Automaten Checklist voor een gezond en duurzaam aanbod in
automaten op scholen
Help jouw leerlingen of studenten gezond kiezen, voor hun eigen lichaam en de planeet. Als school geef je natuurlijk het goede voorbeeld. Met deze checklist breng je het aanbod van eten en drinken in je automaten in kaart. Bepaal op basis daarvan je ambitie en vervolgstappen. Zo schuif je stap voor stap op naar de Schijf van Vijf en presenteer je gezondere en duurzamere keuzes opvallender.
Naam locatie
Ingevuld op datum
Hoe werkt deze checklist?
Je vindt in deze checklist 7 basisstappen. Daarmee leg je een sterke basis voor jouw kantine. Daarnaast kun je verder werken aan je aanbod binnen 2 productgroepen: dranken én tussendoortjes en snacks. Sommige basisstappen hebben ook gelijk effect op je productgroepen.
Met beide maak je echt een verschil.
Vul alleen de basisstappen en productgroepen in die voor jou van toepassing zijn.
We maken onderscheid tussen:
• Schijf van Vijf-producten. Altijd goed. Hoe meer je daarvan aanbiedt, hoe beter.
• Dagkeuzes: iets kleins naast de Schijf van Vijf. Het advies is om hier maximaal 3 tot 5 per dag van te nemen. Zorg in de automaten dat het aanbod dagkeuzes groter is dan het aanbod weekkeuzes.
• Weekkeuzes: wat groters naast de Schijf van Vijf. Het advies is om hier maximaal 3 per week van te nemen.
Vanaf pagina 4 vind je voorbeelden van deze producten.
Je helpt jongeren betere keuzes te maken door te zorgen dat het aanbod Schijf van Vijf-producten en dagkeuzes groter is dan het aanbod weekkeuzes.
Gezond én duurzaam: elke stap telt
De Schijf van Vijf biedt handvatten om gezond te eten voor mens en planeet. Dat betekent: afwisselend eten met onder andere genoeg groente, fruit, noten, peulvruchten en volkorenproducten. In deze checklist komen gezond en duurzaam samen. Veel van jullie zijn hier ook al mee bezig. Hopelijk helpen onze adviezen nog een handje mee! Lees meer over hoe gezond en duurzaam samenkomt in de Schijf van Vijf.
Elke stap is belangrijk. Ons advies: daag jezelf uit. Voor de basisstappen en per productgroep geven we daarvoor een advies. Je herkent de adviezen aan de radertjes. Elke extra stap die je zet richting de Schijf van Vijf is nog beter.
Samenvatting van de adviezen
Basisstappen en productgroepen
Onze adviezen in het kort
Sterke basis in 7 stappen Werk toe naar 5 van de 7 basisstappen
Dranken Een kwart (of meer) van je aanbod dranken staat in de Schijf van Vijf
Tussendoortjes en snacks
Een kwart (of meer) van je aanbod tussendoortjes en snacks staat in de Schijf van Vijf
Ons advies voor alle productgroepen: kies voor het deel naast de Schijf van Vijf vooral voor dagkeuzes in plaats van weekkeuzes.
Handige hulpjes: is het Schijf van Vijf, dagkeuze of weekkeuze?
Hulp nodig bij het invullen?
Check of jouw product in de Schijf van Vijf staat met de app ‘Kies Ik Gezond?’ van het Voedingscentrum, te vinden in Google Play en de App Store.
Wil je ook weten of iets een dag- of weekkeuze is? Gebruik onze tool ‘Staat dit in de Schijf?’ op www.voedingscentrum.nl/gezondkiezen
Tip: als de producten niet in de Schijf van Vijf staan, kun je ook zelf kijken of ze voldoen aan de criteria voor een dagkeuze: maximaal 75 kcal, 1,7 gram verzadigd vet en 0,5 gram zout per portie en voor dranken maximaal 4 kcal per 100 milliliter.
Vragen? Mail naar onderwijs@voedingscentrum.nl
Sterke basis in 7 stappen
Soms geeft een basisstap vooral gezondheidswinst, zoals groente en fruit aantrekkelijk aanbieden.
En soms geeft een stap vooral duurzaamheidswinst, zoals voedselverspilling meten en daarop een actieplan maken. Dit is beter voor het milieu én het bespaart geld.
Elke stap is belangrijk. Ons advies: daag jezelf uit en werk toe naar 5 van de 7 basisstappen
‘Doen we al’. Niet van toepassing (n.v.t.) telt ook mee in de 5.
Wil je een basisstap niet zetten? Laat het vakje dan leeg, het telt dan niet mee in de 5 stappen.
• Altijd gratis water. (Kraan)water is gratis beschikbaar en makkelijk te kiezen via een hygiënisch watertappunt.
• Aantrekkelijk groente en fruit. Er is volop (snack)groente en fruit beschikbaar en makkelijk te eten, bijvoorbeeld in de automaat en/of los buiten de automaat.
• Altijd een keuze. Tegenover elke weekkeuze staat altijd minimaal één vergelijkbaar Schijf van Vijf-product of dagkeuze.
• Voordelige Schijf. Schijf van Vijf-producten bied je standaard goedkoper aan dan vergelijkbare producten buiten de Schijf van Vijf.
• Goed in beeld. Afbeeldingen van eten of drinken, bijvoorbeeld op de automaat, posters of digitale schermen, zijn alleen van Schijf van Vijf-producten.
• Lekker opvallend. Schijf van Vijf-producten vallen direct op, bijvoorbeeld door Schijf van Vijf-producten op ooghoogte in de automaat te plaatsen.
• Minder verspillen. Voedselverspilling meten we minimaal één keer per jaar. We stellen een actieplan op om voedselverspilling te verminderen.
Aantal vinkjes
Inspiratie
Voor elke basisstap en per productgroep bieden we inspiratie op www.voedingscentrum.nl/checklistscholen
Denk aan recepten voor gezonde tussendoortjes, ideeën voor je presentatie en tips om voedselverspilling te voorkomen.
Doen we al Willen we doen N.v.t.
Verder werken aan je aanbod binnen 2 productgroepen
Hier kun je aanvinken wat je nu aanbiedt. Daarna kun je met elkaar een ambitie stellen. Het gaat hierbij niet alleen om wát je aanbiedt, maar ook om de verhouding waarin je het aanbod presenteert. Hoe meer Schijf van Vijf-producten je daadwerkelijk ziet, hoe beter. Als je bijvoorbeeld 20 facings vult met dranken, dan kun je 15 flesjes water plaatsen en 5 flesjes frisdrank. Dat ziet er een stuk gezonder uit dan andersom!
Dranken
Elke stap is belangrijk. Ons advies: daag jezelf uit en zorg dat in ieder geval een kwart (of meer) van je aanbod dranken in de Schijf van Vijf staat en zorg dat deze producten het meest opvallen.
Welke dranken bied je momenteel aan?
Weekkeuze
Water, frisdranken, sappen
Bubble tea
Cassis
Cola, met of zonder smaakje
Energie*- en sportdranken
Frisdranken, overig
IJsthee (groen)
Knijpfruit
Limonade met suiker
Sappen, zoals sinaasappelsap en appelsap
Sinas
Smoothies
Zuivel- en plantaardige dranken
(Half)volle chocolademelk of plantaardige chocodrink met suiker
(Volle) knijpyoghurt met suiker
Meer dan 150 ml plantaardige drank, zoals haverdrink, amandeldrink, rijstdrink of kokosdrink
Melk- en yoghurtdranken of plantaardige dranken met bijvoorbeeld vanille- of vruchtensmaak, met suiker
Smoothies met minder dan 70% zuivel en meer dan 30% fruit/ groente
Volle melk
Dagkeuze
Cassis light of zero
Cola light of zero, met of zonder smaakje
IJsthee (groen) light of zero
Limonade 0% suiker
Sinas light of zero
Sportdrank zero
Suikervrije frisdranken, overig
Vitaminewater zero
Maximaal 4 kcal per 100 ml
Tot 150 ml plantaardige drank, zoals haverdrink, amandeldrink, rijstdrink of kokosdrink
Schijf van Vijf
Check in de app ‘Kies Ik Gezond?’
Bruisend mineraalwater
Bruisend mineraalwater met een smaakje, zoals munt, komkommer, citroen of sinaasappel
Kraanwater
Mineraalwater
Karnemelk
Light chocolademelk of plantaardige chocodrink zonder suiker
Magere knijpyoghurt met weinig suiker
Magere of halfvolle melk
Magere of halfvolle melk- en yoghurtdranken of verrijkte plantaardige dranken met bijvoorbeeld vanille- of vruchtensmaak, zonder suiker of met weinig suiker
Smoothie met minimaal 70% magere (plantaardige) zuivel en maximaal 30% fruit/groente
Verrijkte sojadrink
Weekkeuze Dagkeuze
Thee en koffie*
Thee met suiker
(IJs)koffie met suiker
(IJs)koffie met veel volle melk, zoals cappuccino, café latte, koffie verkeerd, latte macchiato of flat white
Mis je iets? Vul het hieronder in
(IJs)koffie met een scheutje volle melk, zoals een cortado of espresso macchiato
(IJs)koffie met plantaardige drank, zoals een cappuccino, café latte, latte macchiato of flat white met haverdrink, amandeldrink, rijstdrink of kokosdrink
Schijf van Vijf
Check in de app ‘Kies Ik Gezond?’
Thee, zoals groene thee, zwarte thee, rooibosthee en vruchtenthee
(IJs)koffie met magere of halfvolle melk of met verrijkte sojadrink, zoals cappuccino, café latte, koffie verkeerd, latte macchiato of flat white
Zwarte (ijs)koffie
* Vanwege het hoge cafeïnegehalte worden energiedranken en koffie voor kinderen afgeraden.
Hoeveel Schijf van Vijf-dranken bied je momenteel aan?
(Bijna) geen Schijf van Vijf - je bent begonnen, ga zo door!
Een kwart of meer is Schijf van Vijf - je zit op de goede weg
De helft of meer is Schijf van Vijf - je maakt het verschil
Driekwart of meer is Schijf van Vijf - je bent een voorloper
(Bijna) alleen Schijf van Vijf - je bent koploper
Bespreek met elkaar:
Hoeveel Schijf van Vijf-dranken wil je gaan aanbieden?
(Bijna) geen Schijf van Vijf
Een kwart of meer is Schijf van Vijf
De helft of meer is Schijf van Vijf
Driekwart of meer is Schijf van Vijf
(Bijna) alleen Schijf van Vijf
Kijk naar de dranken in de automaat.
Vallen de Schijf van Vijf-dranken het meest op?
Ja Nee
Tussendoortjes en snacks
Elke stap is belangrijk. Ons advies: daag jezelf uit en zorg dat in ieder geval een kwart (of meer) van je aanbod tussendoortjes en snacks in de Schijf van Vijf staat en dat deze producten het meest opvallen.
Welke producten bied je momenteel aan?
Weekkeuze
Zoete tussendoortjes en snacks
Chocolate chip cookie
Gevulde koek
Muffin
Ontbijtkoek
Pakje tussendoorkoeken
Roze koek
Stroopwafel
Suikerwafel
Krentenbol
Zak snoep
Dagkeuze
Biscuitje
Kleine tussendoorkoek
Speculaasje
Candybar
Chocoladereep
Mueslireep
Reep van gedroogd fruit
Zuivel en plantaardige alternatieven
(Plantaardige) volle knijpyoghurt of -kwark (met suiker)
(Plantaardige) yoghurt of kwark, met krokante muesli met suiker of chocola
Kokosyoghurt
Hartige tussendoortjes en snacks
Noten met zout of suiker
Zakje chips
Zakje popcorn
Lolly
Mini-uitdeelzakjes snoepjes
Pepermunt
Snoepjes van gedroogd fruit
Minicandybar
Klein uitdeelzakje popchips
Klein uitdeelzakje zoete of zoute popcorn
Rijstwafels, maïswafels of linzenwafels met zout
Schijf van Vijf
Check in de app ‘Kies Ik Gezond?’
Appel
Banaan
Druiven
Fruitsalade
Kiwi
Mandarijn
Peer
Sinaasappel
(Mini) volkoren krentenbol of mueslibol
Gedroogd fruit, zoals abrikozen, krenten of dadels, zonder toegevoegd suiker
Magere of halfvolle knijpyoghurt, -kwark of verrijkte -sojayoghurt
Magere of halfvolle yoghurt, kwark of verrijkte sojayoghurt, met volkoren muesli of fruit
Mix van noten met gedroogd fruit, zoals studentenhaver zonder zout of suiker
Noten zonder zout of suiker
Popcorn zonder zout of suiker
Rijstwafels, maiswafels of linzenwafels met weinig zout
Snackkomkommer
Snackpaprika
Snoeptomaatjes
Weekkeuze Dagkeuze
Mis je iets? Vul het hieronder in
Hoeveel Schijf van Vijf-producten bied je momenteel aan?
(Bijna) geen Schijf van Vijf - je bent begonnen, ga zo door!
Een kwart of meer is Schijf van Vijf - je zit op de goede weg
De helft of meer is Schijf van Vijf - je maakt het verschil
Driekwart of meer is Schijf van Vijf - je bent een voorloper
(Bijna) alleen Schijf van Vijf - je bent koploper
Bespreek met elkaar:
Hoeveel Schijf van Vijf-producten wil je gaan aanbieden?
(Bijna) geen Schijf van Vijf
Een kwart of meer is Schijf van Vijf
De helft of meer is Schijf van Vijf
Driekwart of meer is Schijf van Vijf
(Bijna) alleen Schijf van Vijf
Kijk naar de tussendoortjes en snacks in de automaat.
Vallen de Schijf van Vijf-producten het meest op?
Broodjes en maaltijden
Hebben jullie broodjes of maaltijden in de automaat?
Vul dan de Kantine Checklist voor de balie in.
Schijf van Vijf
Check in de app ‘Kies Ik Gezond?’
Aan de slag
Kies in overleg met elkaar 3 actiepunten om mee te starten, bijvoorbeeld 2 basisstappen en 1 productgroep. Schrijf per gekozen actiepunt op hoe je dit wil bereiken:
Actiepunt 1:
Wie is verantwoordelijk en wie is er verder nodig?
Wanneer wil je hiermee starten?
Wat moet hiervoor gebeuren?
Actiepunt 2:
Wie is verantwoordelijk en wie is er verder nodig?
Wanneer wil je hiermee starten?
Wat moet hiervoor gebeuren?
Actiepunt 3:
Wie is verantwoordelijk en wie is er verder nodig?
Wanneer wil je hiermee starten?
Wat moet hiervoor gebeuren?
Plan een volgende afspraak met elkaar om de stand van zaken te bespreken:
Wil jij met meer dan 3 actiepunten aan de slag gaan?
Ons advies: begin met de eerste drie actiepunten. Als je die hebt afgerond, ga je verder met de volgende actiepunten. Ga stap voor stap richting gezondere en duurzamere automaten! Vul elk jaar de checklist in om te kijken waar je staat.