2018 4 OV Ondernemers

ONDER

APRIL 2018

Een ma an de lijkse uitgave van Voka – Kame r van Kooph andel O ost-Vl aand eren | Jaarg ang 19 | nu m m er 4 | A p ri l 20 1 8

NEMERS

#AmbitievoorGent

“Alles begint met goesting om te werken” Freddy Van Malderen (VDAB ) en Sylvie Creupelandt (DSV Solutions)

Voka in Suid-Afrika Dossier digitale trends

Bent u al in de

juiste stemming? Op 22 mei 2018 lukt het zeker! Kijk voor een gratis ticket op p. 34

Is uw bedrijf jarig? Wij vieren met u mee! Alvast gefeliciteerd. Laat dit jubileumjaar niet onopgemerkt voorbij gaan en neem deel aan het Jubilee 2018–pakket van Voka Oost-Vlaanderen. In juni publiceren wij opnieuw de fraaie Jubilarissenspecial bij dit magazine. Boordevol boeiende verhalen van succesvolle Oost-Vlaamse bedrijven die dit jaar een jubileum vieren. Geïnteresseerd? Reserveer dan alvast uw feestpakket. Het feestpakket krijgt u aan de prijs van een normale 1 pagina advertentie. Het omvat: • 2 pagina’s in een bijlage van Ondernemers juni met een uitgebreide reportage over uw bedrijf met sterke fotograﬁe en een advertentie • extra kaarten als eregast voor het jaarfeest ‘De juiste stemming’ van Voka OostVlaanderen. Een avond in de Vooruit in Gent waar uw bedrijf in de bloemetjes wordt gezet en uw gasten verwelkomd worden aan een persoonlijke champagnetafel inclusief receptie en concert p volledig programma: zie p. 34 • ﬁguratie in een unieke jubileumvideo die wij speciaal voor de jubilarissen opnemen. De video wordt getoond op de jaarvergadering en u ontvangt een gratis exemplaar • een foto van u en uw aanwezigen als aandenken aan deze heugelijke dag

Geïnteresseerd? Neem contact m et Barbara Vuylstek e voor 19 april 2018 : 0474 84 31 79 barbara.vuylstek e@voka.be

VOORLOPER

De juiste stemming Misschien bent u er niet zo mee bezig maar over zes maanden mag u naar de stembus. Ah, wat is nog het belang van gemeenteraadsverkiezingen in een wereld die filosoof Marshall McLuhan al in 1962 zag transformeren tot een global village? Reken maar. Of het nu gaat over ruimtelijke ordening, mobiliteit of fiscaliteit: steeds ervaart de ondernemer de hand van de beleidsmaker. Vooral op het lokale niveau. Ondernemen is niet overal gelijk. Gemeenten en vooral steden maken soms echt het verschil. De recente be vraging over het gemeentebeleid bij Voka-leden maakte dit overduidelijk. Anderzijds geeft de pas gepubliceerde stadmonitor aan dat de Vlaming meer vertrouwen heeft in het lokale bestuur dan in de hogere (Vlaams, federaal, Europees) echelons. Omdat ondernemingen geen stemrecht hebben, vertaalt Voka hun noden en bekommernissen bij elke verkiezing in een memorandum. Het Voka-congres van vorige week was het startsein van ons ambitieus electoraal sensibiliseringsprogramma onder de veelzeggende titel ‘Ondernemende steden en gemeenten’. Partijen en kandidaten “die echt iets voor de burger willen doen”, kunnen het Voka-werkstuk maar beter aandachtig lezen. Al was het maar omdat het memorandum verder bouwt op de simpele, uit graniet gehouwen logica: ‘Sterke ondernemingen, daar wordt iederéén beter van.’

Ik pitch hier even de inhoud: Voka wil slimme, efficiënte gemeenten met echte bestuurskracht die ruimte scheppen om te ondernemen en die zelf meer investeren. Gemeenten die goed nadenken over wat zij nog zelf doen en daarbij gebiedsgericht samenwerken. Gemeenten en steden moeten zich concentreren op echte kerntaken zoals het verbinden en betrekken van mensen. Veel uitvoerende taken kunnen door ondernemingen worden opgenomen. Een vierde van alle Vlaamse gemeenten telt minder dan 10.000 inwoners. Zonder fusies dreigen zij de rol inzake dienstverlening in de toekomst te moeten lossen. Ook bedrijven zullen hiervan de nadelen ondervinden. Onze gemeenten investeren te weinig. Voka vraagt dat 20% van de exploitatie-uitgaven in de toekomst zouden worden bestemd voor investeringen. Deze en nog meer specifiek lokale aanbevelingen leggen wij de komende maanden voor aan de Oost-Vlaamse verkiezingskandidaten voor de legislatuur 2019-2024. Via onze reeks ontmoetingen ‘Voka Politica’ en tijdens een groot avondvullend programma op 22 mei (zie pag. 34-35) zullen wij de toekomstige burgemeesters en schepenen aan de tand voelen en tegelijk voorzien van concrete, bedrijfsvriendelijke voorstellen. Wij hebben er zin in. De stemming zit goed, nu nog de verkiezingen. # Chris De Hollander Voorzitter Voka – Kamer van Koophandel Oost-Vlaanderen

T +32 (0)51 57 08 88 www.vulsteke.be

15 32

42 59

34 40

colofon Ondernemers is het maandblad van Voka – Kamer van Koophandel Oost-Vlaanderen. Jaargang 19, april 2018. Verschijnt niet in juli-augustus. Kantoren 9000 Gent Lammerstraat 18 – T 09 266 14 40, 9200 Dendermonde Noordlaan 21 –

T 052 33 98 00, 9300 Aalst Kareelstraat 138 – T 053 38 22 00, 9700 Oudenaarde Markt 41 – T 055 39 04 90, Web http://www.voka.be/ oost-vlaanderen Bestuurscomité van Voka Oost-Vlaanderen Chris De Hollander, Wim Beazar, Guy Bontinck, Jo Buekens, Koen De Clercq, Ronald Everaert, Laurence Flamand, Matthieu Jehl, Jan Lootens, Daniël Matthys, Geert Moerman, Luc Seminck, Nikolaas Tahon, Eric Van Landeghem, Peter Vande Moortel, Pascal Verdonck, Frank Verschuere, Ingrid Walry Erevoorzitters van Voka Oost-Vlaanderen Marc Vereecken, Ronald Everaert, Marcel Verschelden, Luc De Bruyckere en Jean-Paul Van Avermaet Verantwoordelijke uitgever Geert Moerman – Lammerstraat 18 – 9000 Gent Hoofdredactie Jan Van Gyseghem – jan.vangyseghem@voka.be Eindredactie Sam De Kegel – sam.dekegel@voka.be Werkten mee Sam De Kegel, Rudi De Kerpel, Laure Depaepe, Maarten Dheedene, Roel Jacobus, Wim Kempenaers, Christine Leytens, Johan Martens, Elisabeth Minnaert, Gert Swillens, Zerline Van Acker, Ann Vandamme, Viola Vandelanotte, Marijke Van Gysegem, Lise Vanlerberghe Magazine realisatie Layout Magelaan, Gent, www.magelaan.be Abonnementen Hilde Pelleman, hilde.pelleman@voka.be, Ellen Deboel, ellen.deboel@voka.be Druk Drukkerij Perka, Maldegem Fotografie omslag Gert Swillens, Cameraad Publiciteit Barbara Vuylsteke, barbara.vuylsteke@voka.be, 0474 84 31 79, Ellen Deboel, Ann Vandamme, pub.ov@voka.be, T 09 266 14 49

Inhoud 1

De juiste stemming

VOORLOPER

Over goesting om te werken en werkplekleren (DSV Solutions en VDAB)

Laatste Gentse Rabot-toren gaat tegen de vlakte

Hoe smart zijn onze kmo’s?

MET FALEN EN OPSTAAN

Op de koffie met Plato-deelnemer Jan Adriaens HET IDEE

FOCUS

Patrick De Neef: “Niemand moeten ontslaan”

BREEDBEELD

De Werf: 30 jaar culturele en economische bedrijvigheid CULTUURKRIEBELS

Charter Duurzaam Ondernemen. Deze maand: maïsbekers bij Farys

Save te date voor ‘de Juiste Stemming’ op 22 mei 2018

Duurzaam ondernemen: ook iets voor u?

CONNECTIES

VCDO

Digitaal, het nieuwe normaal voor elk bedrijf

Bart Mortier werpt een blik op het huidige financiële klimaat

North Sea Port baggert voor betere bereikbaarheid

Hello Industry 4.0: inspiratiebron voor 250 deelnemers

De gesplitste aankoop van vastgoed: in het vizier van de fiscus

Stora Enso Langerbrugge zet in op groene energie

Vrije en intellectuele beroepen digitaliseren

Drie Belgische techbedrijven op zoek naar digitaal talent

Profiteren van de lage rentevoeten is verleden tijd

THUISHAVEN

ONDERNEMERS & C°

Nieuwe leden stellen zich in 1.000 tekens voor WELKOM

Blockchain is niet meer te stuiten

Groot Prijkels wordt nog groter

Cybersecurity: trap niet in de val van gewiekste fraudeurs

Subsidie voor studie bedrijventerrein Gijzegem

Besig #vokabesoek aan blink Suid-Afrika: 10 bladsy leesplesier HORIZON

NEOPOLIS

Augmented reality (AR), the next big thing

Geert twittert over corruptie en de hoop op beterschap in Zuid-Afrika

DOSSIER

Lansweeper geeft zes tips om snel en slim te groeien

Teambuilding, terreurniveau 3

Xplore the North: kleinschalig reizen naar het Hoge Noorden

Intercare kiest voor groene stroom

Rudi De Kerpel over de start-upcultuur in Zuid-Afrika

BAMBOE

WAARVAN SPRAKE

GEERT D8 27

OVER KLEINE EN GROTE ZAKEN

68 28

Big Refresh, Vliegende Starters en bedrijfsbezoek aan Van De Calseyde PIXELS

Opleiding in de kijker: HR-classes OPLEIDINGEN

Terugname en recyclage van verpakkingen VIAVOKA

ONDER

#04 NEMERS O O ST-V L A A N D E R E N

Attitude en arbeidsethos primeren meestal boven diplomavereisten bij DSV Solutions

â€œAlles begint met go

Ondernemers 04/18

focus #04 | 5

oesting om te werken” Ja, in de Gentse haven liggen de jobs momenteel voor het rapen. En ja, voor 43% van die banen is een diploma niet nodig. Zo ook bij DSV Solutions, de logistieke poot van het Deense DSV, dat resoluut inzet op werkplekleren. “Je kan medewerkers heel veel aanleren, behalve attitude of arbeidsethos. Dat heb je of heb je niet.” Een geanimeerd dubbelgesprek met Sylvie Creupelandt, HR-directeur van DSV en Freddy Van Malderen, VDAB-directeur Oost-Vlaanderen. TEKST: SAM DE KEGEL – FOTO: WIM KEMPENAERS

In oktober-november 2017 organiseerde Voka-VeGHO OostVlaanderen voor de tweede keer een arbeidsmarktenquête bij de bedrijven in de haven van Gent. 93 ondernemingen, waarvan 7 uit Zeeuws-Vlaanderen, namen deel. Samen stellen zij 20.891 mensen tewerk, goed voor 76% van de werk gelegenheid in de haven van Gent. De respondenten-ondernemingen signaleerden in totaal 1.410 vacatures, vooral als gevolg van een groei van de bedrijfsactiviteiten. Als je deze cijfers extrapoleert naar alle Gentse havenbedrijven kom je uit op meer dan 2.000 vacatures. Ter vergelijking: in de eerste bevraging van 2015 werden ‘slechts’ 840 aanwervingen in het vooruitzicht gesteld. Met liefst 345 vacatures blijft ‘productie operator’ de lijst van de meest gezochte profielen aanvoeren. Verder zijn ook procesoperatoren (135 verwachte vacatures), commer cieel-technisch bedienden (114), hef truckchauffeurs (114), chauffeurs (97) en ingenieurs (96) erg gegeerd in de haven van Gent. Wij gingen dieper in op dit arbeidsmarktonderzoek met

de Oost-Vlaamse VDAB-directeur en de HR-directeur van een bedrijf in de Gentse haven, DSV Solutions.

De Gentse havenbedrijven zullen de komende maanden meer dan 2.000 banen creëren. Hoeveel vacatures telt DSV Solutions momenteel? Sylvie Creupelandt, HR-directeur: “We zitten verspreid over heel België, maar hier in Gent hebben we momenteel 20 vacatures, in laagseizoen. We geloven heel sterk in interne promotie en laten medewerkers doorgroeien in onze organisatie. Voor onze arbeiders werken we met een vaste interim partner inhouse – Manpower – die op haar beurt nauw samenwerkt met de VDAB. We hebben ook een eigen education center opgericht om m/v te begeleiden die intern door groeien. Die hadden een uitvoerende functie en moeten nu een groep aansturen, waardoor ze nieuwe soft skills moeten aanleren. We hebben ook een trainer die opleidingen geeft over rollend materiaal. Elke vijf jaar

verlopen de vergunningen van hefen reachtruckchauffeurs.

Voor 43% van alle vacatures stelt de werkgever geen enkele diplomavereiste, blijkt uit het Voka-VeGHO-onderzoek. Dus ook kort- en niet-geschoolden kunnen aan de bak komen in de Gentse haven? Sylvie Creupelandt: “Zeker en vast. De lat ligt op dat vlak vrij laag bij ons en toch blijft het moeilijk om goede werkkrachten te vinden. We tellen ook 25 nationaliteiten. We gaan voor de uitvoerende functies nooit vragen naar diploma’s, maar wel polsen wat ze vroeger gedaan hebben. Natuurlijk hebben we ook andere profielen nodig zoals ingenieurs om onze magazijnen uit te tekenen – daar telt een diploma wel – maar voor 85% van onze functies is er geen diplomavereiste, zelfs niet voor onze customer service agents. Dat mag bijvoorbeeld een ex-kapster zijn die door omstandigheden niet meer mag knippen. Als zij voldoende gedreven is en passie ontwikkelt

>>> Ondernemers 04/18

6 | focus #04

voor onze klanten, dan komt dat goed. Alles begint met goesting om te werken. Met de hef- of reachtruck rijden kan je aanleren, maar attitude of ethos kun je niet leren, je hebt dat of je hebt dat niet.”

Om een schoon Vlaams woord te gebruiken: goesting! Sylvie Creupelandt: “Als mensen met goesting naar het werk komen, dan kan je zoveel meer met hen bereiken. Ze moeten de mouwen willen opstropen en ervoor gaan.”

Er is dus echt werk voor iedereen in de Gentse haven, als je maar goesting hebt? Sylvie Creupelandt: “Ik geloof daar sterk in. Op onze HR-afdeling zijn vijf mensen gestart als student of via een stageplek. Onze trainer op ons education center is begonnen als arbeider en werkte zich op tot teamleider. Een van onze warehouse managers deed hier stage via scholengroep Edugo. Minder een succesverhaal op school, maar hier wel. Als het bij ons misloopt, ligt het vaak aan de attitude. Die krijg je mee via de school én via de ouders. Ik zeg vaak tegen mijn 15-jarige zoon: ‘Door hard te werken, zal je er geraken.’ Bij nieuwkomers hamer ik ook hard op het feit dat ze onderdeel zijn van een ketting. Als de orderpicker de kwaliteitscontrole verwaarloost, heeft de collega op customer service een probleem en omgekeerd.”

Mijnheer Van Malderen, klinkt dit betoog u vertrouwd in de oren? Freddy Van Malderen: “DSV is geen uitzondering in de Gentse haven, en bedrijven in de Gentse haven zijn geen uitzondering op de Vlaamse arbeidsmarkt, die worstelt met een paradox. Er is vandaag een grote discrepantie tussen wat de arbeids markt vraagt en wat werkzoekenden kunnen aanbieden op vlak van vaardigheden en competenties. De uitdaging bestaat erin die kloof te dichten.”

Ondernemers 04/18

“Voor 85% van onze functies is er geen diplomavereiste, als ze maar voldoende gedreven zijn” SYLVIE CREUPELANDT

Maar bij DSV kan je zelfs zonder diploma starten, als de wil er maar is… Freddy Van Malderen: “Klopt, maar ‘geen diplomavereiste’ mag je niet zomaar vertalen naar ‘iedereen kan hier zomaar beginnen’. Werkgevers begrijpen heel goed dat er onder de m/v zonder diploma ook heel goede werkkrachten zitten, maar dat wil niet zeggen dat er geen vaardig heden of competenties worden gevraagd, denk aan collegialiteit en nauwgezet werken. Wij proberen zo snel mogelijk de afstand van werk zoekenden tot de arbeidsmarkt in te schatten. Is die groot, dan moeten wij die intensief begeleiden. Werken op attitudeverandering is daar een onderdeel van, maar dat vergt tijd.” Sylvie Creupelandt: “Er is natuurlijk een groot sociaal vangnet in België. Sommigen redeneren: ‘Als het niet lukt , dan ontvang ik wel een uit kering of doe ik desnoods beroep op de mutualiteit.” Freddy Van Malderen: “Werk zoekenden verplichten om hun competenties te versterken vind ik veel belangrijker dan in te grijpen op de duurtijd van de werkloosheidsuitkering.”

Opvallend: van 70% van de werklozen in stedelijke context stelt de VDAB zelf dat zij niet op korte termijn inzetbaar zijn op de arbeidsmarkt. Dat is toch bijzonder veel?

Freddy Van Malderen: “Dat betekent inderdaad dat we nog veel werk hebben om iedereen klaar te stomen voor een job, via attitudetraining of competentieversterking in onze opleidingscentra.”

De hamvraag blijft hoe het komt dat dat cijfer zo hoog ligt? Freddy Van Malderen: “In een grootstedelijke context is de ongekwalificeerde uitstroom uit het onderwijs heel hoog. Wie geen diploma heeft, ontbeert vaak ook sociale vaardigheden en competenties. Specifiek voor de Gentse haven is de vrouwelijke tewerkstelling ook heel laag, waarschijnlijk door het vele ploegenwerk en de nachtshifts. En dan is er natuurlijk ook het begrip ‘mobiliteitsarmoede’. Voka, en ook wij, willen dat elke Gentenaar voldoende mobiel is om in de Gentse haven te geraken, maar in de praktijk is dat niet zo evident als het lijkt. Al deze factoren zorgen ervoor dat het potentieel aan ‘toeleidbare’ werkzoekenden voor de vacatures in havenbedrijven opmerkelijk verlaagt.”

Er wordt toch geïnvesteerd in die bereikbaarheid de jongste jaren? Freddy Van Malderen: “Een alleen staande moeder of vader zonder eigen wagen heeft niet het comfort om op elke vacature in te gaan. Die mag je niet zomaar classificeren als werkonwillig, hén moet je veeleer richten naar vacatures die gemakke lijker bereikbaar zijn.” Sylvie Creupelandt: “Het blijft inder daad moeilijk om hier te geraken als je geen eigen wagen hebt. Er zijn wel initiatieven zoals de Max Mobiel, de pendeldienst die mede werkers kunnen reserveren, waarbij de werkgever de helft betaalt. Maar wij hebben Amerikaanse klanten die later beginnen, en het vervoer is niet aangesloten op dat tijdsverschil. Twee van onze medewerkers gaan nu de mogelijkheden onderzoeken van fietsen, carpoolen …

focus #04 | 7

Wat de tewerkstelling van vrouwen betreft, bij ons is dat netjes verdeeld. In sommige magazijnen zitten meer mannen door specifieke producten en klanten, maar in onze healthcare afdeling werken dan weer meer vrouwen.”

Misschien moeten de Gentse havenbedrijven nog meer beklemtonen dat vrouwen meer dan welkom zijn… Sylvie Creupelandt: “Goed idee. De perceptie speelt zeker een rol. Vrouwen kunnen evengoed met de heftruck rijden. Vaak zijn ze zelfs iets nauwkeuriger. Soms is het voor mannen ook moeilijk om een leidinggevende als vrouw te hebben vanwege hun culturele achtergrond. Dan moeten wij daar samen aan werken.”

Mijnheer Van Malderen, hoe dicht staat de VDAB bij de Gentse havenbedrijven? Freddy Van Malderen: “Deze bedrijven werken voornamelijk met uitzendkantoren als HR-partner, het nadeel is dat wij daardoor minder rechtstreeks contact hebben met de havenbedrijven. Bij inhouse projecten zitten we wel mee op de eerste rij en krijgen we feedback over werkzoekenden die gesollici teerd hebben, maar het gros van de vacatures zit niet in inhouse projecten. Laat ons als een tripartite – bedrijven, HR-partners en VDAB – samen de handen in elkaar slaan. VDAB zal binnenkort een actieplan voorstellen om een intensievere dialoog op te zetten met de haven bedrijven. Sollicitatiefeedback is enorm belangrijk, niet enkel voor de VDAB, maar ook voor de sollici tanten zelf. Dit is een heel actueel thema, sommige werkgevers geven te weinig feedback.”

U zegt dus: ‘Als wij onze opleidingstrajecten goed willen afstemmen op de werkvloer, moeten we nog meer feedback krijgen van bedrijven?’

DSV SOLUTIONS (GENT)

VDAB OOST-VLAANDEREN

Aantal medewerkers: 260 Aantal vacatures (nu): 22 Aantal nationaliteiten: 25

Aantal Oost-Vlaamse werkzoekenden: 46.921 (februari 2018) Aantal Oost-Vlaamse vacatures (via VDAB): 55.000 vacatures ontvangen de voorbije 12 maanden, op vandaag 8.600 openstaande vacatures (zonder uitzendvacatures) Aantal cursisten in opleidingscentrum Wondelgem: 1.889 beëindigden opleiding in 2017

Sylvie Creupelandt (neemt over): “Dat moet zeker kunnen. Die informatie is bij ons beschikbaar, via Manpower. Wij laten onze sollicitanten altijd naar DSV komen: zo creëer je betrokkenheid. Ze doen een test, krijgen een rondleiding in een van onze magazijnen. Ze krijgen heel snel feedback of ze weerhouden zijn of niet, of dat ze in onze pool (arbeidsreserve, sdk) terechtkomen. Als je een aantal sollicitanten in groep samenzet en eentje zit onderuit gezakt of kijkt voortdurend op zijn smartphoneschermpje, dan kun je vaak al besluiten dat er weinig of geen interesse is om bij DSV te komen werken. Ze moeten komen, ze moeten op tijd komen, ze moeten aandachtig luisteren. Door enkele uren goed te observeren, ontdek je al heel veel.”

Krijgen ook schoolverlaters bij DSV veel kansen? Sylvie Creupelandt: “Zeker. We zoeken veel contact met scholen. We hebben ook een young potential- programma waarbij we masters aantrekken die in hun laatste mas terjaar zitten en stage moeten lopen. We begeleiden ze intensief, laten hen alle functies doorlopen, brengen hen soft skills bij. Logistiek is niet altijd even sexy – te vaak associeert men onze sector nog met kleine, groeze lige magazijnen – maar dat klopt helemaal niet met de realiteit. We hebben state-of-the-art magazijnen waar heel veel toegevoegde waarde wordt gecreëerd. Eenmaal we de jongeren hier binnenkrijgen en ze zien een en ander met eigen ogen, worden ze enthousiast en willen ze blijven. Eigenlijk gaan we heel breed op de arbeidsmarkt: schoolverlaters, studenten, stagiairs, vijftigplussers

>>>

Ondernemers 04/18

En met wie kan ik mijn businessplan bespreken? Is mijn project innovatief genoeg? Zijn er subsidies voor mijn bedrijf?

Wat met nieuwe technologieën? Hoe financier ik mijn investering?

BLIJF NIET ZITTEN MET JE ONDERNEMERSVRAGEN. VLAIO GIDST JE SNEL NAAR DE JUISTE ANTWOORDEN. Als gedreven ondernemer ben je voortdurend bezig met je onderneming. En ook al gaat het je voor de wind: je zit ongetwijfeld met heel wat vragen over hoe het nog beter kan. Agentschap Innoveren & Ondernemen helpt je graag verder. Samen met onze partners zorgen we ervoor dat jouw plannen werkelijkheid worden. Via advies, coaching, kennis, subsidies of financiering. Maak een afspraak met één van onze adviseurs. Surf naar vlaio.be of e-mail naar info@vlaio.be

focus #04 | 9

“Een alleenstaande moeder of vader zonder eigen wagen heeft niet het comfort om op elke vacature in te gaan” FREDDY VAN MALDEREN

en ook doelgroepmedewerkers van maatbedrijven.”

Mijnheer van Malderen, streeft de VDAB bij de eigen opleidingen er ook naar dat de cursisten hun vorming voltooien met een concrete werkervaring? Freddy Van Malderen: “Wij leiden werkzoekenden op naar knelpunt beroepen, in transport, logistiek, horeca, verzorging, schoonmaak, administratie, lassen, automatisatie … Je kunt bijna geen enkel beroep bedenken waar we geen opleidings traject voor hebben in eigen beheer, of met partners. We streven naar een duurzaam tewerkstellings percentage van 75%. Als een opleiding meteen gevolgd wordt door een werkplek(leer)ervaring, dan is de kans op een job zoveel groter. Voor elke cursist die bij ons een opleiding volgt, streven we naar een werkplekervaring: via IBO, BIO, een instapstage, voltooiingstage … Er is een arsenaal aan mogelijkheden, misschien zelfs iets te veel. Je ziet

dat de bereidheid van werkgevers om hun werkvloer als leerplatform aan te bieden, steeds groter wordt. Jobs en machines evolueren zo snel, maar VDAB beschikt over een heel modern machinepark dat beantwoordt aan de eisen van de industrie.” Sylvie Creupelandt: “Waar ik wel minder voorstander van ben, zijn kijkstages via scholen. Geef ons maar een doe-stage.”

Slotvraag: is de afstand tussen middelbare scholen en bedrijven te groot, of niet? Sylvie Creupelandt: “Mijn vijftien jarige zoon volgt een STEM-richting (ASO). Op een infoavond zei ik onlangs tegen de directrice: ‘Deze generatie leeft half in een virtuele wereld en heeft zo weinig voeling met de (economische) realiteit. Jullie geven veel theorie, maar jullie koppelen die te weinig aan de echte wereld: hoe leen je, hoe verdien je geld? Vijftienjarigen moet je niet

enkel naar Romeinse musea loodsen, maar ook naar bedrijven. ‘Bedrijven staan niet op ons te wachten’, ant woordde de directrice, ‘want we zijn een ASO-richting en ASO impliceert verder studeren.’ Maar niet iedereen studeert verder en sowieso is het voor elke jongere interessant om al eens kennis te maken met de werkvloer. Weet je wat ik wel merk? De jongste generatie die binnenkort op de arbeidsmarkt komt, is mondiger en zeker bereid om bij te leren. Ze is ook op zoek naar een soort zekerheid, omdat de wereld zo snel evolueert. We hebben een generatie gehad die vooral geïnteresseerd was in een mooi loon en dito bedrijfs wagen, maar ik zie een kentering bij de millenniumbaby’s die straks op de arbeidsmarkt komen. Ik zie ook meer gezinnen ‘strugglen’ om rond te komen. Jongeren die vakantiejobs doen en/of werken om hun studies te kunnen betalen, die komen er volgens mij, hun attitude is meestal heel goed.” #

Voka Oost-Vlaanderen is van oordeel dat het beleid in Gent de duidelijke ambitie moet tonen toonaangevend te zijn op economisch vlak. Een sterke economie met sterke ondernemingen vormen de basis van welvaart en welzijn in onze maatschappij. Dat kan enkel door vernieuwend ondernemerschap – zowel van jonge als van mature bedrijven – volop te steunen en te faciliteren. Een zelfde positieve opstelling wordt verwacht in ondernemingsgerelateerde domeinen als ruimte, mobiliteit, duurzaamheid, haven e.a. Onder de noemer #AmbitievoorGent nodigt Voka in 2018 iedereen uit om ideeën en initiatieven aan te reiken die deze ambitie vorm kunnen geven of om hinderpalen te melden die haar in de weg staan.

Ondernemers 04/18

10 | breedbeeld #04

Ondernemers 04/18

breedbeeld #04 | 11

Tot stof en as Een gebouw staat nog even in al zijn naaktheid. Het heeft iets weg van een honingraat – dat trouwens wordt beschouwd als een bouwkundig meesterwerk – maar het is de laatste Gentse Rabot-toren die tegen de vlakte gaat, goed voor zeventien verdiepingen verleden. De beruchte sociale woonwijk wordt afgebroken, het einde van een tijdperk. Dat werd vereeuwigd in een diepmenselijke documentaire over de laatste bewoners van de drie woontorens van de sociale huisvestingsmaatschappij WoninGent. De sloophamer doet zijn werk, maar uit stof en as zullen er acht nieuwe gebouwen verrijzen met sociale appartementen, buurtvoorzieningen en groene ruimte. TEKST: SAM DE KEGEL – FOTO: GERT SWILLENS

Ondernemers 04/18

12 | dossier #04

Bart De Waele (Wijs) ziet elk bedrijf verder digitaliseren

“De toekomst is aan de technomarketeers” “Elk product of dienst krijgt stilaan een digitaal aspect en dit beïnvloedt het businessmodel. Zeker in B2B is het samengaan van technologie en communicatie super relevant.” Aan het woord is expert in digitale communicatie Bart De Waele van bureau Wijs. Hij is niet bang van robots, integendeel. “Ze versterken ons, maar ondernemen zal altijd een geheel van menselijke relaties blijven.” TEKST: ROEL JACOBUS - VISUAL: WIJS – FOTO: GERT SWILLENS

Bart De Waele ademt digitalisering en communicatie. Hij is oprichter en gedelegeerd bestuurder van Wijs, een sterk groeiend, digitaal communicatiebureau uit Gent. “Wij helpen bedrijven en organisaties bij de interactie met hun eindklanten. We zien een toenemende convergentie: technologiebedrijven voegen communicatie toe, communicatie bedrijven verkennen het digitale terrein en de consultingkantoren kopen digitale bedrijven op. We bevinden ons op het kruispunt van technologie, communicatie en business. De eindconsument is vandaag digitaal getriggerd en dat dwingt bedrijven om anders te gaan werken. Het begint vaak met de vraag naar een nieuwe website of om digitaal te helpen communiceren. Gaandeweg evolueert de oplossing naar nieuwe instrumenten, menselijke specialisaties en niet zelden een ander businessmodel. Bijvoorbeeld, voor een bank maakten we een automatische, zelflerende chatbot die mensen adviseert over beleggingen. Dit heeft niet alleen een effect op de werking van de helpdesk, maar beïnvloedt ook de strategie van de bank: moet ze beleggingsproducten met advies of advies met beleggingsproducten verkopen? Een ander voorbeeld is het bestellen van voeding bij digitale platformen zoals HelloFresh, wat nieuwe concurrentie betekent voor warenhuizen.”

Ondernemers 04/18

* user experience

dossier #04 | 13

Is de combinatie van communicatie en technologie toepasbaar op elke sector?

Kunnen communicatie en digitalisering nog los van elkaar bekeken worden?

“Marc Andreessen van Netscape uit Silicon Valley zegt: ‘Software is eating the world’. Alles wat eerst met de muziekindustrie gebeurde, zal in elke sector plaats vinden. Elk product of dienst zal een digitaal aspect krijgen. Net zoals je een krant op papier of online kunt aanbieden, kun je evengoed een pakje boter koppelen aan een app met recepten. Onder de invloed van het digitale verschuift de indeling van de waardeketen. Het eindpunt is niet langer de eenmalige verkoop van een product of dienst maar wel het gebruik ervan. Elk bedrijf moet zichzelf heruitvinden om dit gebruik te laten uitvloeien in een nieuwe verkoop. Zo kijken wij naar communicatie: digitale schermen zijn niet langer passieve tv maar inter actieve instrumenten. Door de klant iets te laten doen, dringt de boodschap veel beter door. Daarom maakten we bijvoorbeeld voor Hans Anders een online oogtest.”

“Het gaat om de bril waarmee je naar de wereld kijkt. Het is geen toeval dat wij recent reclamebureau DVN overnamen. Tien jaar geleden spraken communicatie bureaus ons aan om hen te helpen met het digitale. Nu vormt het digitale het centrum van de communicatie en soms zelfs van het hele businessmodel, in plaats van een silo ernaast. Net zoals er geen digitale en niet-digitale consumenten meer bestaan. Elke eindklant zoekt online informatie op, zelfs voor zaken die hij fysiek in de winkel gaat kopen, zoals een fiets.”

Geldt dit ook in B2B? “Zeker in B2B is het digitale aspect superrelevant. Vroeger liet een bedrijfsleider tien vertegenwoordigers komen en selecteerde hij er drie om een offerte te maken. Nu maakt hij de eerste shortlist op basis van digitale informatie en daarna volgt een persoonlijk >>>

* user interface

Ondernemers 04/18

14 | dossier #04

“We maakten al mee hoe machines de spierkracht gingen ondersteunen. Nu krijgt de denkkracht extra vermogen door digitalisering.” BART DE WAELE, WIJS

communicatie ontwikkelden, moest zijn logistiek apparaat aanpassen toen de reacties van puur regionaal naar bijna wereldwijd evolueerden.” contact. Elke verkoper, elk bedrijf moet snappen hoe de klant vandaag denkt en zichzelf in dat beslissingsproces plaatsen. In deze customer journey moet je op de juiste momenten en via de juiste kanalen aanwezig zijn. In feite is dit niet anders dan wat een goede kruidenier vroeger deed: je klanten kennen, weten wat ze kopen en gericht af en toe een nieuw product aanbieden. Van een klant die op je website komt, heb je ook al die gegevens. Doordat het proces nu digitaal gaat, kun je het automati seren en opschalen. Dit kan ertoe leiden dat het hele businessmodel moet meegroeien. Een meubel fabrikant waarvoor we de digitale

Hoe verandert dit uw eigen beroep van communicatieadviseurs? “De toekomst van communicatie is aan de technomarketeers, die technologie en communicatie combineren. Wij schrijven nu al boodschappen voor zowel mensen als robots, die herkend worden door de algoritmes van bijvoorbeeld Google. Een zoekmachine als Google zit boordevol artificiële intelligentie, het is een robot die voortdurend bijleert. Technologie is dan wel een verbindingsmiddel dat de business verandert, toch zal ze nooit de menselijke marketeer vervangen, enkel ondersteunen.”

TELEX Hoe werkbaar werk in een productieomgeving implementeren?

ViaVoka viavoka@voka.be Het antwoord zit in ons netwerk

Ondernemers 04/18

Zet u ook steeds meer digitale kanalen in om uw klanten te bereiken? Laat u inspireren tijdens het digital marketing event op donderdag 20 september 2018 vanaf 18u00 bij WATT The Firms in Gent. We beloven u een avond gevuld met boeiende keynotes over Digital Storytelling. Enkele bedrijven getuigen over hun aanpak om met online ambassadeurs communities rond hun producten en diensten te creëren en zo de verkoop te stimuleren. Wilt u zelf de knepen van het vak leren? Schrijf dan in voor de Digital Marketing Classes vanaf 23 oktober 2018. Meer info & inschrijvingen bij zerline.vanacker@voka.be

Waarom denkt u dat? “Omdat we al meemaakten hoe machines de spierkracht gingen ondersteunen. Nu gaat het om de denkkracht die extra vermogen krijgt door digitalisering. Het is geen strijd van de mens tegen de artifici ële intelligentie maar één plus één, waarbij technologische systemen de mens beter maken. De robots zullen nooit de mens vervangen, want ondernemen is een geheel van menselijke relaties. Er bestaat geen generalistische technologie, enkel specialistische robots. De jobs veranderen, maar dat hebben we ook al eerder gezien toen bijvoor beeld de illustratieve schilderkunst vervangen werd door fotografie. Daardoor kwam er ruimte voor andere creatieve beroepen.” # WWW.WIJS.BE

Om ons productieproces te optimaliseren en onze productietijden te verkorten, willen wij een systeem implementeren dat ons productieproces monitort en bewaakt. Zijn er bedrijven die met dergelijke implementatie ervaringen hebben en deze willen delen met ons?

ViaVoka viavoka@voka.be Het antwoord zit in ons netwerk

dossier #04 | 15

Hello Industry 4.0 inspireert 250 enthousiastelingen

PETER HINSSEN:

“Het is vijf voor twaalf voor Europa” Voka Oost-Vlaanderen organiseerde op 7 maart 2018 een boeiende namiddag en avond rond de niet te missen technologische innovatiegolf, voortgestuwd door artificiële intelligentie, slimme algoritmes en digitale trendsetters. Tweehonderdvijftig deel nemers lieten zich inspireren door topexperten en creatievelingen.

Ondernemer, ingenieur en visionair Peter Hinssen werd ingeleid door Geert Moerman, die grote fan is van zijn boeken. “Ze kijken ver terug in het verleden en ver vooruit in de toekomst, schitterend!” getuigde hij. Peter Hinssen bracht een gepassio neerd pleidooi voor durf, creativiteit en toekomstvisie. De veranderingen die op ons afkomen, zullen nog sneller en nog ingrijpender impact hebben op onze levens dan het inter net en social media de voorbije jaren hebben gehad. Europeanen hebben de neiging om te voorzichtig te zijn, waardoor we de eerste revolutie van Industry 4.0 hebben gemist. De ecosystemen die de nieuwe ‘digital unicorns’ voortbrengen, zitten in de VS en in China. Want, zo waar schuwt Hinssen, waar we in de 20ste eeuw verschillende grote spelers zagen in elke sector, gaan we in de 21ste eeuw naar ‘category kings’ die een zodanig groot marktaandeel

Hello, Industry 4.0

bemachtigen dat andere spelers irrelevant worden. De uitdaging wordt het capteren van waarde: er is een massa aan data ter beschikking, maar het zijn de inzichten gebaseerd op die data, die waarde hebben. Algoritmes en arti ficiële intelligentie zullen een veel grotere rol spelen in de toekomst. Er is zo veel mogelijk en het is vooral met creativiteit dat we het verschil kunnen maken. Daarvoor hoef je niet alle technische aspecten van naaldje tot draadje te kennen of te begrijpen: denk vooral creatief na over de mogelijke toepassingen. “We moeten in Europa meer lef hebben. We moeten sneller durven

gaan.” Peter Hinssen deelt de wereld op in mensen die weten wat ze doen en mensen die niet weten wat ze doen. Het is in onze maatschappij sociaal niet aanvaard om te zeggen dat je niet echt weet wat je doet, maar wie werkelijk innoveert, weet per definitie niet wat hij doet, het is nog niet eerder gedaan. Wij Europeanen stammen af van degenen die níet op het schip naar Amerika zijn gestapt, wat maakt dat we vaak voorzichtiger zijn van aard. Peter Hinssen roept op om uit de comfortzone te stappen. Onze bedrijven moeten leren om buiten de lijntjes te kleuren. “Oei” en “wauw”, dit zijn de twee reacties op innovatie en disruptie. Angst en hoop. Vaak tegelijkertijd. Peter Hinssen roept op om in te zetten op hoop en om enthousiasme, durf en creativiteit toe te laten. #

>>>

WWW.PETERHINSSEN.COM Ondernemers 04/18

16 | dossier #04

Hello Industry 4.0

Design als bemiddelaar tussen mens en machine

Techtalk: artificiële intelligentie en machine learning

DOOR KATRIEN LAPORTE, DIRECTEUR

DOOR XANDER STEENBRUGGE, ML6

Techtalk: digital twins DOOR BART DEMAEGDT, SIEMENS

DESIGN MUSEM GENT EN FREDO DE SMET, CO-CURATOR HELLO ROBOT

Na het boeiende betoog van Hinssen gaven Katrien Laporte en Fredo De Smet een korte toelichting bij de tentoonstelling Hello Robot. De hele voorstelling is opgebouwd rond die reacties “oei” en “wauw”, die door Peter Hinssen werden aangehaald. Het thema is: embrace ambivalence. Elk van de zalen is gewijd aan de vragen die mensen zich stellen naar aanleiding van deze industriële revolutie. In de ogen van de initiatief nemers is voor design een rol weggelegd als bemiddelaar tussen mens en machine, tussen angst en hoop. De creatieve industrie neemt op deze manier een enorme maat schappelijke verantwoordelijkheid op zich.

Xander Steenbrugge lichtte op toegankelijke manier toe hoe machine learning gebaseerd is op de werking van het menselijk brein. Hij inspireerde met concrete voor beelden wat nu al mogelijk is, om inzichten te verwerven en situaties te voorspellen. Maar vooral daagde hij de aanwezigen uit om creatief na te denken wat er mogelijk is met hun data. De conclusies van zijn uiteenzetting: (1) Wat je leest in de media, is niet altijd waar of correct. (2) Educate yourself: investeer wat tijd en energie om te leren wat er mogelijk is. (3) Probeer niet alles zelf te doen, laat je helpen door specialisten.

In de eregalerij sprak Bart Demaegdt, Technology Manager Digitalization, het publiek toe over ‘digital twins’. De bestaande technologie kan al heel wat meten en weten, maar ook verbéteren. Een digital twin is een hulpmiddel hierbij. Door een digitale replica te maken van je machine of produc tielijn kan je eventuele knelpunten blootleggen en zo heel wat tijd en geld uitsparen. WWW.SIEMENS.BE

WWW.ML6.EU

WWW.DESIGNMUSEUMGENT.BE PA R E L I N G E N T

Ondernemers 04/18

dossier #04 | 17

<<< In de tentoonstelling Hello Robot wijdt Design Museum elke zaal aan de vragen die mensen zich stellen bij Industrie 4.0

Techtalk: Sensoren voor een meer productieve werkplek

Over de samenwerking tussen mens en machine

Slotwoord: bedrijven en overheid samen naar Industry 4.0

DOOR FRANK KNAFLA DOOR KATHLEEN PHILIPS, IMEC

PHOENIX CONTACT GERMANY

DOOR GOUVERNEUR JAN BRIERS

Kathleen Philips inspireerde met haar pleidooi voor gebouwen die de efficiëntie van medewerkers verhogen. We weten al dat omgevings factoren als temperatuur, licht en hoeveelheid CO2 in de lucht een groot effect hebben op de mens. Imec werkt aan de nieuwe generatie sensoren: klein, betaalbaar en gemakkelijk in gebruik, om hiermee aan de slag te gaan. Ook voor beveiliging kan deze sensoriek een game changer zijn. Net als een exacte bepaling van iemands positie in een gebouw in bijvoorbeeld winkels bijzonder waardevolle inzichten kan opleveren.

Frank Knafla is master specialist Industry 4.0 bij het Duitse Phoenix Contact, producent van onderdelen en oplossingen voor energie, elektro nica en automatisatie. Hij zoomde in op de impact die Internet of Things (IoT) heeft op automatisatie. Het belangrijkste aspect hierbij is com municatie: tussen mens en machine, tussen machines onderling, tussen automatisatiespecialisten en IT’ers. Ze moeten, letterlijk én figuurlijk, dezelfde taal spreken. Meer en meer installaties in productie zijn geconnecteerd met het internet. We kunnen meerwaarde creëren als we verschillende elementen doen samenwerken, bijvoorbeeld wanneer de machines in een productiehal de domotica van het gebouw zelf gaan aansturen.

De avond werd afgesloten door Gouverneur Jan Briers. Zijn slotwoord sloot aan bij het pleidooi van Frank Knafla voor samenwerking, meer bepaald tussen bedrijven en over heden. Zo kunnen we onze regio immers naar een hoger niveau tillen.

WWW.IMEC-INT.COM

WWW.PHOENIXCONTACT.COM

“De belangrijkste doelstelling van het INCASE-project is om het 2 Zeeën-gebied voor te bereiden op de toekomst van industrie 4.0 in automatisering en ‘Industrial Internet of Things’ (IIoT). INCASE staat voor ‘towards Industry 4.0 via Networked Control Applications and Sustainable Engineering’. We willen ons met dit project op hetzelfde niveau brengen van koplopers zoals Duitsland. Hiervoor ontwikkelen we pilots met de belangrijkste sleuteltechnologieën en demonstreren we dit aan ingenieurs.”

Ondernemers 04/18

18 | dossier #04

H-Art Matters en Bizburo gaan voor co-creatie rc

TELEX

Ta t ya

C a rl D

H-art Matters en Bizburo gaan een partnership aan om kmo’s nog beter te ondersteunen. Bizburo uit Kortrijk is het adviesbureau van Tatyana Vitalyova, gespecialiseerd in subsidies. H-art Matters uit De Pinte richt zich als erkend kmo-adviseur op de implementatie van strategische va o y al HR-projecten. Zaakvoerder Carl De Clercq van H-art Matters gelooft in co-creatie. “Met BizBuro delen we de ambitie om kmo-ondernemers te helpen in de verbetering van hun HR-processen en de groei van hun bedrijf. Het domein van subsidies is omvangrijk en vereist expertise. Samen met BizBuro mikken we op zowel Vlaamse als Europese maatregelen: kmo-groeisubsidie en ESF-trajecten.” www.h-artmatters.be

09 222 69 69 Guldensporenpark 1A 9820 Merelbeke Fax 09 222 69 51 info@salenko.com www.salenko.com TE HUUR

TE HUUR

TE KOOP

magazijn te Nazareth

magazijnruimte met kantoor te Nazareth

functioneel bedrijfsgebouw te Ronse

TE HUUR

TE KOOP

TE HUUR

handelspand te Erembodegem

kantoor met magazijn te Zwijnaarde

logistiek magazijn te Lessines

Ondernemers 04/18

TE HUUR/ TE KOOP

woonst/kantoor/winkel op gelijkvloers te Gent-centrum

dossier #04 | 19

Vrije en intellectuele beroepen zien een deel van hun dienstverlening automatiseren

Digitale advocaat, sta op

Het Gentse advocatenkantoor Van Eeckhoutte, Taquet & Clesse lanceerde het internetplatform SoConsult. “Op echte artificiële intelligentie in advies is het nog enkele jaren wachten, maar we kunnen wel al concrete, precieze vragen automatisch beantwoorden”, zegt Willy van Eeckhoutte. TEKST: ROEL JACOBUS - FOTO: SOCONSULT

Vanwaar die gedrevenheid om het voortouw te nemen in de digitalisering van het juridische vak? “De digitali sering treft elke beroepscategorie, dus moeten we ons afvragen welke zinvolle betekenissen de digitalisering voor onze praktijk kan hebben”, zegt meester Willy van Eeckhoutte. Zijn kantoor Van Eeckhoutte, Taquet & Clesse is gespecialiseerd in sociaal recht en sinds 1986 is hij ook buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit Gent. “Ik hoor links en rechts dat er stappen gezet worden naar artificiële intelligentie, maar dat lijkt me nog voorbarig. Ik heb een aantal van zulke geautomatiseerde platformen getest en met de antwoorden die ze formuleren, ben je nog niet veel. Integendeel, ze geven bijna misleidende informatie. Ik ben wel een believer, maar we zijn nog tien jaar te vroeg voor bruikbare toepassingen in het juridische domein.” Toch wilde hij niet wachten. “In ons internetplatform SoConsult automatiseren we onze ‘authentieke intelligentie’, gebaseerd op onze dagelijkse

deep learning met het lezen van publicaties en het volgen van de rechtspraak.” De ontwikkeling van de module werd ingegeven door de marktvraag. “Dagelijks krijgen we standaardvragen over bijvoorbeeld wat in een arbeidscontract moet staan. Om nutteloze verplaatsingen en tijd te sparen, kan de cliënt nu via het internet zijn vraag stellen en documenten toevoegen. Wij kunnen onmiddellijk antwoorden of we de vraag kunnen oplossen, binnen welke termijn dit kan gebeuren en wat het de cliënt zal kosten. Na het akkoord van de cliënt, geven wij online antwoord en kan hij ook online betalen. Het puur schriftelijke advies werd intussen uitgebreid met video’s en mindmaps, die een persoonlijke en mense lijke toets geven. Op de website vertelt bijvoorbeeld een filmpje wat erbij komt kijken wanneer je werknemers in bitcoins wil belonen. Dit spreekt vlotter aan dan een saaie nota.”

>>> Ondernemers 04/18

20 | dossier #04

Is deze aanpak bruikbaar voor alle juridische aspecten? “Deze vorm van communiceren is slechts geschikt voor heel concrete, precieze vragen. Dit platform vormt ook een opstap om indien nodig een klassieke, persoonlijke consulting voor te stellen. Je kunt via dit kanaal geen algemene herstructurering of collectief ontslag begeleiden. In elk geval merken we in onze praktijk een toenemend aantal vragen die voor deze aanpak in aanmerking komen, zowel van ondernemingen als van particulieren. Mensen zijn het al gewoon om via het internet bijvoorbeeld hotels te boeken. Een bijkomend voordeel is dat je weet wat het je zal kosten. Wie verdere bijstand nodig heeft, kan nog altijd een afspraak maken.”

“Mensen zijn het gewoon om via internet hotels te boeken, dus waarom geen juridische vragen stellen?” WILLY VAN EECKHOUTTE

Verandert digitalisering uw vak? “De papieren bibliotheken verdwijnen. Juristen gebruiken steeds meer online informatiebronnen, spraak herkenning en deep learning. Ik ben betrokken bij een aantal experimen ten met artificiële intelligentie en big data, maar die brengen nog niet wat ervaren mensen kunnen bieden. Het juridische is nooit zwart-wit, er zijn altijd argumenten pro en contra. Het behoort ook tot de ervaring en menselijkheid van de advocaat om in te schatten hoe de rechter, die ook een mens is, persoonlijk op de argumenten zal reageren. Net zoals vertaalprogramma’s, doet ook ons digitale platform SoConsult het grove werk dat we daarna corrigeren en verfijnen. Na de startfase slaat het aan bij het publiek.” #

Teamleader, In The Pocket en StoryMe bundelden krachten in war for talent

Samen op zoek naar digitaal talent De drie Belgische techbedrijven Teamleader, In The Pocket en StoryMe organiseerden op 22 februari Job Noord. Dit jobevent ging door in Dok Noord en was gericht naar studenten en pas afgestudeerden. Voor snelgroeiende techbedrijven – Teamleader won eind vorig jaar de Deloitte Fast50 en In The Pocket de Trends Gazelle voor Oost-Vlaanderen – is nieuw talent essentieel om te groeien. Bedrijven in de digitale economie hebben moeite met het vinden van geschikte werknemers, zo blijkt uit de lijst met knelpunt beroepen 2018 van VDAB. Daarom zetten Teamleader, In The Pocket en StoryMe samen het jobevene ment Job Noord op poten. De drie zoeken naar een scala aan profielen, van developers tot marketing- en salestalenten. Teamleader ontwikkelt een cloudapplicatie voor CRM en sales, projectmanagement, tijdregistratie en facturatie, specifiek gericht op dienstverlenende kmo’s. In The Pocket ontwerpt en bouwt digitale

Ondernemers 04/18

producten met de nieuwste techno logieën op vlak van mobile, web, cross reality, machine learning en cloudtoepassingen. StoryMe helpt bedrijven en departementen met het behalen van hun doelen door op een doordachte manier video in te zetten.

Interactieve workshops Job Noord was een combinatie van drie interactieve workshops. In The Pocket gaf een workshop rond agile werken. Teamleader liet deelnemers via een businessgame kennismaken met de werking van een internati onale scale-up. Bij StoryMe konden geïnteresseerden meer leren over

hoe je kan winnen als bedrijf door video slim in te zetten binnen verschillende domeinen. Deze bedrijven groeien hard, en de werknemers ook. Codewoorden binnen hun bedrijfscultuur zijn: vlakke organisatiestructuur, aan gename werkplek en zelfsturende teams, waarbij de medewerkers de tijd en vrijheid krijgen om te expe rimenteren en onderzoek te doen. StoryMe heeft zelfs een happiness manager. # WWW.PUBLIC.TEAMLEADER.BE WWW. INTHEPOCKET.COM WWW.STORYME.COM

dossier #04 | 21

Koen Vingerhoets (KBC) ziet keerpunt in bedrijfstoepassingen

De technologische horde voor blockchain is genomen Dit jaar lanceren KBC en een groep Europese banken met blockchain een internationaal handelsplatform voor kmo’s. “De technologische horde is genomen, nu komt het erop aan de bedrijven te laten begrijpen dat je verder geraakt door samen te werken”, zegt blockchainspecialist Koen Vingerhoets van KBC. TEKST: ROEL JACOBUS - FOTO: SHUTTERSTOCK

In oktober 2016 won KBC een wereldwijde Efma-innovatieprijs voor haar concept ‘digital trade chain’ (DTC), een digitaal handels platform voor kmo’s dat alle partijen die bij een handelstransactie betrok ken zijn online en mobiel met elkaar verbindt. Begin 2017 tekende KBC met een groep Europese banken een overeenkomst voor de verdere ontwikkeling van deze innovatie tot een concreet product, daarin aangemoedigd door Voka. Koen Vingerhoets: “Ondertussen gingen we van zeven naar negen banken en liggen we in het Europese bankenlandschap nog steeds in pole position. In mei komt er een testfase voor een beperkte groep bedrijven, waarna we in september helemaal ‘live’ gaan. Onze groep beslaat België en Luxemburg (KBC), Frankrijk (Natixis, Société Générale), Duitsland (Deutsche Bank, UniCredit), Italië (Unicredit), Nederland (Rabobank), het Verenigd Koninkrijk (HSBC), Spanje (Santander), Scandinavië, de Baltische staten en Polen (Nordea).”

Krijgt u van bedrijven veel vragen voor blockchaintoepassingen? “De aandacht voor blockchain groeit exponentieel. Er zijn veel meer bedrijven mee bezig dan we dachten. Dat merken we uit de dagelijkse vragen en tijdens de presentaties en workshops die we geven bij onder

meer Vlerick Management School en Nexxworks. De moeilijkste horde is niet technologisch maar zakelijk. Bedrijfsleiders moeten kunnen afstappen van het idee om altijd alles alleen te doen en overschakelen naar een gezamenlijk proces waar iedereen beter van wordt.”

Hoe makkelijk of moeilijk is het om met blockchain te starten? “Vraag je beste programmeur of hij eens iets nieuws wil leren en een maand later is je eerste toe passing operationeel. Blockchain is slechts een heel klein stukje van je oplossing. Het is de plaats waar je bepaalde informatie die doorheen een proces nodig is, opslaat op een moment dat er over die informatie nog geen discussie is. Als er dan later een discussie komt, heb je een bron van waarheid om naar terug te grijpen. Er is heus niet veel nodig om dat technologisch te bouwen. De échte uitdaging ligt aan de business zijde: hoe selecteer je een project om mee te starten?”

Is dit een instrument voor het optimaliseren van de waardeketen tussen bedrijven? “Blockchain werkt inderdaad best als je erop samenwerkt om informatie in één proces te delen. Wij noemen het een single shared source of truth, een enige gedeelde bron van

“De aandacht voor blockchain groeit exponentieel. Er zijn veel meer bedrijven mee bezig dan we dachten” KOEN VINGERHOETS VAN KBC

waarheid. Je kunt dit logischerwijze gebruiken voor bijvoorbeeld supply chain management of het traceren van goederen. Uiteraard kan dit alleen wanneer je zeker bent van de verkregen informatie. In de bank sector kan blockchain ons helpen om ook de identiteit en betrouwbaar heid van mensen en organisaties buiten onze klantenkring te bevesti gen. Het verbreedt onze scope.” #

Ondernemers 04/18

22 | dossier #04

Waarom u als bedrijf maar beter begint na te denken over een AR-strategie

AR: haasje-over tussen de echte en de digitale wereld Augmented reality (AR) is the next big thing. Dat zegt Tim Cook, topman van Apple, en Jeroen Lemaire, ceo van In the Pocket, dat huist in het Gentse Silicon Valley, in Dok Noord. “Mijn advies aan onze kmo’s? Wacht niet af, maar ga met je laarzen in het slijk staan en onderzoek nu wat AR voor uw bedrijf in de nabije toekomst kan betekenen.” TEKST: SAM DE KEGEL – FOTO: IN THE POCKET

Als je vanuit de lift het kantoor van In the Pocket binnenwandelt, vier hoog, word je instant blij. Veel glas en zonlicht, een schitterend uitzicht op Gent, twee pingpongtafels ter verstrooiing, een vergaderruimte die lijkt op een minitheater. Hier wordt gewerkt aan de (technologieën van de) toekomst. Dat voel je. Reken daar maar AR bij. De app-bouwer is er sinds 2,5 jaar intensief mee bezig.

Geef mij eens een goede definitie van Augmented Reality (AR)? Jeroen Lemaire: “AR is het mengen van digitale beelden met echte. Je ‘legt’ een digitale laag over de echte wereld. AR staat nog in zijn kinderschoenen. Het is een heel jonge technologie, vergelijk het met de BlackBerry bij de start van de mobile-periode: die was onhandig en duur, maar je zag wel het potentieel. AR zal steeds krachtiger en perfor manter worden en evolueren naar ‘perfect AR’, waarbij je niet meer weet wat echt en wat digitaal is, nu zie je dat nog. Je zal kunnen kiezen om van een volledige werke lijkheid naar een volledig virtuele wereld te gaan. Dit gezegd zijnde, het verlangen om in een alternatieve realiteit ondergedompeld te worden is al veel ouder. In de Renaissance werden ook al plafonds geschilderd alsof het koepels waren. Trompe l’oeil, toen al.”

Ondernemers 04/18

Binnen het bedrijfsleven neemt AR een steeds grotere rol in. Van training op de werkvloer tot virtuele winkels met AR-producten. Is de technologie al echt doorgebroken? “Neen, zeker nog niet bij kmo’s. Maar vliegtuigbouwers kunnen zich geen werkplaats meer inbeelden zonder AR. Je kan de beelden ijken op de taak die moet uitgevoerd worden, of iemand belt in en ‘schetst’ de taak in jouw gezichtsveld. Papieren plannen die vervangen werden door computer en iPad, worden nu vervangen door AR-brillen. There’s no way back. Het personeel werkt daardoor veel sneller en foutlozer. Medewerkers zullen ook minder training nodig hebben om bepaalde functies uit te oefenen. Je laat bijvoorbeeld één hoog getrainde ingenieur communi ceren met jongeren die basisskills hebben; de ingenieur kijkt mee door de camera van de bril en tekent de richtlijnen.”

Welke hardware is er voorhanden voor AR-toepassingen? “Er is mobile AR via de smartphone. Zowel Google als Apple hebben ondertussen hun eigen AR-platform en gaan ervan uit dat AR het volgende grote platform zou kunnen worden qua interface. Dankzij hun toolkits kunnen we in enkele uren

al een digitale laag leggen op de werkelijkheid. Er zijn natuurlijk de brillen – denk aan de smart glasses in werkplaatsen – en de headsets zoals de HoloLens van Microsoft en de AR-headset van Magic Leap. Bij die laatste wordt er licht geprojec teerd op je oogbol, dat zich mengt met licht dat sowieso op je oogbol komt. Er komen ook slimme contact lenzen. Dat lijkt nog vreemd, maar van de allersterkste computer uit de jaren 90 hebben we nu een veelvoud in onze broekzak steken.”

Is AR al bekend bij kmo’s? “AR klinkt nog wat mysterieus voor vele kmo-bedrijfsleiders. ‘Ben ik er wel iets mee?’ Dus wachten ze af. Maar lees het artikel in de Harvard Business Review: Why every company should have an AR-strategy. Neem AR er niet bij als gimmick, maar maak een business case. Dat impliceert zelfs change management. Wij hebben zogenoemde AR Discovery Sprints, waarbij we relatief snel tastbare prototypes ontwikkelen, zodat een kmo al iets in zijn handen heeft. Zo hebben we voor Colruyt een AR-layer over de winkelrekken gelegd. Consumenten met intoleranties kunnen zo met een ‘eigen bril’ naar de retailspace kijken.”

dossier #04 | 23

Bang & Olufsen stelt consumenten in staat om hun producten in 3D in hun eigen woonomgeving te configureren. In AR-marketing zijn de toepassingen legio? “Klopt. Het voelt als echt. Normaal krijg je info via tekst en beeld in 2D en in onze fantasie moeten we dat projecteren in de 3D-wereld rondom ons. Met AR krijg je een visuele stimulus die rechtstreeks inplugt in je hersenen, waardoor het emotioneler is. Je moet niet meer in een cataloog kijken en je hersenen aan het werk zetten: ‘Hoe zou dit er bij mij thuis uitzien?’”

Is AR een haalbare kaart voor kmo’s qua kostprijs? “Je hebt 3D-assets nodig, de rest is geen rocket science. Maar als je de werkvloer wil organiseren op AR, moet je een stap verder durven gaan. Als je echt de waarde van AR wil capteren, moet je durven om nietgetrainde mensen in je complexe omgeving taken te laten uitvoeren, via AR. Als je wil orderpicken, zal

je ook je magazijn anders moeten inrichten, je teams op een andere manier moeten aansturen en zelfs rekruteren … Je hoeft daarom niet meteen je hele IT-budget om te gooien, maar het is wel belangrijk nu al met je laarzen in het slijk te gaan staan. Niet elke kmo hoeft trouwens een eigen oplossing te ontwikkelen. Er zullen steeds meer platformen ontstaan die oplossingen aanbieden. Net zoals je een app-economie hebt zien groeien rond mobile, ga je iets gelijkaardigs krijgen rond AR. Uber was niet mogelijk zonder apps, AR is nu a great solution to a problem that hasn’t been discovered yet. Misschien worden binnen tien jaar hele industrieën op zijn kop gezet door AR.”

Hoe kan AR nu al toegepast worden in productieomgevingen? “Biobakkerij De Trog doet al aan ingredient picking via een slimme bril. Maar ik ken bitter weinig voorbeelden (wijst naar Gentse haven, vlakbij). Ook de Gentse havenbedrijven maken weinig of niet gebruik van AR, vaak hebben ze zelfs

nog geen degelijke mobile strategy. Misschien moeten ze mobile overslaan en meteen overstappen naar AR. Bij Apple werken 1.000 bollebozen aan een prototype, een bril die in 2020 de iPhone zou vervangen of minstens als add-on kan dienen. De toekomst van interface is de combinatie van AR met voice en Artificiële Intelligentie (AI).”

De mens schiep de robot naar zijn evenbeeld. Maar in hoeverre zijn we nog aan zet binnen vijftig jaar? “Van opleiding ben ik filosoof (lacht). In veel soorten van intelligentie zijn we al voorbijgestoken door de robots. De Zweedse filosoof Nick Bostrom voorspelde op een van onze conferenties dat AI op alle fronten menselijke intelligentie zal overtreffen (= stadium van human level AI, sdk), in pakweg 2048. Dan heb je per definitie geen mensen meer nodig om jobs uit te voeren, tenzij om baby’s te knuffelen en kinderen te troosten.” #

Ondernemers 04/18

24 | dossier #04

Haal als familiale kmo meer uit uw financiële administratie Bij heel wat kmo’s besteedt de financiële afdeling veel manueel werk aan het verwerken van papieren documenten zoals aan- en verkoopfacturen, bankafschriften, de opmaak van rapporten, enz. Door digitalisatie stapsgewijs te omarmen, kunt u als bedrijfsleider meer waarde halen uit uw financiële administratie alsook naar een sterker controlegevoel toewerken. Maar hoe gaat u hiermee van start? Volgende vergelijking maakt het duidelijker. Veel ondernemingen investeren in het optrekken van een nieuw bedrijfsgebouw om op die manier een verdere groei mogelijk te maken, de samenwerking tussen de verschillende diensten te ondersteunen en talentvolle mede werkers aan te trekken. Vertrek- en aanspreekpunt hierbij is steeds de architect die een bouwplan maakt op basis waarvan kan worden verder gewerkt. Een gelijkaardige aanpak is ook nodig voor het slimmer inzetten van uw financiële administratie. Het Deloitte finance transformatie plan, op maat gemaakt voor uw eigen finance team, zorgt ervoor dat alle neuzen in dezelfde richting wijzen en dat iedereen binnen het bedrijf meewerkt aan de beoogde einddoelen.

Wie beogen we? Deze benadering richt zich specifiek tot familiale kmo’s waar er (te) veel tijd verloren gaat aan administratief manueel en vaak dubbel werk bij de verwerking van aan- en verkoop facturen, bankafschriften, loon administratie, enz. In deze gevallen is er vaak weinig tot geen ruimte meer om periodiek een financiële foto te maken, knipperlichten te analyseren en acties met de business op te volgen. Het goede nieuws is dat u de financiële administratie binnen uw onderneming performanter kunt maken door te investeren in diverse digitaliseringsoplossingen zonder dat dit u op termijn meer kost. Zo kan er gekeken worden naar

Ondernemers 04/18

applicaties specifiek voor de digitale verwerking van aankoopfacturen, verkoopfacturen, betalingen,... Daarnaast kan de implementatie van een goede rapporteringstool (bv. Emasphere, QlikSense, PowerBI, …) u als bedrijfsleider toelaten om meer inzichten te krijgen in de financiële en operationele bedrijfs resultaten. Deze bijkomende infor matie kan leiden tot meer controle, een hogere omzet, een sterkere marge en financiële debt-ratio.

Onze aanpak

bijvoorbeeld automatisch ontvangen worden via een E-factuur, digitaal goedgekeurd, automatisch ingeboekt en digitaal gearchiveerd.

Conclusie Bent u bedrijfsleider van een fami liale kmo met groeiplannen, of staat er een nieuwe generatie te wachten om de onderneming over te nemen, dan is de digitalisering van uw financiële administratie een troef. Kernwoorden hierbij zijn ‘efficiëntie’ en ‘inzichten’, resulterend in een sterker controlegevoel! #

Ons Finance Transformation-team neemt uw taak niet over, maar helpt uw administratieve verantwoorde lijke om efficiënter te werken en minder manueel werk te doen. Om dit doel te bereiken, delen we onze expertise, coachen we uw mede werkers en maken we een stappen plan op en dit op maat van uw onderneming. In de eerste (ontdekkings)fase bekijken we samen met u welke administratieve en rapporterings processen binnen uw kmo goed lopen en welke minder. Vervolgens onderzoeken we meer in detail welke acties kunnen worden ondernomen om uw doelstellingen te bereiken. Onze specialisten komen ter plaatse en bekijken hoe uw huidige workflow kan worden verbeterd. We doen aanbevelingen m.b.t. de implemen tatie van een gestandaardiseerd en gedigitaliseerd rapporteringsproces, digital finance tools geconnecteerd aan de boekhouding, het bijhouden van gecentraliseerde informatie,… Een aankoopfactuur kan

ULRIKE DEBELS Director | Business Control & Technology udebels@deloitte.com DELOITTE ACCOUNTANCY Raymonde de Larochelaan 19A, 9051 Gent, Belgium Tel/Direct: + 32 9 393 75 85 www.deloitteprivate.be

dossier #04 | 25

Kris Walraevens (Incrius) over de noodzaak om bedrijfszekerheid te beveiligen

Nobele hackers werden professionele gijzelnemers “Cybersecurity is zorgen voor de bedrijfs zekerheid. Denk niet dat alleen heel grote bedrijven geviseerd worden”, zegt Kris Walraevens van Incrius. Met een goede strategie kun je vermijden dat je in de val trapt van professionele fraudeurs die meestal alleen op losgeld uit zijn. TEKST: ROEL JACOBUS – FOTO: INCRIUS

Incrius uit Laarne ontstond in 1978 als importeur van microprocessoren voor het optimaliseren van tel systemen voor katoenweverijen op basis van transistors. Een hele mond vol voor de basis van wat vandaag ICT-dienstverlening is. “Op 40 jaar tijd zagen we de beveiliging van informaticasystemen sterk evolueren”, zegt zaakvoerder Kris Walraevens. “De cybersecurity verschoof van een firewall – letterlijk een gesloten deur tegen ongewenste binnendringers – die als een commodity mee verkocht werd, naar een aparte, gespecialiseerde kennis. Beveiliging is nu iets wat we van bij het ontwerp van een ICT-systeem meenemen. Security is voor ons een aparte kennispijler, een focusgebied.”

Het beveiligingswerk lijkt nooit af? “De wereld verandert snel en je moet continu met elke nieuwe ontwikkeling meegaan. Toen ik 18 jaar geleden in dit bedrijf stapte, was hacking een nobele kunst om beveiligingslekken te signaleren en te tonen hoe technisch sterk je was. Vandaag is het een misdaad business. Hackers besmetten ICT-systemen, blokkeren data en vragen losgeld opdat je opnieuw zou kunnen werken. Ze zijn de beveiligingswereld steeds een stapje voor, het is dus van belang om bij te blijven. Wij raden trouwens altijd af om losgeld te betalen, want dat houdt die onderwereld in stand.”

“We raden af om losgeld te betalen, want dat houdt de onderwereld in stand” KRIS WALRAEVENS, INCRIUS

“De zwakste schakel zijn de gebruikers, die door pro fessionele fraudeurs om de tuin geleid kunnen worden. Bijvoorbeeld een e-mail die van de baas lijkt te komen, kan je naar een onheuse website proberen af te leiden. Dat zie je pas wanneer je over de link hoovert (met de muis schuiven zonder te klikken, rj).” “Het grootste risico zit bij veel ondernemingen in de oudere systemen. Aan een productiemachine die 25 jaar moet meegaan, 25 jaar lang hetzelfde computersysteem koppelen, is geen goed idee. Voorzie voor zulke systemen een aparte strategie.”

Wat als het toch fout loopt? Wat zijn de basisregels voor cybersecurity? “Bedrijfszekerheid staat voorop. Werk daarom een strategie uit om in alle bedrijfsprocessen de risico’s af te dekken. Zorg in de eerste plaats dat je optimaal beveiligd bent. Vervang minstens om de vijf jaar de firewall, want daarna kan hij technologisch niet meer mee. Voorzie een goede antivirusstrategie met centraal beheer. Scan e-mails en webverkeer en geef enkel externe toegang via beveiligde verbindingen met multifactor authenticatie. Bekijk ook je wifi eens met andere ogen.”

“Werk een bedrijfszekerheidsplan uit. Combineer de technologische en mentale beveiliging met een back-upstrategie. Als er dan iets gebeurt, kun je de data terugzetten. Voorzie ook dat alle bedrijfsvestigingen verder kunnen blijven werken. Het spreekt voor zich dat een grote bank veel meer beveiliging moet inbouwen dan een productiebedrijf, maar in veel gevallen volstaan relatief kleine aanpassingen. En vraag deskundig advies. Cybersecurity is immers een hoogtechnologische kennis business geworden.” # WWW.INCRIUS.BE Ondernemers 04/18

26 | dossier #04

4 tips om efficiënt te digitaliseren als familiebedrijf Digitalisering en nieuwe technologieën hebben het klassieke bedrijfsmodel op zijn kop gezet. Stilstaan blijkt heel vaak een synoniem voor achteruitgaan, maar het is niet voor elk bedrijf even evident om op de digitale trein te springen. Ook familiebedrijven gaan handenwringend op zoek naar nieuw talent dat hun digitale teams kan versterken. Internationaal is Pedro Earp, de chief disruptive growth officer van AB InBev, ongetwijfeld het bekendste voor beeld van een jong digitaal talent dat het tot topmanager bij een groot familiebedrijf heeft geschopt. Jonge talen ten, vaak late dertigers of vroege veertigers, krijgen aan de top van familiebedrijven doorgaans de rol van chief information officer (CIO), chief innovation officer (ook CIO) of chief digital officer (CDO) toegewezen. Wat hun functie ook is, ze helpen de familie bij het vernieuwen van de focus van het bedrijf.

Voor technologie-ondernemer, auteur en spreker Peter Hinssen mag het allemaal nog wat sneller gaan. “De voorbije twee jaar heb ik vastgesteld dat veel familie bedrijven de digitalisering ernstig nemen, maar ze handelen er nog niet altijd naar.” Dat familiebedrijven soms afwachten, heeft vaak te maken met het inzicht dat het veranderingsproces verder gaat dan het aan werven van een briljante jonge CDO of het vinden van een geschikte onafhankelijke bestuurder. De versterking heeft een kader nodig, maar hoe creëer je dat?

1. Herbekijk je businessmodel

3. Lijn de functietitels scherp af

Onderzoek goed wat de kansen zijn, wat je precies wil claimen en welk talent je daarvoor nodig hebt. Als familiebedrijven investeren in innovatie, nieuwe techno logie of digitalisering, moeten ze de impact daarvan correct inschatten. “Maak vooraf goed je huiswerk”, geeft Wouter Torfs van Schoenen Torfs mee. “Of, concreter: onderzoek goed wat de kansen zijn, wat je precies wil claimen en welk talent je daarvoor nodig hebt. Strategie is zeer belangrijk.”

Zodra je fundamenten goed zitten, kan je de juiste profielen op je hertekende organigram plaatsen. Maar nieuwe, klinkende titels kunnen schemerzones creëren. Een innovation manager, een digital manager of een disruption manager? Door te strooien met functies die elk een stukje van het digitale veranderingstraject opeisen, kan chaos ontstaan.

2. Digitalisering is geen imago-oefening Je goed voorbereiden, dat betekent ook duidelijke doel stellingen formuleren voor de CIO of CDO. Veel familie bedrijven nemen tijd om de doelstellingen voor de lange termijn duidelijk af te bakenen. Het is beter wat langer te wachten en de impact goed in te schatten, dan snel een sprong in het duister te wagen. “Familiebedrijven digitaliseren haast nooit voor het imago”, constateert Peter Hinssen. “Bij grote niet-familiale bedrijven zie ik dat weleens gebeuren: ze halen voor de schone schijn een onafhankelijke bestuurder met sterke digitale vaardigheden binnen. Als familiebedrijven de stap doen, dan is het serieus en passen ze de vernieuwing toe op alle niveaus: verkoop, omgaan met klanten, het hele businessmodel.”

Ondernemers 04/18

4. Luister naar de digital natives Kan een familiebedrijf zomaar een rasechte digital native van pakweg 25 of 30 jaar op de stoel van de CIO zetten? De meeste bedrijven kiezen voor iets oudere profielen, 40 jaar of ouder, en zorgen voor een kader waarin het jonge talent zakelijke maturiteit kan opbouwen. Tegelijk is de sterke vertrouwdheid met het digitale een kans. “Nog te veel raden van bestuur bestaan uit vijftigers in een grijs pak, die over de strategie praten, terwijl er elke dag jonge mensen in het bedrijf starten”, zucht Peter Hinssen. “Luister naar hen en gebruik hun digitale bagage.”

over kleine en grote zaken #04 | 27

OVER KLEINE EN GROTE ZAKEN Een cursief over het wel en wee op de Oost-Vlaamse werkvloer. Elke gelijkenis met bestaande personen en/of situaties is louter toeval.

Teambuilding, terreurniveau drie TEKST: SAM DE KEGEL ILLUSTRATIE: LISE VANLERBERGHE

De jongere collega’s hoopten natuurlijk op een spannend paintballgevecht, gecombineerd met een ontsnapping uit een escape room - de nieuwste trend in teambuildingland. Jean daarentegen, de veertig net voorbij, droomde van een wandeling aan het Zwin. Hij associeerde de zee met rust gevende duinen en kabbelende golfjes. Maar niet deze keer. Want hoewel het ‘feestcomité’ van zijn werkgever had beslist om naar zijn favoriete bestemming te trekken voor de onver mijdelijke teambuilding, voelde Jean al snel nattigheid. Hij had een gloeiende hekel aan teambuildings. Ze werken niet, want ze bulken van de verplichtingen en je kan mensen niet forceren, vond Jean. Een geolied team bouwen is een werk van jaren, dat doe je niet op één vrijdagnamiddag.

juiste sjortechniek beheersten. Maar het tegendeel was waar. Ze strooiden samen de bevelen rond.

De opdracht: met vereende krachten een vlot sjorren en zo snel mogelijk een parcours afleggen in de Noordzee. “Zo dadelijk verdeel ik jullie in twee groepen”, zei de CEO. “Elke groep krijgt hetzelfde materiaal – 8 olievaten, 12 planken, sjortouw en peddels. Maar het allerbelangrijk ste”, en hij wees met zijn rechterwijsvinger naar zijn hoofd: ‘Leg jullie hersens samen. Werk samen! Samen zijn jullie slimmer, net zoals op de werkvloer.”

‘Komaan, peddelen, Jean. Ben je een Viking of een sissy?’ Maar Jean, half zeeziek, stak zijn peddel verkeerd in het water en tuimelde het zeesop in. Wanneer zijn kompanen hem weer uit zee hadden gevist, was het kalf al lang verdronken. Jean was de pineut en kreeg het hoongelach van de meeste collega’s over zich heen.

Jean trok zijn wetsuit aan. Het klamme zweet druppelde langs zijn nek over zijn rug naar beneden. De Apocalyps was nabij, temeer omdat hij in een groep werd ingedeeld met Koen en Bart, twee werknemers die hij op de werkvloer angst vallig vermeed. De eerste zou brute kracht aanwenden, de tweede zijn beperkt verstand, wist Jean. Net zoals op de werkvloer. Stilletjes hoopte Jean dat ze elkaar in de haren zouden vliegen, in de overtuiging dat zij allebei de

‘Jean, je legt de tonnen veel te ver uit elkaar.’ Koen gaf hem een por in de rug. Bart was padvinder geweest en pochte dat hij met een afgebroken rietstengel onder water adem kon halen. ‘Jean, godverdomme, je moet dat kruispunt vastsjorren met een kruissjorring.’ Hulpeloos tuurde Jean naar de hemel. Dit begon meer en meer op een horrorteambuilding te lijken. Na een halfuur leek het vlot zeewaardig en duwden ze het vooruit, tegen de schuim koppen in. Het andere team, mét de CEO, lag algauw vijftig meter voor en rondde de eerste boei.

In de nabespreking – geen teambuilding zonder een nabespreking – kreeg Jean te horen dat hij zich te weinig collegiaal had opgesteld. ‘Tijdens crisismomenten kun je uitblinken of ten onder gaan, Jean!’ zei de CEO. ‘Je moet meer leiderschap tonen, laat je niet in een hoek drummen.’ Jean hield er een gedeukt zelfvertrouwen aan over. Hij wist dat een teambuilding gelijk staat met terreurniveau drie, elk moment kan er een act of terrorism plaatsvinden. #

Ondernemers 04/18

28 | pixels #04

Van de Calseyde Op 27 februari 2018 waren we te gast bij Van de Calseyde Hydraulics in Gent. Dit rasechte familiebedrijf, opgericht kort na 1918, is geëvolueerd van een toeleveringsbedrijf naar de autohandel tot een volwaardige invoerder van hogedrukslangen en -koppelingen. Achterneven Louis en Arnaud staan sinds de zomer van 2017 als vierde generatie aan het roer. Zij vertelden samen met hun vaders hoe zij het overnameproces ten gronde hebben voorbereid. Aansluitend schetste Karel Vercruysse (Deloitte) het inhoudelijke kader rond het thema: ‘hoe ver zeker ik de toekomst, waarde en continuïteit van mijn bedrijf?’. We legden ook even de link naar Transitio, een nieuw, vertrouwelijk lerend netwerk voor kmobedrijfsleiders die zich willen voorbereiden op de waardebepaling en continuering van hun bedrijf. Ook het volledige aanbod van Plato-trajecten werd uit de doeken gedaan. Afsluiten deden we met een korte rondleiding in het bedrijf en een gezellig netwerkmoment.

Big Refresh Op maandag 26 februari 2018 liep bij Voka OostVlaanderen de vierde editie van de ‘Big Refresh’, een dag programma met gratis updates en infosessies voor de Voka-leden. In totaal noteerde Voka Oost-Vlaanderen 450 inschrijvingen voor één of meerdere van de 9 programma’s die verpreid over de Gentse Voka Box gratis werden aangeboden. Het concept is eenvoudig en wordt fel gesmaakt. De lezingen, presentaties en debatten zijn kort (maximaal 1,5 u), actueel en met een duidelijk praktisch bruikbare insteek. Themata waren dit jaar fraudebestrijding, innoveren in exponentiële tijden, bitcoin en blockchain, innovatiesteun, influencer marketing, GDPR, video marketing. Ook de politieke en economische actualiteit kwam ruim aan bod met een sessie over de vennootschapsfiscaliteit (Zomerakkoord) en een debat over de conjunctuurvooruitzichten, geleid door collega Voka-hoofdeconoom Stijn De Cock. Een volgende uitgave van The Big Refresh is voorzien voor 14 september 2018.

The Big Refresh geniet de steun van Interreg 2 Seas.

Ondernemers 04/18

pixels #04 | 29

Vliegende starters Op 22 februari 2018 bracht Vliegende Starters tweehonderd beloftevolle ondernemers samen in The Lab in Zwijnaarde. Wat volgde was een inspiratieavond voor (pre)starters en jonge bedrijven met live verbinding met New York, ondernemers verhalen om ‘u’ tegen te zeggen en 320 geboekte business dates.

>>>

Ondernemers 04/18

30 | viavoka #04

Smartphoto zet sterke cijfers neer dankzij overname Webprint, gerichte marketing en nieuwe producten Smartphoto uit Wetteren kon in 2017 mooie resultaten boeken. De omzet bedroeg 45,6 miljoen euro, een toename van 1%. Maar de bedrijfskasstroom was goed voor 6,6 miljoen euro en dat is een stijging van bijna 45%. Het vroegere Spector kende moeilijke tijden maar wist het tij te keren vanaf 2013. Het e-commerce bedrijf is nu actief in 14 landen en concentreert zich vooral op fotoboeken en -geschenken. In 2016 nam Smartphoto het Nederlandse Webprint over en realiseerde hiermee een belangrijke kostenbesparing. Met doorgedreven marketinginspanningen en een verdere uitbreiding van het gamma producten wil Smartphoto de groei de komende jaren verderzetten. Bovendien wordt ingezet op bestellingen via smartphone en tablets. www.smartphoto.be

ViaVoka viavoka@voka.be

TELEX

TH Trucks onthult plannen voor servicepunt Erembodegem Op 6 maart presenteerde TH Trucks in de Filatuur in Aalst zijn plannen voor een nieuw servicepunt in Erembodegem. “TH Aalst” wordt de 13de vestiging van de TH Group in België en zal een servicepunt zijn voor de merken DAF en Kögel. De opening staat gepland in de zomer van 2018. Met de nieuwe vestiging wil TH Trucks zijn dealernetwerk versterken en de service naar klanten in de regio’s Aalst en Pajottenland optimaliseren. www.th-group.eu

VRAAG: Wij kregen een aangetekend schrijven van de interregionale verpakkingscommissie (IVC) met de melding dat wij voor 2015, 2016 en 2017 niet in orde zijn met de terugnameplicht voor verpakkingen. Wij zijn eigenlijk niet op de hoogte van deze verplichting. Wij kopen goederen aan in het buitenland, verwerken die in ons magazijn ontvangen en sturen die vervolgens naar de klant. Dat wij het IVC hierover moeten informeren of ons laten aansluiten bij een erkend organisme voor verpakkingsafval was ons totaal onbekend.

ANTWOORD: Sedert 2009 is er wetgeving omtrent verpakkingsafval van kracht. Iedereen die in België meer dan 300 kg verpakkingen op jaarbasis op de markt brengt is verpakkings verantwoordelijke en heeft een aantal verplichtingen inzake terugname en recyclage van deze verpakkingen. Als u verpakte goederen aankoopt en in België op de markt brengt bent u enkel verpakkingsverantwoordelijke voor de goederen die u in het buitenland aankoopt. Voor de goederen die u van een Belgische leverancier aankoopt is de verkoper verpakkingsverantwoordelijke. Diegene die goederen in het buitenland aankoopt en hier op de markt brengt wordt beschouwd als een verpakkingsverantwoordelijke type B. U bent ook verpakkingsverantwoordelijke voor de goederen die u in het buitenland aankoopt en hier in een productieproces gebruikt (die u dus hier leegmaakt). Dit wordt verpakkingsverantwoordelijke type C genoemd. U kan zelf aan de terugname en recyclageverplichtingen voldoen of u kan hiervoor aansluiten bij de erkende organisa ties Val-I-Pac of FostPlus. Val-I-Pac neemt de verantwoordelijk heden over voor de bedrijfsmatige verpakkingen (verpakkingen van goederen geleverd aan bedrijven en transportverpakkingen), FostPlus voor de huishoudelijke verpakkingen. Indien u

Ondernemers 04/18

aansluit bij deze organisaties nemen zij alle verantwoordelijk heden over, maar betaalt u uiteraard een bijdrage op basis van de hoeveelheden verpakkingen die u op de markt brengt en de types verpakkingen. Infomeer bij deze organisaties ook naar de mogelijkheden om retroactief aan te sluiten, u kan zowel bij Val-I-Pac als bij FostPlus 5 jaar retroactief aansluiten. Indien u zelf aan de verplichtingen voldoet moet u dat melden aan het IVC (interregionale verpakkingscommissie) en moet u aantonen dat u voldaan hebt aan de recyclageverplichtingen. Hou er rekening mee dat er hoge boetes staan op het niet nakomen van deze verplichtingen. #

Meer info – www.ivcie.be: de website van de interregionale verpakkingscommissie – www.fostplus.be: website van het erkend organisme voor huishoudelijk verpakkingsafval – www.valipac.be: website van het erkend organisme voor bedrijfsmatig verpakkingsafval – www.preventpack.be: website met tips voor verpakkingspreventie

met falen en opstaan #04 | 31

MET FALEN EN OPSTAAN Elke mislukking is een leermoment. Ondernemers over falen en weer opstaan.

“Mijn grootste trots is dat ik niemand heb moeten ontslaan” Het echtpaar Patrick en Maddy De Neef bouwde hun zaak DNP Express, goed voor 57 werknemers, op vanaf niets. Wat begon als een eenmanszaak groeide uit tot een gezonde en groeiende kmo die medicijnen, tandprothesen en gevoelige documenten transporteert. Patrick, drijvende kracht, was onmisbaar voor de zaak. Maar dat was buiten kanker gerekend. TEKST: MARIJKE VAN GYSEGEM

“Ik was al ondernemer, met een medevennoot, toen ik nog studeerde. Dat diploma heb ik nooit gehaald, wel ben ik vrij snel met een nieuwe zaak begonnen, DNP. Ik heb die vanuit het niets opgebouwd en dat was heel hard werken. Er is een periode geweest dat ik non-stop werkte en amper sliep. Ik werd geveld door zware klierkoorts, en kreeg van de dokter te horen dat ik moest rusten. Maar daar was geen tijd voor: ik moest en zou mijn zaak verder uitbouwen.” Het virus van Epstein-Barr, dat onder andere klierkoorts veroorzaakt, liet zich niet zomaar aan de kant zetten, met verdere gezondheidsproblemen tot gevolg. Patrick kreeg een bol in de keel. Een onschuldige ontsteking van een spier, zo werd gedacht. Tot slikproblemen en een verstoorde smaak hem dwongen om dit verder te laten onderzoeken. “Ik had zelfs het bloedresultaat van de oncoloog nog niet toen het gezwel al werd weggenomen. Toen moesten we plots, op zaterdagochtend, naar de oncoloog. Je moet je zaak uit handen geven, zei die, we gaan maandag verder opereren. Die week onder ging ik vier scans en twee operaties. We namen maatregelen zodat ik de zaak verder kon leiden vanuit het ziekenhuis.”

“Werk keihard, maar werk om te leven, leef niet om te werken”

Maar daar bleef het niet bij. Er volgden zeven helse weken van extreem zware bestralingen en chemo. Patrick moest in het ziekenhuis worden opgenomen terwijl hij vocht voor zijn leven. “Intussen vocht ik net zo hard voor mijn zaak. Ik kon en wou bepaalde zaken niet uit handen geven. Er waren klanten die alleen met mij wilden praten. Ik heb twee mensen aangeworven, in mijn ziekenhuiskamer, die nog steeds bij ons werken. Achteraf gezien een mirakel, want onder invloed van de zware dosissen morfine sloeg ik soms wartaal uit. Maar mijn zaak is mijn kind en mijn trots. Bovendien heb ik een verantwoor delijkheid naar mijn werknemers toe: die mensen hebben een gezin en een huis af te betalen. Het is mijn grootste trots dat ik niemand heb moeten ont slaan. Mijn echtgenote Maddy was op elk moment mijn steun en toeverlaat, beter dan het beste medicijn.” DNP Express overleefde niet alleen, maar floreert en groeit volop. En Patrick is een levensles wijzer: “Je moet keihard werken als je iets wil opbouwen. Maar je moet werken om te leven, niet leven om te werken. Ik kan mijn zaak nu leiden vanop afstand, en om mijn gezondheid te ondersteunen, maak ik bergwandelingen, boven de 1.500 meter. Dit is een natuurlijke ozontherapie, je moet de resultaten zien in mijn bloedwaarden: geen medicijn kan dat evenaren. Bovendien zet ik mij in voor Rekanto en Levensloop. “ #

Ondernemers 04/18

32 | cultuurkriebels #04

De Werf: 30 jaar culturele warmte en economische impact

“Cultuur zorgt voor werkgelegenheid en financiële return” 11,1 miljoen euro output, 4,2 miljoen euro toegevoegde waarde en 101 voltijdse jobs met een fiscale terugvloei van 4,4 miljoen euro. Dat is de economische impact die De Werf als cultuurcentrum in een centrumstad genereert. Het cultuurhuis is nu dertig jaar jong en evolueerde nonstop, net zoals een…werf. 5 maart 1988. Het glazen cultuurhuis opent de deuren en vliegt er meteen stevig in. Met een flink uit de kluiten gewassen programmatie bouwt De Werf gestaag aan zijn programma, uitstraling en naambekendheid. Het programma kreeg een breed draag vlak met voor elk wat wils: theater naast dans, klassieke muziek naast populaire deuntjes. De programma toren trekken het culturele landschap in op zoek naar nieuwigheden en spraakmakende producties, bekende en minder bekende artiesten. Internationale artiesten als Randy Newman, Mikis Theodorakis, Lionel Hampton, Wim Vandekeybus, Joaquin Grilo, Jan Fabre, Jan Lauwers & Needcompany vinden in of door De Werf een nieuw en aandachtig publiek. André Rieus en Geert Hostes wieg staan in De Werf.

Cultuur brengt samen Ook nu, dertig jaar later, zet De Werf nog steeds in op een kwalitatief nationaal en internationaal aanbod met o.a. 7Fingers, Herman Van Veen, Rosas, Philippe Geubels, Sidi Larbi Cherkaoui, María Pagés en vele anderen.

Ondernemers 04/18

cultuurkriebels #04 | 33

Yvan Verhavert, directeur de Werf: “De Werf trad gedu rende zijn dertigjarig bestaan ook meer en meer uit zijn cocon en bracht zijn cultuur naar plaatsen waar het goed vertoeven is, waar mensen graag samenkomen, naar gezellige zaaltjes onder de kerktoren of naar afgelegen panden. Het rijke culturele leven met lokale actoren op het vlak van muziek en theater inspireerde eveneens tot bijzondere samenwerkingen.” De Werf ging evenmin de uitdaging uit de weg om zelf producties op te zetten. De kindermusical Gewapend illustreert dit ten volle. En wat zou De Werf zijn zonder een internationaal tintje: Papier, Beeld en Basis bracht internationaal erkende kunstenaars naar Aalst. Binnen het dansaanbod werd het Australian Dance Theatre een vriend aan huis, de multidisciplinaire edities van de Belforthappening brachten de Spaanse (Vicente Amigo, Paco Peňa…), Ierse (Dervish, Eimear Quinn…), Portugese (Christina Branco, Cesaria Evora, Fernando Lameirinhas…), Cubaanse (Orquesta Aragon, Septeto Habanero, Eleados Ochoia…) cultuur naar Aalst.

Cultuur vormt Maar, De Werf is niet alleen synoniem voor podium. Het aanbod wordt ook gekruid met een goed onder bouwd school- en jongerenprogramma met een stevig vormingspakket en een waaier aan interessante expo’s. Het vormingsaanbod breidde uit van een aanbod dat in den beginne in hoofdzaak gesitueerd was binnen de vrijetijdssector naar een aanbod dat inspeelt op het verwerven van competenties en bijdraagt tot de totale persoonsontwikkeling. Yvan Verhavert, directeur de Werf: “De Werf bouwde de voorbije dertig jaar een reputatie op die stad en regio overstijgt. Iets wat mogelijk is dankzij de steun en inspanningen van beleidsmakers, het stadsbestuur, de raad van bestuur, de partners uit de profit sector en non-profit sector, de vele nationale en internationale artiesten, de talrijke bezoekers en de onverdroten inzet en het dynamisme van een ploeg medewerkers die het beste van zichzelf geven.”

Cultuur brengt op De stad Aalst bedient een hinterland van ruim 300.000 inwoners. De Werf Aalst is een van de zeldzame cultuur centra die onlangs een onderbouwde economische meting liet uitvoeren (zie illustratie). Yvan Verhavert, directeur de Werf: “Wat voor Aalst geldt, geldt evenzeer voor de cultuurhuizen in de andere centrumsteden. Wat zwaar onderschat werd, wordt nu wetenschappelijk bevestigd: iedere cent voor cultuur brengt op, veel zelfs. Cultuur zorgt voor werkgelegenheid, voor brede economische activiteiten en genereert een belangrijke financiële return. Er is sprake van een multiplier effect, van zelfs één tegenover drie.”

Bezoekers e 2,6 miljoen + 100.000 bezoekers

31 voltijdse jobs

e 2,4 miljoen lopende uitgaven jaarlijks

Grote huurders

e 2,4 miljoen investeringen 2013-2018

e 0,3 miljoen 15 huurders

Totale jaarlijke econmische impact e 11,1 miljoen output

e 4,2 miljoen

toegevoegde waarde

101

voltijdse jobs

e 4,4 miljoen

fiscale terugvloei naar de overheid

De economische impact reikt veel verder dan alleen de opbrengst van zaalhuur en ticketverkoop. Naast de economische impact is er ook nog de bijdrage die een cultuurcentrum levert voor de beleving en de uitstraling van een stad of de rol die het speelt bij het aantrekken van nieuwe handelsactiviteiten en de positieve impact op leegstand. Cultuur en economie zijn ook sterke partners voor horeca, middenstand, toerisme en citymarketing.

Wat zijn de uitdagingen van morgen? Yvan Verhavert, directeur de Werf: “De vaste, trouwe bezoekers blijven boeien via publieksbinding en -werking, de nieuwsgierigheid van de reguliere bezoekers prikkelen voor minder evidente producties, het bereiken van een nieuw publiek rekening houdend met de maatschappijsamenstelling en de uitdagingen op het vlak van diversiteit, de samenwerkingsverbanden met de cultuurcentra uit de omgeving intensifiëren en het gebruik van de infrastructuur herdefiniëren, de programmatorische invulling herdenken, een herbestemming geven aan vrijgekomen infrastructuur.” Boeiende tijden in een immer veranderende culturele situatie. #

Ondernemers 04/18

De juiste stemming Check uw inbox op 17 april 2018 voor meer info over uw gratis ticket

Een prettig positief programma rond ondernemen, verkiezingen en heerlijke muziek

22 mei 2018 | Vooruit | Gent

Family Business Happening 2018 Inspiratie-event met o.a. Ivan De Witte en Jean-Paul Macharis 03.05.2018 | Libert Paints, Gent Gratis en exclusief voor Oost-Vlaamse familiale ondernemers HET BELANG VAN WAARDEN IN UW ONDERNEMING

Ivan De Witte

• Boeiende getuigenissen van familiale ondernemers Tom Du Caju (Du Caju Printing), de familie Libert (Libert Paints) en Alain Bostoen (Christeyns) • Concrete tips & tricks door experten als Bernie Caessens en Deloitte • Inspirerend duogesprek met Ivan De Witte (KAA Gent, ex-Hudson) en Jean-Paul Macharis (VPK Packaging) Alle generaties welkom! Info en inschrijven via www.voka.be/activiteiten/family-business-happening2018

Jean-Paul Macharis

Full partners

• 17.00 u | Statutaire algemene vergadering Voka Oost-Vlaanderen • 18.00 u | Panelgesprek: Gemeenteraadsverkiezingen 2018: besturen in de stad van morgen Keynote: Jan Jambon, federaal minister van Binnenlandse Zaken Jubilee 2018: jarige bedrijven in de spotlights • 20.15 u | Receptie • 21.30 u | Concert door Isolde Lasoen

Voka Netwekkers 25.04.2018 | Dok Noord, Gent Gratis en exclusief voor leden

AGENDA Schrijf alvast in uw agenda: • •

Ochtendstond heeft goud in de mond! Nog voor de werkdag aanvangt, verzamelen we met een groepje ondernemers op een verrassende locatie om te netwerken. Het blijft niet bij vrijblijvend kletsen, want het doel is om met concrete vragen te komen en met echte business naar huis te gaan - na een welverdiend ontbijt!

Info en inschrijven via www.voka.be/activiteiten/vokanetwekkers

Focuspartners

Meer info? netwerking.gent@voka.be of www.voka.be/oost-vlaanderen

• • • •

De Langhe Advocaten

De gesplitste aankoop van vastgoed in het vizier van de fiscus De media berichtten onlangs dat de fiscus er in de toekomst gedurende controles nauw op zal toezien dat de waardering van het vruchtgebruik – in de gevallen van een gesplitste aankoop (vruchtgebruik / blote eigendom) van een onroerend goed – aan de hand van correcte maat staven gebeurd is. Voordelen van de gesplitste aankoop De aankoop van een onroerend goed waarbij een bedrijfsleider de blote eigendom koopt en zijn vennootschap het vruchtgebruik, biedt vele voordelen. Zo zal de bedrijfsleider enkel de verwerving van de blote eigendom met privémiddelen moeten financieren, terwijl de vennootschap de financiële last van het vruchtgebruik draagt. De bedrijfsleider draagt in principe enkel de kosten van grove herstellingen zoals die van zware muren en gewelven. Alle andere onderhoudswerken zijn voor rekening van de vennootschap. De vennootschap kan deze investeringen afschrijven of meteen in kosten nemen. Daarenboven kunnen de partijen hiervan conventioneel afwijken en bepalen dat de grove herstellingen ook voor rekening van de vennootschap zijn. Omdat het vruchtgebruik na haar duurtijd uitdooft en (kosteloos) aanwast bij de blote eigendom, kan een bedrijfsleider op een financieel en fiscaal zeer voor delige manier de volle eigendom van een onroerend goed verwerven terwijl zijn vennootschap de belangrijkste kosten heeft gedragen. Waardering van vruchtgebruik Hoewel het recht van vruchtgebruik al gekend was in het klassieke Romeinse recht, bestaat er anno 2018 nog steeds geen wettelijke basis om de waarde ervan voor de inkomstenbelastingen of de BTW te berekenen. Vandaar dat er over de jaren heen meerdere waarderingsmethodes zijn ontwikkeld waarvan de zogenaamde methode-Ruysseveldt de meest bekende is. Deze methode gaat uit van de geactualiseerde, geïndexeerde huurwaarde van het onroerend goed over de duurtijd van het vruchtgebruik.

De actualisatie van de huurwaarde gebeurt op basis van de rente die betaald wordt op overheidsobligaties. De methode-Ruysseveldt is een frequent toegepaste methode voor vele waarde ringen van vruchtgebruikconstructies in België, maar is de laatste jaren steeds meer onder vuur komen te liggen, voor namelijk omdat zij leidt tot een overwaar dering van het vruchtgebruik. Soms is de waarde van het vruchtgebruik zelfs hoger dan die van de volle eigendom, hetgeen uiteraard onmogelijk is. Gesplitste aankoop van vastgoed kan leiden tot een voordeel van alle aard Omwille van de pijnpunten die de methode-Ruysseveldt (maar ook andere waarderingsmethodes) kent, ligt deze methode bij de fiscus onder vuur. In een aantal gevallen tracht de fiscus om de bedrijfsleider te belasten op een voordeel van alle aard. De fiscus berekent de waarde van het vruchtgebruik op basis van een methode die de Dienst Voorafgaande Beslissingen in 2016 heeft geïntroduceerd. Deze methode is uniek doordat de huurwaarde niet wordt geïndexeerd en door toepassing van een actualisatievoet die overeenkomt met een breuk waarbij de teller gelijk is aan de netto-huurwaarde en de noemer gelijk is aan de waarde van de volle eigendom.

Daarnaast is ook de waarderingsmethode van de fiscus niet perfect. Zo blijft de hantering van één methode voor alle situaties van vruchtgebruik geplaagd door beperkte premissen en wordt er geen rekening gehouden met bv. externe financiering voor de aankoop van het onroerend goed. Ten slotte bestaan er, voor de berekening van registratierechten en erfbelastingen, wél wettelijk verankerde waarderings methodes. Op die belastingen heeft de praktijk van de fiscus geen vat. Niettemin loont het de moeite om de waardering van uw vruchtgebruik te toetsen aan de praktijk van de fiscus. Kim Bronselaer en Evert Moonen De Langhe Advocaten

De methode van de fiscus leidt tot een lagere waardering van het vruchtgebruik. Het verschil tussen deze waardering en de waardering die de bedrijfsleider en zijn vennootschap hebben gebruikt, belast de fiscus als een voordeel van alle aard in hoofde van de bedrijfsleider (desgevallend met bijhorende belastingverhogingen). Einde van de rit? De waarderingsmethode van de fiscus wordt in sommige gevallen gevolgd door de rechtspraak, maar is niet onaantastbaar. Uit andere recente vonnissen blijkt immers dat de waarderingsmethodes die in het verleden door belastingplichtigen werden gebruikt, nog steeds valabel zijn.

tax - M&A - governance finance - commercial Henri Lebbestraat 109 B-8790 Waregem +32 (0) 56 62 50 00 3Square Village - Rijvisschestraat 124 B-9052 Gent +32 (0) 9 277 04 54 NEW!

Koningsstraat 71 B-1000 Brussel +32 (0) 2 880 35 35 contact@de-langhe.be www.de-langhe.be

Titeca Accountancy

Profiteren van de lage rentevoeten is verleden tijd In het verleden hebben heel wat bedrijven kunnen genieten van lage rentes om hun investeringen goedkoop te financieren. Echter, sinds eind 2017 is de rente quasi verdubbeld. Intussen werd ook de nieuwe KMO-financieringswet gestemd. Wat is nu de impact van deze stijgende rentes en de nieuwe wetgeving? 1. KMO financieringswet De wet van 21/12/2013 met betrekking tot de financiering van KMO’s, was erop gericht een specifiek, gunstig kader te creëren voor kredieten aangegaan door KMO’s. De wet somt enkele maat regelen op ter bescherming van de KMO, namelijk: – De bank moet eerst en vooral de nodige informatie opvragen aan de kredietnemer (beschrijving van de activiteit, doel van het krediet, actuele financiële resultaten, openstaande kredieten en zekerheden,...). – De bank moet de KMO vervolgens een passend krediet en bijhorende toelichting aanbieden. – Ingeval van kredietweigering, heeft de KMO het recht om de reden(en) hiervan te vernemen. – Bij vervroegde terugbetaling van het ondernemingskrediet mag de bank slechts 6 maanden interest aanrekenen als wederbeleggingsvergoeding. Deze maatregel geldt enkel voor kredieten afgesloten door KMO’s na 10/01/2014 waarbij het geleende bedrag minder bedraagt dan 1 miljoen euro. 2. Hervorming KMO financieringswet De KMO-Financieringswet legde aldus een aantal nieuwe regels vast voor alle nieuwe KMO-kredieten sinds begin 2014. Na drie jaar hield de FOD Economie een evaluatie waaruit twee pijnpunten bleken: enerzijds de problematiek van de funding loss en anderzijds de problematiek van de zeker heden en waarborgen die banken eisen bij het afsluiten van een krediet. De nieuwe wetgeving komt aan beide bekommer nissen tegemoet. Eerst en vooral heeft de hervorming het plafond van de beperkte funding loss

opgetrokken van 1 miljoen euro naar 2 miljoen euro. Dit is enkel geldend voor nieuwe kredieten vanaf 08/01/2018. Voor alle andere kredieten geldt nog steeds de funding loss. Daarnaast zorgt de hervorming ook voor een verbetering van de precontractuele informatie inzake kredieten en waar borgen. Kredietnemers en borgstellers moeten voorafgaandelijk de mogelijkheid hebben om een ontwerpkredietovereen komst te ontvangen alsook een toelichting betreffende de waarborgen en zeker heden. Daarnaast moet de kredietnemer na een gedeeltelijke terugbetaling eveneens de mogelijkheid hebben om de waarborg(en) te herzien. Bij weigering van een vrijgave van de waarborgen heeft de kredietnemer ook hier het recht om de reden te kennen. Tot slot wordt de administratie voor microkredieten (< 25.000 EUR) beperkt, tenminste voor zover er geen zekerheden of waarborgen worden gesteld of niet in een contractuele funding loss wordt voorzien. De vernieuwde wet is van kracht sinds 8/01/2018. 3. Evolutie van de rente Naast de positieve hervorming van de wetgeving moet er ook rekening worden gehouden met de oplopende rente. De historisch lage rentes lopen stilaan ten einde. Een boosdoener aldus voor bedrijven die wensen te ontlenen. De Belgische langetermijnrente is de laatste weken fors gestegen Deze langetermijnrente wordt gevormd door economische indicatoren zoals inflatie, groei, politieke onzekerheid, werkgelegen heid, etc. Deze rente is van toepassing op langetermijnleningen (investerings kredieten, woonkredieten etc.). Onderstaande grafiek geeft een overzicht van de OLO op 10 jaar (indicator lange termijnrente) gedurende de periode van januari 2017 t.e.m. maart 2018. Hierbij schommelde de OLO tussen 0,53% (18/12/2017) en 1,02% (15/02/2018).

De rente op kortlopende kredieten (straightloans, kaskredieten, wentel kredieten, etc.) is gekoppeld aan het beleid van de Europese Centrale Bank. Hoogstwaarschijnlijk zal deze rente, die op vandaag nog steeds negatief is (Euribor 1M = -0.36%) pas stijgen vanaf midden 2019. Bij het aangaan van kortlopende kredieten kunnen bedrijven dus nog even genieten van de lage rentevoeten. Met de hervorming van de financierings wet wil de regering nog betere omstandig heden creëren voor KMO’s die kredieten afsluiten en ook transparantere krediet contracten afdwingen. Hiernaast moet de ondernemer wel rekening houden met de stijgende trend in de langetermijnrentes. Charlotte Vanhoucke Titeca Accountancy

Ondergaan of ondernemen?

WWW.TITECA.BE

CapitalatWork

“Wij zijn niet bang voor koersschommelingen” President Trump heeft met de aankondi ging van flinke importheffingen op staal en aluminium voor onrust gezorgd op internationale aandelenmarkten. Eerder waren in feite gunstige cijfers over de Amerikaanse economie aanleiding voor een correctie wegens de vrees voor extra renteverhogingen. Na een jaar van rela tieve rust op de beurzen, lijkt in 2018 de beweeglijkheid van koersen terug te keren. Wij spraken met Bart Mortier, Directeur CapitalatWork voor West- en OostVlaanderen, en vroegen hoe hij inspeelt op het huidige financiële klimaat. Wat denkt u van de importheffingen? Bart Mortier: “Er is een brede consensus onder economen dat handelsbeperkende maatregelen niet goed zijn voor de econo mische groei op wereldniveau. Of de aan kondiging leidt tot een handelsoorlog valt nog te bezien. Typisch is dat de maatregel komt op een moment dat de wereldhandel juist een zeer mooie groei laat zien. En dat de economische omstandigheden in zowel de Verenigde Staten, Europa als Azië positief zijn. Europa was tot vorig jaar een zorgenkindje, maar heeft met een sterk herstel in 2017 veel beleggers verrast. De verwachtingen voor econo mische groei zijn wereldwijd verhoogd”. Is er aanleiding om uw visie bij te stellen? “CapitalatWork focust zich op het waarderen van beursgenoteerde ondernemingen op basis van cash flow analyse”, zegt Bart Mortier. “Wij betrekken hierbij alle relevante factoren, maar laten ons niet van de wijs brengen door de waan van de dag. De gezonde economie zien wij terug in de resultaten van de ondernemingen waarin wij voor onze relaties beleggen. De meeste bedrijven hebben de winstverwachtingen voor 2017 overtroffen en onze analisten hebben van verschillende bedrijven de verwachte groei van cash flows verhoogd. Bij een sterke economische groei hoort vaak een stijgende inflatie. Inderdaad is het gevaar van deflatie nu wel verdwenen, maar wij verwachten niet dat de inflatie sterk zal oplopen tot richting de doelen die centrale banken stellen. De rente zal opwaarts gericht zijn maar, mede door de nog steeds hoge schuldpositie in de wereld, niet erg sterk stijgen”.

Vooral de Amerikaanse beurs is de voorbije jaren al sterk gestegen. Worden aandelen niet te duur? Bart Mortier: “Stijgende cash flows leggen een stevig fundament onder aandelen waarderingen. Het verwachte cash flow rendement van de ondernemingen waarin wij beleggen bedraagt circa 6% à 7%. Dit is het rendement dat toekomt aan de aandeelhouder, in de vorm van dividend, inkoop eigen aandelen of waarde vermeerdering van het bedrijf. Historisch gezien is het cash flow rendement niet hoog en aandelen zijn niet ronduit ‘goed koop’ te noemen zoals enkele jaren terug nog wel het geval was. Het verwachte rendement kan echter niet los worden gezien van de rentestand. De rente op obligaties is nog steeds erg laag en op spaargeld zal de rente nog geruime tijd dichtbij nul blijven. In dit licht vinden wij een cash flow rendement van circa 6% à 7% gunstig en blijven aandelen wat ons betreft de favoriete beleggingscate gorie. Wij zien een correctie zoals in de voorbije weken als een kans om beschik bare liquide middelen met een langere beleggingshorizon nu te gaan investeren”. Veel beleggers vragen zich af wat ze met obligaties moeten. De rente is erg laag en er is een risico van rente stijgingen. Wat is uw visie? “Wat betreft rendementsverwachtingen moeten we realistisch zijn, een zeer lage en opwaarts gerichte rente bete kent een beperkt verwacht rendement. Toch denken wij dat obligaties een nuttige risicofunctie kunnen vervullen in een beleggingsportefeuille. Er kunnen altijd onverwachte dingen gebeuren (bijv. ‘nucleaire dreiging’) waarbij alle beleggingscategorieën corrigeren, maar waarbij de koersen van degelijke obligaties zullen stijgen. Daarbij komt dat de rente niet overal in de wereld extreem laag is. Het verschil in couponrente tussen een bedrijfsobligatie van goede kwaliteit in euro ten opzichte van een bedrijfsobligatie in dollar bedraagt grofweg 2% à 3%. Gezien de lage rente is dit een substan tieel verschil. Uiteraard gaat dit gepaard met een valutarisico, dat vorig jaar vanwege de sterke euro negatief heeft uit gepakt. Wij denken echter dat op langere termijn een internationale spreiding van de obligatieportefeuille toegevoegde waarde

biedt. Duits staatspapier op 10 jaar brengt nu slechts 0,63% per jaar op. Het is daarom onze plicht als vermogensbeheer der om te zoeken naar alternatieven om het rendement in het obligatiegedeelte wat op te krikken: van bedrijfsobligaties over high yield tot inflatiegelinkte obligaties. Hoe bevalt uw nieuwe job? Bart Mortier lacht en zegt: “Ik ben per 5 februari gestart bij CapitalatWork. Wat me enorm aanspreekt is dat CapitalatWork een puur actieve vermogensbeheerder is die alle bedrijven in portefeuille zelf analy seert en zich telkens een duidelijk beeld vormt van de intrinsieke waarde. En dat steeds op dezelfde consistente wijze. De transparantie die we onze klanten bieden is een bijkomende sterke troef: alle bedrij ven in portefeuille zijn klaar en duidelijk zichtbaar. Geen franjes, geen blackboxes, puurder kan vermogensbeheer voor mij niet zijn. Ik heb er erg veel zin in om de kantoren Kortrijk en Gent, samen met het team verder uit te bouwen. Gezien het trackrecord dat CapitalatWork inmiddels heeft opgebouwd heb ik er alle vertrouwen in dat dat zal gaan lukken”.

Manage your Future, put your Capital at Work VERMOGENSBEHEER VERMOGENSplaNNiNG

Tel.: 09/321 73 40 c .denijs@capitalatwork.com www.capitalatwork.com

neopolis #04 | 39

Werken zullen drie jaar duren

Uitbreiding bedrijventerrein Groot Prijkels van start Veneco en aannemer Stadsbader zijn in januari gestart met de voorbereidende werken voor de uitbreiding van het bedrijventerrein Groot Prijkels, op de grens van Deinze, Nazareth en Kruishoutem. Het huidige bedrijventerrein is 100 hectare groot en daar komt nog eens 95 hectare bij, waarvan 55 hectare effectief bedrijventerrein. Er is plaats voor een veertigtal nieuwe bedrijven, goed voor zo’n tweeduizend extra jobs.

Start wegeniswerken “We starten met het kappen van de bomen en het afbreken van de constructies langsheen de N35”, zegt Wendy Van Laere. “Nadien kunnen de nutsmaatschappijen hun werken aanvangen. Eind februari werd het archeologisch onderzoek afgerond. Aansluitend zijn de wegeniswerken gestart aan de Poort, dat is de toegang tot het bedrijventerrein op de Gaversesteenweg in Deinze.” Zowel voor de omwonenden als de kandidaten worden in de loop van het voorjaar infomomenten

georganiseerd, deze worden aangekondigd via de website. Wie interesse heeft in een perceel op het toekomstig bedrijventerrein kan contact opnemen via 09 251 22 22 of wendy.vanlaere@veneco.be. #

Gebieden in het paars: hier komt de uitbreiding van het bedrijventerrein © Anthony Statius

Aalst haalt subsidie binnen voor studie bedrijventerrein Gijzegem Het Vlaams agentschap Innoveren en Ondernemen heeft 75.000 euro steun toegekend om een studietraject uit te voeren voor het bedrijventerrein Noord 1 in Gijzegem.

De stad wil het verouderde bedrijventerrein Noord 1 in Gijzegem vernieuwen en daarom wordt nu een voortraject opgezet. In deze studie zullen plannen opgemaakt worden voor de herinrichting van het bedrijventerrein. Aandacht voor duurzaamheid en een veilige en vlotte ontsluiting zijn prioriteit. Als alles vlot verloopt, kan het ontwerp voor het bedrijventerrein en de ontsluitings weg na 18 maanden afgerond worden. Schepen Katrien Beulens (CD&V): “De stad zet verder in op het opwaarderen van de beschikbare ruimte voor onder nemen. Daarom wordt er ook geïnvesteerd in bestaande bedrijventerreinen. Om het bedrijventerrein in Gijzegem op een veilige manier te ontsluiten en in te richten volgens hedendaagse principes, zullen de aanwezige bedrijven sterk betrokken worden. Ook de nabijgelegen scholen, het woon- en zorg centrum en de buurt kunnen meewerken aan een vooruitstrevende visie.” #

Ondernemers 04/18

40 | marketing #04

Actief op sociale media? Doe het met een conversatieplan! Het is ondenkbaar om vandaag als onderneming niet actief te zijn op sociale media. Zowel B2C- als B2B-bedrijven hebben er alle belang bij om zaken te posten op bepaalde socialemediakanalen. Want nagenoeg iedereen, ook je potentiële klanten, volgt dagelijks wat wordt gepost op Facebook, LinkedIn, Twitter, Instagram, Pinterest, Google+, … Regelmatig content posten kan de verdere uitbouw van je bedrijf positief beïnvloeden. Zomaar alles overal posten is echter geen goed idee. Ook op het vlak van sociale media hoor je na te denken over je strategie. Start je socialemedia-inspanningen dus niet op in een opwelling, omdat “je stagiair daar wel wat tijd kan in steken”.

Denk eerst grondig na

Geen angst meer voor een leeg scherm

Denk eerst goed na over je doelgroep, over de kanalen waarop je hen kan bereiken en de boodschap die je hen wilt geven. Wil je meer naambekendheid? Meer verkoop? Of wil je meer inzetten op employer branding? Dan is het zeker een goed idee om te investeren in sociale media. Die geven je immers de kans om je op een andere, meer persoonlijke manier te tonen dan op je website. Even belangrijk is het om na te gaan of je wel genoeg middelen hebt om die socialemedia-inspanningen tot een goed einde te brengen. Bekijk of je wel over genoeg tijd en de nodige competenties beschikt.

Wil je vermijden dat je niets leuks te melden hebt, geen interessante content om te delen en geen tijd om iets te zoeken? Maak dan gebruik van een contentkalender. Elke dag is wel een ‘Dag van…’ waarop er iets te beleven valt, te vieren of te herdenken is. De keuze is reuze en de mogelijke posts ook. Met een contentkalender weet je duidelijk wat je wanneer zal posten en kom je nooit zonder onderwerpen te zitten. Je vindt een voorbeeld op magelaan.be/magenda. Ga op zoek naar een originele insteek en krijg je volgers aan het reageren. Onze eind vraag: waar wachten jullie nog op?

Conversatieplan geeft strategisch voordeel

Conversatie en conversie zijn twee verschillende zaken

De enige juiste werkwijze? Stippel op voorhand een socialemediastrategie uit en kies welke sociale media je inzet voor welk doel. Schieten met losse flodders is uit den boze en levert geen enkele return op, alleen maar tijdverlies. Je hoeft niet alle socialemediakanalen te bespelen, zeker als je boodschap daar niet om vraagt of als je doelpubliek die niet gebruikt. En koppel zeker een communicatie- of conversatieplan vast aan je strategie. Enorm gedetailleerd hoeft dat allemaal niet te zijn. Het moet wel een overzicht geven van wat je allemaal kan posten in de komende weken en maanden. Onze gouden tip? Stuur aan op zoveel mogelijk interactie met je volgers. Beperk de navelstaarderij en besteed regelmatig aandacht aan andere zaken dan je bedrijf, product of dienstverlening. Houd altijd de 70/30-regel in het achter hoofd. 70% van de posts besteed je aan de buitenwereld, 30% aan jezelf. En voorzie genoeg tijd om alle reacties en commentaren op te volgen.

Ondernemers 04/18

Belangrijk om in het achterhoofd te houden in het hele socialemediagebeuren is dat conversatie geen synoniem is van conversie. Je mag nog zoveel volgers hebben die alles liken wat je post, en op ontzettend veel van je posts positief reageren. Als ze niet doorklikken naar je website of ingaan op het aanbod dat je hen doet, dan treffen je socialemedia-inspanningen geen doel. Maar dat is nu net het aangename en het nuttige aan sociale media. Je kan alles meten, opvolgen en bijsturen indien nodig. Het uiteindelijke doel blijft toch mensen naar je website te krijgen en hen te verleiden tot zakendoen. Sociale media geven je de kans je publiek nog beter te leren kennen en vervolgens nog beter in te spelen op wat ze verlangen. # LEANDER DE CAUTER, ZAAKVOERDER MAGELAAN

bamboe #04 | 41

Zo anticipeer je op toekomstige expansie

6 tips om slim te groeien Vanuit het Oost-Vlaamse Grembergen verkoopt Lansweeper, nauwelijks tien jaar oud, zijn software aan meer dan 17.000 klanten in 130 landen. Zoals elk snelgroeiend bedrijf ken(t)de het groeipijnen. De eerste versie van de software werd gratis beschikbaar gesteld. De eerste betalende versie kwam er in 2008, de eerste medewerker in 2011. De voorbije jaren groeide de omzet met zo’n 30% per jaar. In 2016 ging het personeelsbestand van 12 naar 26, intussen zijn er 45 medewerkers.

# Go digital

moeten besteden, dan voeren ze die feature gewoon in. Bovendien kunnen ze rekenen op 1.500 beta-testers die steeds met hun meest recente versie aan de slag gaan en feedback doorgeven.

# Think solutions

De software is downloadbaar via de website en het aankoop proces berust volledig op e-commerce. Door de 100% digitale aanpak is Lansweeper een echte ‘born global’.

Het is van groot belang om de toegevoegde waarde van je product niet te begraven in een eindeloze oplijsting van functionaliteiten, maar te focussen op de problemen die je oplost en de voordelen die daarmee gepaard gaan.

# Go content

# Think data

Lansweeper is afhankelijk van zoekmachines en mond-tot-mondreclame binnen hun nichemarkt. Ze bieden zo veel mogelijk content via onder andere e-mail, sociale media, blogs en webinars.

Meten is weten. Geen natte vingerwerk en guestimations maar harde cijfers over de markt, hun concurrenten en hun klanten stellen hen in staat om verbeteringen door te voeren en een data-driven stragegie te hanteren.

# Think customer

# Culture breeds results

De grootste bron van innovatie is de klanten. Ze luisteren naar elke vraag en suggestie die ze binnenkrijgen. Als een feature meerdere keren wordt aangevraagd en er een gezonde verhouding is tussen het resultaat en de tijd die ze eraan

Arbeidsvreugde en goede sfeer zijn stokpaardjes. Ze werven niet aan op basis van cv, maar van totale persoonlijkheid. De klik met het team moet er zijn. Een goede werksfeer heeft altijd een positivie invloed op de bedrijfsresultaten. #

Touroperator in winterse Laplandreizen groeit in twee jaar van drie naar tien medewerkers

Een teambuilding, into the wild Xplore the North in vijf trefwoorden: Lapland, noorderlicht, terreinkennis, authentiek, kleinschalig. Oprichter en bezieler Brent D’Hooge verloor tien jaar geleden zijn hart aan het Hoge Noorden. Tien jaar later biedt zijn team ‘once in a lifetime’-winterreizen aan naar Zweeds Lapland. Bedrijven zien het als de ultieme incentive voor hun medewerkers. Brent: “Door onze verticale integratie hebben we een nettowinst van 13%.” TEKST: SAM DE KEGEL – FOTO’S: XPLORE THE NORTH

Brent D’Hooge is een buitenbeentje, in alle betekenissen van het woord. Als twaalfjarige stippelde hij al meer daagse trekkings uit voor zijn ouders, met wie hij een passie deelde voor de bergen. Hij leerde klimmen vanaf zijn dertiende, volgde cursussen en stages tot alpinist, reisbegeleider en expeditiegids. Zodra hij meerderjarig was, maakte hij lange reizen door o.a. Zuid-Amerika. Tussendoor studeerde hij voor handelsingenieur aan de Solvay Business School. Maar een uitgestippelde carrière was niets voor hem. “Ik heb geprobeerd om voor ‘serieuze’ jobs te solliciteren, maar heb nooit een contract aanvaard. Ik wou vooral veel reizen.” Tussen 2003 en 2008 deed hij bewust een 50-tal interim jobs – “meestal simpele jobs in fabrieken” – tot hij in september 2008 producer werd van jongerenreizen Explorado voor reisorganisator Zuiderhuis (dochter van Connections) en al dichter kwam bij zijn droom. “Producen betekent reizen creëren, en dat is echt mijn ding.”

Belgisch-Zweedse alliantie In die periode kwam Brent ook voor het eerst in Lapland terecht, into the wild, op zoek naar remoteness in de winter met een pulka en skilatten, bij -30 C°. “Daar heb je het gevaar meer onder controle dan in de bergen.” Als handelsingenieur zonder vaste job zag hij dat er in die weidse en onontgonnen natuur mogelijkheden waren voor niet-commercieel toerisme.

Ondernemers 04/18

In 2011 richtte hij Laplandreizen op, toen nog onder de vleugels van Connections, maar een jaar later ging hij zijn eigen weg en richtte hij het merk ‘Xplore the North’ op. Hij sloot zich eerst aan bij twee gepassioneerde zelf standigen die kleinschalig bezig waren met avontuurlijke reizen. “Drie jaar geleden heb ik mij dan vrijgekocht en sindsdien ben ik 100 procent onafhankelijk.” Eén ontmoeting in Lapland veranderde alles. “Ik leerde er Johan kennen, een Zweed die was opgegroeid in een piepkleine gemeenschap in Zweeds Lapland. Hij had de trekkersstiel geleerd in Alaska en was teruggekeerd naar zijn geboortedorp, samen met zijn 40 Alaskan husky’s. “We deden samen een huskytocht van drie dagen, 160 km. Er was meteen een klik. We besloten samen reizen aan te bieden voor Vlamingen naar Lapland, maar hadden nauwelijks bedden, enkel heel veel honden”, lacht Brent. “We zijn begonnen met een chalet van 8 bedden, jaar na jaar zijn we gegroeid, als twee perfect op elkaar afgestemde bedrijven; hij in Zweden, wij in Vlaanderen. We hebben nu drie lodges (soort hotels, sdk) die wij exclusief verdelen voor heel Europa, samen goed voor 200 bedden. We gaan binnenkort trouwens echt fuseren, want we zijn volledig van elkaar afhankelijk. Wij creëren de reizen, Johan zorgt voor alle locaties en buitengidsen. Dit is het Willy Naessens-principe, we zijn volledig verticaal geïntegreerd. Elke stap in het proces beheersen we, zo knippen we er enkele tussenschakels uit. We verkopen zelf onze reizen, we charteren zelf

bamboe #04 | 43 digitale detox, daar draait het om. Er is wifi in de lodge, maar de omge ving neemt de must om bereikbaar te zijn, heel snel weg. De stilte is ongelooflijk, de sneeuw dempt alles en aan de hemel zie je de melkweg met miljoenen sterren. We maken al onze trails nog zelf, je komt nooit toeristen tegen, dat is bijna absurd.” Onder de klanten: baby’s, zeven tigplussers, gezinnen, families, vrienden, maar ook steeds meer bedrijven, die Lapland ontdekken als de ultieme beloning voor hun mede werkers. “Met het team naar Lapland is eens iets anders dan de zoveelste ski-incentive, zeker in de techsector”, weet Brent. “We zien ook topmana gers die willen brainstormen in een uitzonderlijke setting.” Xplore the North werkt ook voor incentivekan toren. “Die leggen de lat heel hoog, terecht.” In 2012 vlogen 565 klanten naar Lapland, vorig jaar al 3.200.

Marktleider in Belgie

onze vluchten, we bepalen zelf de prijzen en proberen extra kwaliteit te leveren door met kleine groepjes te werken. Mijn samenwerking met Johan is gebaseerd op eindeloos ver trouwen, dat is zoveel meer waard dan ellenlange contracten.”

Stilte als usp Xplore the North ‘controleert’ een gebied zo groot als Vlaanderen: de twee noordelijkste gemeentes van Zweden. In tegenstelling tot Fins Lapland is Zweeds Lapland de laatste grote wildernis van Europa. Op de oppervlakte staan er zeven dorpjes, alle bedreigd met de leegloop. De bevolkingsdichtheid bedraagt nog 0,78 inwoner per km². Brent: “In een straal van 50 km, de afstand Gent-Antwerpen en daar een cirkel van, is er geen enkel ander hotel, enkel wildlife. Deconnecteren en

Xplore the North telde twee jaar geleden twee medewerkers. Brent: “De ommekeer kwam er toen we het lef hadden om als hele kleine touroperator een eigen Boeing 737 te charteren met rechtstreekse vluchten vanuit Brussel en Amsterdam. “Nu leggen we al 21 vluchten in, volgend jaar 33. We zijn marktleider in België en nummer 3 in de Benelux in win terse Lapland-reizen, maar onze visie is onveranderd: onze lodges blijven kleinschalig met maximaal plaats voor 60 mensen. Onze groei moet een bepaald pad volgen. We willen ons DNA niet verloochenen en besef fen dat een hotel op zijn gezelligst is rond 60 à 70 man. Gezelligheid en remoteness, dat bieden we aan. Echte sterrenhotels bestaan niet in Lapland. De grote luxe van Lapland is dat je op plaatsen komt waar je anders niet komt, maar verwacht geen tv op de kamer.” In december 2018 opent hun derde lodge. Tien medewerkers werken nu voor Xplore the North België en draaiden in 2017 5.600.000 euro omzet. Het streefdoel voor 2018 en 2019: 9 en 12 miljoen euro omzet. Die medewerkers trekken er zelf jaarlijks een of meerdere keren op

uit naar Lapland, om het Laplandgevoel niet te verliezen. “We hebben dan ook geen enkele moeite om m/v te rekruteren”, lacht Brent. “Algauw tellen we honderd sollicitanten per vacature. We wierven tot nu vooral junior travel designers aan (zij stellen reizen op maat voor aan klanten, sdk), maar rekruteren nu ook senior profielen met extra ervaring.”

Walen en le Nord In airbnb-tijden gaat Xplore the North 100% voor persoonlijk contact. “We vinden het heel belangrijk om al onze klanten op voorhand te zien en hen duidelijk te briefen over wat ze mogen verwachten. Enkele jaren geleden dacht ik dat de typische reisagenten zouden verdwijnen uit het straatbeeld, maar die mening heb ik nu herzien. Er wordt heel veel gereisd en er is zeker nog ruimte voor hyperspecialisten die een uniek product aanbieden, al is schaal ook niet onbelangrijk, want je moet rendabel zijn.” Vanaf mei-juni zal het bedrijf ook de Waalse markt betreden. In de toekomst wil het klimaatneutraal vliegen door een deel van hun winst af te dragen. “Maar eerst moeten we nog enkele jaren consolideren. We worden nu constant op de vingers getikt omdat we steil groeien én voortdurend investeren, en dus nauwelijks eigen reserves en vermogen hebben. Door onze verticale integratie hebben we wel een nettowinstmarge van 13%, fenomenaal binnen het toerisme. Wanneer we 100% zelf zullen charteren, zal die nog hoger worden. Hoe minder tussenschakels, hoe minder euro’s je moet afgeven. Zweeds Lapland is wellicht ook net iets te klein voor de hele grote reisorganisatoren. We blijven natuurlijk alert, dat is ook de reden waarom we er nu een derde hotel openen en Zweeds Lapland ‘controleren’. We zijn ook blij dat jonge locals er terugkeren naar hun geboortestreek om in onze hotels te werken. Want behalve ijzererts mijnen en bosbouw is daar niets, hè.” # WWW.XPLORETHENORTH.BE

Ondernemers 04/18

44 | bamboe #04

92 zonnepanelen op dak van IT-leverancier

Intercare kiest voor groene digitalisering Intercare heeft op het dak van zijn hoofdkwartier in Gent een heus zonnepark aangelegd. De zonnepanelen van de IT-dienstverlener zorgen voor digitalisering met duurzame energie. Intercare levert IT-diensten aan kmo’s en scholen. Het aanbod van het Gentse bedrijf steunt enerzijds op IT-infrastructuur en de bijhorende diensten, anderzijds op Microsoft SharePoint en Sage BOB 50, een geïnte greerd softwarepakket voor boekhouding en commer cieel beheer bij kmo’s. Intercare telt een twintigtal medewerkers. Zowat alle bedrijfssectoren maken een digitale trans formatie door. “Het belang van IT neemt alleen maar toe”, zegt Gregory Mestdagh, gedelegeerd bestuurder bij Intercare. “Bij die digitale processen horen echter ook meer pc’s en meer data – en dus ook meer servers en datacenters.” Anders gezegd: de digitalisering zorgt onvermijdelijk voor meer energieverbruik.

Energiebewust “We zijn een energiebewuste IT-dienstverlener”, vertelt Gregory Mestdagh. Op het dak van zijn hoofdkwartier in Gent liet Intercare 92 zonnepanelen aanbrengen. De installatie is verdeeld over twee tellers: één deel van de zonnepanelen genereert 10 kWp, het andere deel 8,6 kWp. De energie van de zonnepanelen dekt 71 procent van de jaarlijkse energiebehoefte van Intercare af. “Bovendien doen we inspanningen om ons energie verbruik actief te verminderen. We kiezen voor de aankoop van de meest energie-efficiënte toestellen en nemen energiebesparende maatregelen.” # WWW.INTERCARE.BE

EXPERIENCE THE DIFFERENCE

Soundfield nv Atomveldstraat 8 bus 5 l 9450 Denderhoutem l Belgium T +32 53 805 850 l F +32 53 809 088 info@soundfield.be l www.soundfield.be © Barranco Concept (creator & organiser)

opleidingen #04 | 45

Leren van en met elkaar, samen met Voka OPLEIDING IN DE KIJKER Maak uw HR-beleid future proof met HR-classes

Waarom feedback een cadeau is De arbeidsmarkt is complexer en boeiender dan ooit. Wilt u als HR-professional of leidinggevende uw HR-beleid aanpassen aan de huidige arbeidsmarkt en inzetten op de toekomst? Volg dan de zeven Voka HR-classes. De vierde handelt over feedback. We lichten alvast een tip van de sluier. Zie feedback als een geschenk

3 redenen om wel feedback te geven

Hoe geef je constructief feedback, en hoe ‘incasseer’ je ze? Iedereen krijgt er dagelijks mee te maken. Feedback is een cadeau, maar het wordt vaak verward met kritiek of com mentaar en daardoor ontvangen als vergiftigd geschenk. Bij het geven van feedback spreken we mensen aan op hun verantwoordelijkheid. Mensen die slecht reageren op feed back duwen de eigen verantwoordelijkheid vaak weg door middel van allerlei excuses. Slimme mensen, daarentegen, vergroten hun cirkel van invloed door aan de slag te gaan met de eigen verantwoordelijkheden.

1. Coachende feedback helpt je collega om te verbeteren en professioneel te groeien. 2. Je vermindert de foutenmarge in de organisatie. 3. Je creëert voor jezelf meer nachtrust omdat je problemen uitpraat.

Geef af en toe een oprecht compliment

Nog een laatste tip. Als je de eerste keer feedback aan iemand geeft, is het verstandig om niet meteen ten strijde te trekken. De kans is immers groot dat de persoon het foute of storende gedrag niet met opzet vertoont. Pak het voorzichtig en gestructureerd aan en leg de feedback en gemaakte afspraken ook schriftelijk vast.

De Chileense onderzoeker Dr. Marcial Losada (Universiteit Michigan) verrichtte heel wat onderzoek rond feedback. Dit resulteerde in de Losada-lijn waarbij de verhouding tussen positieve en negatieve feedback in een team gemeten wordt en een voorspellende waarde heeft op het succes van het team. Hij stelde vast dat om goed te func tioneren voor elke negatieve feedback 2,9 keer positieve feedback moet gegeven worden. Om echt hoge prestaties te leveren ligt deze verhouding zelfs op 6 keer. Geef dus ook regelmatig positieve feedback en verhoog daardoor het succes van je team.

3 foute redenen waarom we geen feedback (durven) geven

1. Angst voor de reactie van de ontvanger. 2. Je kan mensen niet veranderen. 3. Als ik niets zeg, zal het vanzelf wel beteren.

Zin gekregen om deel te nemen aan deze of een andere HR-Classes. Schrijf u tijdig in!

HR-classes, praktijkgerichte workshops: 7 mei 2018 – 9 tot 17 u Vind het juiste talent voor uw strategie 5 juni 2018 – 13 tot 17 u Strategisch belonen: van concept tot implementatie 17 september 2018 – 13 tot 17 u Coachen naar succesvol teamgedrag 24 september 2018 – 13 tot 17 u Van feedback naar feedbackcultuur

Traject: €1.200 voor Voka-leden. Inschrijven kan via expert.ov@voka.be

5 oktober 2018 – 9 tot 12u30 Verandering aansturen met de glimlach 19 november 2018 – 9 tot 12u30 Duurzaam HR-beleid: langer werken met goesting 10 december 2018 – 13 tot 17 u De toekomst van HR: trends, uitdagingen en technologie Benieuwd naar ons overig opleidingsaanbod? Surf naar onze website: www.voka.be/oost-vlaanderen/opleidingen2018. Ondernemers 04/18

46 |

Veel potentieel, maar er is nog werk aan de winkel

Hoe smart zijn onze In het kader van het project SMeART werkte Voka Oost-Vlaanderen mee aan een bevraging bij kmo’s over hun kennis en gebruik van smart industry. Meer dan 250 respondenten in 7 landen (Oostenrijk, België, Duitsland, Italië, Slovenië, Spanje en Nederland) vulden de vragenlijst in, waaronder 29 Belgische kmo’s.

Smart wat? Smart industry is de industrie waar intelligente IT-componenten en -systemen binnen alle kerngebieden van supply, productie en distributieketens zijn geïntegreerd. Bij de vragenlijst werd deze definitie van smart industry gehanteerd.

Uit de bevraging bleek dat vooral microondernemingen bezig zijn met smart technology. Kleine en middelgrote ondernemingen blijken meer bezig met de dagelijkse gang van zaken, waardoor ze minder op de hoogte zijn van nieuwe ontwikkelingen en technologieën.

Belgische kleine ondernemingen blijven achter In vergelijking met de andere landen is het opvallend dat de micro en kleine ondernemingen in België zich minder herkennen in de definitie van smart company. De middelgrote ondernemingen doen het dan weer beter dan gemiddeld.

1 Is jouw onderneming een 'smart company'? % ja-antwoorden

geen smart company

micro 83 33

48 klein 80

micro

Terminologie en concepten: nog heel wat onduidelijkheid

middelgroot

De respondenten werden gepolst naar hun kennis van een aantal begrippen die een rol spelen in smart industry.

smart company

Competitiviteit en smart industry Bijzonder interessant werd het wanneer bedrijven een inschatting gaven van hun eigen competitiviteit en hun integratie van smart industry. Bij de smart companies is het percentage ondernemingen dat zichzelf competitief vindt, beduidend hoger. Vooral de middelgrote ondernemingen ondervinden concurrentiële nadelen als ze niet ‘smart’ zijn.

Hoe competitief is jouw bedrijf? % ja-antwoorden

klein groter

Opportuniteiten De respondenten kregen ook de kans om aan te geven in welke afdelingen ze kansen zien om smart industry te implementeren Productiedata: velen zien potentieel, weinigen halen eruit wat erin zit De meeste ondernemingen verzamelen data over hun productieproces. Vooral over kwaliteit, fouten en productietijden wordt informatie bijgehouden.

Ondernemers 04/18

www.smeart.eu

middelgroot

TOTAAL 68

groter

het idee #04 | 47

kmo’s?

5 Waar gebruik je productieprocesdata voor? % bedrijven

? In welke mate ken je volgende termen? % ja-antwoorden

In welke afdelingen van je bedrijf wil je smart oplossingen toepassen? Aantal bedrijven die bevestigen

kwaliteitsverbetering

optimalisatie

efficiëntieverbetering

kwaliteit

productiviteit

traceerbaarheid

verminderen van storingen

verhogen van de nauwkeurigheid

betere klantinzichten en -relaties

ontwikkeling van nieuwe diensten

terugroepingen

micro | klein | middelgroot | groter

121

kwaliteitscontrole 23 | 47 | 30 | 21 bedrijven

ERP-systeem

Lean productie

Het gebruik van 3D printen in productie

117

115

machines 22 | 50 | 29 | 16 bedrijven

productontwikkeling 31 | 35 | 32 | 17 bedrijven

Flexibel fabricagesysteem

RFID tags

management

circulaire productie

assemblage

Virtual & augmented reality

MES-systeem

Smart community

M2M

Cyber productie

15 | 34 | 24 | 12 bedrijven

16 | 26 | 22 | 17 bedrijven

transport/logistiek 11 | 22 | 24 | 17 bedrijven

HR 12 | 9 | 18 | 17 bedrijven

VAN MICRO- TOT GROTE ONDERNEMING De EU deelt kmo’s in naar zowel het aantal werknemers (FTE), de jaarlijkse omzet of het jaarlijkse balanstotaal. Deze definitie werd gevolgd in het onderzoek. • Micro: Minder dan 10 FTE EN jaaromzet tot € 2 miljoen of jaarlijks balanstotaal tot € 2 miljoen • Klein: Minder dan 50 FTE EN jaaromzet tot € 10 miljoen of jaarlijks balanstotaal tot € 10 miljoen • Middelgroot: Minder dan 250 FTE EN jaaromzet tot € 50 miljoen of jaarlijks balanstotaal tot € 43 miljoen • Groter: Meer dan 250 FTE, of jaarlijkse omzet meer dan € 50 miljoen of jaarlijks balanstotaal meer dan € 43 miljoen

Ondernemers 04/18

ONDERR S

JANUARI 2018

ONDER

NEME

De Transport & Logistics Awards is een awardshow van Transportmedia waar 7 prijzen uitgereikt worden aan de logistieke en transportsector. Igepa, leverancier van grafische supplies en technologie, haalde brons in de categorie Truck Safety Award. Het bedrijf uit Aalter kon aantonen dat veiligheid diepgaand werd ingepast in het vlootbeheer en in de bedrijfs filosofie. Movianto kreeg het brons in de categorie Truck ICT award. Vanuit het magazijn in Aalst levert Movianto met meer dan 100 trucks aan ziekenhuizen, dokters en apotheken. Het bedrijf maakte indruk met de doeltreffendheid van zijn ICT-beleid.

Eeklo) en Ninnia

Cours (Gandae

Gent)

en extra Automatiseren het? jobs creëren: kan are spoort Gentse softwin 115 landen bacteriën op

HORIZON

MET FALEN EN

OPSTAAN

over Bruno Lowagie ren mislukken en opve WAR FOR TALENT

Hamann International Logistics en Transport Macharis: transporteurs in tijden van ﬁle

Het mag nu wel vooruit gaan OVER KLEINE EN GROTE ZAKEN

De carnavalist in de CEO DOSSIER TRANSPORT, OPSLAG EN LOGISTIEK

Hoe oogt het magazijn van de toekomst?

Een maandelijk se

eroep Van knelpuntb onomie tot knelpuntec

MERS

MAART 2018

| Jaargang 19 | nummer 3 | Maart 2018

Jef Monballyu (Ontex

ONDER NE uitgave van Voka – Kamer van Koophande l Oost-Vlaan deren

2018 | nummer 1 | Januari | Jaargang 19 l Oost-Vlaan deren – Kamer van Koophande uitgave van Voka se Een maandelijk

Igepa en Movianto TELEX vallen in de prijzen op Transport & Logistics Awards

FEBRUARI 2018

NEMERS Een maan deli jkse u i t gave van Vo ka – Kamer van Ko o ph an del O o st-V laan deren | Jaargan g 1 9 | n u mmer 2 | Febr u ar i 201 8

48 | ondernemers #04

Associated Weaver

s (Erik Deporte)

“We bereiden ons voor op een har de Brexit” DOSSIER BELEGG EN

Kunst, vastgoed hoe rendeert uw of cryptocurrency: geld het best? GENTSE HAVEN GROEIT Ruim 2.000 vaca tures

Magazine Ondernemers in Oost-Vlaanderen brengt verhalen van ondernemerschap, durf en doorzetting. Ook dat van u? Elke maand leest u in dit blad de verhalen van investeringen, internationale expansie, marktinnovatie en ondernemerschap in al zijn facetten. En wij danken u voor uw lezerstrouw! Maar vergeet zeker niet uw eigen verhaal te vertellen! Succesverhalen, uiteraard, maar ook verhalen van moeilijke tijden en leermomenten krijgen een plaats in ‘Ondernemers’. Hou ons op de hoogte via ann.vandamme@voka.be en deel uw verhaal met de 20.000 lezers van dit blad!

www.transportmedia.be

Klanten stipt bereiken, is mijn enige zorg. CIACfleet regelt al de rest... Vertegenwoordiger

O P E R AT I O N E L E L E A S I N G • M O B I L I T E I T • WA G E N PA R K

BEHEER

Bel voor u w pe gesprek e rsoonlijk n oplos op maat n sing aar:

(09)228 55 www.ciac

fleet.be

het idee #04 | 49

Van koffiebrander tot innovatieve machinebouwer

“Voor mij een cappuccino met Perfect Moose, aub” TEKST: ZERLINE VAN ACKER

Woensdagochtend, 10 uur. Ik heb een koffieafspraak bij Or met Jan Adriaens, zaakvoerder bij Schuilenburg. We raakten vorige week aan de praat tijdens het opstartweekend van Plato Born Global. Jan is een van de deelnemers. Schuilenburg levert machines aan de koffie-industrie: van koffiebranders en professionele koffiemolens tot geautomatiseerde folieverpakkingsmachines. Jan ontwikkelde een nieuw product: Perfect Moose. Niet toevallig spreken we hier af. De koffiemolens en branderij komen van bij Schuilenburg. De nieuwe generatie koffiedrinkers

Indische Oceaan oversteken

In 1994 nam Jan het bedrijf Schuilenburg over. Rond deze periode legden veel koffiebranderijen de boeken neer. De verkoop van koffie aan een handvol dagelijkse klanten was niet langer houdbaar. Dankzij onder andere de invloed van grote ketens als Starbucks, installeerde zich geleidelijk aan een koffiecultuur in Europa. De cappuccino’s en gepimpte latte’s deden hun intrede. Koffie werd toegankelijker en hip onder de jongeren.

“Ik wou altijd een job beoefenen waarbij ik kon creëren. Vandaag geldt dit voor bijna iedereen in het bedrijf. Buitenstaanders hielden het niet voor mogelijk om een toestel te ontwerpen dat zorgt voor een stabiele kwaliteit van het melkschuim en dat tijd bespaart voor de barista: meer tijd om koffies te maken en aandacht te hebben voor de klanten. Perfect Moose werd werkelijkheid. Dit jaar is het belangrijk om ons te omringen met zaak voerders die in dezelfde fase zitten als ik en feedback te krijgen van de Europese markt. Daarna willen we met ons product de Indische Oceaan oversteken, richting Australië.” #

“We zagen een sterke opkomst van startende koffiebars en microbranderijen. Daarom richtten we in 2009 een kleine afdeling in voor deze doelgroep”, vertelt Jan. “Zo kwam onze koffiebrander ook bij Or terecht. Via ons trainingscentrum kregen we meer en meer voeling met de barista-wereld en hun uitdagingen: zoals een hoog verloop en beperkt budget voor opleiding van personeel. Deze factoren zorgen ervoor dat de kwaliteit van het melkschuim varieert. Die cappuccino die je nu drinkt, smaakt morgen heel anders als een andere hand ze bereidde. Een beetje verstrooidheid, te veel lucht in de melk en de diepte van de stoompijp, beïnvloeden de smaak van jouw kop koffie.”

Wil je net als Jan Adriaens sparren met ondernemers die ook op zoek zijn naar een klankbord om kennis en ervaringen uit te wisselen? Wil je binnen kijken bij Schuilenburg Coffee Solutions? Schrijf dan in voor de Plato-infosessie op dinsdag 17 april om 18 uur bij Schuilenburg, Vriesenrot 7, 9200 Dendermonde. Info & inschrijvingen bij anke.cosijns@voka.be.

Ondernemers 04/18

50 | ondernemers #04

Bekina Indurub Cradle to Cradle gecertificeerd Bekina® Indurub, specialist in spuitgieten van kunststof op maat, kan haar klanten nu Cradle to Cradle gecertificeerde producten aanbieden op basis van harde en flexibele plastics. Het bedrijf focuste de voorbije jaren sterk op het verkleinen van haar ecologische voetafdruk onder andere door het vermijden van afvalwater en bijzondere aandacht voor hernieuwbare energie. Naast aandacht voor het gebruik van materialen zonder gezondheidsrisico en het hergebruik ervan ligt er ook een sterke focus op sociale projecten.

TELEX

Start-up Onak haalt een miljoen euro op

www.bekina-indurub.com

Na een succesvolle crowdfunding campagne in 2016 haalden de bouwers van de opvouwbare Onak-kano de voorbije maanden 1 miljoen euro op om de verdere uitbouw van het bedrijf te financieren. Met deze investering wil het team inzetten op duurzaamheid, zowel wat betreft milieu als lokale werkgelegenheid. In 2017 werd een productiefaciliteit opgestart en werden meer dan 400 boten uitgeleverd. Onak creëert werkgelegenheid in samen werking met maatwerkbedrijf Ryhove. www.onakcanoes.com

Voka Partners

FOCUSPARTNERS

VCDO - Voka Charter Duurzaam Ondernemen #04 | 51

VCDO Elke maand brengt Voka Oost-Vlaanderen een case van een bedrijf dat deelneemt aan het Voka Charter Duurzaam Ondernemen. In woord en beeld

CASE

MAISBEKERS (duurzaam en circulair) Zowel voor intern gebruik als voor de ‘Watermobiel’, die gratis drinkwater aanbiedt op evenementen, werkt watermaatschappij Farys met duurzame bekers. Ze zijn gemaakt van biopolymeren, op basis van maïs, in plaats van petrochemische polymeren. Na het gebruik worden de bekers apart ingezameld en afgevoerd naar een verwerkingsbedrijf die het tot granulen vermaalt. Zo gaan geen grondstoffen verloren en sluit Farys het materialencircuit volledig af.

Jouw maïs-beker is 100% recycleerbaar

Gooi jij je beker in de juiste vuilbak? BEDANKT! www.farys.be Sector Watervoorziening Activiteit • Productie, toevoer en distributie van drinkwater • Sanering van afvalwater • Beheer van weginfrastructuur • Beheer van zwembaden en sportinfrastructuren • Ondersteunen bedrijven bij een efficiënt waterbeheer (RENI, AquaDomo) • Operationele ondersteuning aan publieke partners via een service centrum

Economisch voordeel De communicatiecampagne (stickers) is budgetvriendelijk gehouden. Minder restafval → verlaging ophalings- en verwerkingskost van het afval. Het verwerkingsbedrijf betaalt een vaste prijs per ton afgeleverde bekers → winst.

Milieuvoordeel

Een mooi voorbeeld van circulaire economie → volledig hergebruik van grondstoffen. Kleine dingen met een groot milieuvoordeel → geen petrochemische afgeleide polymeren meer. In het eerste jaar zijn er circa 300 kilogram maïsbekers ingezameld en afgevoerd naar het verwerkingsbedrijf.

Sociaal voordeel Intern: personeelsbetrokkenheid en bewustwording van duurzame grondstoffen. Extern: als publiek bedrijf wil FARYS het verschil maken met een doorgedreven MVO-beleid.

Ondernemers 04/18

52 | ondernemers #04

Oost-Vlaamse dames op de koffie bij de koningin

TELEX

Naar aanleiding van Internationale Vrouwendag nodigde gouverneur Jan Briers een aantal prominente Oost-Vlaamse dames uit om samen met Koningin Mathilde naar zijn ambtswoning in Gent te komen. De koningin dronk koffie met onder meer Claire Dilewyns, zaakvoerder van brouwerij Vicaris uit Dendermonde, Wendy De Tandt, algemeen directeur van maatwerkbedrijf De Dagmoed in Geraardsbergen, Marlou Browaeys, public relations executive bij Festival van Vlaanderen Gent en professor Chia Longman van de Ugent. Koningin Mathilde toonde veel interesse voor hun verhalen.

Fietsen tussen economisch erfgoed en springlevende ondernemingen van nu

Na de succesvolle eerste Econotoer in Dendermonde in 2017, organiseert Voka op zaterdag 21 april 2018 een tweede uitgave in Wetteren-Wichelen. Deze Econotoer verbindt bedrijven van nu en waardevol industrieel erfgoed van toen via een originele fietstocht. Deelnemers kunnen halt houden bij vijf actieve en dynamische bedrijven: Fisheye, Smartphoto, Objective International, Mr. Mallo en Van de Velde. Voor meer info en voor inschrijvingen (verplicht!) kan u terecht op econotoer@ voka.be of telefonisch op het nummer: 0497 52 28 07

Mireille heeft meer in huis dan u denkt !

MireilleVOKA#18.indd 3

Werkkledij, werkschoenen, werkhandschoenen en andere persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)

maken deel uit van uw zorg voor uw medewerkers ! Samen met Mireille kan u ervoor zorgen dat uw medewerkers op een comfortabele en veilige manier hun taken kunnen uitvoeren. Met Mireille heeft u een goed georganiseerde partner die instaat voor de levering en het onderhoud van uw werkkledij en werkschoenen. We weten dat de behoeften van klanten aanzienlijk kunnen verschillen, afhankelijk van de sector, afhankelijk van het type bedrijf, afhankelijk van de aard van het werk, afhankelijk van de medewerkers, enzovoort ! We vullen bij Mireille de slogan â€Ś much more than laundry dan ook graag in voor u !

31/01/18 10:04

VCDO - Voka Charter Duurzaam Ondernemen #04 | 53

Duurzaam ondernemen, waar wacht u nog op?

“Elke organisatie heeft haar duurzame ambassadeurs” Duurzaam en succesvol ondernemen gaan hand in hand en versterken elkaar. Duurzaam ondernemen is niet langer het speelveld van dromers. Al lang niet meer, maakt u zich daar maar geen illusies over. Het is vandaag en morgen essentieel in het creëren van welzijn en welvaart. Voka trekt mee aan de kar via haar Charter Duurzaam Ondernemen. TEKST: MAARTEN DHEEDENE

Hoe je het ook draait of keert, het gaat om passie, visie en ambitie. Het geloof in een duurzame koers van het bedrijf, opportuniteiten zien in innovatie, het durven aangaan van kansen en de dagelijkse praktijk in vraag durven stellen. Duurzaam ondernemen gaat al lang niet meer over verantwoording afleggen aan de maatschappij, maar mikt op een gezonde mix tussen engagement voor het milieu en de planeet, de mensen en de maatschap pij, partnerships op verschillende niveaus, welvaart en winstgevendheid, telkens in de breedste zin van het begrip.

Durf duurzaam communiceren Op die resultaten mag men best trots zijn. Zet in op communicatie en vergeet bescheidenheid. Maar al te vaak worden stevige uitdagingen aangegaan en verbeteringen waargemaakt zonder dat men bewust is van de impact die hiermee gerealiseerd wordt. Geef een gezicht aan elke actie die je voert en toon aan welk resultaat deze inspanningen opleveren. Dat geeft de onderneming een duurzaam elan, en creëert niet enkel bij de huidige en toekomstige werknemers betrokkenheid, maar ook bij de directie, raad van bestuur, de volledige omgeving en alle mogelijke stakeholders.

Duurzame ambassadeurs Zowel de CEO, de milieucoördinator, de receptionist als de marketing director kunnen de katalysator zijn in een proces naar meer duurzaamheid. Elke organisatie heeft haar ambassadeurs. Zij pushen de organisatie om steeds verder te gaan en zetten collega’s aan het denken. Dromers, doeners, denkers en beslissers uit elk team en elke afdeling worden mee in het verhaal getrokken wanneer er genoeg passie en visie aan de dag wordt gelegd. “Daar hebben we geen budget voor.” Het is een vaak aangehaald argument bij het beoordelen van offertes en het afwegen van investeringen. De meer duurzame oplossing moet het onderspit delven. De praktijk leert dat de meerkost van dat duurzame alternatief maar al te vaak een meeropbrengst blijkt te zijn op middellange termijn, het bedrijf wapent voor de toekomst en het bedrijf bovendien een aantrekkelijkere plek maakt om te werken. Of het nu gaat om een procesoptimalisatie, een investering in efficiënte duurzame energie of een besparing in verbruik, wanneer men de core processen durft aan te pakken zijn de resultaten in duurzaamheid en winstgevendheid vaak groot. Daar ligt ook het grote verschil tussen het green washing en het creëren van resultaten. De kracht van een duurzame onderneming ligt in haar vermogen om ambities te vertalen in concrete acties en deze stap voor stap te realiseren.

“Vergeet bescheidenheid, geef een gezicht aan elke actie die je voert” MAARTEN DHEEDENE, VOKA

Vandaag inzetten op duurzaam ondernemen is bijdragen aan succesvolle ondernemingen die op lange termijn voor welvaart en welzijn in de regio zorgen. Daar zijn we niet alleen bij Voka rotsvast van overtuigd, dat zijn ook alle deelnemers aan het Voka Charter Duurzaam Ondernemen. Ondernemers uit alle Vlaamse uithoeken ondertekenen deze ambitie en zetten jaar na jaar sterke acties neer die bijdragen aan de duurzaamheid van hun bedrijf en die hen wapenen voor de toekomst. Ze zijn een bron van inspiratie voor elkaar en geloven dat duurzaam ondernemen de enige vlucht vooruit is. #

Laat u begeleiden bij duurzame acties en de communicatie errond: www.voka.be/oost-vlaanderen/vcdo

Ondernemers 04/18

Samen ondernemen Meer dan 6.000 bedrijfsleiders van Belgische familiale kmo’s doen een beroep op onze deskundigheid in accountancy, btw, ﬁscaliteit, ondernemingsrecht of ﬁnancieel management. Vertrouw net als deze ondernemers op ons en u onderneemt niet langer alleen!

www.deloitte.com/be/accountancy-private

Accountancy & Advisory ACCOUNTING & REPORTING TAX & LEGAL M&A & FINANCE BUSINESS CONTROL & TECHNOLOGY STRATEGY & GROWTH Raymonde de Larochelaan 19A, 9051 Gent Tel. + 32 9 393 75 85, kmo-gent@deloitte.com © 2018. For more information, contact Deloitte Accountancy.

thuishaven #04 | 55

North Sea Port wordt nog beter bereikbaar North Sea Port heeft een aantal ‘drempels’ gebaggerd in het vaargebied Wielingen voor de Nederlandse kust. Het havengebied Vlissingen is hierdoor sinds eind februari bereikbaar voor schepen met een diepgang tot 17 meter. Door het weghalen van deze drempels wordt de toegang tot het havengebied Vlissingen-Oost voor schepen met een diepgang tot 16,5 meter verzekerd. Daarnaast wordt de mogelijkheid voor opvaart van schepen met een diep gang van 17 meter sterk verbeterd. Diepliggende schepen met bestemming Vlissingen-Oost hebben immers al jaren geregeld te maken met vertragingen. Als het getij niet hoog genoeg is, liggen er letterlijk drempels in de weg ter hoogte van Wielingen voor de kust van ZeeuwsVlaanderen. Diepliggende schepen (capesizers) met lading voor bedrijven kunnen dan deze drempels in de vaargeul niet passeren. Ze dienen op zee te blijven wachten of uit te wijken naar andere havens. Het gebeurt ook dat schepen niet volledig volgeladen naar het havengebied Vlissingen varen, wat de duurzaamheid niet ten goede komt.

Minimale wachttijden Na de baggerwerkzaamheden is het havengebied van Vlissingen-Oost beter bereikbaar voor diepliggende zeeschepen en kunnen wachttijden tot een minimum worden herleid. De bedrijven kunnen het ontvangen en behandelen van diepliggende schepen met veel meer zekerheid inplannen. Zo wordt het concurrentie vermogen van de havenbedrijven en North Sea Port fors verbeterd. Een betere toegankelijkheid komt ook de regionale economie en werkgelegenheid ten goede. Over deze verbetering van de toegankelijkheid werd reeds meer dan een decennium gesproken. Er ging veel overleg met het bedrijfsleven en milieuorganisaties aan vooraf. #

Drie nieuwe windturbines zullen CO2-uitstoot met 9.600 ton per jaar doen dalen

Stora Enso Langerbrugge zet in op groene energie Op dinsdag 27 februari werd de eerste spadesteek gegeven voor de bouw van drie windturbines bij papierproducent Stora Enso Langerbrugge in het havengebied van Gent. Stora Enso Langerbrugge produceert jaarlijks 540.000 ton gerecycleerd kranten- en magazinepapier op basis van 100% paper for recycling, papieraf val. De papierfabriek exploiteert ook twee kwalitatieve bio-warmtekracht centrales die voorzien in het nodige volume aan processtoom en in meer dan 70% van de elektriciteitsbehoefte. Sinds de herfst van 2016 stuurt Stora Enso Langerbrugge via een ondergronds warmtenet groene energie naar Volvo Car Gent, waar

ENGIE ook drie windturbines heeft.

Investering van 15 miljoen euro De drie windturbines op het Stora Enso-terrein hebben elk een ver mogen van 3,2 MW en zullen jaarlijks 21 GWh elektriciteit produceren, het equivalent van het gemiddelde jaar lijks elektriciteitsverbruik van 6.000 gezinnen. Als direct gevolg hiervan daalt de CO2-uitstoot met 9.600 ton per jaar. Alle hernieuwbare elektri citeit van deze drie windturbines

Inplanting van de drie windturbines op het 52 hectare grote terrein

zal volledig worden aangewend om het papier in de vestiging van Stora Enso in Gent op een nog duurzamere manier te produceren. Wind4Flanders, een publiek-private samenwerking tussen ENGIE en de financieringsmaatschappijen FIGGA, FINILEK, IKA en de Brusselse Elektriciteitsintercommunale (IBE), zal de drie windturbines bouwen en financieren, goed voor een investe ring van 15 miljoen euro. #

Ondernemers 04/18

56 | welkom #04

Nieuwe leden

bij Voka Oost-Vlaanderen

BOEKHOUDKUNDIG EN FINANCIEEL

TEAMBUILDINGZOEKMACHINE &

FEESTCOMPLEX &

ADVIES

TEAMBUILDINGFESTIVAL

CATERING

A&BV A&BV reikt u praktische oplossingen aan voor al uw boekhoudkundige en financiële noden. We waarborgen een persoonlijke en integrale bege leiding, zodat u zonder zorgen al uw ambities kunt waarmaken. De resultaten van uw onderneming, uw financiële toekomst en uw vermogensopbouw begeleiden, daar ligt onze focus, we anticiperen op problemen en stellen u interessante opportuniteiten voor. Altijd is ons advies actueel en glashelder. Ook bieden wij sinds 1 januari oplossingen voor de uitdagingen die digitalisering en automatisatie vandaag aan ondernemingen stellen. Ons IT-Accountancy perspectief staat garant voor hands-on, duurzame en rendabele oplossingen voor al uw vragen in verband met de automatisatie van uw financiële administratie. Integer, deskundig, efficiënt en enthousiast, kom eens met ons praten en vind bij ons de meer waarde die u zoekt. // CONTACT Charles de Kerckhovelaan 12, 9000 Gent 09 222 66 16 www.aenbv.eu info@aenbv.eu

Ondernemers 04/18

Funkey & Funkey Fest Funkey is de airbnb van de activi teiten, die de teamspirit tussen collega’s bevordert. Je vindt er snel en eenvoudig de teambuilding die bij je past. Er is voor elk wat wils met een keuze uit meer dan 200 origi nele activiteiten van verschillende professionele teambuildingorgani satoren. Via de zoekmachine krijg je suggesties op maat van jouw team en Funkey regelt alles tot aan de boeking zonder meerprijs. Voor bedrijven die op zoek zijn naar de ideale combinatie van teambuilding, netwerking en een personeelsfeest is er Funkey Fest, het eerste echte teambuilding festival in België. Hier kan je samen met andere bedrijven op één dag meer dan 30 teambuildingconcepten beleven, heerlijk culinair genieten op de street food market en samen uit de bol gaan op de afsluitende party met funky muzikale acts en dj’s. Join us op 7 of 8 september in Puyenbroeck! // CONTACT 0498 94 57 95 www.funkey.be www.funkeyfest.be cobus@funkey.be

Hof Ter Velden Wij regelen alles voor een perfect feest of event! Elk feest of event is hard werken en perfect afwerken: dat is wat de huidige generatie van Hof Ter Velden van de vorige meekreeg. Het feestcomplex kan 40 tot 250 gasten ontvangen in 3 zalen, voorzien van terras en alle comfort voor onvergetelijke momenten. Hof Ter Velden ligt in de driehoek Gent, Antwerpen en Brussel en is daardoor een unieke locatie voor uw B2C- of B2B-events, van meetings, trouwpartijen tot personeelsfeesten. Op zoek naar full service catering? Zoek niet verder, wij organiseren van A tot Z voor een zorgeloos event of feest. // CONTACT Geerstraat 84, 9200 Dendermonde 0473 932163 www.hof-ter-velden.be www.htv-business.be info@hof-ter-velden.be

welkom #04 | 57

Onze nieuwe leden sinds maart 2018:

ALLUVION – Dendermondsesteenweg 39A001 – 9000 Gent – 09 394 67 69 – info@avelon.be – SAP Consultancy rond procesoptimalisatie – www.avelon.be – BTW BE 0666.471.360 BRUYN HOUT – Olifantstraat 18 – 9600 Ronse – 0468 15 91 45 – claude@bruyn-hout.be – Dienstverlening, business consulting, interim management – www.bruyn-hout.be – BTW BE 0841.637.722 DE STOFFEERDER – Kalkenstraat 248 – 9255 Buggenhout – 052 35 76 93 – info@destoffeerder.be – Herbekleden van zetels, stoelen, kussens met zowel stof als leder. Het op maat maken van zitmeubels voor architecten en ontwerpers. Muurbekleding met stof alsook raamdecoratie op maat. Autozetels. – www.destoffeerder.be – BTW BE 0475.317.816 DECOLA NUTRACEUTICS – Vliegplein 66 – 9990 Maldegem – 050 40 47 70 – info@decola.be – Voedingssupplementen – www.decola.be – BTW BE 0672.468.831 HAALBAAR EN STRATEGISCH ADVIES

CONSULTANT IN FINANCIEEL MANAGEMENT

MET RESULTAAT

EN LECTOR STUDIEBEGELEIDING

Kompagnon Kompagnon is een adviesbureau dat zich richt op de kmo. De twee oprichters hebben beiden een verleden bij Voka. Daar hebben we gemerkt dat kmo’s worstelen met hun eigen verhaal. Voor een strategisch advies worden vaak grote budgetten opgesteld, maar de uitwerking wordt niet gerealiseerd of is gewoon niet realiseerbaar binnen een gemiddelde kmo. Net dat willen wij veranderen. Verwacht van ons niet de grote theorieën, wel actie en resultaat. Wij gaan voor haalbaar strategisch advies en zorgen ervoor dat het ook wordt uitgevoerd. Efficiënt, to the point en voor de kmo die vooruit wil. U kan op ons rekenen voor de uitwerking van een marketingjaarplan, gerichte sales acties met resultaat, originele con cepten en storytelling die uw klant ook echt aanspreekt. Benieuwd? We luisteren graag naar uw verhaal. // CONTACT Stationsstraat 16, 9220 Hamme www.kompagnon.be info@kompagnon.be

Krishna (Kris) Bleys Financieel advies & management, boekhouden, consolidatie, fiscaliteit, strategie, organisatiestructuur, inves teringsbeoordeling, financierings beslissing, beheerscontrole, onderzoek & analyse, fraudedetectie, statistiek, business educatie voor zelfstandigen en ondernemingen. Empathie inzake uw business is een kernwaarde bij het betrekken van mijn externe visie en raadgeving. De sleutels van toegepaste eco nomie worden in uw onderneming geïntegreerd om gefundeerde financiële krijtlijnen uit te tekenen. Een vraagstuk of trend verklaren, ad hoc analyses en projecten uitwerken, bijdragen tot de financiële registratie en u advies op maat brengen! Waar wacht u op? Daarnaast zijn we ook gespeciali seerd in coaching van studenten inzake economie, boekhouden & fscaliteit. Positieve examenresultaten, studietechnieken, planning en cases behandelen zijn hierbij prioritair. // CONTACT Ruiterlaan 5, 9032 Gent 0472 89 18 57 https://www.linkedin.com/in/krishnableys/ consult@krisbleys.com

EFFECTIS – Kortrijksesteenweg 1144 – 9051 Sint-Denijs-Westrem – 0475 80 69 50 – estel@effectis.be – Ondersteunen van kmo’s en zaakvoerders in het uitbouwen van een efficiënt HR beleid – www.effectis.be – BTW BE 0598.792.975 EMASPHERE – Ottergemsesteenweg-Zuid 808 – 9000 Gent – 010 87 12 48 – dvankeerberghen@ emasphere.com – Ontwikkeling van financiële software voor kmo’s en accountancykantoren om financiële en operationele bedrijfscijfers op te volgen en bedrijf beter te steunen – www.emasphere.com – BTW BE 0538.597.349 HOCUS FOCUS – Grimbergen 13 – 9700 Oudenaarde – 0472 68 25 48 – bart@hocusfocus.io – Ontwikkeling van ‘people first’ technology app die helpt om bewuster te connecteren en te weerstaan aan digitale impulsen – www.hocusfocus.io – BTW BE 0826.970.332 HOF TER VELDEN – Geerstraat 84 – 9200 Baasrode – 0473 93 21 63 – info@ hof-ter-velden.be – Feestcomplex & catering – www.hof-ter-velden.be – BTW BE 0426.899.572 L’AROGANTE – Désiré Van Monckhovenstraat 22 – 9000 Gent – 0478 33 04 29 – pedro@larogante.be – Bierfirma – www.larogante.be – BTW BE 0549.987.624 QUADRALUX – Bilksken 22 – 9920Lovendegem – 09 372 53 13 – info@quadralux.be – Productie van transparante verpakkingen hoofdzakelijk voor voeding – www.quadralux.be – BTW BE 0451.598.148 RULE 11 – Zalmstraat 29 – 9000 Gent – 0475 66 57 57 – hello@rule11.be – Ontwikkelen en exploiteren van webplatformen, IT-advies, consultancy en management, GDPR-butler: self-service tool voor kmo’s – www.rule11.be – BTW BE 0673.549.885 SIMPLY SELECT – Geraardsbergsestraat 42 – 9660 Brakel – 0495 72 14 92 – pedro@ simply-select.be – HR adviesbureau, werving & selectie, assessments, teambuildings – www.simply-select.be – BTW BE 0892.732.570 VAN REYBROUCK-ACCOUNTANTS & TAX CONSULTANTS – Ten Briele 10/9 – 8200 Sint-Michiels – 050 38 10 53 – brugge@vanreybrouck.be – Accountants en tax consultants – www.vanreybrouck.be – BTW BE 0875.201.997

Ondernemers 04/18

58 | ondernemers #04

Bart Mortier en Frederik Cosyns aan het hoofd van CapitalatWork Oost- en West-Vlaanderen Bart Mortier (44) is sinds 5 februari 2018 de nieuwe directeur voor West- en OostVlaanderen bij vermogensbeheerder CapitalatWork. Frederik Cosyns (42) is voor dezelfde regio senior wealth manager. Zowel Mortier als Cosyns komen over van Bank Degroof Petercam. De twee vormen een tandem met een duidelijke ambitie: CapitalatWork doen groeien in Oost- en West-Vlaanderen. Daarvoor werken ze vanuit de nieuwe kantoren in Gent en Kortrijk. Vincent Lambrecht kan zich nu helemaal toeleggen op zijn rol als lid van het Executive Committee en als director estate planning. Vincent Lambrecht blijft ook nog commercieel actief in de regio. www.capitalatwork.com

Lotus Bakeries overtreft in 2017 recordjaar 2016

TELEX

De omzet van de Groep Lotus Bakeries steeg in 2017 tot 524 miljoen euro. Na een trage start in de eerste maanden van 2017 zag de groep de omzet maand na maand stijgen. Dit ondanks de sterke euro, die woog op de omzet in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Het recurrent bedrijfsresultaat (89,3 miljoen euro) en de recurrente bedrijfscashflow (104,3 miljoen euro) stegen met respectievelijk 5,4 en 2,7 miljoen euro ten opzichte van 2016. Dit was vooral te danken aan de omzetgroei en betere bezetting van de productiecapaciteit. In 2017 investeerde Lotus Bakeries 28,2 miljoen euro, voornamelijk in capaciteitsuitbreiding. De investeringen gingen zowel naar België als naar de Verenigde Staten.

PrimaDonna verkozen tot bestverkopend Europees merk Lingeriemerk PrimaDonna, van Van de Velde uit Schellebelle, is voor de tweede keer op rij verkozen tot bestverkopend Europees merk door Intima Magazine. In de jaarlijkse enquête van het magazine in het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Italië, Frankrijk en Duitsland werden 350 zelfstandige winkels gevraagd naar hun bestverkopend Europees merk. www.vandevelde.eu

www.lotusbakeries.com

”Leave the beaten track, it will brighten your view” CURIOUS? Visit www.tcbi.com

ADVENTURE

CITIES

CULTURE

MEETINGS

NATURE

SPORTS

TEAMBUILDING

Thomas Cook Business Incentives Tramstraat 63, 9052 Gent, Belgium | T : +32 9 241 15 02 | incentives@thomascook.be

| 59

* Besig

#Vokabesoek

aan * Blink Suid-Afrika 24 februari – 4 maart 2018 TEKSTEN EN FOTO’S : CHRISTOPHE VANDRIESSCHE, LAURENCE LEVRAU, GEERT MOERMAN, RUDI DE KERPEL, MAAIKE VAN OVERMEIRE, STEFAN DERLUYN, HILDE SCHUDDINCK (BEWERKING: SAM DE KEGEL)

* Besig= goedgevuld * Blink = stralend, schitterend

De Sakebesoek groep voor de Houtbaai, Kaapstad

Ondernemers 04/18

60 | horizon #04 Belgium Campus: Peter Besard, Jozef Mees en Istvan Horvath (vooraan) luisteren geïnteresseerd naar Enrico Jacobs, CEO Belgium Campus

Impak*

Ambassade: Geert Moerman overhandigt een kleine attentie aan Hubert Cooreman, ambassadeur, Geraldine Reynemants, Vlaams vertegenwoordiger, en Marc Schiltz, FIT

Student meets werkvloer Iedereen kent Silicon Valley, maar dat Johannesburg, de grootste stad van Zuid-Afrika, die vooral bekend staat om zijn criminaliteit, ook een zakenstad herbergt die bruist van technologie start-ups en scale-ups, waar universiteiten technisch toptalent afleveren en het IBM Research Center elke mens verstomt met innovatie die de wereldgezondheid ten goede komt, wisten we niet. We waren onder de indruk van de manier waarop de Belgen Jan Rombauts en Enrico Jacobs erin slagen om elk jaar 1.500 ICT-specialisten naar de arbeidsmarkt te loodsen. Niet zozeer het aantal, wel de

Ondernemers 04/18

manier waarop is indrukwekkend. Terwijl bedrijven in België steen en been klagen over een gebrek aan praktijkvaardigheden en werkattitude bij pas afgestudeerden, werd hier een studiemodel ontwikkeld waar studenten, vanaf dag één, zeer nauw samenwerken met de internationale bedrijfswereld. Het lijkt ons alvast een goed idee het model onder de loep te nemen en te zien wat ons eigen onderwijs uit die aanpak kan leren, onder meer via uitwisselingsprogramma’s. Zoniet worden we op korte termijn technologisch bijgebeend én voorbijgestoken.

horizon #04 | 61

uit PretoriaJohannesburg

What3Words: deelt de wereld op in vierkanten van 3m op 3m en geeft elk vierkant een naam bestaande uit 3 woorden. Zo krijgt, aldus Lyndsey Duff van What3Words, elke woning in de township een adres

CSIR: Op deze site werd de grootste en snelste 3D metaalprinter gebouwd, waar momenteel onderdelen voor vliegtuigen geprint worden met titaniumpoeder

King Price: culture eats strategy for breakfast Gideon Galloway, CEO van online verzekeraar King Price, liet een diepe indruk na in de manier waarop hij erin slaagde om zijn bedrijf op vijf jaar tijd, dankzij een sterke bedrijfscultuur met een welomschreven set van bedrijfswaarden en regels, te laten uitgroeien tot een organisatie van 700 medewerkers. Het bedrijf is één van de meest geliefde werkgevers van Zuid-Afrika en loopt over van internationale ambities. Klaar om de wereld te veroveren. Wat kunnen we van deze man leren? Galloway heeft een zeer toegankelijk en degressief verzekeringssysteem ontwikkeld dat voor iedereen betaalbaar is en waarmee hij een zeer groot deel van de bevolking kan bereiken. Zo positioneert hij zich als een probleem oplosser, wereldverbeteraar. Hij profileert zich ook als de grote uitdrager van de christelijke waarden. Daarmee speelt hij in op de mogelijke vereenzelviging van zijn klanten met

King Price en op waardepatronen die diep ingebakken zijn in de lokale cultuur. Slim. Het enthousiasme waarmee hij die boodschap brengt, in de grijze sector van het verzekeringswezen, is zeer overtuigend. Het spreekt investeerders en klanten aan. Hij dwingt zichzelf en het bedrijf om te blijven zoeken naar nieuwe markten. Hij omarmt datatechnologie en marketing, durft investeren en groeit 30% per jaar. Galloway implementeerde ook een high performance cultuur, waar individuele -en teamsuccessen extreem gevierd worden, inclusief popcornmachines, pingpongtafels en videogames. Ondernemerschap wordt gestimuleerd, hij prikkelt medewerkers om twee jaar vooruit te denken en zet de meest innovatieve ideeën in de bloemetjes. Hij creëert een cultuur van trots, passie, respect voor zichzelf en anderen en geeft zijn medewerkers één voor één het gevoel dat ze sterren zijn. *Impak: impressie, indruk Ondernemers 04/18

62 | horizon #04

Impak* uit Kaapstad Zuid-Afrika, land van tegenstellingen Wat is het doel van een inspiratiereis? De vraag klinkt bijna spiritueel. Is het de bedoeling om nieuw business contacten te zoeken, nieuwe ideeën of afzetmarkten te exploreren of is het een mooi verwoord excuus om even te ontsnappen aan de hectiek van het dagelijkse bedrijfsleven? Wat de drijfveer voor deelname initieel ook was, alle 45 deelnemers kwamen verrijkt terug van deze unieke trip. Dankzij de unieke cocktail van een prachtig land in volle ontwikkeling aangedreven door een bijzondere socio-economische & politieke context én een zeer inter actieve groep ondernemers uit diverse sectoren. Na een intensieve tweedaagse in Johannesburg en Pretoria arriveerden we in het zonnige Kaapstad. Tijdens de busrit van de luchthaven naar ons hotel werden we meteen geconfronteerd met de harde realiteit bij het passeren van een immense township. Deze onderontwikkelde woongebieden die tijdens de Apartheid voorzien werden voor de zwarte bevolking, vormen een groot contrast met de moderne stad wat verderop. ZuidAfrika is een land van vele tegenstellingen: rijk en arm, blank en zwart, pracht en afschuw. Na de euforie die heerste tijdens het bevlogen leiderschap van Nelson Mandela werden onder het bewind van de net afgezette corrupte president Zuma, sociale en economische ontwikkelingen gefnuikt. Zijn beleid en populistische discours hebben geleid tot frustratie bij zowel blank als zwart en tot het falen van de staat.

Van fintech tot AI Gek genoeg is het deels door deze lacunes dat er interessante private

Ondernemers 04/18

Presentatie in LaunchLab: Mike Van der Staak en Frank Verschuere gebiologeerd en verstrengeld door Mark Baker van MyGrow.

initiatieven zijn ontstaan. Terwijl we in Johannesburg en Pretoria voornamelijk R&D- en (disruptieve) fintechbedrijven hebben ontmoet, lag het accent in Kaapstad op bedrijven die werken rond artificial intelligence (AI), big data, machine learning en sustainable development. In de categorie bedrijven die technologie, big data & AI inzetten om bedrijfsprocessen te optimaliseren, ontmoetten we baanbrekers zoals Dimension Data (1), ZaiLab (2), Aerobotics (3), Clevva (4), DataProphet (5), Custos Media technologies (6), CubeSpace (7), LifeQ (8). In de categorie bedrijven die technologie aanwenden voor duurzame urban development of education ontmoetten we bedrijven zoals Sea Monster (9), MyGrow (10), Bridglot (11), 3E (12) , The Sun Exchange (13), RanMarine (14) ... Het knappe aan deze laatste bedrijven is dat zij duurzaamheid weten te combineren met een interessant business model. Bedrijven in Zuid-Afrika kunnen

niet rekenen op subsidies en door de politieke instabiliteit evenmin op veel buitenlandse investeerders. Dit verplicht hen om een leefbaar businessmodel te ontwikkelen wat hen extra interessant maakt. Met de verwachte politieke stabiliteit onder de nieuwe president Ramaphosa, lijkt het erop dat deze bedrijven in de toekomst ook op buitenlands kapitaal zullen kunnen rekenen voor de verdere uitrol van hun business. Bij ons bezoek aan de Township Delft werd ons duidelijk dat projecten rond sociale en economische ontwikkeling de beste slaagkansen hebben als dit gecombineerd wordt met een rendabel businessmodel. Technologie in combinatie met de juiste intenties kan de wereld een stuk beter maken. Tot slot een quote van Nelson Mandela die zeer goed de ZuidAfrikaanse bedrijfsspirit weergeeft: A winner is a dreamer who never gives up.

horizon #04 | 63 Contactcenter Delft: Nour Addine Ayyoub investeert in call center in het township Delft om mensen ter plaatse te kunnen laten werken

Een van onze deelnemers investeert in citroen- en olijfplantage bij Franschhoek

Philippi Village: de containers (kantoren en shops) bieden aan zelfstandigen uit de township een veilige en aantrekkelijke werkplaats

(1) Dimension Data: ICT-Integrator (2) ZaiLab is opgericht door de inspirerende Belg Nour Addine Ayyoub die via big data de werking van callcentra optimaliseert.

https://www2.dimensiondata.com/

http://www.zailab.com/

(3) Aerobotics: landbouwoptimalisatie door drones & dataverwerking.

https://aerobotics.co/

(4) Clevva: virtuele adviseur die business/sales teams stuurt in hun beslissingen.

https://clevva.com/

(5) DataProphet: AI & machine learning voor o.a. de voedingsindustrie.

https://dataprophet.com/

(6) Custos Media technologies: blockchain to protect digital media from piracy

https://custostech.com/

(7) CubeSpace: satellite components.

https://cubespace.co.za/

(8) LifeQ: IT-platform voor het verwerken van gegevens uit ‘body monitoring devices’

http://www.lifeq.com/

(9) Sea Monster: creates digital content and experiences using animation, games and augmented reality.

http://www.seamonster.co.za/

(10) MyGrow: IT-platform voor het laten groeien van emotionele intelligentie.

11 https://www.bridgiot.co.za/

(11) Bridglot: slimme watermeter.

12 http://www.3e.eu/

(12) 3E : Renewable energy consulting and software

13 https://thesunexchange.com/

(13) The Sun Exchange: leasing & blockchain om zonne-energie te verhandelen.

14 https://www.ranmarine.io/

10 https://www.mygrow.me/

(14) RanMarine: slimme robot om afval in rivieren en havens te verzamelen.

Ondernemers 04/18

64 | horizon #04 2

1. Voorstelling op de bus: Sophie De Maesschalck stelt zich kort voor aan de groep 2. Safari: Zuid-Afrika bezoeken zonder is onmogelijk. Pilanesberg laat de deelnemers kennismaken met het prachtige landschap van Zuid Afrika 3. Belgium Campus – Meester Erik: Erik Mannens voelt zich hier als een vis in het water 4. King Price: De charismatische CEO van King Price, Gideon Galloway, inspireert en animeert de zaal 5. Belgische Ambassade: Frederik Rosseel is aan het netwerken op het walking dinner 6. IBM Research Lab in Johannesburg: hier worden oplossingen voor lokale problemen gezocht. Zo wordt o.a. met radiofrequentietags de verspreiding van tbc geanalyseerd 7. Apartheidsmuseum: 2 oud-presidenten van Zuid-Afrika (Mbeki en Mandela) én Istvan. Een zeldzaam blij beeld in een museum gevuld met onderdrukking en verdriet 8. Vlucht tussen Johannesburg en Kaapstad: een uniek zicht op het prachtige landschap van Zuid Afrika 9. MOCAA: het museum van hedendaagse Afrikaanse kunst werd gemaakt in een voormalige graansilo en sleepte al meerdere architectuur prijzen in de wacht 10. Deuren ZaiLab: de futuristische lobby van Zailab

Ondernemers 04/18

11. Film Festival: de VIP’s van het Belgium Film Festival van Kaapstad op de rode loper: vlnr: Peter Dierickx, Hilde Schuddinck, Erik Mannens, Ann De Clercq, Geert Moerman, Mike Van der Staak, Jef Wittouck en Frans Claerhout 12. Wijn drinken: Wijn proeven in een exclusieve setting met moderne Afrikaanse kunst in het Delaire Graff Estate (Stellenbosch) 13. Idem 14. Afsluiten met een picknick: De inspiratiereis wordt afgesloten bij Boschendal Wine Estate (Franschhoek) 15. Het organiserend team

horizon #04 | 65 4

Hoofdstad

Pretoria

Inwoners

55,7 miljoen

Oppervlakte

1,22 miljoen kmÂ˛

Talen

11 officiĂŤle talen waaronder: Engels, Afrikaans, Sesotho, Setswana, Xhosa and Zulu

Levensverwachting

53 j (mannen), 54 j (vrouwen)

Valuta

Rand

President

Cyril Ramaphosa

Groei economie in 2017

1,3%

Ondernemers 04/18

66 | Geert Moerman twittert #04

Op Twitter deelt Geert Moerman kort en krachtig zijn visie op ondernemerschap, economie, politiek en het leven zoals het is. U kan hem volgen onder de twitternaam Geert D8: ‘Geert dacht’. In Ondernemers geeft hij maandelijks een uitgebreidere commentaar bij enkele opvallende tweets.

Geert Moerman @Geert_D8i

4 maart

Gisteren nog een ontspannende dag op wijn domeinen @DelaireGraff en @BoschendalFarm en bezoek nieuwe plantage in #Franchhoek van 1 van onze deelnemers, als slot van een onvergetelijk #Vokabesoek @VOKA_OVL aan Zuid-Afrika #backhome

Geert Moerman @Geert_D8i

Bezoek aan de townships vandaag met #vokabesoek. Beklijvend. Gelukkig ook heel wat ondernemende projecten met sterke sociale impact om levenskwaliteit te verbeteren. Ook hier is werken de enige sociale zekerheid.

Geert Moerman @Geert_D8 Geert Moerman @Geert_D8i

GGeert Moerman @Geert_D8

1 maart

Bezoek aan wereldvermaarde Cape Town Film Studios waar oa a long walk to freedom en pirates of the Caraïben werd gedraaid #vokabesoek

Ondernemers 04/18

9 maart

Nog maar pas terug uit Zuid-Afrika en toch al heel wat pré-inschrijvingen voor onze volgende inspiratiemissie @VOKA_OVL van 16 tot 23 februari 2019 naar Shenzhen, Shanghai & Hongkong #ersnelbijzijnisdeboodschap

27 feb

Opvallend hoeveel hoop heel ZuidAfrika in haar nieuwe president #Ramaphosa stelt, na jaren corruptie en achteruitgang onder Zuma #Vokabesoek

Geert Moerman @Geert_D8i

2 maart

26 feb

Eerste stop op onze @VOKA_OVL Zuid-Afrika inspiratiemissie bij @belgiumcampusSA. Privé initiatief waar 1000 studenten IT topopleiding krijgen en ... fier zijn op hun Belgium Campus iTversity uniform #Vokabesoek

Geert Moerman twittert #04 | 67

Geert D8 27 februari

2 maart

Opvallend hoeveel hoop heel Zuid-Afrika in haar nieuwe president #Ramaphosa stelt, na jaren corruptie en achteruitgang onder Zuma #Vokabesoek

Een moeilijk onderwerp, maar je kan er niet omheen als je Zuid-Afrika bezoekt. Hoe zit het nu met de integratie van de zwarte en blanke bevolking? Is er nog iets te merken van apartheid? Hoe ziet de toekomst van deze samenleving eruit? Moeilijke, maar terechte vragen, een voortdurend spanningsveld is er zeker. De laatste avond van onze reis zat ik in een bar in Long Street te praten met een jonge zwarte man uit Kenia. Hij was sinds een jaar in Kaapstad waar hij aan de filmschool studeerde. Nadat we een tijdje in gesprek waren over zijn achtergrond en toekomst plannen, vertrouwde hij me toe dat hij – voor het eerst sinds hij in Zuid-Afrika was – een gesprek voerde met een blanke man bij wie hij zich “een gelijke” voelde. En het moet gezegd, bijna overal zijn de kelners, taxi chauffeurs, hotelpersoneel, ... zwart. De manier waarop sommige blanken deze mensen aanspreken, hautain en snauwerig, is om de muren van op te lopen. Natuurlijk, niet alles gebeurt met de efficiëntie die we in het Westen gewend zijn. Maar als je woont in Zuid-Afrika is dat toch ook omdat je van de mensen houdt, niet enkel voor de natuur en het mooie landschap, mag ik hopen? De periode van apartheid, officieel tussen 1948 en 1990, heeft diepe wonden in de samenleving gekerfd, waarvan de sporen verre van verdwenen zijn. Om apartheid tegen te gaan, werden black empowerment maatregelen genomen, waarbij bedrijven bijvoorbeeld verplicht zwarte mede-investeerders en leidinggevenden moeten hebben. Probleem is dat dit een weelderige bron van corruptie wordt, omdat deze regeling niet de meest bekwame mensen naar boven brengt maar een nieuwe kaste met dikwijls weinig eigen merites en competenties. In zekere zin gebeurt er vandaag opnieuw selectie op ras, maar nu in het voordeel van de zwarte bevolking. Zwarte Zuid-Afrikanen eisen extra rechten op omwille van het onrecht dat hen in het verleden werd aangedaan, maar nemen ze ook evenredig de plichten die gepaard gaan met hun nieuwe verantwoordelijkheden? De Zuma-periode was desastreus op dit gebied, de hoop in de nieuwe president Ramaphosa – de man die Nelson Mandela als zijn waardige opvolger zag – is groot. Hoe omzichtig hij zal omgaan met een aantal zwarte eisen om te vermijden dat er een blanke brain drain komt en investeringen worden afgeremd, is één van de vele moeilijke evenwichtsoefeningen die hij in dit gelittekend maar o zo mooie land zal dienen te maken.

De townships in Zuid-Afrika zijn een bijzonder fenomeen. Anders dan de slums in India of de favela’s in Brazilië bijvoorbeeld, die een soort ongeordende uitdeining van de stad zijn. Townships zijn duidelijk afgebakende en geregu leerde gebieden, soms een heel eind van de stad gelegen. Van enkele tien- tot honderdduizenden mensen worden gehuisvest in kleine dicht bij elkaar gebouwde barakken, gemaakt van golfplaten en prefab betonelementen. De mensen die in de townships wonen, gaan werken in de verafgelegen stad. De verplaatsing gebeurt in taxi busjes, met wachten rijtijd duurt de enkele reis dikwijls twee uur. Voor het familiale weefsel is dit nefast, vier uur verplaatsingstijd bovenop de werktijd, dan blijft er niet veel meer over van je dag. Bovendien zit er een soort maffiasysteem achter deze busjes, waardoor mensen een kwart tot de helft van hun inkomen besteden aan dit vervoer. Weinig motiverend dus om werk te zoeken, meer dan 30% van de Zuid-Afrikaanse bevolking is dan ook werkloos. De Vlaamse ondernemer Nour Addine Ayyoub is CEO van Zailab in Kaapstad, een bedrijf dat software maakt voor contact centers. Hij gebruikt deze kennis om in de megatownship Delft een contact center uit te bouwen, waar mensen ter plaatse kunnen werken. Naast de investering in een gebouw, werd er ook geïnvesteerd in wifi-torens die de hele township dekken. Zo moet het op termijn mogelijk zijn om de mensen ook van thuis uit te laten werken. Een bijzonder idee, dat in deze barakken mensen achter een PC met headset klanten over heel de wereld te woord staan. Dit voorbeeld geeft een goed idee van het soort digitale disruptie dat we zagen in Zuid-Afrika. Op zich worden hier minder gloednieuwe, digitale ontwikkelingen bedacht zoals in Silicon Valley, New York, Boston ... of zelfs in Gent. Maar de slimme toepassing van digitale technologie op maatschappelijke en sociale problemen zorgt voor een snelle welvaartsstijging en emancipatie van de bevolking. Gezondheidszorg, milieu, energie, sociale ontwikkeling, ... de digitale scene maakt zaken mogelijk die tot voor kort ondenkbaar waren. In deze zin was deze inspiratiemissie opnieuw een voorbeeld van digitale disruptie, maar anders, the other way around. #

Volg Geert Moerman op Twitter:@Geert_D8 Reageer op geert.moerman@voka.be

Ondernemers 04/18

68 | waarvan sprake #04

dier.zoete.dippen Vanaf nu hoef je niet langer het adres Fraterstraat 111 – Merelbeke in uw gps of Waze in te voeren. Download de app What3words en geef de woorden : dier.zoete. dippen in en je wordt begeleid tot de gewenste locatie. Dit was maar één van de vele startups waarmee we kennis mochten maken tijdens de Voka-inspiratiereis door Zuid-Afrika. “Inspiratiereis in Zuid-Afrika?” hoor ik je denken. Zo dacht ik er inderdaad ook over, in eerste instantie. Na de studiereizen naar o.a. New York & Boston en San Francisco we weten al langer dat onze Kamer het avontuur niet schuwt en als next step had ik eigenlijk het Verre Oosten verwacht. Niet dus, het werd Zuid-Afrika. Op het programma stonden bezoeken aan Johannesburg, Pretoria en Cape Town. Een volledig reisverslag lees je in dit nummer. Maar terug naar What3words dus. Nooit over gehoord, al is het idee simpel. Op dit moment gebruiken de meeste geo-locatiesystemen graden, minuten, seconden en windstreek (25° 9’ 40.918” S 18° 59’ 2.824” E) om een plaats te lokaliseren. Dit is niet alleen ingewikkeld om te communi ceren, maar ook niet altijd exact.

Hoe kom je dan tot deze eenvoudige oplossing? Twee Britse muzikanten zouden een optreden verzorgen in Toscane en kregen de plaats via de coördinaten van geolocatie. Deze bleek echter onvindbaar. Ze kwamen op het idee om de hele wereld op te delen in blokjes van 3 x 3 meter en deze te benoemen met een combi natie van 3 woorden. Zo zou je met ongeveer 18.000 woordcombinaties plaatsen over de hele wereld kunnen vastleggen. Het gebruik van deze methodiek – geheel gratis voor particulieren – helpt niet alleen logistieke bedrij ven hun bestemming efficiënter te vinden, maar ook daklozen krijgen op deze manier een adres toege wezen. Op dit moment wordt het product uitgetest bij inwoners van de townships om hen een vaste plaats in deze wereld toe te kennen, letterlijk. Het grote probleem van de vele arme inwoners is dat ze vaak onvindbaar zijn voor de administra tie omdat ze in zodanig kleine huisje wonen zonder enige coördinaten. Door dit systeem hoef je geen straatnaam meer op te geven maar enkel een 3-woord-combinatie. En zo krijgen ook zij een ‘officieel’ adres en kunnen ze geregistreerd deelnemen aan het maatschappelijke leven. Onmiddellijk na deze spectaculaire presentatie las ik op HLN.BE : De man die gisteren dood werd aangetroffen in een straat in Deurne, lag twee uur langer in de kou door een misverstand met huisnummers. Hier had een mensenleven mis schien gered kunnen worden met de What3Words-app. Hoe cynisch kan de werkelijkheid zijn … Verder vernamen we tijdens onze inspiratiereis dat de nieuwe presi dent van Zuid-Afrika voor enorme

Ondernemers 04/18

Vrije Tribune door Rudi De Kerpel onder de redactionele verantwoordelijkheid van de auteur

uitdagingen staat. Het wordt een dubbeltje op zijn kant. Want in welke richting zal hij het land sturen? Gaat hij voor échte democratie waarbij corruptie en vriendjespolitiek uitge roeid worden, of zakt het land verder weg in armoede, onrust en chaos omdat de president er niet in slaagt met de tradities te breken? Tijdens ons bezoek hoorden we bij de vele sprekers woorden van hoop; hoop op échte verandering, hoop om het economisch potentieel (arbeids krachten, grondstoffen, ligging) optimaal te gebruiken en dit ten bate van de eigen bevolking! Hoop op evenwicht tussen blanken en zwarten. We hopen met hen mee! En volgend jaar gaan we dus naar China en misschien Taiwan! Ik heb alvast 17 tot 24 februari 2019 in mijn agenda geblokkeerd … En jij? Rudi De Kerpel

PS: MAIL EVEN ALS JE DE WHAT3WORDSPRESENTATIE WIL ONTVANGEN: RUDI@EUROTUIN.BE

Echte partners staan altijd voor u klaar, toch?

Nauw samenwerken Uw accountmanager staat samen met lokale IT- en telecomspecialisten voor u klaar in Oost-Vlaanderen. Ze kennen uw business en bieden u oplossingen voor uw digitale toekomst.

Met advies op maat bent u ook morgen mee. Ondernemen in de digitale wereld start op

proximus.be/ookmorgenmee

De Week van de Ondernemers

23-26 april

9 thema’s 10 steden 100 sprekers

Kom ideeën delen en creëer zo nieuwe businessopportuniteiten Partnerships met andere ondernemingen, millennials op de werkvloer, sustainable business, start & scale up … Dit zijn enkele van de thema’s die we zullen behandelen tijdens de Week van de Ondernemers. Schrijf u in voor lezingen die u inspireren én kom uw netwerk uitbreiden. Over opportuniteiten gesproken! ing.be/ondernemers

‘De Week van de Ondernemers’: gratis lezingen georganiseerd door ING België van 23/04/2018 tot en met 26/04/2018 in verschillende steden in België (Brussel, Gent, Oostende, Antwerpen, Waregem, Genk, Leuven, Suarlée, Seraing en Frameries), elke dag tussen 12u30 en 21u. Deelname zonder verplichting tot aankoop van een product of dienst van ING. Inschrijven enkel mogelijk via ing.be/ ondernemers. Aanbod onder voorbehoud van het aantal beschikbare plaatsen bij ING België. Maximum 150 plaatsen per lezing. ING België nv – Bank/Kredietgever – Marnixlaan 24, B-1000 Brussel – RPR Brussel – Btw: BE 0403.200.393 – BIC: BBRUBEBB – IBAN: BE45 3109 1560 2789. Verzekeringsmakelaar ingeschreven bij de FSMA onder het nummer 12381A – www.ing.be - Verantwoordelijke uitgever: Marie-Noëlle De Greef – Sint-Michielswarande 60, B-1040 Brussel.

277x190_ING_B2B_GENERIK_2018_Voka_Oost_Vlaanderen_NL.indd 1

01/03/2018 15:19