheid van het bos.

Maar de schaal waarop het bos momenteel brandt, is abnormaal: tot nog toe is ongeveer tweemaal de oppervlakte van Nederland in vlammen opgegaan, en het brandt er nog steeds.

Het boek Borealis, Trees and people of the northern forest (Jeroen Toirkens, Jelle Brand Corstius; Lannoo Publishers) en speciale edities zijn te bestellen op: borealisproject.nl Naast het boek omvat Borealis een (door Covid19 uitgestelde) foto-expositie in het Fotomuseum Den Haag van 16 januari t/m 9 mei 2021.

“De reis naar het huis van Don Sanagash, die we samen met een groep Cree en mensen van Greenpeace maakten, was de meest heftige. In plaats van elf uur ’s ochtends vertrokken we pas om drie uur ’s middags. Het was min veertig graden en daarom waren extra voorbereidingen nodig. Jelle en ik kregen beiden een sneeuwscooter voor een tocht van 160 kilometer.

Om vier uur was het al donker. Ik wilde bij vertrek nog wat foto’s maken.

Filmpjes verwisselen met dikke wanten bij min veertig! De anderen waren al vertrokken. Gelukkig konden Jelle en ik hun sporen goed volgen, maar in een bocht schoot het stuurslot op mijn scooter. Jelle ging alleen vooruit om de rest te waarschuwen. Nee, bang was ik niet, want ik stond strak van de adrenaline. Tijdens dat kwartier alleen, was ik me wel extra bewust van de extreme kou. Als je op de scooter rijdt blijf je redelijk warm. Ik was verkouden. Toen we verder gingen bevroor daardoor op een gegeven moment de condens op mijn sneeuwbril. De bril moest ontdooid worden bij een scooteruitlaat. Maar het zicht werd er niet echt beter op. We waren op zo’n twintig kilometer afstand van de hut toen Jelle moest plassen. Hij deed zijn kleding deels uit en werd in seconden bevangen door de kou.

Met volle vaart, achterop de scooter van een Cree, moest hij naar de hut gebracht worden. Hij heeft er een verlamde vingerkoot aan over gehouden.

We kwamen om twee uur ’s nachts bij de hut aan. Binnen was het door de kachel dertig tot vijfendertig graden. Buiten min veertig. Eigenlijk onwerkbaar. Op de terugreis moest ik gesleept worden, want ik had koorts.

Dat was wederom afzien. Ondanks de barre omstandigheden hebben we een mooi persoonlijk portret kunnen maken. Een belangrijk verhaal wat verteld moest worden. Net als de andere verhalen in Borealis.”

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

75

CARE FOR THE OCEAN

SEASTRONG DIVER GYRE GENTS Swiss Professional Diving Watch Environmentally-Friendly Timepiece Made with Recycled Plastic INDEPENDENCE, PERSEVERANCE, HERITAGE. www.alpina-watches.com

FASHION

Biker Jeans Wie aan Vanguard denkt, denkt aan motoren. Niet zo vreemd, want dit modemerk laat zich graag fotograferen in gezelschap van een stoere bike. En dan liefst één waarbij ze zelf hebben bijgedragen aan het ontwerp ervan. Zo werden de afgelopen jaren samen met het Italiaanse Moto Guzzi al vier unieke Vanguard motoren gebouwd: de V8, de V7, de V850 en voor dit seizoen de V85TT; een one-of-a-kind, gebouwd door custom built bouwer Luuc Muis, die vóór hij aan de slag mocht wel eerst even de Vanguard Design Challenge moest winnen. Gekoppeld aan deze fiets is er natuurlijk ook een speciale jeans: de V85 slim fit. Met rode stiksels, gebaseerd op de bedrading van de V85TT, en met hout-look knopen en back patch, die verwijzen naar de tank van de custom bike. Verder gemaakt van een Italiaanse left hand twill van Candiani. Dat voelt zeer zacht en comfortabel aan, waardoor dit volgens ons dé ideale broek is om thuis in te werken. Maar hé, een ritje op je motor kan natuurlijk ook prima!

Check: www.vanguard-clothing.com

Next Gen Al jaren is PME Legend één van de succesvolste mannenmodemerken in ons land. En dat willen ze graag zo houden. Om ook de jongere generatie te enthousiasmeren lanceren ze daarom de XV-collectie, met een focus op vooruitstrevende technieken en materialen. Zoals de XV-jeans, een rechtstreekse ode aan twee van de meest memorabele PME Legend jeans: de Aviator en de Nightflight. Die werden precies 10 (X) en 5 (V) jaar geleden ontwikkeld, vandaar dus de naam. De XV-jeans, in Dark Blue of Faded Black, is een comfortabele combinatie van katoen en elastaan. De lichte wassing zorgt voor een subtiel verouderde look en laat de horizontale vouwen in de broek, zogeheten whiskers, mooi naar voren komen. Lichte ‘damages’ op de voorzakken, een embossed XV-logo op de coinpocket en de geborduurde PME Legend XV-branding op de linker achterzak maken het geheel in stijl af.

Check: www.pme-legend.com/nl/xv-collectie

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

77

Op zoek naar schoonheid - Deel 8

Jan Jansen Meester-schoenontwerper

Zijn schoenen zijn te vinden in de vaste collecties van vooraanstaande musea over de hele wereld. Bijna tachtig is meesterschoenmaker Jan Jansen inmiddels, maar hij kan het ontwerpen niet laten.

TEKST Hans van Wetering

78

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

FOTOGR AFIE Wim Koen (portret)

JAN JANSEN

per se verkeerd, ook in lomp kan schoonheid schuilgaan.

Wat dat laatste ook is, je kunt schoonheid ervaren, maar het laat zich moeilijk in woorden vatten.

at kom je toch met moeilijke woorden! Ik kan het alleen aan de hand van voorbeelden uitleggen.” Meester-schoenontwerper Jan Jansen (Nijmegen 1941) begint te lachen.

We bevinden ons in de werkkamer van zijn woning in De Amsterdamse Houthavens. Beneden, achter het raam, varen binnenvaartschepen traag richting zee. Harmonie luidt de naam van een met grind vol geladen schip uit Krimpen aan de IJssel. “Wat dat is? Tja…” Jansen zoekt naar woorden.

“Evenwicht?” Hij pakt een schoen uit een vitrine. “Kijk, deze schoen heeft een elegante hak met een dun plateau dat smaller is dan de loopzool, zodat je niet ziet dat er een plateau onder zit: dat is harmonie.” En elegant? “Dan denk ik aan vrouwen, van die tekeningen uit de jaren dertig, fijntjes.”

Opnieuw komen ter verduidelijking schoenen op tafel. “Deze hier is elegant, en…” Hij pakt een andere schoen, een brede zwarte herenschoen. “…deze is lomp, het tegendeel.” Want ja, lompe schoenen ontwierp hij ook in zijn lange carrière.

En waarom ook niet: lomp is niet

Dat hij schoenontwerper zou worden stond in de sterren geschreven, met een vader die als verkoopleider van een schoenenfabriek ’s avonds schoenen mee naar huis bracht om aan het gezin te vragen wat ze ervan vonden.

Als jonge twintiger nog ontwierp hij zijn eerste schoenen en, iets dat in Nederland niemand meer deed, hij maakte ze ook helemaal zelf. Anno 2020 bevinden de schoenen van Jansen -‘Il cazzolaio più pazzo del mondo’: ‘de gekste schoenmaker ter wereld’ zoals hij in Italië liefkozend wordt genoemd- zich in de vaste collecties van grote musea over de hele wereld. Iconische ontwerpen als de klompschoen Woody, de Rattan, een hooggehakte schoen van bamboe en rotan en de High Heeled Sneaker - Jansen is wel ‘de godfather van de plateauzool’ genoemd.

“Ik zie dingen voor me,” zegt Jansen. “Ik zie silhouetten van schoenen: als ik onder de douche sta, als ik in de auto zit. De inspiratie komt vanzelf. Ik haal het uit de kosmos, zeg ik wel eens.”

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

79

JAN JANSEN

Het bureau ligt bezaaid met tekeningen, schoenen en leesten.

“Kijk, dit heet een eendenbekneusje, die loopt smal toe, zie je?

En dit is een clownsleest, en dit…” Jansen laat een tekening zien. “Dit is een schoen die in het voorjaar zal uitkomen. Ik kan het nog wat aanpassen, die krul misschien iets kleiner.”

Is het silhouet eenmaal getekend dan pakt hij een bestaande leest en smeert die vol plamuur. Zodra de plamuur is uitgehard kan het echte werk beginnen: schaven en schuren tot de gewenste vorm is bereikt. “Dat vind ik het mooie van schoenen maken. Het is schaafwerk, je voelt het. Ik zou nooit kleding kunnen ontwerpen. Dat hangt op een hanger, dat kan ik niet. Je kunt het niet vasthouden. Stoelen kan ik maken, meubels, en ja, auto’s ook.”

Jansen vertelt hoe op een dag provo-voorman Luud Schimmelpennink hem benaderde met het verzoek een ontwerp te maken voor de witkar (een elektrisch tweepersoons voertuig, bedoeld als collectief vervoermiddel in de Amsterdamse binnenstad; red.) Tot uitvoering kwam het niet: “Ik had de

zijkanten, de deurstijlen heel hoog getekend, maar Schimmelpennink wilde juist veel glas. Mensen willen niet in een etalage zitten, zei ik, die deuren moeten hoger. Maar hij zag dat niet zitten.”

Op tafel staat een vrouwenschoen met een krankzinnig hoge plateauzool, de Build Me Up. Een demonstratiemodel, verduidelijkt Jansen. De schoen is opgebouwd uit laagjes. Je kon hem zo hoog maken als je wilde, je kon hem met éé laagje bestellen, of met twee of met drie, zoveel je wilde. Deze heeft vijf laagjes.

Dat iemand hierop zou kunnen lopen is ondenkbaar, was dus ook nooit de bedoeling. “Ik maak geen vrije kunst, ik maak een industrieel product,” benadrukt Jansen. “Als je schoenen ontwerpt of een koffieapparaat of een auto, ja, dan moet je erop kunnen lopen, dan moet je er koffie mee kunnen zetten, dan moet je erin kunnen rijden.” Het betekent echter niet dat Jansen, zoals zoveel ontwerpers uit de modernistische hoek, aanhanger is van het credo form follows function. “Die ontwerpers gaan uit van functionaliteit. Dat moet je juist niet doen. Het moet andersom. Het begint bij schoonheid. Dat is veel moeilijker. Je moet eerst een heel mooi ding hebben, en daarna pas moet je zorgen dat je er koffie mee kunt zetten, dat je ermee kunt rijden, dat je erop kunt lopen.”

Jansens werk is wel extravagant genoemd, en barok. In die laatste omschrijving kan hij zich wel vinden. “Ik wil schoenen maken die iets teweeg brengen, die iets onverwachts hebben.”

Schoenen zoals de Zweefhak, of, zoals de officiële naam luidt: Kissing the Pope’s Toe. “Ik droomde op een nacht van een andere, jonge schoenmaker die echt een verbluffende schoen had

“Ik wil schoenen maken die iets teweeg brengen, die iets onverwachts hebben.”

High Heeled Sneaker

80

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

JAN JANSEN

Build Me Up

Kissing the Pope’s Toe Rattan

ontworpen. Nu kan ik wel inpakken, dacht ik in mijn droom.

Toen werd ik wakker en begreep ik dat het een nachtmerrie was. Die schoen had ik zelf in mijn droom ontworpen.”

De Zweefhak werd redelijk verkocht, een groot commercieel succes was het echter niet, zegt Jansen. “Ik heb een paar grote commerciële successen gehad, maar dat betrof ontwerpen van mij die door anderen werden gekopieerd. Van de High Heeled Sneaker bijvoorbeeld zijn in Amerika twee miljoen paar verkocht, maar ik heb er geen cent van gezien.”

Het is een verhaal dat als rode lijn door zijn carrière loopt.

Sommige van Jansens ontwerpen gingen miljoenen keren over de toonbank, nagemaakt, met een kleine wijziging veelal, en Jansen had het nakijken.

De gehaakte ballerina, een gevlochten schoen: twee miljoen paar in Amerika. De Zippy, een halfhoog herenmodel met diagonale rits: een miljoen. “Ik heb er zelf maar enkele honderden paren van verkocht.”

Ook grote merken vergrijpen zich aan zijn ontwerpen. In 2005 klaagde Jansen het modehuis Armani aan vanwege het één op één kopiëren van Jansens witte veterschoen. De rechter in Nederland beval dat de verkoop gestaakt moest worden.

“Dat proces won ik in Nederland, ze moesten de schoenen uit de handel nemen. Maar als je dan geld wilt hebben moet je een bodemprocedure beginnen in Milaan. Dat heb ik even geprobeerd, maar het liep op niets uit. Een bevriende Italiaanse ontwerper zei me toen: In Italië zijn er twee mensen van wie je nooit een proces wint: de paus en Giorgio Armani.”

Het was de enige keer dat Jansen een zaak aanspande.

“ Ik heb een paar grote commerciële successen gehad, maar dat betrof ontwerpen van mij die door anderen werden gekopieerd.”

De meest gekopieerde schoen is de bamboeschoen Rattan, waarmee hij in 1973 internationaal zijn naam vestigde. Prada en Dolce Gabbana kwamen met een schaamteloze kopie.

De laatste zelfs twee keer: eind vorig jaar lag er plotseling opnieuw een fraai staaltje piraterij in de winkel.

Het kan niet verhinderen dat Jansen nog altijd met nieuwe ontwerpen komt. “Ik maak nu een collaboration-shoe met Rem Koolhaas van United Nude: de schoenenontwerper, de neef van ‘de grote’ Rem Koolhaas. Ik heb hem een beetje op weg geholpen. Hij heeft nu winkels over de hele wereld. Op tafel ligt een tekening, een nieuw ontwerp ja. Want Jansen gaat door, de inspiratie blijft komen: “Nee, het ontwerpen houdt nooit op. En wat moet ik anders doen?”

In Museum JAN in Amstelveen (tot januari 2021 het Van der Togtmuseum voor Moderne Kunst geheten) is van 11 februari tot 31 mei een overzichtstentoonstelling van Jansens werk, ter gelegenheid van diens 80e verjaardag.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

81

special moments SERIOUS MENSWEAR

SERIOUS MENSWEAR

CARS

Heiligschennis. Dat was het eerste dat bij ons opkwam toen de nieuwe Land Rover Defender eraan zat te komen. Langzaamaan wennen we aan de looks en onlangs hadden we ‘m een kleine week tot onze beschikking. We moeten toegeven, zowel op het asfalt als in de modder is hij verleidelijk goed.

TEKST Jorrit Niels / Gerben Bijpost

EEN DEFENDER VOOR DE STE 21 EEUW 84

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

CARS

De Land Rover Defender was altijd al apocalyps-proof en kun je je een betere tijd indenken om de nieuwe te introduceren terwijl de vier ruiters van de apocalyps weer opzadelen voor dit najaar?

Hoe dan ook is off-road excellentie wat Land Rover al sinds 1947 doet. Is het nodig? Niet echt, maar wat een ding is het. Vijf meter lang een subtiel spel van herkenning en kleine knipogen naar het origineel uit 1947.

En dat de Defender de max is wat Land Rover op off-road gebied

biedt, zien we aan de bodemvrijheid van 291mm. Een verschil met de huidige Discovery met 207mm.

Ook de aanloop- en afloophoek met respectievelijk 38 en 40 graden is beter dan de Discovery (34 en 30 graden).

Je begrijpt het misschien nauwelijks, maar de cijfers geven aan dat je de Defender nagenoeg overal mee naartoe kunt nemen. Zelfs op het asfalt. De oude Defender zag er spectaculair uit en had zijn charme, maar er waren absoluut comfortabelere auto’s om op de snelweg te rijden.

De adaptieve ophanging compenseert nu alle oneffenheden in het asfalt en maakt ‘m zelfs comfortabel in bochten en op hogere snelheden.

Niet dat je de apex per se moet willen halen in een Defender, maar het maakt je bijrijder ook niet kotsmisselijk. Vergelijk de Defender met de G-Klasse of de Wrangler en het is een prettigere auto voor dagelijks gebruik.

Met tal van opties om de 4x4 extreem luxe of juist offroad-ready te maken, kun je het zo groots aanpakken als je wilt, maar de meest aantrekkelijke optie voor Nederland is eind dit jaar voorhanden.

Dan verschijnt de plug-in hybride uitvoering van de 110. Hoe dan ook, zelfs al je de auto nooit buiten de gebaande paden brengt, zal de nieuwe Defender indruk maken.

LAND ROVER DEFENDER 110 Motor: 3.0 liter viercilinder Vermogen: 200 pk Gemiddeld verbruik: 8,8 liter/100km 0-100 km/u: 10,2 seconden Topsnelheid: 175 km/u Prijs: € 102.325

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

85

Is de Porsche-killer…

EEN PORSCHE? Als je nog wachtte op iets anders dan wéér een Tesla, de Porsche Taycan is een game-changer. Dit is alles waarvoor Porsche hoort te staan, behalve een verbrandingsmotor.

Deze vierdeurs-coupé weegt ruim 2000 kilogram door de hoeveelheid batterijen. Maar juist die batterijen geven de Taycan het laagste zwaartepunt van alle Porsche’s. Kijk, dan heb je onze aandacht.

86

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

CARS

PORSCHE TAYCAN TURBO S Motor: 2 elektromotoren (voor en achter, 1.050 Nm) Vermogen: 626 pk (max. 761 pk met Overboost) Gewicht: 2370 kilogram 0-100 km/u: 2,8 seconden Topsnelheid: 260 km/u Prijs: € 191.800 (vanaf)

Natuurlijk is het hilarisch dat je 626 pk tot je beschikking hebt bij de Taycan Turbo S. En met de overboost-modus til je dat tijdelijk naar 761 pk voor de launch control, waardoor je binnen 2,8 seconden op 100 km/u zit. Je kan dit nagenoeg onbeperkt doen. Althans, totdat je bijrijder even wat frisse lucht nodig heeft. Het is vooral het rij-gemak en de traction control (werkt tien keer sneller dan bij normale auto’s) waar de auto indruk blijft maken. Plus daarbij ook nog eens luchtvering, adaptieve demping, anti-roll technologie en een geavanceerd maar ingewikkeld differentieel waarvoor we op deze vier pagina’s geen ruimte hebben. Dat hoef je ook niet per se te snappen, je voelt het.

Moeiteloos switcht de Taycan Turbo S van de voorste naar de achterste elektromotor om de energie zo efficiënt mogelijk te verdelen.

Draai de Drive Mode-knop naar Sport Plus en het verandert in een intergalactisch ruimteschip. Inclusief soundtrack trouwens. Star Trek en/of Star Wars-fans kunnen er waarschijnlijk geen genoeg van krijgen als ‘ie optrekt. Tot stilstand komen gaat ook binnen no-time. Het is tenslotte een Porsche en hij rijdt als een Porsche.

Alleen dan volledig elektrisch.

Met een bereik van tussen de 388 en 412 kilometer. Haal daar wat vanaf voor weersomstandigheden of veel snelwegkilometers en je hebt een net bereik zoals de meeste alternatieven.

Met de juiste lader ga je in ruim 20 minuten van 5 naar 80 procent. Vijf minuten is genoeg voor 100 kilometer.

Op straat, waar je vaak 11kW-laadstations vindt, duurt het ongeveer negen uur om ‘m helemaal op te laden.

De Porsche Taycan is geen goedkope auto, hij start bij € 110.700, maar het is één van de meest indrukwekkende die we in lange tijd hebben gereden.

De toekomst is geëlektrificeerd, daarover is geen twijfel meer mogelijk.

Porsche heeft zich zojuist in één keer bij de voorhoede gemeld.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

87

CARS

JEEP RENEGADE 4XE De kleinste Jeep krijgt een plug-in upgrade. De 1.3 liter viercilinder (benzine) krijgt een 45 kW elektromotor met 60 pk die het alleen maximaal 44 kilometer uithoudt. Dankzij een interne lader kun je het al rijdend weer bijladen tot maximaal 80% in een uur. Verder kun je kiezen uit drie rijmodi, puur elektrisch rijden, hybride rijden of het laadpeil in stand houden. Die laatste werkt bijvoorbeeld goed als je de laatste kilometers in de stad of het dorp elektrisch wil afmaken. De nieuwe elektrische vierwielaandrijving zorgt er trouwens ook voor dat de hybride Renegade offroad beter tot z’n recht komt door het onmiddellijk beschikbare koppel. Als je valt voor de charme van de Renegade en je waardeert aardige offroad-capaciteiten, dan vinkt de likeable instap-offroader van Jeep je checklist af.

Vanaf € 42.990

Up to Date MINI ELECTRIC De elektrische transplantatie voor deze Mini past ‘m bijzonder goed. Vanaf de buitenkant schreeuwt ‘ie niet elektrisch behalve wat kleine design-elementen en ook binnenin hebben ze zich bij Mini ingehouden. Ze zijn allesbehalve compleet ‘Tesla’ gegaan, met enkel een digitaal scherm voor je met snelheidsmeters en andere rij-info. Er is wel genoeg focus gegaan naar de rit. De Mini was altijd al goed in de bochten, maar door het iets lagere zwaartepunt vanwege de accu, maakt dit de auto nog meer als een kart. De snelheid is ‘oké’, je komt snel genoeg weg bij een stoplicht en het bereik is voldoende voor een stadsauto. Dat is het enige punt wat tegenvalt.

Dit is bewust gedaan, Mini wil de Electric neerzetten als stadsauto en onder de juiste rij- en weersomstandigheden kom je al snel richting de 250 kilometer op een volle accu.

Rationeel is er genoeg op aan te merken, maar het mooie is dat Mini zich ook niet voordoet als de meest praktische kleine EV. Wel de leukste.

Vanaf € 35.188

88

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 2020

CARS

Zwevende SUV In de showrooms staat een vierling hybride SUV’s. Geen eeneiige vierling, want er zijn wel degelijk verschillen. Dus welke moet je kiezen?

De C5 Aircross SUV Hybrid is de eerste plug-in hybride van Citroën. In 2025 wil het merk voor ieder model een geëlektrificeerde uitvoering in de showroom hebben staan. Deze C5 combineert de voordelen van volledig elektrisch rijden met die van een verbrandingsmotor. Met 100% elektrisch kom je weliswaar niet verder dan zo’n vijftig kilometer, maar dat is voor de meesten voldoende voor woon-werkverkeer. En wil je verder weg, dan is daar de geruststellende aanwezigheid van een benzinemotor. De hybride techniek die we in deze SUV terugvinden is bekend: hij ligt ook in de DS 7 Crossback, Peugeot 3008 en de Opel Grandland X. Een 1.6 liter benzinemotor, goed voor 180 pk, een achttraps-automaat en een elektromotor van 80 kW (109 pk). Gecombineerd is maximaal 225 pk en 300 Nm beschik-

baar. En er zou een verbruik van 1,4 liter / 100 kilometer realiseerbaar moeten zijn.

Maar dat is helemaal afhankelijk van het aantal elektrische kilometers dat je maakt.

De hamvraag is dus: waarom zou je de Citroen verkiezen boven de DS, Peugeot of Opel? Daarop zijn een paar antwoorden te geven: natuurlijk de looks (de technische overeenkomsten zijn even groot als de optische verschillen), de inhoud van je portemonnee (als het je om het even is welke, bespaar je gemakkelijk een paar duizend euro), wat je wilt uitstralen (chique DS, degelijk Opel, stoer Peugeot of

MASERATI MC20

design Citroen), of je 4-wiel aandrijving noodzakelijk vindt (dan valt de Citroen direct af), of je valt voor die speciale achterbank in de Citroen, bestaande uit drie individueel in de lengte verstelbare stoelen (handig!), of dat je vaak tijdens het rijden een warme kop koffie nuttigt.

In dat laatste geval kunnen we volmondig deze auto aanraden. Dankzij de super absorberende vering met Progressive Hydraulic Cushions is de kans namelijk net iets groter dat de koffie in je beker blijft in plaats van door het interieur te klotsen…

Vanaf € 43.750

Ontmoet Maserati’s nieuwe supercar. De eerste exemplaren van de coupé staan op de fabrieksband, de Spider volgt in 2021, met een 3.0 liter V6 die goed is voor 630 pk. De top is 323 km/u en de 100 km/u tik je aan in 2,9 seconden. Geen slechte cijfers voor de eerste Maserati supercar sinds zo’n 15 jaar. Het Italiaanse merk mikt met de MC20 op Ferrari- en McLaren-klanten. Met een elektrische variant die waarschijnlijke gepland staat voor 2022.

Er is weinig aan te merken op Maserati’s nieuwste, die ‘m terugbrengt naar z’n roots en het merk weer een halo-car geeft. Iets om naar te verlangen op het allerhoogste niveau. En net op tijd, want ondanks aardig wat verleidelijke concept cars en prima luxe sedans en SUV’s, was het stil rond Maserati. De drietand uit Bologna is klaar voor een comeback.

Ca. € 258.299

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

89

GEAR

FUTURETRO Het aanbod elektrische scooters en brommers neemt snel toe. Meer merken, meer uitvoeringen. En dit is absoluut een van de leukste modellen die we tot nu toe tegen kwamen: de Brekr Model B, bedacht en gebouwd in de Hollandse Achterhoek. Dat laatste is ook waar de oorsprong van die vreemde naam ligt: brekken is Achterhoeks voor een potje lol trappen. En een ‘brekr’ is een levensgenieter, iemand die niet te zwaar aan dingen tilt en bovendien een grote liefde voor gemotoriseerde wielen heeft. Ook als die elektrisch worden aangedreven. Lol kun je op deze bike zeker hebben. Met twee accu’s aan boord zelfs tot 160 kilometer ver. Dat komt mede door het aluminium frame, waardoor de Brekr tien tot dertig kilogram lichter is dan een gemiddelde scooter en dus kan bogen op een grotere actieradius. Mooie specs, maar het mooist is natuurlijk het opvallende design van deze brommer, dat balanceert tussen futuristisch en retro. Een soort cafe racer uit de toekomst; een term die hem past hem als een maatpak, want ook deze breed gebande Model B is, gelijk die motoren uit de jaren vijftig, naar smaak te customizen. Live zien? De Brekr is momenteel te bewonderen in de winkels van The Society Shop. Hij is leverbaar als snorfiets met een maximum snelheid van 25 km per uur of als bromfiets met een maximum snelheid van 45 km per uur.

Kost vanaf € 4199.

Check: www.brekr.com

90

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

GEAR

FIT THUIS Het ene moment mogen we de sportschool wel in, een paar dagen later moeten de deuren weer op slot. Het zijn onzekere tijden voor mensen die hun fysiek graag in vorm houden. Dé oplossing om dit soort onzekerheden te omzeilen en zeker te weten dat je je iedere dag gezond in het zweet kunt werken is natuurlijk een gym in je eigen huis. Maar daar moet je maar net de ruimte voor hebben. Of… een heel slimme oplossing. Dat laatste is deze nieuwe Technogym Bench, een van de meest innovatieve sporttoestellen ooit. Want compact (b 37,6 x h 44 x l 113 cm), robuust, strak vormgegeven én uiterst veelzijdig. Als de term alles-in-een fitnessbank ooit op iets van toepassing was, dan is het op dit product. Wat je erop kunt doen? Zo’n beetje alles wat nodig is om in vorm te blijven – of komen.

Dus afvallen, werken aan je conditie, je houding verbeteren, fitter en leniger worden en spieren opbouwen. Daarvoor kun je bijvoorbeeld talloze oefeningen doen met toenemende weerstand, dankzij drie verschillende elastieken weerstandsbanden. Of je uitleven met vijf paar hexagon dumbbells, in gewicht variërend van 2,5 kg tot 10 kg; ideaal voor het geïsoleerd trainen van enkele spiergroepen of een full-body workout. Of werken aan die o zo belangrijke sterke core met de weighted knuckles in verschillende gewichten en maten, van 0,5 kg tot 1,5 kg. Het mooie is dat al deze fitnesstools worden bijgeleverd, een eigen plekje in de bank hebben en dus nooit ergens rond hoeven te slingeren.

Ook fijn zijn de slimme opbergvakken voor eigen trainingstools en de geïntegreerde wieltjes om het trainingsstation gemakkelijk te verplaatsen. En mocht je een keer geen inspiratie hebben om zelf je eigen oefeningen te bedenken: via een QR-code heb je toegang tot een uitgebreide bibliotheek met video-workouts voor kracht-, weerstands- en core-trainingen. Leef je uit! Kost € 1190. www.technogym.com

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

91

GEAR

Iedereen heeft in de keuken minimaal één goed mes nodig. Dus kun je jezelf een plezier doen door iets te kiezen dat er niet alleen goed uitziet, maar bovendien het beste van twee werelden biedt. Dat zit zo: keukenmessen van Japanse makelij hebben over het algemeen betere snijprestaties dan Europese exemplaren. Ze blijven bovendien langer scherp door het gebruik van hardere staalsoorten in combinatie met een kleinere slijphoek. Maar keukenmessen van Europese fabrikanten zijn over het algemeen onderhoudsvriendelijker, minder aan slijtage onderhevig en kunnen beter tegen een stootje. Daarom vinden wij de hier afgebeelde messen van Samura zo’n interessante keuze. Ten eerste natuurlijk vanwege de looks. Het mes, inclusief heft, is gemaakt uit een enkel stuk staal en vervolgens voorzien van een robuuste meteorietstructuur, die zorgt voor een heel karakteristieke uitstraling.

Het is geslepen op 17 graden, een net wat scherpere hoek dan we meestal zien bij Europese messen (20-25 graden). En hoe kleiner de slijphoek, hoe scherper, maar natuurlijk ook kwetsbaarder. Daarom in dit geval ‘convex’ geslepen, waarbij iets meer materiaal binnen die kleine slijphoek blijft staan, hetgeen de sterkte ten goede komt. Qua metaal is gebruik gemaakt van AUS-10 staal, met een uitstekende hardheid van 60HRC. Goed roestbestendig, want echt roestvrij staal bestaat eenvoudigweg niet.

Daarom als onderhoudstip, die overigens geldt voor íeder keukenmes: gooi het niet uit gemakzucht in de vaatwasser. De reinigingsmiddelen van een vaatwasser etsen het oppervlak en tasten het snijvlak en de handgreep aan. Dat zorgt ervoor dat een mes overmatig snel veroudert en bovendien sneller bot wordt. Direct na gebruik even afspoelen en met een theedoek droogmaken is een gewoonte die de levensduur van ieder goed mes enorm verlengt. Kost vanaf € 60, afhankelijk van type mes. www.samuraknives.nl

92

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

SCHRANDERE

SCHUIMER

GEAR

Mocht je altijd in de veronderstelling zijn geweest dat je liefhebber van Italiaanse koffie bent omdat je de dag graag begint met een schuimige cappuccino, dan hebben we schokkend nieuws voor je: die heerlijke start van de dag is van oorsprong niet Italiaans, maar Oostenrijks, en ging ooit door het leven onder de naam Kapuziner Kaffee. Dat werd gedronken door Oostenrijkers die van een pittiger bakje hielden. Het alternatief, met meer melk, heette Franziskaner Kaffee. Beide afgeleid van de donkerdere en lichtere bruintint van de habijten die respectievelijke kloosterorders droegen.

De ‘verhuizing’ naar Italië gebeurde ergens begin vorige eeuw, via het toen nog Oostenrijkse Trieste, dat na de Eerste Wereldoorlog werd geannexeerd door Italië en waar zo’n tien jaar later espressospecialist Illy zich vestigde.

De combinatie van beide zorgde voor de beste Kapuziners (door Italianen cappuccino’s gedoopt) ooit en vanuit daar begon een zegetocht over de rest van de wereld. Tot in onze keukens aan toe. Want een cappuccino maken doen we tegenwoordig allemaal. Maar het kan altijd beter, zo ontdekten wij, toen we kennis maakten met deze schuimspecialist Severin. Hiermee maak je namelijk niet alleen perfect schuim op precies de temperatuur die jij wenst, zelfs koud, maar ook warme chocolademelk uit hele chocoladestukken, proteïneshakes, glühwein en noem maar op. Dertien voorgeprogrammeerde instellingen, handige (maar ook uitschakelbare) leds en piepjes, een paar nuttige hulpstukken en een super makkelijk schoon te maken roestvrijstalen kan met precisie schenktuit voor het maken van vrolijke motieven op het schuimkraagje van je ochtend-cappu maken het verhaal compleet.

De Spuma 700 Plus kost € 139,95. www.severin-international.com/nl

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

93

what you value deserves to be cared for Official distributor for Benelux: Hourlux, Leemansweg 19-1 6827 BX Arnhem

The Netherlands T : + 31 854 01 95 33 www.hourlux.com

Masterbox Brushed Aluminum

HI-TECH

Zintuiglijk genot Een jaar geleden waren we al erg enthousiast over de televisies die Philips TV onthulde in de legendarische Abbey Road Studio’s in London.

Dit jaar ontdekken we dat het allemaal nóg mooier kan…

E

en lancering op een iconische locatie zat er in dit covid 19-jaar niet in. Om toch een gepaste presentatie te verzorgen bedacht Philips TV de lumineuze mogelijkheid om de nieuwe OLED+935 Ambilight-tv thuis uit te laten proberen, begeleid door een take-away diner verzorgd door een heus sterrenrestaurant. Met als argument: we willen álle zintuigen op de prettigst mogelijke manier prikkelen. Geur en

96

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

smaak lieten ze daarbij over aan een aantal van de beste chefs die Nederland rijk is; de overige zintuigen werden verwend door de geleverde techniek. En die blijkt fenomenaal. Want wat goed was –de samenwerking met het Britse audiobedrijf Bowers & Wilkins– is gelukkig gebleven. Maar verder is op alle vlakken gezocht naar verbeteringen, soms klein, soms onzichtbaar, maar uiteindelijk resulterend in een nog betere televisie.

Zo is de OLED+935 nu voorzien van een zelfontwikkelde Artificial Intelligence-functionaliteit, die door alle elementen van de beeldinhoud te analyseren een betere balans tussen kleur, contrast, beweging en scherpte bereikt, waardoor een veel realistischer en natuurlijker beeld ontstaat. Het gebeurt natuurlijk allemaal onmerkbaar op de achtergrond, maar het resultaat is iets waar je volop van geniet. Zeker nu deze tv ook nog

HI-TECH

eens is voorzien van vier- in plaats van driezijdig Ambilight, in onze ogen één van de belangrijkste troefkaarten bij de tv’s van dit merk. Want eenmaal daarmee verwend wil je nooit meer zonder.

Ook fijn is dat de kwaliteit van het scherm optimaal blíjft door een nieuw en uniek anti-inbrandsysteem, dat speciaal werd ontworpen om OLED-panelen te beschermen.

Naast die haarscherpe beelden zorgt Bowers & Wilkins voor revolutionaire geluidsprestaties. De OLED+935 is namelijk de eerste Philips-tv met zowel speciale Dolby Atmos Elevation speakers als B&W’s unieke Tweeter-on-Top-montage. Dat laatste is letterlijk: de tweeter siert als een glanzend bolletje bovenop de brede speakerkast die vastzit aan de voet van de televisie. Doordat de tweeter ontkoppeld is van de grotere drivers en buiten de kast is geplaatst krijg je kristalheldere hoge tonen zonder de normale vervaging. Door de in totaal tien drivers slim te richten baadt je als kijker in een zee van driedimensionaal topgeluid.

Optioneel kan je nog een extra subwoofer aansluiten, maar de lage tonen die geleverd worden zijn in onze optiek meer dan voldoende.

En dan tenslotte: het voelen. Want hoewel dat op het eerste gezicht minder relevant lijkt voor een televisie, schuilt daarin toch zeker een belevingsmeerwaarde. Door gebruik te maken van mooie materialen, een ultradun chassis, randloos frame en een hoogwaardige metalen afwerking alsmede ‘akoestisch transparante’ Kvadrat-luidsprekerstof van wolmix op de luidsprekerbehuizing, voelt de tv aan als pure kwaliteit.

Dat gevoel wordt nog rijker wanneer je dan eindelijk gaat zitten, de afstandsbediening met elegant verzonken toetsen en achtergrondverlichting ter hand neemt en ontdekt dat deze is bekleed met verantwoord geproduceerd leder van het Schotse Muirhead. Het maakt de beleving compleet…

Herboren

Bang & Olufsen onthult de hergeboorte van een icoon uit de jaren zeventig: de Beogram 4000c Recreated Limited Edition. Geen retro, maar het echte werk. Bang & Olufsen lokaliseerde namelijk 95 stuks van de Beogram 4000 series platenspeler en bracht die thuis, naar Struer, Denemarken, waar ze voor het eerst werden gecreëerd, bijna vijftig jaar geleden. De platenspelers werden ontmanteld en grondig geïnspecteerd door een team ingenieurs. Het aluminium werd gepolijst en geanodiseerd in een warmere champagnekleur, vervolgens gekaderd in een nieuw handgemaakt volhouten eiken frame en afgedekt met een nieuwe stofkap.

Elke component werd nauwgezet gereinigd en waar nodig werden onderdelen vervangen.

Klaar voor een tweede leven. Kost € 10.000. www.bang-olufsen.com

Luisterrijk

Verkrijgbaar in 48’’ (€ 2149), 55’’ (€ 2499) en 65’’

De Philips Fidelio X3 is een koptelefoon waar je U tegen zegt. Zo hoort het ook, want Philips Fidelio is een klassiek begrip in de muziekindustrie. Maar nu is hij terug. Met een geweldig ruimtelijk geluid dat je het gevoel geeft een optreden live bij te wonen. Bovendien erg comfortabel door gebruik van luxe materialen. Het lichtgewicht, donkere satijnen stalen frame is bedekt met zwart leer van de Schotse lederspecialist Muirhead. Het oorkussen is bekleed met velours. Kortom, bijzonder design van de hand van Rod White en terecht bekroond met een Red Dot Award. Kost € 350.

(€ 3499), www.philips.nl

www.philips.nl

WINTER 20/210 | GENTLEMEN’S WATCH #75

97

GOLF GELUK

Als er één sport is die je in deze tijden veilig kunt beoefenen zonder kans op besmettingsgevaar dan is het golf. Eindeloos veel ruimte voor social distancing, frisse lucht in overvloed, lekker competitief bezig zijn en tezamen genieten van uitzichten waar je stil van wordt. Dit zijn drie van onze favoriete banen in Europa…

TEKST Gerben Bijpost

FOTOGR AFIE Resorts

Argentario Golf Club

Italië

Monte Argentario was vroeger een eiland, maar raakte aan het begin van de 18e eeuw door verzanding van twee landtongen met het vasteland verbonden. Voor natuurliefhebbers is dit gebeid een mekka: de gelijknamige golfbaan ligt zelf in een prachtig natuurgebied, op slechts vijf minuten van het natuurreservaat Duna Feniglia en vijfentwintig kilometer van het reservaat Parco dell’Uccellina.

Argentario Golf Club heeft als eerste baan in Italië het predicaat PGA National Italy ontvangen. Deze ‘linksbaan’, gelegen tussen zee en bergen, is een ecologische parel met flora, fauna, olijfgaarden, kurkbomen, vijvers, meren en prachtige uitzichten op zee. De aangrenzende Lagune van Orbetello, de Tyrreense zee en de heuvels creëren bovendien een microklimaat dat het mogelijk maakt om hier op elk moment van het jaar te golfen. De 18-holes golfbaan en de driving range zijn ontworpen door architect David Mezzacane en pro-golfer Baldovino Dassù.

De holes zijn vervolgens gevormd door Brian Jorgensen, met als resultaat een zeer gevarieerde, spectaculaire en technisch uitdagende baan. Niet in de laatste plaats vanwege de rijk aanwezige mediterrane vegetatie, water langs de green en de immer aanwezige verfrissende bries. www.argentariogolfresortspa.it

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

99

GOLF GELUK

Op Finca Cortesin vind je naast een golfbaan ook een hotel, tennisbanen en zwembaden. Het resort ligt aan de Costa del Sol, aan de ‘verkeerde kant’ van de Autopista del Mediterràneo, dus niet direct aan zee. Maar dat mag de pret niet drukken, want de uitzichten zijn fenomenaal. De golfbaan werd in 2006 geopend en sinds 2009 werd er jaren lang het Wereldkampioenschap Matchplay gespeeld, waaraan de 24 topspelers van de wereld deelnamen. De baan is dan ook aangelegd door Cabell B. Robinson, een Amerikaanse historicus die zichzelf opnieuw uitvond als golfbaanarchitect en, onder meer in dienst van het gerenommeerde bureau van Robert Trent Jones, diverse banen in Europa heeft ontworpen. Het ontwerp van de baan en de aantrekkelijke landschapsarchitectuur van Gerald Huggan sluiten perfect aan op de natuurlijke omgeving en zorgen voor een mooi evenwicht tussen de vele soorten flora, inclusief heel oude kurkeiken en olijfbomen, het typische mediterrane bos en het perfect verzorgde Bermudagras op de baan. www.fincacortesin.com

100

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

GOLF GELUK

Finca Cortesin

Spanje

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

101

GOLF GELUK

Turnberry

102

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

Schotland

GOLF GELUK

Turnberry is gelegen aan de zuidwestkust van Schotland en maakt onderdeel uit van een resort. Het is een van de bekendste golfclubs in Schotland, enerzijds omdat er meerdere malen de Brits Open en andere grote toernooien werden gespeeld, maar ook omdat het een club is met een lange historie.

Zowel tijdens WO I als WO II werd het hotel namelijk gebruikt als hospitaal, terwijl het landgoed dienst deed als luchtmachtbasis. Het was dan ook de plek waar zo’n 200 militairen hun laatste adem uitbliezen en op hole 12 van de Ailsa baan staat daarom een monument om de gesneuvelde militairen te herdenken. Na de Tweede Wereldoorlog werd de Ailsa baan gerenoveerd door Mackenzie Ross en in 1951 heropend. Deze baan, direct aan zee en uitkijkend op Ailsa rots, is de mooiste die de club te bieden heeft en dus ook de plek waarop de grote toernooien plaatsvinden. De laatste decennia is Turnberry meerdere malen van eigenaar gewisseld, tot Donald Trump in 2014 zowel het hotel als de golfbanen kocht en er natuurlijk prompt zijn eigen naam voor plakte: Trump Turnberry Resort. www.turnberry.co.uk

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

103

GOLF GELUK

Golf tool Als serieus golfer ben je altijd bezig je spel te verbeteren. Technisch en tactisch. De MARQ Golfer van Garmin kan je daarbij helpen. Naast een stijlvol design en comfortabele draagbaarheid, biedt dit horloge diverse functies om je spel naar een hoger niveau te tillen. Zo staan er maar liefst 41.000 golfbanen op voorgeprogrammeerd en toont het horloge full-color course views van elke hole die je aan het spelen bent. De smartwatch gebruikt de PlaysLike Distance-optie om de afstanden te bepalen voor shots bergopen bergafwaarts. Daarnaast biedt de functie Hazard View je de mogelijkheid om te scrollen door een lijst met hindernissen, zodat je hierop je spel kunt aanpassen. Verder is de MARQ Golfer uitgerust met een Autoshot Round Analyzer om de slagafstand te meten en vast te leggen. Deze functie kan ook nog eens worden gecombineerd met Approach CT10 sensoren voor nauwkeurige clubtracking (het horloge wordt geleverd met drie sensoren waarmee automatisch iedere slag kan worden gevolgd, inclusief shotlocaties, afstanden en clubtype). Zelfs

104

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

‘Great White Shark’ Greg Norman, winnaar van meer dan 90 toernooien wereldwijd, waaronder twee Open Championships, is er enthousiast over: “Ik golf inmiddels tientallen jaren.

Ook ik zie de ontwikkelingen in golftechnologie en heb de voordelen van een Garmin op mijn pols aan den lijve ondervonden,” legt hij uit. “Op het eerste gezicht zou je door zijn fraaie uiterlijk misschien niet verwachten dat dit horloge ultramoderne GPS-technologie en zoveel slimme functies heeft. Het is mede daarom dat ik het zo’n perfect ding vindt, zowel voor op de golfbaan als op kantoor.” De MARQ Golfer heeft een koepelvormig

krasbestendig saffierglas en een display dat makkelijk afleesbaar is, ook in fel zonlicht. Het horloge heeft een 46-mm titanium behuizing, een keramische lunette met gegraveerde markeringen voor 1-18 holes en een donkergroene jacquard geweven nylon polsband, die snel verwisselbaar is. Haast overbodig om te melden, maar de MARQ Golfer is natuurlijk ook geschikt voor smartphone meldingen, contactloos betalen, muziekopslag, beschikt over voorgeladen sport-apps voor fietsen, skiën, hardlopen et cetera en heeft een riante batterijlevensduur tot wel 12 dagen in smartwatchmodus. Kost € 1850. www.garmin.com

TRAVEL GEAR

1 3

2

4

5 6 106

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

TRAVEL GEAR

1

WARM

Een groen jack. Letterlijk en figuurlijk. Dit Manukau Padded Jacket is naast cool, casual en waterbestendig namelijk gemaakt van hennep en dat is zeer makkelijk te verbouwen, verbruikt weinig water en er worden geen pesticiden bij ingezet. Bovendien gaat het lang mee. De comfortabele voering en knuffelzachte Sherpa-fleece op de kraag zijn gemaakt van gerecyclede kunstvezels en houden je heerlijk warm. Kortom, groener kan bijna niet (al is hij ook leverbaar in andere kleuren). De waterafstotende wascoating ontwikkelt bij langer dragen een stoere used look. Kost € 210. www.vaude.com

2

WARMER

Een jas om altijd bij je te hebben. Want hij laat zich inpakken tot een verrassend klein bolletje.

Maar eenmaal aan biedt hij behagelijke warmte die bijna niets weegt. Vederlicht inderdaad, want deze The North Face Summit Series L3 50/50 Down donsjas bestaat uit een reeks donskamers gecombineerd met luchtdoorlatend materiaal. Zo ontstaat een ademende donslaag met een betere temperatuurregulatie tijdens inspannende activiteiten in extreme omstandigheden.

Feitelijk ontworpen voor in de bergen, maar ook gewoon een topjas voor alledag. Kost € 520. www.thenorthface.eu

3

WARMST

Een jas om in te wonen. Warm en comfortabel onder de meest belabberde weersomstandigheden.

Deze Longyear II is dan ook ontwikkeld met Svalbard, Noors voor Spitsbergen, in gedachten. Als ie daar voldoet, voldoet hij overal. Combineert waterafstotend, canvasachtig materiaal, getapete naden, opvouwbare reflecterende details (voor zichtbaarheid in het donker!), warm dons en een afneembare bontrand op de capuchon tot een super functionele, understated parka. Bovendien voorzien van een nuttige ‘life pocket’: die houdt je smartphone warm, waardoor de batterij het een flink stuk langer volhoudt. Kost € 500. www.hellyhansen.com

4

SLIMMER

Stel, je vindt dat rechthoekige horloge van dat ‘fruitmerk’ een mooi ding, maar hebt meer op met Android. Dan is dit dé smartwatch voor jou. De nieuwe OPPO Watch, in 41 of 46 mm, draait op een aangepaste versie van Wear OS van Google, waardoor hij geschikt is om te combineren met iedere Android smartphone. De look & feel van het horloge zijn subliem: het allereerste dual curve display ter wereld loopt naadloos over in de aluminium behuizing en vervolgens in de keramische achterzijde, hetgeen zorgt voor een luxe uitstraling én gevoel. Het Amoled scherm heeft een hoge pixeldichtheid, levendige kleuren en is ook bij fel licht uit alle hoeken goed afleesbaar. Qua functionaliteit is er weinig te wensen over: WiFi, Bluetooth, GPS, NFC, diverse trackingen work-out functies, verschillende trainingsmodi met spraakcoaching, een hartslag sensor, ademhalings- en slaapritme monitor… Er komt geen eind aan. Hetzelfde geldt voor de standby-tijd: die is bij normaal gebruik maximaal 36 uur, maar wanneer je de energiebesparingsmodus inschakelt zelfs 21 dagen. Een van de leukste features tref je aan op de bijbehorende HeyTap Health-app: maak een foto van je outfit en de app ontwerpt automatisch een bijpassende wijzerplaat! Goede value for money bovendien, want kost € 249 / € 349 (41 mm / 46 mm). www.oppo.com

5

CARRY ON

Het Californische Osprey ontwerpt dingen om dingen in mee te nemen. Zoals deze super functionele Transporter 65. Een stoere duffel gemaakt van zeer sterk, TPU gelamineerd nylon. Voelt zacht aan, maar is in hoge mate weerbestendig en vrijwel onverslijtbaar. Kan worden gedragen als comfortabele rugzak of aan een schouderband. Voorzien van slimme vakken, interne compressiebanden en een ID-kaarthouder.

Kost € 130. www.ospreyeurope.com

6

FLEXIBEL

Lopen waar je maar wilt. Haglöfs introduceert de Duality AT1 GT, de eerste wandelschoen waarbij de tussenzool in zijn geheel verwisseld kan worden. Hij wordt dan ook geleverd met twee paar tussenzolen: een met zachtere demping voor vlakke wandelpaden en een sterke tussenzool voor uitdagende trails of wanneer je met zware bepakking loopt. Bovendien is de schoen dankzij een Goretex-membraam waterdicht. Kost € 260. www.haglofs.com

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

107

WATCH ZIJN STIJL

Osiris Hertman WATCH ZIJN STIJL

Voor designer Osiris Hertman staat voorop dat je huis een plek moet zijn om te ontspannen. In deze tijd meer dan ooit. Ook een Home Gym is dan ideaal. Dus werd zijn jongste project een samenwerking met Technogym om een plek te creëren die meer ‘huis’ ademt dan gym. Met een leren vloer: “Want daar kun je zo heerlijk met je blote voeten op lopen.” TEKST Karine Bloem FOTOGR AFIE Jesaja Hizkia

108

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

n

WATCH ZIJN STIJL

aan te pakken. Wat niet betekent dat WIE IS OSIRIS HERTMAN? ik vervolgens hun geld verbras. Ik kijk Al zo’n vijfentwintig jaar werk ik als juist heel goed wat de wensen zijn, wat interieurontwerper/productdesigner. hebben ze nodig om te ontspannen De helft van mijn werk is interieur, de thuis? Ik zie een huis als de basis om tot andere helft doe ik productontwikkeling rust te komen. Voor de een is dat lang voor de woonsector. Ik ben betrokonder een hete douche staan, voor de ken bij veel architectuurprojecten en ander een film kijken. Dus bouw je voor help mensen bij het realiseren van het de één een wellness en voor de ander droomhuis waar ze altijd voor hebben hangen we een beamer op voor de ware gespaard. Ik vergelijk het met de banfilmbeleving. ketbakker waar je voor omfietst omdat Door covid is er wel het een en ander je weet dat je daar kwaliteit koopt.

Toen ik jong was dacht ik dat iedereen zelf thuis dingen aan het knutselen was. Ik maakte mijn eigen bureautje in m’n kamer, mijn moeder hielp me met het maken van een soort bedstee... Eenmaal op de Design Academy kwam ik erachter dat het juist bijzonder was om zulke dingen zelf te willen maken. ‘Wonen’ vond ik eerst een overbodig vak, maar mensen bleken het te waarderen om geholpen en geadviseerd te worden op dat gebied.

Nu zie ik het echt als een ambacht. Net als een banketbakker (daar is ie weer) moet je verschrikkelijk goed je best doen om het perfecte deeg te maken. We stoppen heel veel tijd in het creëren van een interieur, passen ambachtelijk Het werk van fotograaf Jimmy Nelson vind ik fascinerend. verwerkte materialen toe en zorgen ervoor dat het ook veranderd. Er is nu veel behoefte aan helemaal af is. Je hoeft er zelf niets meer alles in huis te kunnen doen wat je aan toe te voegen. normaal buiten de deur deed. Neem Juist de uitstraling van die materialen is bijvoorbeeld de trend van de Home de absolute luxe. Verder gebruiken we Gym. Men wil efficiënter gaan sporten eenvoudige vormen zoals een kind het dus mensen plaatsen steeds vaker een tekent; lampen, tafels en stoelen zien er hometrainer in huis. Tegenwoordig is allemaal simpel uit, de details zie je pas dat een indoor fiets met scherm en al, als je dichterbij komt. Het koper van de zodat je tijdens het sporten het nieuws lamp is met de hand geslagen in Indonekunt kijken of je social media kunt sië, de stoel is bekleed met handgestikt checken. Wat ik alleen niet wil, is dat verweerd leer en gecoat met een oude zo’n ruimte eruitziet als een echte gym. bronzen coating...

Wij proberen dat subtiel te integreren Mensen sparen er soms lange tijd voor in het interieur. Denk aan een lederen om hun interieur een keer écht goed

vloer, gecombineerd met een zelf-ontwikkelde stuc op de ene wand (wet desert sand), op de andere wand oud hout uit Oostenrijk, een grote cactus in terracotta pot en voor de ramen een shutter van aluminium in zand/goud kleuren.

Ik zou graag een groot hotelproject aanpakken, ik denk dat we daar helemaal klaar voor zijn. We hebben restaurants gedaan, verschillende wellnessresorts, beachclubs in binnen- en buitenland.

En ik wil een focus op dingen die een leven lang meegaan.

Bijvoorbeeld een custom made tafel die minimaal twee generaties meegaat. Of meer kunst in huis.

SMAAKMAKERS Eigenlijk bewonder ik niet zoveel mensen in mijn vakgebied. We kopen weleens woonbladen, maar meer om te checken of we vernieuwend en origineel bezig zijn. Philippe Starck is wat mij betreft de enige vernieuwende ontwerper die ooit iets heeft neergezet.

Van de meest ‘droge apparaten’, zoals tandenborstels of een fruitpers, kan hij mensen met hun ogen doen knipperen. Ik kijk meer naar wat mensen met voedsel doen, wat muzikanten doen, wat ambachtsmensen doen met nieuwe materialen. En vooral kunstenaars. Stef van der Bijl maakt van oude onderdelen bijvoorbeeld objectachtige lampen. Bram Reijnders vind ik een groot talent en het werk van fotograaf Jimmy Nelson vind ik fascinerend.

Er is geen specifiek ontwerp van mezelf waar ik het meest trots op ben. Laat iemand anders maar shinen met mijn ontwerpen. Snoop Dogg vond ik tof toen ik jong was en die droeg een keer een armband (van Buddha to Buddha, waar Osiris voor ontwerpt -red.) tijdens een optreden in Nederland. Dat vind ik pas cool.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

109

WATCH ZIJN STIJL

INSPIRATIE

ARMCANDY

Muziek maken met anderen is een ontzettend fijne uitlaatklep, evenals eten met vrienden en struinen in de natuur. Liefst ga ik in de winter met m’n zoon naar Bali, met een brommer alle ateliers bezoeken die onze spullen maken en de ambachtslieden aan het werk zien.

Het werk van de Spaanse filmregisseur Pedro Almodóvar vind ik te gek. Met films vind ik het interessant wanneer het je verrast. Zoals Quentin Tarantino, de meester van de mindfucks, altijd wel een bepaald shockeffect teweegbrengt.

Op muziekgebied is Sting een absolute held en Henny Vrienten voor Nederlandse muziek. Je kunt een hit hebben als je jong bent maar als je je daarna blijft evolueren, dan ben je pas een held.

Of zoals Sergio Herman met koken. Je hebt een toprestaurant, gaat afschalen, begint een bistro en weer andere nieuwe dingen. Daar hou ik van.

Mijn horloge is een Tag Heuer, geïnspireerd op de looks van een Rolex uit de jaren zeventig, met een stoffen army-kleurige band, groene wijzerplaat en groene ring. Ik zou me -zeker in deze gekke tijden- wel bezwaard voelen om een klok van zestigduizend euro te

Op muziekgebied is Sting een absolute held.

De Technogym Bench gaat perfect op in je interieur.

KLEREN MAKEN DE MAN Eigenlijk zou ik willen dat mijn vrouw modeontwerpster was! Kijk naar Ad Visser in TopPop destijds. Zijn vrouw (Melanie Agsteribbe, red.) is ontwerpster. Elk tv-optreden had hij een nieuwe kledingset aan. Tijdens mijn samenwerking met RTL Woonmagazine had ik een paar kleding-sponsoren en dat was heel erg leuk want ik kon steeds iets nieuws aan. Ik speel graag met kleurrijke jasjes en probeer kleding te dragen die energie uitstraalt. Ik kleed me vooral naar mijn mood.

Ik ben groot fan van Dries van Noten.

Hij is denk ik wel m’n grootste inspiratiebron, omdat ik mezelf erin herken.

We hebben dezelfde manier van werken. Overal in m’n huis ligt materiaal -van stukjes stuc tot een stuk hout met epoxy erop- waarvan ik eerst nog niet weet wat ik ermee wil. Op een bepaald moment gaat het in m’n DNA zitten en teken ik er iets mee. Ik weet dat Dries van Noten hetzelfde doet. Hij gaat pas ontwerpen als een materiaal hem raakt.

110

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

De Porsche Targa uit mijn geboortejaar 1972 vind ik de mooiste auto die er is, maar is wel heel Spartaans qua rijcomfort.

dragen, wanneer je voor dat geld bijvoorbeeld ook vier gave werken van jonge Nederlandse kunstenaars kunt kopen.

Een droomhorloge heb ik echter nog wel: een vintage Rolex. Verder draag ik altijd een Buddha to Buddha armband en losse bandjes uit onder andere Bali.

THUISHAVEN We hebben een ‘showhuis’, dus heb ik

het eigenlijk nooit over mijn huis. Dit hebben we gebouwd om aan klanten te laten zien wat je allemaal kunt doen met allerlei materialen en leveranciers.

We noemen het de ‘Dune Villa’, want het ligt in de duinen in de buurt van Bloemendaal.

De buitengevel is opgebouwd uit planken van allerlei verschillende formaten, bestaande uit gekookt en geperst bam-

WATCH ZIJN STIJL

Boracay is een van de mooiste plekken ter wereld.

boe. Het heeft een vloeiend binnen/ buiten gevoel; de vloer loopt door naar buiten in het bordes, waardoor het huis vrij staat in de ruimte en het landschap.

De profielen van de kozijnen verdwijnen door de wanden en het plafond, dus kijk je echt van binnen naar buiten, zodat ik regelmatig tegen een ruit aan loop haha.

Jaloers ben ik op mensen die op Curaçao wonen. Huizen worden daar gebouwd op de schaduw en de wind.

Het is dan zó slim gemaakt, dat je geen airco nodig hebt. Je werkt met de elementen en daar houd ik heel erg van.

Kijk, het ‘showhuis’ is bedoeld om te laten zien hoe dingen werken en mensen te prikkelen; er zijn elektrische gordijnen, een droge en natte sauna, een Home Gym, een grote kunstcollectie en noem maar op. Alle comfort. Maar het allerliefst zou ik zelf, heel simpel, een houten hutje in de buurt van het strand op Ibiza of Curaçao willen. Mag ook op een berg, beetje weg van de wereld, zodat je met je blote voeten door het huis kunt lopen en helemaal tot rust kunt komen.

WHEELS Ik rijd in een Landrover. Mijn derde alweer. Dat vind ik de meest praktische auto. Of het nu een stoel is of een rol stof, ik heb altijd iets bij me. Het rijdt top en er kunnen altijd veel spullen mee.

De Porsche Targa uit mijn geboortejaar 1972 vind ik de mooiste auto die er is, maar is wel heel Spartaans qua rijcomfort. Net alsof je in een skelter 200 kilometer per uur de bocht om sjeest.

LEISURE TIME Kitesurfen vind ik fantastisch en doe ik graag. Maar dat kan niet met mijn zoon van vier, dus gaan we nu suppen. Fietsen vind ik erg fijn, met een mountainbike of racefiets door de duinen. Thuissporten vind ik prettig en efficiënt. Je hoeft nergens naartoe. Zeker nu, geen gedoe met reserveren en mondkapjes. Samen met Technogym hebben we het Home Gym-concept ontwikkeld. Ik vond het een eer dit te mogen doen want Technogym is echt een A-merk in wellness en fitnessapparatuur. Op basis van trainingsbehoefte en inrichtingswensen van de klant maak ik een tekening, zodat ze

exact weten hoe het eindresultaat eruit komt te zien. Een uniek concept dat zich niet onderscheidt door luxe spiegels en blinkende lampen, maar door puurheid en eenvoud. Met materialen als leer en stuc, terracotta, brandende kaarsen en een kunstwerk aan de wand, om zo de huiselijke sfeer te benaderen. Mijn favoriet is de Personal Line, ontwikkeld door Antonio Citterio (Italiaanse ontwerper, red). De chromen dumbbells van Technogym passen daar perfect bij.

Die zijn één brok hoogglans micro-gepolijst staal. Het past ook in een kleinere ruimte. Met een paar toffe gym items (dumbbells en wellnessbal) is je Home Gym dan al helemaal compleet. En ook de Technogym Bench, de eerste allesin-een fitnessbank voor thuistraining, is een meubel dat perfect opgaat in je interieur. Met een leren kussen erop kan het zelfs zo aan je eettafel staan.

REISLUST Costa Rica en Boracay (klein eiland in de Filipijnen, red) zijn de mooiste plekken ter wereld. Zo puur. De mensen zijn ongelooflijk lief en de natuur ongerept. Nieuw-Zeeland staat nog op mijn verlanglijst. Niet in een camper, dat vind ik van die muffe dingen. Streamliners en tiny houses vind ik wel te gek.

Reisbestemmingen kies ik uit op de bewoners (cultuur) en natuur. Bali is nu wel verpest door het toerisme, maar de lokale mensen zijn hetzelfde gebleven; ze leven nog met respect voor traditie en de natuur.

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

111

LOOKIN’ GOOD

3X OPKIKKER

1

EXCLUSIEF

Armani brengt in haar Privé Haute Couture Fragrances Collection een limited edition uit van de bijzondere geur Ikat Bleu. Vanaf eind november zijn er 1300 uniek genummerde flacons beschikbaar bij De Bijenkorf in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Armani Privé Ikat Bleu Eau de Parfum (100 ml € 600,-) is een oriëntaals kruidige, houtachtige geur met vleugjes vanille, iris en muskusachtige noten.

De geur opent met roze peper, bergamot en wierook om een pittige frisheid te creëren. Dan volgen iris en patchouli met daarbij rokerig guaiac en sensuele zwarte vanilleboon-bourbon.

112

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

3

Help, mijn gezicht is vlekkerig, rood, pukkelig, vaal et cetera. Grijp dan naar deze SOS Rich Hydra Barrier Cica Cream van Mádara (€ 32,90). Het kalmerende extract van Centella Asiatica (Cica), bekend om zijn hydraterende eigenschappen, zorgt tevens voor een rustige huid en helpt het vochtvasthoudende vermogen te verbeteren.

Bij regelmatig gebruik krijgt je gezicht een gezonde ‘look’ en voorkomt het vroegtijdige veroudering.

LEGENDARISCH

Bijna tien jaar geleden kwam Montblanc met de geur Legend, waarna Legend Spirit en Night volgden.

Nu komt daar Legend Eau de Parfum (100 ml € 80,-) bij, met dezelfde signatuur, maar een hogere intensiteit. Bergamot, jasmijn en mos verrijkt met viooltjes en magnolia en levendige hout- en ledernoten zijn de ingrediënten van deze aromatische fougère geur.

TEKST Keywords, Elise Glaudemans

2

Kan je haar wel wat extra aandacht gebruiken? De Rescue collectie van The Insiders herstelt en versterkt het haar aan de binnen- en buitenkant, waardoor het gezonder, glanzender en zachter wordt. Geef je haar een health boost met de Bond Therapy Weekly Treatment (€ 32,95) of combineer de Kiss Of Life Shampoo + Conditioner (€ 24,95 per stuk).

Normaliter zijn huidverzorgende Babor-ampullen sekseneutraal, maar nu is er een speciaal ontworpen voor de mannenhuid. Deze is namelijk iets dikker en vetter en bevat andere collageenvezels. De ampul bevat het Taurec Complex, met daarin Siberische ginseng dat de weerbaarheid tegen stress verhoogt, taurine voor een betere vochtopname en de Cell Boost Factor die huidcellen activeert en huidvernieuwing stimuleert. Need for Seed Instant Energy Ampoules; 7 x 2 ml € 29,90.

ABONNEE

Waardecheque van

€ 40,-

Gratis een exclusief bandje voor jouw horloge?

cadeau!

Neem dan nu een jaarabonnement op GW magazine (4 keer GW + het WATCH Jaarboek 2021) voor maar € 38,75 en ontvang een waardecheque van € 40,- cadeau*. Hiermee kun je zelf een handgemaakt horlogebandje uitzoeken bij de horlogebandenspecialist in Utrecht!

Je kunt kiezen uit alle soorten bandjes, zoals leder, canvas, nato, rubber of metaal.

Kost het bandje naar keuze méér dan € 40,-, dan leg je de rest gewoon zelf bij.

WWW.DEHORLOGEBANDENSPECIALIST.NL

Ga nú naar en na betaling ontvang je snel de waardecheque!

Liever een mooie korting in plaats van een cadeau? Kan ook! Een jaar lang GW voor slechts € 25,-. Dat is bijna 40% korting op de normale prijs! Surf naar www.gentlemenswatch.com, check onze acties en maak je keuze!

(* aanbod geldig zolang de voorraad strekt)

WINTER 20/21 | GENTLEMEN’S WATCH #75

113

Journalist Marcel Langedijk schrijft over alles wat mooi, goed, fijn en lekker is.

Zonder mondkapje

2

020 was een fenomenaal klotejaar.

Mijn excuses voor het voor dit keurige magazine nogal boude taalgebruik, maar het is de waarheid. En ik vertel u bovendien niets nieuws. U weet dit, u was erbij en ging er doorheen.

Met mondkapje. Toch bracht 2020 ook goede dingen. Neem nu het feit dat we niet konden reizen – hoge uitzonderingen daargelaten. Ik hoor u zeggen: dat is helemaal geen goed ding, meneer de columnist, want ik houd van reizen, ik houd van andere culturen, mooie vergezichten, vreemde keukens, nieuwe smaken en geuren. Dat ben ik met u eens, ik mis dat net zo veel als u dat mist, maar toch heeft het zijn voordelen. Of, nu ja, in ieder geval eentje. Als u whiskyliefhebber bent, tenminste.

Dat zit zo.

In Londen wordt elk jaar voor een zeer select groepje whiskykenners en -schrijvers

114

GENTLEMEN’S WATCH #75 | WINTER 20/21

TEFOTO Jesaja Hizkia

COLUMN

een nogal speciaal evenement op poten gezet. Op een speciale locatie –elk jaar een andere, maar altijd exclusief– wordt dan een aantal zeer bijzondere Schotse single malt whisky’s gelanceerd.

Whisky‘s die slechts in zeer beperkte oplage op de markt zullen verschijnen, maar die op dat evenement voor dat zeer selecte groepje gelukkigen te proeven zijn.

Inclusief uitleg van de makers zelf en, naar ik aanneem, exquise hapjes. Rare

by Nature heet het en u zult begrijpen dat gewone stervelingen als u en ik nooit voor dat evenement zullen worden uitgenodigd. Wat jammer is, want wij zijn net zo ‘rare’ als ieder ander en lusten ook wel een glaasje bijzondere single malt op z’n tijd, nietwaar? Zeker met dat afgrijselijk 2020 nog vers in het hoofd.

Ik hoor u denken: waar gaat dit naartoe.

Wel, niet naar Londen. Want zoals dat met vrijwel alle leuke dingen in het leven

het geval was in 2020 ging ook dit evenement niet door. Probleem was echter dat de whisky’s al wel gemaakt waren, klaar stonden voor besnuffeling, gereed om geproefd te worden door de fine fleur van de whiskywereld. Dus werd er een oplossing bedacht. Diageo – het bedrijf achter deze traditie – besloot in al haar wijsheid een doos met acht samples van de whisky naar diverse landen te sturen.

Oók naar Nederland. Leuk voor Nederland, zult u zeggen, maar wat heb ik daaraan. Daarin moet ik eerlijk zijn: u heeft daar niks aan. Maar ik wel.

Toeval wil dat ik mensen ken, die mensen kennen, die op hun beurt ook mensen kennen. En een van die mensen kreeg zo’n doos en zei: ‘Amice (zo praten die whiskykenners nu eenmaal), ik krijg die sample niet alleen op, dus kijk eens, voilá, hier heb je een doos met acht halflege samples.’ Voorwaar een klein mirakel. ‘Dankzij’ dat vermaledijde takkevirus had ik, een eenvoudig schrijver uit de provincie, de mogelijkheid om acht glazen uiterst bijzondere en exclusieve whisky’s te proeven.

Niet om te pochen en uw toch al beroerde jaar nog beroerder te maken, maar: dat was nogal wat. Ik nam er een ruime week de tijd voor. Acht avonden lang een andere whisky – een soort adventskalender voor volwassenen. Deze plek is te krap om te beschrijven wat er door me heen ging bij het proeven van deze Schotse hoogvliegers of hoe ze überhaupt smaakten. Dat maakt ook niet uit, daar gaat het niet om. Ik deed mijn ogen dicht, rook, proefde, en weg was het virus. Ineens zat ik een dikke week in een luxehotel in Engeland met leuke mensen, exquise hapjes en elke avond een ander glas. Een elf jaar oude Cardhu, om mee te beginnen, een twintig jaar oude Cragganmore dan, een Lagavulin, een Mortlach, een Talisker, een Singleton of Dufftown en, tot slot, een Dalwhinnie en een Pittyvaich, beide liefst dertig jaar oud. Een trip langs de bijzonderste schatten van legendarische Schotse whiskymakers, dat was het.

Zonder mondkapje.

LEICA. DAS WESENTLICHE.

LEICA Q2 MONOCHROM Omarm de ziel van de fotografie.

De nieuwe Leica Q2 Monochrom levert uitstekende zwart-wit foto’s en 4K-video’s op een meest toegankelijke manier en biedt haarscherpe details plus een uitzonderlijk zachte bokeh. Met de speciaal voor deze camera ontwikkelde 47 MP CMOS Sensor, het meest lichtsterke objectief in zijn klasse, maximale ISO van 100.000 en al deze elementen perfect op elkaar afgestemd, blinkt de stof- en spatwaterdichte Leica Q2 Monochrom uit in elke situatie. Zelfs in de meest extreme lichtomstandigheden. Geniet van het legendarische Leica-gevoel, het unieke design en het absolute understatement met de enige echte zwart-wit Full-Frame compactcamera van vandaag.

Meer informatie zie: q2-monochrom.leica-camera.com Transcontinenta B.V. | Distributeur Nederland | leica@transcontinenta.nl | www.transcontinenta.nl/leicacameradealers

Foto Philipp Weinmann