Vsae actuariaatcongres 2015 milliman

VSAE Actuariaatcongres Rekenrente in internationaal perspectief RenĂŠ van der Meer Bas Koolstra 5 maart 2015

Voorstellen

2



René van der Meer Actuaris en manager bij Milliman Pensioenen Voornamelijk werkzaam voor pensioenfondsen, zowel adviserende als certificerende werkzaamheden Econometrie gestudeerd aan de VU, actuariële wetenschappen aan de UVA



Bas Koolstra Master Financial Econometrics, Universiteit van Amsterdam Voorzitter commissie Actuariaatcongres 2012 Voorzitter VSAE 2013 Sinds februari 2014 werkstudent bij Milliman Pensioenen

Agenda  Inleiding  Discussie over rekenrente in Nederland  Internationaal perspectief  Position paper DNB  Stellingen

 Vragen

3

Inleiding

4



Vertrouwen in de pensioensector is de laatste jaren afgenomen



Steeds meer discussie



Solidariteit en individuele wensen spelen een prominente rol in de discussie



In deze sessie zullen wij ingaan op diverse problemen in ons stelsel, inclusief de rekenrente en de effecten daarvan



Voor masterstudenten van de Universiteit van Amsterdam is er een opdracht verbonden aan deze sessie

Rekenrente in Nederland ď Ž

Van belang voor waardering verplichtingen op marktwaarde

ď Ž

Effect op de dekkingsgraad

đ??ˇđ?‘’đ?‘˜đ?‘˜đ?‘–đ?‘›đ?‘”đ?‘ đ?‘”đ?‘&#x;đ?‘Žđ?‘Žđ?‘‘ =

5

đ?‘Šđ?‘Žđ?‘Žđ?‘&#x;đ?‘‘đ?‘’ đ?‘Łđ?‘Žđ?‘› đ?‘?đ?‘’đ?‘§đ?‘–đ?‘Ąđ?‘Ąđ?‘–đ?‘›đ?‘”đ?‘’đ?‘› Ă— 100% đ?‘‰đ?‘œđ?‘œđ?‘&#x;đ?‘§đ?‘–đ?‘’đ?‘›đ?‘–đ?‘›đ?‘” đ?‘?đ?‘’đ?‘›đ?‘ đ?‘–đ?‘œđ?‘’đ?‘›đ?‘Łđ?‘’đ?‘&#x;đ?‘?đ?‘™đ?‘–đ?‘?â„Žđ?‘Ąđ?‘–đ?‘›đ?‘”đ?‘’đ?‘›

ď Ž

Effect op beleid van pensioenfondsen

ď Ž

Effect op de uitkeringen

ď Ž

Vaste rekenrente van 4% in 2007 afgeschaft

ď Ž

Vervangen door de RTS

ď Ž

In 2012 invoering van de Ultimate Forward Rate (UFR)

Rekenrente in Nederland

6

Rekenrente in Nederland

7

Rekenrente in Nederland

David Hollanders en Bernard van Praag, het financieele dagblad 28 januari 2015

8



Piketty toont aan dat rendement historisch gezien minstens gemiddeld 4 a 5% per jaar is



Fondsen kunnen een hoger rendement halen dan risicovrij



De keuze voor de huidige RTS zorgt voor een onnodig pessimistisch beeld



Tevens zou er verschil gemaakt moeten worden tussen grote fondsen (hoger rendement) en kleine fondsen



Schaalvoordelen dwingen kleine fondsen tot fusies

Rekenrente in Nederland

Ilja Boelaars, het financieele dagblad 13 februari 2015

9



Boodschap dat huidige rekenrente te laag in vergelijking met historische rendementen is onzin



Door de huidige hoge beurskoersen zal het toekomstige rendement lager zijn



De hoge rendementen van de recente jaren vinden voor een groot deel hun oorsprong in de stijging van de waarde van obligaties, veroorzaakt door de gedaalde rente



Deze rendementen zijn dus niet houdbaar



De rekenrente is hierdoor zeker niet te voorzichtig

Rekenrente in Nederland

Sweder van Wijnbergen, het financieele dagblad 18 februari 2015

10



Aandelen hebben een hoger rendement omdat ze riskanter zijn, dit risico is weerspiegeld in de marktprijzen



Hierdoor wordt op beide kanten van de balans zowel risico als rendement conform marktprijzen meegenomen. Verplichtingen langer dan 20 jaar zijn een uitzondering



Het gebruik van een hogere rekenrente zou een aanslag van ouderen zijn op de aanspraken van de jongeren

Rekenrente in Nederland

Lans Bovenberg en Theo Nijman, het financieele dagblad 26 februari 2015

11

ď Ž

Huidige rekenrente heeft ongewenste macro-economische effecten

ď Ž

Verhogen van rekenrente zorgt voor herverdeling tussen generaties

Internationaal perspectief

12



Gebruik van rekenrente in verschillende DB landen



Berekeningen per 31-12-2014



Nederland 

4% rekenrente



RTS volgens systematiek 2014



RTS volgens systematiek 2015 (zonder driemaandsmiddeling)



Zwitserland



Canada



Verenigd Koninkrijk



Verenigde Staten

Internationaal perspectief 



13

Zwitserland



Enige met een rente die voor alle looptijden gelijk is



Bestaat voor één derde uit het rendement van 10-jaars staatsobligaties, verminderd met 0,5%



Bestaat voor twee derde uit de verrichtingen van de BVG-25 index van de afgelopen 20 jaar. Deze index bestaat voor 40% uit Zwitserse staatsobligaties, voor 20% uit buitenlandse staatsobligaties, 25% aandelen en 15% overig



Per 31 december 2014: 3,0%

Canada 

Gebaseerd op Canadese staatsobligaties



In de berekeningen is een opslag van 0,9 procentpunt gekozen (liquidatiescenario)



Rentetermijnstructuur te schatten door de actuaris op basis van voorspelde 20-jaars rendementen

Internationaal perspectief 



14

Verenigd koninkrijk



Gebaseerd op staatsobligaties en een opslag afhankelijk van de beleggingsmix



Berekening ook met een opslag van 0,9 procentpunt



Na 25 jaar zijn er nauwelijks conventies, actuarieel adviesbureaus hebben vaak eigen modellen die gebaseerd zijn op historische data en economische theorie



Relatief veel beslissingsvrijheid voor het fonds en de actuaris

Verenigde Staten 

Vergelijk lastig door diversiteit aan regelingen en regels



Gekozen voor Citigroup Pension Discount Curve



Gebaseerd op AA gewaardeerde bedrijfsobligaties en staatsobligaties.

Internationaal perspectief

15

Pensioenfonds X 

40% actieve deelnemers, 48% gewezen, 12% pensioentrekkend



Overwegend mannen



Gemiddelde leeftijd 48 jaar



Belegd vermogen is €2,8 miljard



Rente ultimo december 2014, AG prognosetafel 2014

Rente

Dekkingsgraad

16

4% RTS (systematiek 2014) RTS (systematiek 2015) Canada rekenrente 161%

106%

100%

134%

Verenigd Koninkrijk 141%

Verenigde Zwitserland Staten 160%

131%

Conclusies 

Er zijn grote verschillen tussen de vergeleken landen



De Nederlandse rente is momenteel verreweg de laagste uit de vergelijking



Eigenlijk is Nederland het enige land uit de vergelijking waarvoor er een afwijkende rente gehanteerd wordt voor looptijden langer dan 25/30 jaar



De actuaris heeft (in samenwerking met het fonds) in sommige landen meer vrijheid



Zwitserland gebruikt ook historische rendementen als voorspelling voor toekomstige

rendementen 

De term ‘fair value’ van de voorziening pensioenverplichtingen kan in internationaal perspectief verschillend worden geïnterpreteerd

17

Position paper DNB

18



Op 15 januari 2015 heeft DNB een position paper gepubliceerd als bijdrage aan de nationale pensioendialoog



Doel is om de meningen van iedereen te inventariseren en vanuit daar het vertrouwen in pensioenen te herstellen en een duurzaam stelsel te creëren



DNB gaat in op:



De aandachtspunten van het huidige stelsel



Kenmerken waar een nieuw, duurzaam stelsel aan zou moeten voldoende



Potentiële problemen bij een transitie naar een ander stelsel

Aandachtspunten huidige stelsel

19



Er is een mismatch tussen verwachtingen van de deelnemers en de realisatie van de uitkeringen. Deelnemers hebben vaak een te rooskleurig beeld



De herverdeling die tussen sommige groepen plaatsvindt is ondoorzichtig en af en toe moeilijk te rechtvaardigen



Er wordt momenteel onvoldoende rekening gehouden met individuele eigenschappen en kenmerken van deelnemers



De conjucturele beweging van de reële economie wordt versterkt



De arbeidsmarkt is flink veranderd, het huidige stelsel is hier niet goed op ingesteld

Kenmerken duurzaam stelsel

20



Heldere eigendomsrechten voor deelnemers en effectieve communicatie hierover naar de deelnemers



Er moet een evenwichtige risicodeling tussen generaties zijn, bijvoorbeeld het afschaffen van de doorsneepremie valt hieronder



Meer maatwerk voor groepen en individuen met uiteenlopende kenmerken en behoeften



Een grotere bijdrage aan macro-economische stabiliteit



Verplichtingstelling moet worden verbreed en aangepast aan de huidige arbeidsmarkt

Aandachtspunten transitie

21



Het vervangen van de doorsneesystematiek heeft een flink prijskaartje, wie gaat de kosten hiervan dragen?



Wat gaat er gebeuren met bestaande rechten bij overgang naar een nieuw stelsel?



Ten slotte merkt DNB op dat Nederland internationaal gezien nog steeds een prima pensioenstelsel heeft

Opdracht masterstudenten UvA

22



Schrijf een paper van ongeveer 1500 woorden



Wat zijn de scheuren die we thans ervaren in het huidige pensioenstelsel? Hoe kunnen we ons pensioenstelsel verbeteren en kunnen we daarbij iets leren van andere landen?



Houd de discussie over de rekenrente hierbij in gedachte



Denk ook zeker na over de andere punten die in het position paper van DNB aan bod zijn gekomen



Andere mogelijke informatiebronnen: 

'Voor- en nadelen van de doorsneesystematiek‘ (CPB)



Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen (Netspar)



Inleveren bij R.Kaas@uva.nl



Deadline: 18 maart 9.00!

Stellingen

23



De rentetermijnstructuur die Nederland gebruikt is te prudent.



Alle vormen van demping (premie, dekkingsgraad) moeten worden afgeschaft



De doorsneesystematiek moet worden vervangen



Er zou meer vrijheid moeten komen voor individuen om te kiezen hoeveel pensioen ze willen opbouwen

Vragen

24