Inventarisatie Huishoudelijke Afvalstoffen 2010
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
Documentbeschrijving
1. Titel publicatie
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010 2. Verantwoordelijke Uitgever
Danny Wille, OVAM, Stationsstraat 110, 2800 Mechelen 4. Aantal bladzijden
57 6. Prijs*
3. Wettelijk Depot nummer
D/2011/5024/62 5. Aantal tabellen en figuren
9 tabellen; 5 figuren 7. Datum Publicatie
26.09.2011 8. Trefwoorden
inventarisatie, cijfers, huishoudelijke afvalstoffen 9. Samenvatting
Het rapport 'inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010' omvat een overzicht van alle huishoudelijke afvalstoffen ingezameld door of in opdracht van de 308 Vlaamse gemeenten. De cijfers geven een overzicht van de hoeveelheid restafval, de selectieve en de totale huishoudelijke afvalstoffen in 2010. 10. Begeleidingsgroep en/of auteur
Maarten De Groof, Yvon Princen 11. Contactperso(o)n(en)
Maarten De Groof, 015 284 553, mdgroof@ovam.be 12. Andere titels over dit onderwerp
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2009 Gegevens uit dit document mag u overnemen mits duidelijke bronvermelding. De meeste OVAM-publicaties kunt u raadplegen en/of downloaden op de OVAM-website: http://www.ovam.be
Inhoudstafel 1
Inleiding
7
2
Totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen
9
3 3.1 3.2
Restafval Evolutie Doelstellingen restafval
13 13 18
4 4.1 4.2
Selectief ingezamelde afvalstoffen Evolutie Producentenverantwoordelijkheid
21 21 26
5
Besluit
29
Bijlage 1:
Overzicht per gemeente van het ingezamelde restafval (in ton en in kg/inwoner) voor het jaar 2010
32
Overzicht voor het Vlaamse Gewest van de hoeveelheden ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen per fractie voor de jaren 2001-2010.
42
Bijlage 2: Bijlage 3:
Overzicht per provincie van de hoeveelheden (in kg/inwoner) ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen per fractie voor de periode 2001-2010. 45
Bijlage 4:
Lijst van tabellen
53
Bijlage 5:
Lijst van figuren
55
Bijlage 6:
Bibliografie
57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
5/57
1
Inleiding Het rapport "inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen" omvat een overzicht van alle huishoudelijke afvalstoffen en de vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen ingezameld door of in opdracht van de 308 Vlaamse gemeenten. De huishoudelijke afvalstoffen zijn alle afvalstoffen afkomstig van particulieren. Elke Vlaamse gemeente organiseert - in overeenstemming met de geldende wettelijke bepalingen - de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen op haar grondgebied. De gemeenten kunnen de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen op verschillende manieren uitvoeren: huis-aan-huisinzameling, wijkinzameling, inzameling via straatcontainers of inzameling op het containerpark. De gemeente bepaalt zelf binnen het kader van het Vlaamse afvalstoffenbeleid hoe zij de inzameling van de verschillende huishoudelijke afvalstoffen organiseert. In beperkte mate kunnen ook kleine KMO's en zelfstandige ondernemers gebruik maken van de gemeentelijke inzameling voor huishoudelijke afvalstoffen. Bepaalde gemeenten aanvaarden afvalstoffen die naar aard, samenstelling ĂŠn hoeveelheid vergelijkbaar zijn met huishoudelijke afvalstoffen. De gemeenten kunnen op vrijwillige basis de vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen inzamelen, maar zij hebben geen enkele verplichting op dit vlak. Een aantal gemeenten voorziet een apart inzamelcircuit voor deze vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen. In dit geval worden deze hoeveelheden vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen niet opgenomen in de hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen. In een beperkte groep gemeenten worden de vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen samen met de huishoudelijke afvalstoffen ingezameld, maar kan de hoeveelheid vergelijkbaar bedrijfsafval op een statistische manier bepaald worden. Als dit gebeurt volgens een door de OVAM goedgekeurde methode, dan worden deze hoeveelheden niet als huishoudelijke afvalstoffen in de statistieken opgenomen. In alle andere gevallen worden vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen ingezameld als huishoudelijke afvalstoffen en opgenomen in de statistieken als "huishoudelijke afvalstoffen". Dit rapport geeft een overzicht van de ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen voor het jaar 2010. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen. Hoofdstukken 3 en 4 gaan dieper in op respectievelijk het restafval en de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen. Het laatste hoofdstuk tracht een aantal evoluties en verklaringen op een rijtje te zetten.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
7/57
2
Totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen Tabel 1 geeft een overzicht van de evolutie van de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen ingezameld door of in opdracht van de Vlaamse gemeenten voor de periode 2001-2010. De totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen omvat zowel het restafval (zie hoofdstuk 3) als de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen (zie hoofdstuk 4). Jaar
aantal inwoners
totale hoeveelheid (ton)
(kg/inwoner)
2001
5.972.781
3.333.328
558
2002
5.995.553
3.329.957
555
2003
6.016.024
3.215.821
535
2004
6.043.161
3.349.279
554
2005
6.078.600
3.311.478
545
2006
6.117.440
3.284.413
537
2007
6.161.600
3.420.203
555
2008
6.208.877
3.369.945
543
2009
6.251.983
3.325.696
532
2010
6.297.702*
3.303.355
525
Tabel 1: De totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen in Vlaanderen voor de periode 2001-2010
* Belangrijke opmerking: De bevolkingscijfers 01.01.2011 waren bij het publiceren nog niet beschikbaar. Daarom wordt op basis van de evolutie van de bevolkingscijfers van de afgelopen jaren, een schatting gemaakt van het bevolkingscijfer op 01.01.2011. Dit wordt gebruikt voor de berekening van de afvalhoeveelheden in kg/inwoner in 2010 voor het Vlaamse Gewest, per provincie en per gemeente. In 2010 werden in Vlaanderen 3.303.355 ton huishoudelijke afvalstoffen ingezameld via de gemeentelijke inzamelkanalen. Dit betekent een afname met 0,67 % (of 22.341 ton) ten opzichte van het jaar 2009. De totale geproduceerde hoeveelheid en voor inzameling aangeboden huishoudelijke afvalstoffen bedraagt 525 kg per inwoner in 2010. Ten opzichte van 2009 is dit een afname met 7 kg per inwoner. Hiermee zitten we 33 kg per inwoner onder het niveau van 2001. Op 10 jaar tijd is de totale hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner dus met ongeveer 0,9 % afgenomen. In 2004 en 2007 nam de totale hoeveelheid huishoudelijk afval toe, de overige jaren nam dit af. Ondanks de groeiende bevolking (geschatte groei met 0,73 % ten opzichte van 2009), neemt de totale afvalberg in 2010 af ten opzichte van 2009. De hoeveelheid restafval blijft relatief stabiel. Verschillen in de hoeveelheid selectief ingezamelde afvalstoffen verklaren vaak de grote schommelingen van de hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen (zie hoofdstuk 3). Het Vlaamse afvalstoffenbeleid heeft als doelstelling om de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen niet meer te laten toenemen. Het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen stelt als doel om de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen te
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
9/57
ontkoppelen van de consumptie en om deze gelijk aan of op een lager niveau te houden dan het referentiejaar 2000 (= 3.332.598 ton). In 2009 en 2010 werd deze doelstelling behaald. Het zal de volgende jaren de uitdaging blijven om de productie van huishoudelijke afvalstoffen verder onder controle te houden wanneer de economie opnieuw opleeft. Tabel 2 geeft een overzicht van de hoeveelheid restafval en de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen voor het jaar 2010. Voor het restafval wordt ook een overzicht gegeven per verwerkingswijze. Huishoudelijke afvalstoffen Selectief ingezameld Restafval
Totaal
Totale hoeveelheid (ton)
Procentueel aandeel
t.o.v. 2009
Verwerkingswijze
2.358.297
71,40%
-1,46%
Hergebruik, recyclage, composteren
854.916
25,88%
+2,30%
Verbranden met energierecuperatie
58.815
1,79%
-5,67%
Drogen-Scheiden
31.326
0,95%
-4,77%
Storten
3.303.355
-0,67%
Tabel 2: Ingezamelde hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen in 2010 in functie van inzamel- en verwerkingswijze
71,4 % van de huishoudelijke afvalstoffen werd in 2010 selectief ingezameld met het oog op hergebruik, recyclage of composteren. In vergelijking met 2009 betekent dit een procentuele afname met 1,5 % (van 72,9 % naar 71,4 %). In absolute cijfers is de hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen die selectief wordt ingezameld, in 2010 afgenomen met 34.976 ton. De overige 28,6 % van de huishoudelijke afvalstoffen vormen het restafval dat ingezameld wordt om het op een milieuverantwoorde manier te verwerken via verbranden en storten. Na de opstart eind 2005 van de mechanisch-biologische voorbehandelingsinstallatie te Geel draaide deze installatie ook in 2010 nog niet op volle capaciteit. De capaciteit bedraagt 150.000 ton op jaarbasis. In 2010 werd het restafval nog grotendeels op de klassieke manier verwerkt. De grootste hoeveelheid werd afgevoerd naar verbrandingsinstallaties met energierecuperatie. Dit aandeel bleef ongeveer gelijk ten opzichte van 2009. Sinds 2006 geldt er een absoluut stortverbod voor brandbaar huishoudelijk restafval. Hierdoor is de gestorte hoeveelheid restafval de afgelopen jaren zeer sterk afgenomen. In 2010 neemt deze hoeveelheid verder af tot 0,95 % van de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen in 2010. De evolutie van de ingezamelde hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen en van het restafval en de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen uitgedrukt in kg per inwoner wordt grafisch weergegeven in figuur 1.
10/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
600559
556
535
555
545
537
388
383
555
543
532
525
390
383
374
500
kg per inwoner
400378
387
375
396
399
300 200180
169
160
159
157
154
156
153
149
150
Totaal huishoudelijke afvalstoffen Restafval Selectief ingezameld
100
0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Figuur 1: Evolutie van de totale hoeveelheid ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen, de selectief ingezamelde hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen en het restafval in kg per inwoner voor de periode 2001-2010
De evolutie van de hoeveelheid selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen en het restafval over de periode 2001-2010 toont aan dat de sinds begin jaren '90 volgehouden inspanningen om zo veel mogelijk huishoudelijke afvalstoffen selectief in te zamelen met het oog op hergebruik, recyclage en composteren en daarnaast ook het voorkomen van huishoudelijke afvalstoffen als prioriteit te stellen, duidelijk resultaten opleveren. De hoeveelheid restafval daalde met 30 kg per inwoner in deze periode, terwijl de hoeveelheid selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen ongeveer constant bleef. Tot 2007 nam de hoeveelheid selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen nog toe. Sindsdien nam deze terug af en in 2010 wordt opnieuw het niveau van 2001 gehaald. In vergelijking met cijfers voor huishoudelijke afvalstoffen uit de ons omringende landen en regio’s blijken de resultaten op het vlak van selectieve inzameling en de reductie van restafval tot de beste van Europa te behoren.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
11/57
3
Restafval Het restafval1 bestaat uit het huishoudelijk afval dat niet-selectief ingezameld wordt en dat bijgevolg enkel kan afgevoerd worden voor definitieve verwijdering. Het omvat het huisvuil (inclusief het sorteerresidu van het PMD-afval), het grofvuil en het gemeentevuil. In de gemeenten waar geen selectieve inzameling van PMD-afval plaatsvindt, omvatte het tot en met 2008 eveneens het sorteerresidu van het gemengde kunststofafval omdat deze inzameling de PMD-inzameling vervangt in het kader van een pilootproject van Fost Plus. Sinds 2009 omvat het restafval het selectief ingezameld luierafval, aangezien dit niet meer gerecycleerd wordt. Het luierafval wordt bij het huisvuil geteld.
3.1
Evolutie Tabel 3 en figuur 2 geven een overzicht van de evolutie van het restafval in de periode 20012010. De totale hoeveelheid restafval ingezameld in 2010 bedraagt 945.058 ton of 150,06 kg per inwoner. Ten opzichte van 2009 betekent dit een stijging met 1,3 %. In kg per inwoner bedraagt deze toename 0,9 kg/inwoner. In de periode 2001-2010 daalde de hoeveelheid restafval gestaag en de laatste jaren schommelt de hoeveelheid rond 150 kg/inwoner. Jaar
Aantal inwoners
Hoeveelheid restafval (ton)
(kg/inwoner)
2001
5.972.781
1.076.895
180,30
2002
5.995.553
1.014.359
169,19
2003
6.016.024
960.585
159,67
2004
6.043.161
959.632
158,80
2005
6.078.600
951.670
156,56
2006
6.117.440
938.505
153,41
2007
6.161.600
957.748
155,44
2008
6.208.877
947.517
152,61
2009
6.251.983
932.696
149,18
2010
6.297.702
945.058
150,06
Tabel 3: Evolutie van het restafval, periode 2001-2010
Het restafval omvat enerzijds het huis-aan-huis ingezamelde huisvuil (inclusief het sorteerresidu van het PMD-afval en vanaf 2009 de selectief ingezamelde wegwerpluiers), het grofvuil dat huisaan-huis en op het containerpark wordt ingezameld en het gemeentevuil. Het gemeentevuil bestaat uit het achtergelaten, niet-recycleerbare afval dat ingezameld wordt op openbare wegen, pleinen, ‌, het afval uit de straatvuilnisbakken en het zwerfvuil. Het huisvuil (inclusief ca. 2,5 kg sorteerresidu van het PMD-afval en 0,3 kg selectief ingezameld luierafval per inwoner) bedraagt 114,3 kg per inwoner in 2010. Dit wil zeggen dat het huisvuil toeneemt met 0,9 kg per inwoner t.o.v. 2009. Het grofvuil is gedaald tot 30,2 kg per inwoner in 2010. Het gemeentevuil tenslotte, neemt in 2010 met 1,3 kg per inwoner toe tot 5,6 kg per inwoner. Steeds meer gemeenten investeren in een veegwagen, hetgeen een grondigere reiniging van de openbare weg en dus ook meer afval met zich meebrengt. 1 Restafval wordt gedefinieerd in het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen. Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
13/57
Van de 308 gemeenten hebben in 2010 reeds 220 gemeenten een gemiddelde hoeveelheid restafval die lager ligt dan 150 kg per inwoner. In 2008 en 2009 waren dit respectievelijk 199 en 203 gemeenten. De toename van het aantal gemeenten die de norm van 150 kg per inwoner behalen, is voornamelijk een gevolg van het steeds groter aantal gemeenten die op DIFTAR overschakelen. De doelstelling van het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen om vanaf 2008 maximaal 150 kg restafval per inwoner in te zamelen op Vlaams niveau werd in 2010 opnieuw behaald (150,06 kg per inwoner). Bijlage 1 geeft een overzicht van de restafvalcijfers per gemeente in 2010.
200 180
180
169
160
kg per inwoner
140126
123
120
160
118
159
157
154
156
153
149
150
118
116
116
117
116
113
114
Restafval Huisvuil Grofvuil Gemeentevuil
100 80 60 46
41
40 20 8
6
36
36
36
34
34
32
31
30
5
5
5
4
5
5
4
6
0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Figuur 2: Evolutie van het huisvuil (incl. sorteerresidu van het PMD-afval), grofvuil, gemeentevuil en het restafval, periode 2001-2010
Het huishoudelijk restafval kent in 2009 na jaren afname en een lichte stijging in 2007, opnieuw een daling (figuur 2). Zowel het huisvuil als gemeentevuil zijn toegenomen, met respectievelijk 0,96 kg per inwoner en 1,23 kg per inwoner. Het grofvuil is afgenomen met 1,31 kg per inwoner. Tabel 4 geeft een gedetailleerd overzicht van de hoeveelheden huisvuil (inclusief sorteerresidu van het PMD-afval en vanaf 2009 selectief ingezameld luierafval), grofvuil en gemeentevuil voor het jaar 2010 en de evolutie ervan ten opzichte van 2009.
14/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
Afvalfractie
Hoeveelheid (ton)
Verschil tov 2009 (ton)
Hoeveelheid per Verschil tov inwoner 2009 (kg/inwoner) (kg/inwoner)
Huisvuil
720.088
+11.246
114,34
+0,96
Grofvuil
189.934
-6.828
30,16
-1,31
35.036
+7.944
5,56
+1,23
945.058
+12.361
150,06
+0,88
Gemeentevuil Totaal restafval
Tabel 4: Overzicht huisvuil, grofvuil, gemeentevuil en totaal restafval in 2010 en de evolutie ten opzichte van 2009
De algemeen dalende tendens van het restafval over de periode 2001-2010, met lichte toenames in 2007 en 2010, kan toegeschreven worden aan een aantal maatregelen die genomen werden door de gemeenten en andere actoren betrokken bij de uitvoering van het gemeentelijk afvalstoffenbeleid. Voor de fractie huisvuil: ― De invoering van DIFTAR2-systemen met volumemeting of weging van de aangeboden huisvuilcontainers met chip. Hierdoor worden de kosten voor huisvuilophaling en -verwerking doorgerekend aan de huisvuilproducenten. De invoering veroorzaakt een bijkomende stimulans om de huisvuilproductie te verminderen door afval te voorkomen en door meer en intensiever te sorteren. Maar ook bij deze systemen treedt er na verloop van tijd een gewenningseffect op waardoor het aanbod aan huisvuil opnieuw lichtjes zal toenemen. Tevens zijn er gezinnen die bij de invoering van DIFTAR hun container niet gebruiken, doch (al dan niet na controleacties door de gemeente) na verloop van tijd de container beginnen te gebruiken en dus geen ontwijkgedrag meer vertonenDe invoering van een te betalen huisvuilzak. ― De invoering van een strenger beleid ten aanzien van de acceptatie en registratie van het afval afkomstig van (k)KMO's en zelfstandige ondernemers. Bijna de helft van de gemeenten voerde ondertussen een apart inzamelsysteem in voor het afval van nietparticulieren bijvoorbeeld door anders gekleurde zakken te gebruiken of door aparte inzamelrondes te voorzien. Een aantal gemeenten heeft ook een verbod ingesteld op het aanbieden van afval van niet-particulieren bij de gemeentelijke inzamelkanalen voor huishoudelijke afvalstoffen. Andere gemeenten hebben de hoeveelheid vergelijkbaar bedrijfsafval dat ingezameld wordt samen met de huishoudelijke afvalstoffen kunnen isoleren via een door de OVAM aanvaarde statistische methode om de ingezamelde hoeveelheden te berekenen. ― Een verdere intensifiëring van de selectieve inzameling. Dit is vooral het geval voor de afvalstoffen die onder impuls van de terugnameplicht en aanvaardingsplicht worden ingezameld door onder andere Fost Plus (verpakkingsafval) en Recupel (afgedankte elektrische en elektronische apparaten). De selectieve inzameling van luierafval sinds eind 2005 zorgt voor een kleine daling van de hoeveelheid huisvuil in enkele gemeenten. Vanaf 2009 wordt deze fractie echter opnieuw bij het restafval geteld omdat er niet langer een recyclageinrichting bestaat voor deze afvalstoffen. ― Toename van de afvalpreventie-initiatieven en -campagnes zoals thuiscomposteren, afvalarm winkelen, … De afname van het grofvuil kan als volgt verklaard worden: ― Het toepassen van DIFTAR bij de huis-aan-huisinzameling door systemen op afroep in te voeren, betaling per aangeboden hoeveelheid (m³), per stuk, per gewicht of per ophaalbeurt.
2 DIFTAR = gedifferentiëerd tarifiëren, waarbij de huisvuilzak of –container duurder is dan bvb. vermijdbare selectieve fracties zoals GFT-afval en PMD-afval. Hierdoor worden afvalscheiding en -preventie gestimuleerd. Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
15/57
―
―
―
―
Het verstrengen van het toezicht bij de huis-aan-huis inzameling van het grofvuil zodat enkel niet-recycleerbare afvalstoffen worden meegenomen. Ook het weigeren van bvb. steenpuin, groenafval, afgedankte elektrische en elektronische apparaten, e.d. bij de grofvuilinzameling draagt hieraan bij. Het gelijktijdig gescheiden inzamelen van verschillende afvalstoffen aan huis. Bijvoorbeeld de inzameling van metalen, houtafval en niet-recupereerbaar grofvuil. Hierbij wordt elke fractie gescheiden aangeboden en ook apart gehouden bij de ophaling door het inzetten van verschillende ophaalwagens. De invoering van DIFTAR bij de inzameling op het containerpark. Er kan per bezoek een bepaald bedrag gevraagd worden of per aangebrachte hoeveelheid (gewicht, volume of stuk) of een combinatie van beide systemen kan toegepast worden. Bij de tariefzetting wordt het hoogste tarief ingesteld voor het (niet-recycleerbare) grofvuil. Het strenger toezien op de grofvuilcontainers op het containerpark. De containerparkwachter zorgt ervoor dat de sortering van het aangeboden grofvuil optimaal gebeurt door als grofvuil aangeboden afvalstoffen die nog recycleerbaar, herbruikbaar of composteerbaar zijn niet in de grofvuilcontainer te laten deponeren. Dit geldt in het bijzonder voor groenafval, metalen en afgedankte elektrische en elektronische apparaten die nog regelmatig aangeboden worden als grofvuil, terwijl voor deze fracties op bijna elk containerpark een aparte container beschikbaar is.
De hoeveelheid gemeentevuil die jaarlijks wordt ingezameld is minder makkelijk te beheersen. Weinig maatregelen hebben rechtstreeks impact op deze afvalstof. Belangrijk is dat de hoeveelheid gemeentevuil beperkt blijft tot 4 à 6 kg per inwoner. In 2010 is deze toegenomen tot 5,6 kg/inwoner. Wanneer DIFTAR wordt ingevoerd moet het sluikstorten en het zwerfvuil zoveel mogelijk beperkt worden. Om de zwerfvuilproblematiek aan te pakken in 2010, werden actieve sensibiliseringscampagnes (bv. ‘In de vuilbak – en nergens anders’), het voorzien van de nodige infrastructuur (vuilbakjes, veegwagens,…) en handhaving vooropgesteld. In 2010 werden voorbereidingen getroffen voor het opstarten van het netheidsnetwerk. Sinds begin 2011 is dit van start gegaan en ondersteunt het lokale besturen bij de optimalisatie van het zwerfvuilbeleid. Bijna alle gemeenten hebben in de periode 2001-2010 een of meerdere maatregelen getroffen om de hoeveelheid restafval te reduceren. Bij nadere analyse van de restafvalhoeveelheden van de individuele gemeenten blijkt dat er in sommige gemeenten geen daling of stagnatie optreedt, maar dat de hoeveelheid restafval terug in stijgende lijn gaat. Ook op Vlaams niveau is er opnieuw een licht stijging. Een aantal fenomenen liggen aan de oorzaak hiervan: ― het optreden van gewenning aan de ingevoerde tarieven (DIFTAR, huisvuilzakken, huisvuil/grofvuilstickers); ― afvalmigratie van een gemeente naar een (de) buurgemeente(n) waar de tarieven voor het huisvuil of grofvuil lager liggen; ― een onvoldoende streng toezicht op de inzameling van het grofvuil waardoor nog recycleerbare, herbruikbare en composteerbare afvalstoffen als grofvuil worden aangeboden, opgehaald en verwerkt. De doelstelling van het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen is maximaal 150 kg restafval per inwoner te bereiken als gemiddelde op het Vlaams niveau vanaf 2008. Met 149,2 kg restafval per inwoner in 2009 werd deze doelstelling voor het eerst behaald. In 2010 nam het restafval opnieuw toe, waardoor de norm lichtjes werd overschreden (150,06 kg per inwoner). De toename van het restafval maakt duidelijk dat er inspanningen moeten blijven geleverd worden om de reeds bereikte resultaten te bestendigen, zeker wanneer de economie opnieuw opleeft. Hiervoor kunnen volgende initiatieven verder gezet worden: ― verdere invoering van DIFTAR voor huisvuil en grofvuil; ― opvoeren van de strijd tegen sluikstorten en zwerfvuil; ― afsplitsen van vergelijkbaar bedrijfsafval in meer gemeenten; ― verder optimaliseren van de selectieve inzameling; ― opvoeren van preventie-initiatieven; 16/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
― ― ―
harmoniseren van tarieven; focus op de gemeenten met minder goede inzamelcijfers; en sensibilisatie van de bevolking.
Tabel 5 en figuur 4 geven de evolutie weer van de verwerking van het restafval over de periode 2001-2010. De verwerkingswijzen voor het restafval zijn verbranden met of zonder energierecuperatie, mechanisch-biologisch voorbehandelen en storten. Dit gebeurt steeds onder gecontroleerde omstandigheden bij installaties die hiervoor over een milieuvergunning beschikken. Restafval
Verbranden (%)
Storten (%)
Drogen-scheiden (%)
2001
79,8
20,2
0
2002
82,2
17,8
0
2003
83,9
16,1
0
2004
85,4
14,6
0
2005
85,4
14,5
0,1
2006
88,3
4,1
7,7
2007
88
4,4
7,6
2008
88,7
3,8
7,5
2009
89,8
3,5
6,7
2010
90,5
3,3
6,2
Tabel 5: Evolutie van de verwerking van restafval ingezameld in het Vlaamse Gewest voor de periode 20012010
In vergelijking met 2009 neemt het aandeel restafval dat verwerkt wordt in een verbrandingsinstallatie toe met 19.196 ton (+2,3 %). Dit restafval werd in 2010 volledig verbrand in verbrandingsinstallaties met energierecuperatie. De gestorte hoeveelheid restafval nam af met 1.568 ton (-4,77 %). De gestorte hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen omvat voornamelijk niet brandbaar grofvuil en een beperkte hoeveelheid huisvuil die omwille van onvoorziene problemen in enkele verbrandingsinstallaties nog werd gestort. De hoeveelheid restafval die naar alternatieve verwerking gaat (i.c. drogen-scheiden) bedraagt 58.815 ton (of 6,2 %) in 2010. De verwerking van het restafval gebeurt via het voorbehandelen, verbranden of het storten van deze afvalstoffen in vergunde verwerkingsinstallaties. Dit restafval wordt nagenoeg volledig verwerkt binnen het Vlaams Gewest.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
17/57
1.000.000 900.000 800.000 700.000 600.000 verbranden storten drogen-scheiden
500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Figuur 3: Evolutie van de verwerking van het restafval ingezameld in het Vlaamse Gewest in de periode 20012010
3.2
Doelstellingen restafval In het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen worden scherpe doelstellingen voor het restafval vooropgesteld. Deze doelstellingen hebben betrekking op de huishoudelijke afvalstoffen die niet selectief worden ingezameld, maar die als een ongesorteerd mengsel van afvalstoffen worden geproduceerd door de particulieren en ingezameld door of in opdracht van de gemeenten. Dit "restafval" wordt afgevoerd naar een vergunde verbrandingsinstallatie, naar een vergunde stortplaats voor categorie 2-afval of naar de drogen-scheiden-installatie van IOK/IVAREM. De doelstellingen voor restafval worden als volgt opgelegd: Voor elke individuele gemeente: ― Vanaf 2008: maximaal 200 kg per inwoner restafval; ― Vanaf 2010: maximaal 180 kg per inwoner restafval; Als Vlaams gemiddelde: ― Vanaf 2008: maximaal 150 kg per inwoner restafval. In 2010 behaalden 209 Vlaamse gemeenten de lange termijndoelstelling op Vlaams niveau met hun restafvalgemiddelde (< 150 kg/inw.). Dit zijn 6 gemeenten meer dan in 2009. De Vlaamse gemeenten behaalden in 2010 een gemiddelde voor hun restafval tussen 66 en 340 kg per inwoner. Slechts 25 gemeenten hebben een restafvalgemiddelde dat hoger ligt dan 180 kg per inwoner in 2010. Dit betekent dat 92 % van de Vlaamse gemeenten in 2010 de doelstelling voor restafval voor de individuele gemeente behaalden.
18/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
Rekening houdend met de correctiefactor toegekend aan gemeenten omwille van hun speciale functie (toerisme) of socio-demografische factoren (ouderdom bevolking, gezinsgrootte, aandeel appartementen) wijzigen deze cijfers: 10 gemeenten (3 %) behalen de doelstelling niet voor restafval die vanaf 2010 werd opgelegd. Dit is een daling met 6 gemeenten t.o.v. 2009. De bijlage 1 bevat een overzicht per gemeente van de ingezamelde hoeveelheden restafval voor het jaar 2010. Voor de gemeenten waaraan in het kader van het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen een correctiefactor werd toegekend, werden de gecorrigeerde hoeveelheden eveneens vermeld. De OVAM heeft in 2000 een onderzoek laten uitvoeren om te bepalen wat de succesfactoren zijn waardoor bepaalde gemeenten de doelstelling van 150 kg per inwoner huishoudelijk restafval behalen, terwijl andere (soms vergelijkbare) gemeenten dit niet doen. De resultaten van dit onderzoek zijn nog steeds relevant. Het onderzoek dat een optimaal gemeentelijk beleid met betrekking tot huishoudelijke afvalstoffen vooropstelt, omvat volgende conclusies: ― Succesvolle intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en gemeenten voeren veelal een proactief afvalbeleid. Een duidelijke koers en het verder willen gaan dan de ‘standaardmaatregelen' maken vaak onderdeel uit van dit beleid. Voor een proactief afvalbeleid is een goed politiek draagvlak onontbeerlijk. Bij veel gemeenten kreeg het afvalbeleid vanuit de politiek tijdens de looptijd van de studie echter nog te weinig prioriteit. Sensibilisatie van de beleidsmakers (bijvoorbeeld door structureel overleg en een goede informatieverstrekking) is wenselijk. ― De nadruk van het afvalbeleid van gemeenten en intergemeentelijke samenwerkingsverbanden lag in het verleden voornamelijk bij de selectieve inzameling; afvalpreventie krijgt de laatste tijd steeds meer aandacht. Preventiemaatregelen die vrij algemeen worden toegepast en een significante bijdrage aan de reductie van de totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen kunnen leveren, zijn thuiscomposteren, actieve compostmeesterwerking, stickeracties en tarifiëringspolitiek (inclusief verhoging van het retributietarief). Daarnaast zijn bij succesvolle gemeenten nog een beperkt aantal andere preventiemaatregelen (compostkippen, preventieconvenant met middenstand, stimulering herbruikbare bekers en tassen, etc.) ingevoerd die ook een positief effect kunnen hebben op de productie van huishoudelijke afvalstoffen. Alle maatregelen worden bij voorkeur gecombineerd met een goede sensibilisatiecampagne. ― DIFTAR kan tot aanzienlijke dalingen (20-50 %) van de hoeveelheid restafval leiden en kan tevens zorgen voor een aanzienlijke stijging van het scheidingspercentage (tot 30 % scheiding). Het lijkt erop “hoe hoger het retributietarief, hoe lager de aangeboden hoeveelheid huishoudelijke restafval (i.c. huisvuil en grofvuil)”. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat bij een te hoge prijs een psychologische drempel ontstaat (kans op ontwijkgedrag). Daarom wordt geopteerd om een tarief te hanteren van 1,25 à 1,5 euro per huisvuilzak van 60 liter. Deze prijs betekent een volledige doorrekening van de kostprijs van het verwerken van de inhoud van de huisvuilzak, die gemiddeld 7 tot 8 kilogram weegt. Hierdoor wordt het principe ‘de vervuiler betaalt’ toegepast. In 2005 bedroeg het gemiddeld tarief van een 60 literzak ongeveer 1,22 euro. Meer dan een kwart van de gemeenten paste in 2009 reeds een DIFTAR-systeem toe d.m.v. chips op containers, waarbij het aangeboden gewicht of volume wordt geregistreerd en gefactureerd. ― De selectieve inzameling van GFT-afval draagt in belangrijke mate bij aan de reductie van de hoeveelheid restafval. Bovendien blijkt uit de evaluatie van het organisch afval in 2006 via het in opdracht van de OVAM ontwikkelde toetsingsmodel, dat de inzameling van GFTen groenafval meer milieuwinst oplevert in vergelijking met de inzameling via het restafval. Het behalen van de doelstelling van 150 kg/inwoner in een groenregio blijkt moeilijker, maar niet onmogelijk gezien het feit dat reeds enkele gemeenten uit een groenregio een lagere hoeveelheid restafval weten te realiseren. Een optimale stimulering voor thuiscomposteren en eventuele andere alternatieven voor GFT-inzameling, zijn daarbij wel noodzakelijk. Ook het optimaliseren van de inzamelfrequenties en de inzamelstructuur voor alle vrijkomende huishoudelijke afvalstoffen kan bijdragen aan een reductie van de hoeveelheid restafval. Er moet gestreefd worden naar een structuur en frequentie waarbij de burger optimaal Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
19/57
―
―
―
―
20/57
gestimuleerd wordt tot het zoveel mogelijk gescheiden aanleveren van zijn afvalstromen en waarbij hij voldoende aandacht blijft schenken aan preventie. Uit enquêtes bij de bevolking, uitgevoerd door zowel de OVAM als door Fost Plus, blijkt dat meer dan 90 % van de Vlaamse bevolking afvalfractie(s) sorteert. Afval van KMO’s en scholen wordt bij veel gemeenten gezamenlijk met het huishoudelijk afval ingezameld, zonder dat hiervan een aparte registratie plaatsvindt. Het is derhalve moeilijk om de werkelijke hoeveelheid restafval van huisgezinnen per gemeente goed vast te stellen. Mogelijk dat hierdoor een groot aantal gemeenten reeds dichter bij de Vlaamse doelstelling van 150 kg/inwoner zit dan momenteel wordt aangenomen. Een goede correctie voor de inzameling van KMO- en schoolafval (middels een aparte registratie of door het toepassen van een correctiefactor) is noodzakelijk om een beter beeld te krijgen van de werkelijk ingezamelde afvalhoeveelheden afkomstig van huishoudens. Het Vlaamse Gewest staat de gemeenten bij door bvb. subsidiëring van automatische registratiesystemen. De begrippen communicatie en sensibilisatie worden bij de lokale besturen vaak door elkaar gebruikt, terwijl sensibilisatie aanzienlijk meer is dan communicatie. Bij sensibilisatie gaat het in belangrijke mate om de interactie met de doelgroep. Dit kunnen de burgers zijn, maar bijvoorbeeld ook de beleidsmakers van gemeenten. Zowel communicatie als sensibilisatie gelden als belangrijke randvoorwaarde voor het kunnen behalen van goede inzamelresultaten. Bij de meeste gemeenten lijkt de communicatie en sensibilisatie nog aanzienlijk verbeterd te kunnen worden. Enkele aandachtspunten daarbij zijn het duidelijk, begrijpelijk en doelgroepgericht overbrengen van de boodschap, het herhalen van de boodschap, het zoveel mogelijk streven naar persoonlijk contact en het terugkoppelen van de behaalde resultaten. Er zijn een groot aantal mogelijke maatregelen beschikbaar om de hoeveelheid restafval te verminderen. De gemeente moet een optimale instrumentenmix inzetten. Het is niet zo dat de invoering van één bepaalde maatregel garant kan staan voor succes (bvb. enkel een dure huisvuilzak). Het is met name de mix (samenhang) van factoren en maatregelen, in combinatie met de intensiteit en kwaliteit waarmee die maatregelen worden uitgevoerd, die het uiteindelijke resultaat bepalen. Het is dus weinig zinvol om bij het opstellen en het uitvoeren van het gemeentelijke afvalstoffenbeleid de aandacht uitsluitend te concentreren op één of enkele individuele maatregelen. Zo kan bijvoorbeeld een aanpassing van de inzamelstructuur alleen tot een optimaal resultaat leiden, als dit wordt ondersteund door een consequent gemeentelijk beleid, een goede communicatie en sensibilisatie, een goede controle en door een eventuele financiële prikkel in de vorm van tariefdifferentiatie. Ook de mate waarin de inzamelstructuur is afgestemd op de wensen en noden van de burgers draagt bij aan het uiteindelijke resultaat. Naast de aandacht voor de samenhang van de verschillende factoren is het ook van belang dat gekeken wordt naar de kwaliteit en intensiteit van de genomen maatregelen. Zo zal bijvoorbeeld een algemeen communicatiebeleid minder resultaat opleveren dan een interactief en doelgroepgericht communicatie- en sensibilisatiebeleid. Voor het opstellen en uitvoeren van een goed gemeentelijk afvalstoffenbeleid is het dan ook noodzakelijk om eerst een goede analyse te maken van de huidige situatie binnen de eigen gemeente, alvorens een plan van aanpak op te stellen.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
4
Selectief ingezamelde afvalstoffen De huishoudelijke afvalstoffen die selectief worden ingezameld, omvatten alle huishoudelijke afvalstoffen die met het oog op een nuttige toepassing (hergebruik, recyclage, composteren) of een gecontroleerde en milieuverantwoorde verwerking apart moeten aangeboden worden bij inzameling. Bepaalde afvalstoffen die op een gecontroleerde en milieuverantwoorde manier moeten verbrand of gestort worden, dienen eveneens selectief ingezameld te worden om dit te kunnen garanderen. Bijvoorbeeld het asbesthoudend bouw- en sloopafval wordt apart ingezameld om deze volgens de wettelijke bepalingen op een milieuverantwoorde wijze te storten. Een gedeelte van het KGA wordt om dezelfde reden apart ingezameld om het op een milieuverantwoorde manier te verwerken, onder meer in een vergunde verbrandingsinstallatie voor gevaarlijke afvalstoffen. Het grootste deel van alle selectief ingezamelde afvalstoffen wordt hergebruikt, gerecycleerd of gecomposteerd.
4.1
Evolutie Tabel 7 en figuur 5 geven een overzicht van de selectieve inzameling van huishoudelijke afvalstoffen over de periode 2001-2010. Jaar
Hoeveelheid (ton)
Hoeveelheid per inwoner (kg/inwoner)
2001
2.259.079
378,2
2002
2.317.334
386,5
2003
2.257.793
375,3
2004
2.391.722
395,8
2005
2.359.795
388,1
2006
2.345.958
383,1
2007
2.461.148
398,9
2008
2.422.428
389,6
2009
2.393.000
382,8
2010
2.358.298
374,5
Tabel 6: Overzicht van de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in het Vlaamse Gewest voor de periode 2001-2010
In totaal werd 2.358.298 ton huishoudelijk afval selectief ingezameld. Dit betekent dat 71,4 % van het huishoudelijk afval of 374 kg per inwoner apart werd aangeboden bij de verschillende inzamelingen door of in opdracht van de gemeenten. In 2010 werd 8,3 kg huishoudelijk afval per inwoner minder selectief ingezameld dan in 2009. De afname van het selectief ingezameld afval gaat niet gepaard met een toename van het restafval.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
21/57
100% 90% 80% 70%
%
60% Restafval Selectief ingezameld
50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Figuur 4: Evolutie van het procentueel aandeel selectieve inzameling van huishoudelijke afvalstoffen over de periode 2001-2010
De procentuele samenstelling van de totale hoeveelheid selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in het Vlaamse Gewest wordt weergegeven in figuur 6.
(Met "overige" wordt bedoeld: autobanden, vlakglas, dierlijk afval, geneesmiddelen, klein gevaarlijk afval, kurkafval en herbruikbare goederen ingezameld door kringloopcentra). Het organische afval (groenafval en GFT) blijft nog steeds de grootste afvalfractie bij de selectieve inzameling. Van al het selectief ingezamelde huishoudelijk afval behoort 31,1 % tot het organisch afval. Papier- en kartonafval (20,7 %), bouw- en sloopafval (19,4 %), glasafval (8,1 %), houtafval (7,1 %) en PMD-afval (3,2 %) zijn verder de belangrijkste afvalstoffen die selectief worden ingezameld. De overige 10 % van de selectief ingezamelde huishoudelijke 22/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
afvalstoffen bestaan uit kleinere afvalfracties waaronder AEEA, textiel, metalen, kunststofafval (andere dan PMD), e.d. In 2010 werd 76.356 ton PMD-afval selectief ingezameld of 12,12 kilogram per inwoner (exclusief de PMD-zak en het sorteerresidu van het PMD-afval dat gemiddeld 2,5 kilogram per inwoner of gemiddeld 16,9 % van de inhoud van de PMD-zak bedroeg). De totale hoeveelheid verpakkingsafval3 die in 2010 selectief werd ingezameld met het oog op recyclage, neemt lichtjes toe ten opzichte van 2009. Er werd in 2010 in totaal 68,74 kg verpakkingsafval (inclusief sorteerresidu van PMD en de PMD-zakken) per inwoner ingezameld, inclusief papier- en karton verpakkingsafval (44,72 kg verpakkingsafval per inwoner zonder papier- en karton verpakkingsafval). Dit is een toename met 0,9 kg per inwoner ten opzichte van 2009. Deze hoeveelheid bestaat uit 33,8 % papier- en kartonafval, 44,4 % glasafval en 21,8 % PMD-afval (inclusief het sorteerresidu en de PMD-zakken). Het PMD-afval bestaat gemiddeld uit 42,0 % kunststof flessen en flacons, 28,3 % metalen verpakkingen, 10,4 % drankkartons, 2,3 % PMD-zakken en 16,9 % PMD-residu.
3
Verpakkingsafval omvat (hol) glasafval, 25% van het papier- en kartonafval en PMD-afval.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
23/57
Selectief ingezamelde afvalfractie
Hoeveelheid per Hoeveelheid inwoner Verschil t.o.v. (ton) (kg/inwoner) 2009 (ton)
Verschil t.o.v. 2009 (%)
wit glas
74.779
11,87
+451
+0,61
gekleurd glas
90.423
14,36
+2.266
+2,57
glas gemengd
26.864
4,27
-503
-1,84
glas totaal
192.067
30,50
+2.214
+1,17
papier en karton
487.657
77,43
+6.722
+1,4
40.460
6,42
-2.890
-6,67
68
0,01
+33
+91,94
metalen verpakkingen
26.775
4,25
+1.407
+5,25
metalen totaal
67.303
10,69
-1.450
-2,16
kunststoffen gemengd
24.373
3,87
-3.539
-12,68
kunststofverpakkingen
39.714
6,31
+1.884
+4,98
1.221
0,19
+74
+6,41
65.308
10,37
-1.581
-2,36
GFT
263.645
41,86
-9.833
-3,60
snoeihout
120.648
19,16
-4.066
-3,26
tuinafval gemengd
348.893
55,40
-19.646
-5,33
groenafval
469.541
74,56
-23.712
-4,81
9.867
1,57
-38
-0,39
49.158
7,81
+1.557
3,27
bouw- en sloopafval
458.131
72,75
-15.477
-3,27
houtafval
166.495
26,44
+5.410
3,36
1.849
0,29
-216
-10,46
vlakglas
10.404
1,65
-105
-1,00
AEEA
63.223
10,04
+3.062
+5,09
kringloopgoederen
32.742
5,20
-1.245
-3,66
dierlijk afval
27
0,00
-7
-21,74
geneesmiddelen
27
0,00
-3
-9,66
kurk
5
0,00
-0
-3,63
KGA
20.791
3,30
-54
-0,26
60
3,30
+56
+99,74
2.358.298
374,47
-9.335
-0,39
metalen gemengd kroonkurken
piepschuim kunststoffen totaal
drankkartons textiel
autobanden
overige (onbepaald) Selectief totaal
Tabel 7: Overzicht van de hoeveelheden selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in het Vlaamse Gewest in 2010
De selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen die de grootste stijging vertoonden in 2010 ten opzichte van 2009: ― Houtafval (+5.410 ton of +3,4%): Dit is een gevolg van een beter toezicht op de inzameling van grofvuil waardoor houtafval meer selectief wordt ingezameld.
24/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
―
―
AEEA (+3.062 ton of +5,1%): De sensibiliseringscampagnes van Recupel en de goede samenwerking met de lokale besturen zorgen voor een sterke toename van de hoeveelheid afgedankte elektrische en elektronische apparaten. Textielafval (+1.557 ton of + 3,3%): De aangehouden inspanningen van de OVAM en de gemeenten om enkel te werken met textielinzamelaars die hiervoor de toelating hebben van de gemeenten, zorgen ervoor dat er meer textielafval wordt ingezameld en legaal verwerkt.
Ondanks de opvallende stijging bij een aantal selectief ingezamelde afvalstoffen, is de ingezamelde hoeveelheid van bepaalde afvalstoffen gedaald. Het gaat vooral om volgende afvalstoffen: ― GFT-afval (-9.833 ton of -3,6 %): Het GFT-afval is een stroom die afhankelijk is van de weersomstandigheden en schommelt daardoor sterk van jaar tot jaar. Diftar op zowel GFTals groenafval zorgt ervoor dat gezinnen meer thuiscomposteren. Aandacht hierbij is er vereist opdat dit zou leiden tot ontwijkgedrag. Ontwijkgedrag voor GFT- en groenafval kan bestaan uit het op een hoop te gooien waardoor het afval niet optimaal gecomposteerd wordt, in bermen te sluikstorten of thuis te verbranden. ― Gemengd kunststofafval (-3.539 ton of -12,7 %): Omwille van problemen met de zuiverheidsgraad van het ingezamelde kunstofafval (harde kunststoffen, folies, bloempotjes, botervlootjes,…) stopten een aantal gemeenten in 2010 met de inzameling van deze fractie. Ook de kosten voor inzameling, verwerking en afzet zorgen ervoor dat sommige gemeenten afhaken. ― Groenafval (-23.712 ton of -4,8 %): Het groenafval is een stroom die afhankelijk is van de weersomstandigheden en schommelt daardoor sterk van jaar tot jaar. ― Bouw- en sloopafval (-15.477 ton of -3,3 %): Het bouw- en sloopafval neemt af door de invoering van diftar op de containerparken. Daardoor worden grotere hoeveelheden ingezameld door containerdiensten. Ook de subfractie asbesthoudend bouw- en sloopafval neemt af (-747 ton of -2,8%), na een jarenlange toename van de selectieve inzameling van deze fractie. ― Geneesmiddelen (-2,9 ton of -9,7 %): De cijfers bevatten enkel de geneesmiddelen die (foutief) werden ingezameld via de containerparken. Geneesmiddelen worden steeds beter correct ingezameld via de apothekers. Dit verklaart de sterke daling van de cijfers. De hoeveelheid ingezamelde kringloopgoederen is afgenomen in 2010 ten opzichte van 2009. De totale hoeveelheid goederen die de kringloopcentra inzamelen neemt echter jaar na jaar toe. De verklaringen voor de verschillen tussen de gegevens van de kringloopcentra enerzijds en de gegevens in dit rapport anderzijds, zijn: ― Het AEEA dat wordt ingezameld door de kringloopcentra maar dat niet wordt hergebruikt, maakt geen deel uit van de kringloopgoederen zoals deze in dit rapport worden vermeld. Dit AEEA ingezameld door de kringloopcentra wordt bij het overige ingezamelde AEEA geteld. ― Sinds 2010 wordt het textielafval dat wordt ingezameld door de kringloopcentra afzonderlijk gerapporteerd. Het maakt in dit rapport daarom geen deel meer uit van de fractie kringloopgoederen. Dit is eveneens een verklaring voor de toename van het textielafval in 2010. ― De kringloopgoederen die werden ingezameld bij bedrijven, maken geen deel uit van de cijfers in dit rapport.
Als bijlage werd een overzicht voor het Vlaamse Gewest van de hoeveelheden (in ton en in kg/inwoner) ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen per fractie voor de periode 2001-2010 (bijlage 2) gevoegd.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
25/57
4.2
Producentenverantwoordelijkheid De producentenverantwoordelijkheid en het principe "de vervuiler betaalt" zijn twee belangrijke instrumenten in het huishoudelijke afvalstoffenbeleid. Samen met een mix van andere instrumenten zorgen ze ervoor dat de selectieve inzameling in het Vlaamse Gewest op peil blijft en er meer afvalstoffen gerecycleerd worden. Steeds meer industriële sectoren worden verantwoordelijk gesteld voor de producten die ze op de markt brengen, eens deze zich in de afvalfase bevinden. Naast een terugnameplicht voor verpakkingsafval zijn er momenteel aanvaardingsplichten ingevoerd voor afgedankte elektrische en elektronische apparaten (AEEA), zaklampen, gebruikte frituuroliën en -vetten, afvalolie, batterijen, loodstartbatterijen, afgedankte voertuigen, afvalbanden, papier (reclamedrukwerk en periodieke pers), oude en vervallen geneesmiddelen. Waar vroeger (voor de invoering van de producentenverantwoordelijkheid) de inzameling en de verwerking van de meeste van deze huishoudelijke afvalstoffen ten laste vielen van de gemeenten, worden de betrokken industriële sectoren nu financieel voor hun verantwoordelijkheid gesteld. Ze dragen alle kosten voor het beheer van deze afvalstoffen. Het betekent dat ze bij de verkoop van de producten aan de consumenten een recyclagebijdrage vragen. Deze varieert per product. Hierdoor betalen alleen de consumenten in plaats van de totale gemeenschap. Met de recyclagebijdragen vergoeden de industriële sectoren dan de kosten voor inzameling en verwerking van de afvalstoffen aan de lokale besturen en aan derden die bij het beheer ervan betrokken zijn. Door deze financiële verantwoordelijkheid van de industriële sectoren wenst het Vlaamse Gewest ervoor te zorgen dat er beter recycleerbare producten op de markt komen en waar mogelijk afvalpreventie wordt toegepast door deze sectoren. Een overzicht van de groene-punt-bijdragen aan Fost Plus voor verpakkingsafvalstoffen in 2009 en 2010 werd opgenomen in tabel 9. Afvalstof/product
2009 (eurocent/kg)
2010 (eurocent/kg)
Glas
2,14
1,84
Papier en karton
0,99
1,76
Staal
2,53
3,76
Aluminium
3,69
13,79
PET en HDPE
10,95
19,94
Drankkartons
22,91
27,28
Andere valoriseerbare verpakkingen
26,32
31,35
Andere niet-valoriseerbare verpakkingen
36,24
44,17
Tabel 8: Overzicht van de groene-punt-bijdragen (excl. BTW) aan Fost Plus voor de periode 2009-2010
Gemiddeld betaalde iedere Vlaming 6,72 euro via de groene-punt-bijdragen in 2010 voor het beheer van alle huishoudelijk verpakkingsafval dat in samenwerking met Fost Plus werd ingezameld en verwerkt. Voor AEEA worden enkele voorbeelden in tabel 10 weergegeven. Het zijn de bijdragen die betaald worden bij aankoop van een apparaat vanaf 1 juli 2009. De bedragen zijn inclusief BTW. Met deze recyclagebijdragen betaalt Recupel het beheer van AEEA.
26/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
Apparaat Koelkast
Recyclagebijdrage (euro/stuk) 10
Wasmachine
1
Microgolfoven
1
Stofzuiger TV Strijkijzer, mixer, scheerapparaat, ‌
0,05 1 0,05
Tabel 9: Overzicht van de recyclagebijdrage voor een aantal elektrische en elektronische apparaten vanaf 1 juli 2009
Voor batterijen wordt door BEBAT 0,1239 euro + BTW per batterij gevraagd. Voor zaklampen wordt 0,08 euro per zaklamp gevraagd. Deze worden samen met batterijen ingezameld. Valorfrit int bij aankoop van frituurvet 0,030 euro/kg en van frituurolie 0,0276 euro/liter. Gemiddeld betaalt een gezin bij aankoop van al deze producten zo’n 20 euro per jaar aan recyclagebijdragen. Voor alle overige kosten die de lokale overheden maken voor de inzameling en verwerking van huishoudelijke afvalstoffen innen de gemeenten forfaitaire huisvuil-, gezins- of milieubelastingen en contantbelastingen. De contantbelastingen zijn de tarieven per kilogram of per volume afval dat door de gezinnen wordt meegegeven met de huis-aan-huisophaling of wordt gebracht naar het containerpark. Door verschillende prijszettingen voor huisvuil en grofvuil, enerzijds, en voor selectief ingezamelde afvalstoffen, anderzijds, worden de gezinnen gestimuleerd om de afvalstoffen selectief aan te bieden. In 2005 kostte een huisvuilzak van 60 liter reeds gemiddeld 1,22 euro. Waar containers gebruikt worden wordt meestal 0,20 euro per kilogram huisvuil aangerekend. Voor GFT- en groenafval worden meestal tarieven gevraagd waardoor de gezinnen gestimuleerd worden om thuis te composteren. Voor afvalstoffen zoals bouw- en sloopafval worden steeds meer vergoedingen gevraagd in combinatie met hoeveelheidsbeperkingen. Zo worden bedrijven of zelfstandigen die grote hoeveelheden hiervan aanvoeren op de containerparken geweerd. Tenslotte moeten alle gemeenten nog financieel bijpassen uit de algemene belastingen, omdat de inkomsten van de forfaitaire belastingen, van de contantbelastingen en van de vergoedingen van de industrie in kader van de producentenverantwoordelijkheid niet volstaan voor de financiering van het gemeentelijk afvalstoffenbeleid. In veel gemeenten worden de door de gemeente zelf te financieren kosten gedekt via inkomsten (voor telkens een derde) gegenereerd uit de algemene belastingen, de forfaitaire belastingen en de contantbelastingen. Gemiddeld kost het beheer van huishoudelijke afvalstoffen ongeveer 222 euro in 2005 per gezin. Hiervan wordt ca. 38 euro door de consumenten betaald bij aankoop van producten die vallen onder de producentenverantwoordelijkheid en 184 euro betaald aan de gemeente via de drie voormelde belastingen. Het betekent dat de gemeenten nog steeds 84% van de afvalkosten zelf moeten financieren.
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
27/57
5
Besluit Via de gemeentelijke inzamelkanalen voor huishoudelijke afvalstoffen werd in 2010 gemiddeld 525 kg huishoudelijke afval per inwoner ingezameld. Dit is een afname met meer dan 7 kilogram per inwoner ten opzichte van 2009. De Vlaamse gezinnen blijven bijgevolg nog steeds onder de langetermijndoelstelling van 560 kg afvalstoffen per inwoner per jaar. De afname slaat enkel op de selectief ingezamelde afvalstromen. Het restafval neemt in 2010 lichtjes toe ten opzichte van 2009. De hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen komt overeen met een gemiddelde dagelijkse afvalproductie van 1,44 kg per persoon. Hiervan werd meer dan 374 kg per inwoner selectief ingezameld en belandde 150 kg per inwoner bij het restafval (huisvuil, grofvuil, gemeentevuil, sorteerresidu van het PMD-afval en selectief ingezamelde afvalluiers). De totale hoeveelheid ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen bedraagt in 2010 in totaal 3.303.355 ton, een afname met 0,67 % ten opzichte van 2009. De hoeveelheid (150 kg per inwoner) restafval nam in 2009 toe met 0,88 kg per inwoner ten opzichte van 2009. Deze stijging is het gevolg van een toename van de hoeveelheid huisvuil en gemeentevuil. De lange termijndoelstelling voor de gemiddelde restafvalproductie in het Vlaamse Gewest (gemiddeld 150 kg per inwoner vanaf 2008) werd voor het eerst bereikt in 2009. In 2010 werd deze zeer lichtjes overschreden, met 0,06 kg per inwoner. Steeds meer gemeenten schakelen over op DIFTAR voor de inzameling van huisvuil en op de containerparken. De vertragingen waarmee de invoering van DIFTAR kampte, zijn intussen weggewerkt. De afname van de hoeveelheid grofvuil is een gevolg van een strengere toegangscontrole op het containerpark in vele gemeenten en van het invoeren van een retributie voor grofvuil. 71,4 % of 2.358.298 ton wordt selectief ingezameld met het oog op hergebruik, recyclage of compostering. De selectieve inzameling van huishoudelijke afvalstoffen in 2010 nam af met meer dan 8 kg per inwoner. Deze afname is volledig toe te schrijven aan de afname van een aantal selectief ingezamelde stromen: groenafval, GFT, metalen, bouw- en sloopafval,... De hoeveelheden ingezameld groenafval en GFT schommelen wel vaker onder invloed van de weersomstandigheden. In 2009 nam deze fractie nog sterk toe ten opzichte van het voorgaande jaar. Metalen worden opnieuw meer ingezameld door private inzamelaars. De overige selectief ingezamelde afvalstoffen blijven min of meer stabiel. De gemeenten beschikken over steeds beter uitgeruste containerparken. Meer en meer moeten de gezinnen betalen voor bepaalde afvalfracties die ze aanvoeren naar deze containerparken. Toch blijven de gezinnen veel afvalstoffen aanvoeren naar de containerparken. Dt lijkt erop te wijzen dat gezinnen bereid zijn te betalen voor de hoeveelheden afvalstoffen die ze aanvoeren conform het principe de vervuiler betaalt. De gemeenten zamelen steeds meer AEEA selectief in voor rekening van Recupel. De doelstelling om vanaf 2008 het aanbod restafval te reduceren tot maximaal 150 kg per inwoner op Vlaams niveau, werd in 2010 nagenoeg bereikt. De toename ten opzichte van 2009 blijft echter, ondanks de steeds groeiende consumptie, zeer beperkt. De verklaring hiervoor zijn de grote inspanningen die werden geleverd inzake afvalpreventie, selectieve inzameling, en door een beleid te voeren gericht op het met huishoudelijk afval vergelijkbaar bedrijfsafval dat door de (k)KMO’s en zelfstandige ondernemers meegegeven wordt met de gemeentelijke inzamelkanalen. 209 gemeenten behalen de langetermijndoelstelling van maximaal 150 kilogram restafval per inwoner per jaar. Dit zijn 6 gemeenten meer dan in 2009 en dit aantal blijft jaar na jaar toenemen. Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
29/57
854.916 ton restafval (25,9 % van het huishoudelijk afval) werd in 2010 verwerkt in een vergunde verbrandingsinstallatie. Dit is procentueel een toename ten opzichte van 2009 (+2,3 %). 31.326 ton restafval (0,95 % ) werd gestort. De gestorte hoeveelheid restafval daalde in 2010 tot een historisch minimum. Sinds 2006 geldt er een absoluut stortverbod voor brandbaar huishoudelijk afval. De hoeveelheid restafval die nog werd gestort is voornamelijk niet brandbaar huishoudelijk restafval. Eind 2005 werd de mechanisch-biologische verwerkingsinstallatie van de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden IOK-IVAREM opgestart. In 2010 werd de capaciteit van deze installatie, die werkt via de techniek van drogen-scheiden, ingevuld met 58.815 ton huishoudelijk restafval. Dit is 3.537 ton minder dan in 2009. Het Vlaamse Gewest opteert resoluut voor afvalpreventie. Zowel de gemeenten, de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden als de burgers hebben onder impuls van deze Vlaamse beleidsprioriteit reeds maatregelen genomen om afval te voorkomen. Ter ondersteuning van het lokale afvalbeleid dat bij de inwoners een preventief aankoop- en afvalgedrag moet stimuleren, worden bestaande instrumenten bijgestuurd. De OVAM organiseert regelmatig overkoepelende sensibiliseringscampagnes waarbij voorkoming en hergebruik centraal staan. De samenwerkingsovereenkomst met gemeenten en provincies en het subsidiebesluit ter ondersteuning van lokale besturen stimuleren de gemeenten die een gestructureerd preventiebeleid wensen te voeren. Ten slotte stimuleert de OVAM in overeenstemming met het Vlaamse regeerakkoord het toepassen van het principe ‘de vervuiler betaalt’. In het voorjaar van 2009 heeft de OVAM aan de gemeenten een model-politiereglement inzake inzameling van huishoudelijke afvalstoffen, gekoppeld aan voorstellen van tarieven van huisvuilbelastingen en retributies aangeboden. Drie basisprincipes worden hierbij gehanteerd: afvalvoorkoming moet 'gratis’ zijn en maximaal gestimuleerd worden, vermijdbare selectieve afvalfracties (zoals GFT- en groenafval) moeten gedeeltelijk aangerekend worden aan de inwoners. Het restafval moet volledig doorgerekend worden aan de inwoners. De lokale besturen zijn vrij om deze principes over te nemen in hun gemeentelijke reglementering, gelet op de gemeentelijke autonomie terzake. In totaal kost een geïntegreerd gemeentelijk afvalbeleid gemiddeld 220 euro per gezin met gemiddeld 2,4 personen. De resultaten van 2010 tonen aan dat de doelstellingen inzake preventie, selectieve inzameling en reductie van het restafval in het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen werden behaald. Een reden hiervoor is de economische crisis die een verminderde consumptie met zich meebrengt. Uitdagingen om de bereikte resultaten te bestendigen wanneer de economie opnieuw opleeft, zijn: ― maximaal preventie van afvalstoffen te stimuleren; ― de selectieve inzameling op peil te houden en de kwaliteit van de selectief ingezamelde stromen te verbeteren, waardoor de recyclage kan geoptimaliseerd worden; ― volledig zichtbaar maken en doorrekenen van de reële kostprijs van het inzamelen en verwerken van huishoudelijke afvalstoffen aan de gezinnen, de (k)KMO's en zelfstandige ondernemers.
30/57
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
31/57
Bijlage 1: Overzicht per gemeente van het ingezamelde restafval (in ton en in kg/inwoner) voor het jaar 2010
postnummer gemeente 9300 9880 3200 2630 1790 3570 8690 2000 8570 8850 2370 3665 1730 9960 8580 2387 2490 8730 2340 1650 3130 3460 3580 2590
AALST AALTER AARSCHOT AARTSELAAR AFFLIGEM ALKEN ALVERINGEM ANTWERPEN ANZEGEM ARDOOIE ARENDONK AS ASSE ASSENEDE AVELGEM BAARLE-HERTOG BALEN BEERNEM BEERSE BEERSEL BEGIJNENDIJK BEKKEVOORT BERINGEN BERLAAR
restafval ton 9.955 3.474 2.985 1.954 2.401 1.001 580 114.590 2.118 1.209 1.069 1.210 4.859 2.187 1.571 273 1.616 2.658 1.435 4.080 979 475 6.219 1.258
Geschat inwonersaantal restafval correctiefactor gecorrigeerd restafval gecorrigeerd restafval op 01.01.2011 kg/inwoner ton kg/inwoner 80.674 123,39 1,10 9.071 112,44 19.688 176,44 nvt 3.474 176,44 28.506 104,70 1,03 2.910 102,08 14.260 137,02 1,08 1.802 126,33 12.486 192,33 nvt 2.401 192,33 11.284 88,72 nvt 1.001 88,72 4.932 117,64 nvt 580 117,64 489.372 234,16 1,40 81.721 166,99 14.279 148,31 nvt 2.118 148,31 9.038 133,73 nvt 1.209 133,73 12.933 82,68 nvt 1.069 82,68 7.838 154,32 1,09 1.111 141,8 30.486 159,38 1,14 4.252 139,47 13.890 157,48 nvt 2.187 157,48 9.642 162,89 1,01 1.552 160,93 2.551 107,08 1,05 261 102,2 21.238 76,09 1,02 1.578 74,32 15.174 175,20 nvt 2.658 175,2 17.169 83,58 nvt 1.435 83,58 23.992 170,05 1,01 4.027 167,85 9.931 98,56 nvt 979 98,56 5.977 79,43 nvt 475 79,43 43.156 144,11 nvt 6.219 144,11 10.964 114,71 nvt 1.258 114,71
9290 3060 1547 9120 3360 3740 8370 3950 2530 2820 2850 3190 3840 2880 2150 3370 9660 2930 2960 8450 3960 8000 9255 8340 8420 8660 9840 8540 9800 9470 9200 8720 2480 9070 3590
BERLARE BERTEM BEVER BEVEREN-WAAS BIERBEEK BILZEN BLANKENBERGE BOCHOLT BOECHOUT BONHEIDEN BOOM BOORTMEERBEEK BORGLOON BORNEM BORSBEEK BOUTERSEM BRAKEL BRASSCHAAT BRECHT BREDENE BREE BRUGGE BUGGENHOUT DAMME DE HAAN DE PANNE DE PINTE DEERLIJK DEINZE DENDERLEEUW DENDERMONDE DENTERGEM DESSEL DESTELBERGEN DIEPENBEEK
1.968 889 403 6.807 793 3.244 5.375 1.466 1.413 1.573 2.865 1.069 1.268 2.988 1.229 804 2.029 5.855 3.153 3.892 1.704 22.316 2.055 1.784 3.366 2.834 1.978 1.547 4.749 2.158 5.715 1.092 877 2.536 2.023
14.708 9.683 2.156 46.456 9.534 31.117 19.073 12.694 12.969 14.725 16.845 11.850 10.396 20.676 10.081 7.759 14.230 36.890 27.935 16.483 15.422 116.735 14.154 10.829 12.482 10.753 10.199 11.226 29.496 18.877 44.300 8.279 9.199 17.807 18.336
133,79 91,81 187,05 146,53 83,19 104,24 281,82 115,52 108,95 106,81 170,08 90,19 121,98 144,52 121,93 103,65 142,58 158,72 112,89 236,11 110,49 191,17 145,19 164,75 269,69 263,57 193,96 137,81 160,99 114,34 129,01 131,96 95,29 142,43 110,35
1,10 nvt 1,01 1,07 nvt 1,04 1,76 1,01 1,04 nvt 1,19 nvt nvt 1,03 1,30 nvt nvt 1,08 1,02 1,47 1,00 1,14 1,01 nvt 2,08 1,94 nvt nvt 1,04 1,07 1,09 nvt 1,04 nvt 1,03
1.785 889 399 6.370 793 3.119 3.053 1.459 1.358 1.573 2.400 1.069 1.268 2.915 947 804 2.029 5.438 3.100 2.656 1.699 19.513 2.028 1.784 1.618 1.464 1.978 1.547 4.575 2.010 5.262 1.092 845 2.536 1.971
121,39 91,81 184,85 137,11 83,19 100,25 160,06 114,94 104,7 106,81 142,47 90,19 121,98 140,98 93,93 103,65 142,58 147,42 110,97 161,13 110,19 167,16 143,3 164,75 129,61 136,13 193,96 137,81 155,1 106,48 118,78 131,96 91,81 142,43 107,47
3290 8600 1700 3650 1620 2570 2650 9900 9420 2910 9940 1570 9890 2440 3450 3600 9000 9500 3890 8470 3380 1755 1850 2280 3150 9450 3545 1500 3945 9220 3930 8530 3500 3940
DIEST DIKSMUIDE DILBEEK DILSEN DROGENBOS DUFFEL EDEGEM EEKLO ERPE-MERE ESSEN EVERGEM GALMAARDEN GAVERE GEEL GEETBETS GENK GENT GERAARDSBERGEN GINGELOM GISTEL GLABBEEKZUURBEMDE GOOIK GRIMBERGEN GROBBENDONK HAACHT HAALTERT HALEN HALLE HAM HAMME HAMONT-ACHEL HARELBEKE HASSELT HECHTEL-EKSEL
3.977 2.270 5.738 3.156 777 1.834 2.790 4.070 2.075 2.239 5.941 1.327 2.298 3.283 745 9.430 45.649 4.150 1.162 1.971 449 1.248 5.056 922 1.312 1.871 1.334 6.466 1.586 3.422 2.039 4.296 9.567 1.441
23.160 16.467 40.077 19.809 4.984 16.722 20.974 20.191 19.337 18.044 33.353 8.474 12.591 37.595 5.946 64.973 245.819 32.182 8.212 11.993
171,74 137,86 143,17 159,33 155,92 109,66 133,00 201,56 107,30 124,09 178,13 156,65 182,51 87,33 125,27 145,13 185,70 128,95 141,52 164,38
5.263
85,25
9.036 35.436 11.020 14.295 17.768 9.305 36.292 10.370 24.115 14.191 26.667 73.933 11.956
138,17 142,69 83,67 91,79 105,29 143,39 178,16 152,99 141,91 143,66 161,10 129,40 120,53
1,07 1,00 1,04 1,01 1,23 1,06 1,09 1,09 nvt 1,01 nvt nvt nvt 1,06 nvt 1,07 1,26 1,02 nvt 1,02
3.710 2.266 5.509 3.131 634 1.731 2.564 3.740 2.075 2.215 5.941 1.327 2.298 3.093 745 8.776 36.162 4.050 1.162 1.928
160,18 137,64 137,47 158,06 127,18 103,53 122,26 185,23 107,3 122,77 178,13 156,65 182,51 82,27 125,27 135,07 147,11 125,86 141,52 160,73
nvt nvt 1,15 nvt nvt nvt nvt 1,10 nvt 1,04 nvt 1,02 1,13 nvt
449 1.248 4.407 922 1.312 1.871 1.334 5.859 1.586 3.301 2.039 4.223 8.492 1.441
85,25 138,17 124,37 83,67 91,79 105,29 143,39 161,44 152,99 136,88 143,66 158,35 114,86 120,53
3870 2220 2620 3020 2200 2270 3540 1540 2230 3717 9550 3550 8950 3320 1560 3730 3220 8830 2320 9667 3530 8650 2540 3040 2235 8480 8900 8770 8870 8490 2920 1910 1880 2950
HEERS HEIST-OP-DEN-BERG HEMIKSEM HERENT HERENTALS HERENTHOUT HERK-DE-STAD HERNE HERSELT HERSTAPPE HERZELE HEUSDEN-ZOLDER HEUVELLAND HOEGAARDEN HOEILAART HOESELT HOLSBEEK HOOGLEDE HOOGSTRATEN HOREBEKE HOUTHALENHELCHTEREN HOUTHULST HOVE HULDENBERG HULSHOUT ICHTEGEM IEPER INGELMUNSTER IZEGEM JABBEKE KALMTHOUT KAMPENHOUT KAPELLE-OP-DEN-BOS KAPELLEN
993 2.959 1.315 2.205 2.177 718 1.715 999 1.685 6 1.818 5.363 1.197 604 1.819 1.336 1.055 1.485 1.879 272 4.644 1.328 872 1.097 936 2.442 4.081 1.548 4.127 2.475 2.452 1.251 1.545 3.749
7.097 40.307 10.312 20.234 26.906 8.786 12.323 6.630 14.416 80 17.257 31.754 8.096 6.661 10.386 9.557 9.743 10.026 20.091 2.041
139,99 73,40 127,56 108,96 80,92 81,70 139,14 150,61 116,88 79,88 105,35 168,90 147,89 90,66 175,19 139,84 108,25 148,15 93,51 133,33
30.161
153,96
9.775 8.156 9.452 10.068 13.936 34.917 10.630 27.292 13.699 17.773 11.279 9.025 26.524
135,91 106,90 116,09 92,97 175,23 116,88 145,62 151,21 180,70 137,95 110,96 171,17 141,33
nvt 1,01 1,14 nvt 1,09 nvt 1,21 nvt nvt nvt nvt nvt 1,02 nvt 1,05 1,00 nvt nvt 1,02 nvt
993 2.930 1.158 2.205 1.994 718 1.418 999 1.685 6 1.818 5.363 1.170 604 1.741 1.332 1.055 1.485 1.833 272
139,99 72,69 112,31 108,96 74,1 81,7 115,04 150,61 116,88 79,88 105,35 168,9 144,59 90,66 167,62 139,35 108,25 148,15 91,25 133,33
1,06 nvt nvt nvt 1,02 nvt 1,07 nvt 1,00 nvt nvt nvt 1,02 1,00
4.377 1.328 872 1.097 915 2.442 3.806 1.548 4.115 2.475 2.452 1.251 1.512 3.742
145,12 135,91 106,9 116,09 90,9 175,23 108,99 145,62 150,76 180,7 137,95 110,96 167,56 141,1
9970 2460 3140 3640 9690 9910 8300 8680 8670 2550 8610 3470 3070 3720 8500 1950 9150 9770 8520 2430 9270 3620 3400 8920 9280 9340 8880 8860 1750 3970 3000 8810 1770 2500
KAPRIJKE KASTERLEE KEERBERGEN KINROOI KLUISBERGEN KNESSELARE KNOKKE-HEIST KOEKELARE KOKSIJDE KONTICH KORTEMARK KORTENAKEN KORTENBERG KORTESSEM KORTRIJK KRAAINEM KRUIBEKE KRUISHOUTEM KUURNE LAAKDAL LAARNE LANAKEN LANDEN LANGEMARKPOELKAPELLE LEBBEKE LEDE LEDEGEM LENDELEDE LENNIK LEOPOLDSBURG LEUVEN LICHTERVELDE LIEDEKERKE LIER
897 1.982 1.208 1.344 689 1.205 8.347 1.400 5.891 3.045 1.823 809 1.780 813 11.571 1.607 2.517 1.290 2.034 1.760 1.753 4.074 1.709 959 2.652 1.915 1.170 701 1.206 2.208 12.560 1.146 1.490 5.938
6.186 18.171 12.707 12.256 6.529 8.273 33.699 8.439 21.927 20.535 12.060 7.787 19.123 8.318 75.137 13.371 15.977 8.144 12.977 15.450 12.239 25.527 15.487
145,05 109,10 95,04 109,69 105,54 145,63 247,70 165,86 268,68 148,29 151,16 103,88 93,09 97,74 154,00 120,17 157,57 158,37 156,72 113,94 143,20 159,61 110,36
7.848
122,15
18.067 17.814 9.590 5.652 8.863 15.085 96.637 8.524 12.402 34.154
146,80 107,52 122,02 124,01 136,06 146,35 129,97 134,42 120,11 173,87
nvt 1,09 nvt nvt nvt nvt 1,64 1,00 1,78 1,03 nvt nvt 1,08 nvt 1,06 1,04 1,04 nvt 1,01 nvt nvt 1,11 1,02
897 1.815 1.208 1.344 689 1.205 5.084 1.394 3.302 2.963 1.823 809 1.651 813 10.952 1.550 2.429 1.290 2.023 1.760 1.753 3.683 1.673
145,05 99,89 95,04 109,69 105,54 145,63 150,86 165,17 150,59 144,29 151,16 103,88 86,33 97,74 145,77 115,91 152,05 158,37 155,9 113,94 143,2 144,29 108,03
nvt 1,03 1,00 nvt nvt nvt 1,05 1,27 nvt 1,03 1,14
959 2.577 1.911 1.170 701 1.206 2.108 9.875 1.146 1.445 5.223
122,15 142,65 107,3 122,02 124,01 136,06 139,72 102,19 134,42 116,52 152,94
9570 2275 1630 2547 3350 8647 9080 9160 3920 1840 9920 3210 3560 9680 3680 3630 1830 9990 2390 2800 2450 3670 1860 9090 8930 1785 9820 2330 8957 8760 8430 9180 2400 8890 2640
LIERDE LILLE LINKEBEEK LINT LINTER LO-RENINGE LOCHRISTI LOKEREN LOMMEL LONDERZEEL LOVENDEGEM LUBBEEK LUMMEN MAARKEDAL MAASEIK MAASMECHELEN MACHELEN MALDEGEM MALLE MECHELEN MEERHOUT MEEUWEN-GRUITRODE MEISE MELLE MENEN MERCHTEM MERELBEKE MERKSPLAS MESEN MEULEBEKE MIDDELKERKE MOERBEKE MOL MOORSLEDE MORTSEL
800 1.930 911 1.188 633 302 2.338 4.402 4.696 2.727 1.595 1.067 2.132 751 4.752 5.866 1.896 3.917 1.869 13.135 974 2.096 2.578 1.213 5.377 1.938 3.653 634 165 1.569 6.344 614 3.341 1.648 3.562
6.546 16.388 4.784 8.460 7.106 3.327 21.797 39.443 33.198 17.739 9.451 13.785 14.479 6.409 24.859 37.118 13.541 22.942 14.663 81.593 9.824 12.870 18.299 10.805 32.616 15.385 23.362 8.546 935 11.099 18.903 6.062 34.466 10.824 24.853
122,17 117,80 190,54 140,44 89,13 90,78 107,26 111,60 141,45 153,72 168,74 77,38 147,24 117,23 191,16 158,03 140,01 170,72 127,48 160,99 99,20 162,87 140,89 112,22 164,86 125,98 156,38 74,16 176,72 141,36 335,61 101,30 96,94 152,24 143,32
nvt 1,01 1,07 1,04 nvt nvt nvt 1,10 1,12 1,01 nvt nvt nvt nvt 1,06 1,06 1,25 nvt 1,04 1,21 nvt nvt 1,00 nvt 1,04 1,04 nvt 1,03 nvt nvt 1,94 nvt 1,12 nvt 1,15
800 1.918 855 1.147 633 302 2.338 4.006 4.180 2.700 1.595 1.067 2.132 751 4.470 5.518 1.518 3.917 1.798 10.881 974 2.096 2.573 1.213 5.179 1.866 3.653 616 165 1.569 3.263 614 2.975 1.648 3.109
122,17 117,05 178,67 135,61 89,13 90,78 107,26 101,57 125,91 152,2 168,74 77,38 147,24 117,23 179,81 148,65 112,07 170,72 122,6 133,36 99,2 162,87 140,64 112,22 158,79 121,26 156,38 72,11 176,72 141,36 172,63 101,3 86,33 152,24 125,09
9810 3910 9850 2845 3850 8620 2560 9400 2250 8400 9860 8020 8780 3660 1745 3050 2360 9700 8460 3090 3900 3990 1670 8740 8970 2580 2870 2520 2380 2470 3770 2310 8800 9600 1760
NAZARETH NEERPELT NEVELE NIEL NIEUWERKERKEN NIEUWPOORT NIJLEN NINOVE OLEN OOSTENDE OOSTERZELE OOSTKAMP OOSTROZEBEKE OPGLABBEEK OPWIJK OUD-HEVERLEE OUD-TURNHOUT OUDENAARDE OUDENBURG OVERIJSE OVERPELT PEER PEPINGEN PITTEM POPERINGE PUTTE PUURS RANST RAVELS RETIE RIEMST RIJKEVORSEL ROESELARE RONSE ROOSDAAL
1.740 2.184 1.665 1.030 851 2.846 1.655 5.400 1.080 16.207 2.039 4.057 986 1.610 2.016 1.209 1.263 4.439 1.738 3.973 1.859 2.110 712 910 2.058 1.538 2.123 2.054 1.426 1.211 2.088 796 9.361 3.444 1.703
11.288 16.555 11.900 9.422 6.769 11.378 21.768 36.983 11.843 69.037 13.372 22.650 7.635 10.193 13.576 11.110 12.964 29.968 8.990 24.549 14.177 16.235 4.407 6.733 20.074 16.515 16.676 18.341 14.598 10.840 16.192 11.407 57.745 25.370 11.337
154,15 131,90 139,94 109,31 125,76 250,17 76,02 146,00 91,17 234,75 152,47 179,14 129,14 157,93 148,51 108,86 97,44 148,14 193,36 161,83 131,10 130,00 161,65 135,14 102,53 93,13 127,33 112,00 97,66 111,73 128,94 69,76 162,11 135,75 150,17
nvt 1,01 nvt 1,13 nvt 2,09 nvt 1,06 1,01 1,38 nvt nvt nvt 1,01 1,01 nvt nvt 1,02 nvt nvt nvt 1,13 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 1,05 1,09 nvt
1.740 2.170 1.665 910 851 1.364 1.655 5.105 1.067 11.784 2.039 4.057 986 1.592 2.005 1.209 1.263 4.355 1.738 3.973 1.859 1.860 712 910 2.058 1.538 2.123 2.054 1.426 1.211 2.088 796 8.925 3.156 1.703
154,15 131,07 139,94 96,57 125,76 119,87 76,02 138,04 90,12 170,69 152,47 179,14 129,14 156,2 147,71 108,86 97,44 145,34 193,36 161,83 131,1 114,58 161,65 135,14 102,53 93,13 127,33 112 97,66 111,73 128,94 69,76 154,56 124,41 150,17
3110 8755 2840 2627 3270 2970 2900 2890 1640 9170 2860 9980 9520 9830 9100 1600 3800 8587 2940 8840 1820 9190 9140 1740 3080 3980 8700 3390 3300 3700 8820 3120 2300
ROTSELAAR RUISELEDE RUMST SCHELLE SCHERPENHEUVELZICHEM SCHILDE SCHOTEN SINT-AMANDS SINT-GENESIUS-RODE SINT-GILLIS-WAAS SINT-KATELIJNEWAVER SINT-LAUREINS SINT-LIEVENS-HOUTEM SINT-MARTENS-LATEM SINT-NIKLAAS SINT-PIETERS-LEEUW SINT-TRUIDEN SPIERE-HELKIJN STABROEK STADEN STEENOKKERZEEL STEKENE TEMSE TERNAT TERVUREN TESSENDERLO TIELT TIELT-WINGE TIENEN TONGEREN TORHOUT TREMELO TURNHOUT
1.316 588 1.754 864 2.585 2.800 3.722 984 3.203 2.862 2.408 1.045 1.043 1.295 11.588 6.076 4.715 249 2.553 1.472 1.357 2.723 4.702 2.989 3.438 2.844 2.851 1.104 5.420 3.584 2.899 1.238 4.465
15.662 5.176 14.616 8.183
84,00 113,54 120,02 105,57
22.724
113,76
19.498 33.400 8.135 18.060 18.629
143,59 111,45 121,01 177,37 153,65
20.325
118,50
6.597 9.769 8.312 72.329 31.784 39.654 2.139 18.069 11.084 11.618 17.477 28.688 15.106 21.340 17.915 19.737 10.510 32.680 30.108 19.997 14.557 41.052
158,41 106,79 155,78 160,21 191,16 118,91 116,63 141,28 132,76 116,81 155,78 163,90 197,88 161,09 158,73 144,43 105,07 165,85 119,05 145,00 85,03 108,77
nvt nvt nvt 1,08
1.316 588 1.754 802
84 113,54 120,02 97,96
nvt nvt 1,09 nvt nvt nvt
2.585 2.800 3.408 984 3.203 2.862
113,76 143,59 102,03 121,01 177,37 153,65
nvt nvt nvt nvt 1,12 1,09 1,14 1,00 1,18 nvt nvt 1,04 1,09 nvt 1,02 1,06 nvt nvt 1,09 1,04 1,01 nvt 1,18
2.408 1.045 1.043 1.295 10.337 5.573 4.133 248 2.156 1.472 1.357 2.626 4.325 2.989 3.366 2.681 2.851 1.104 4.976 3.440 2.866 1.238 3.783
118,5 158,41 106,79 155,78 142,92 175,35 104,23 116,12 119,31 132,76 116,81 150,27 150,77 197,88 157,73 149,67 144,43 105,07 152,28 114,24 143,34 85,03 92,16
8630 1800 8640 3790 2290 2350 9950 9250 9185 8790 3830 1780 8940 2260 9230 8560 1970 9260 8710 2110 2830 8750 2160 9790 2990 2240 1930 8210 9240 9060 1980 9750 2980 9930 3520
VEURNE VILVOORDE VLETEREN VOEREN VORSELAAR VOSSELAAR WAARSCHOOT WAASMUNSTER WACHTEBEKE WAREGEM WELLEN WEMMEL WERVIK WESTERLO WETTEREN WEVELGEM WEZEMBEEK-OPPEM WICHELEN WIELSBEKE WIJNEGEM WILLEBROEK WINGENE WOMMELGEM WORTEGEM-PETEGEM WUUSTWEZEL ZANDHOVEN ZAVENTEM ZEDELGEM ZELE ZELZATE ZEMST ZINGEM ZOERSEL ZOMERGEM ZONHOVEN
1.883 5.422 412 637 618 900 1.378 1.633 752 5.084 745 2.636 2.861 1.999 3.288 4.867 1.489 1.517 1.296 1.100 3.198 1.978 2.235 736 1.880 1.547 3.489 3.617 2.136 1.398 3.256 1.164 2.117 1.207 3.947
11.621 40.195 3.688 4.174 7.550 10.317 7.956 10.402 7.144 36.486 7.490 15.171 18.300 24.116 23.605 31.007 13.753 11.265 9.211 9.025 24.537 13.800 12.423 6.372 19.417 12.432 30.883 22.239 20.612 12.554 22.070 7.230 21.468 8.225 20.775
162,07 134,90 111,61 152,71 81,81 87,25 173,22 157,02 105,24 139,35 99,42 173,73 156,32 82,91 139,28 156,96 108,25 134,64 140,74 121,92 130,32 143,31 179,87 115,56 96,81 124,41 112,99 162,63 103,64 111,38 147,53 160,94 98,62 146,75 190,01
nvt 1,16 nvt 1,03 nvt nvt nvt nvt 1,01 1,01 1,02 1,15 nvt 1,05 1,07 nvt 1,01 1,02 nvt 1,02 1,09 nvt 1,08 nvt 1,02 nvt 1,15 nvt 1,01 1,08 nvt nvt nvt nvt 1,03
1.883 4.689 412 617 618 900 1.378 1.633 741 5.021 728 2.302 2.861 1.898 3.086 4.867 1.468 1.492 1.296 1.074 2.938 1.978 2.066 736 1.844 1.547 3.040 3.617 2.118 1.300 3.256 1.164 2.117 1.207 3.816
162,07 116,67 111,61 147,81 81,81 87,25 173,22 157,02 103,72 137,61 97,17 151,72 156,32 78,69 130,75 156,96 106,77 132,5 140,74 118,97 119,76 143,31 166,27 115,56 94,97 124,41 98,45 162,63 102,74 103,54 147,53 160,94 98,62 146,75 183,67
8980 9620 3440 8377 9870 3690 9630 8550 2070
ZONNEBEKE ZOTTEGEM ZOUTLEEUW ZUIENKERKE ZULTE ZUTENDAAL ZWALM ZWEVEGEM ZWIJNDRECHT
1.666 2.963 822 537 2.495 743 982 3.415 2.784
12.328 24.982 8.284 2.823 15.048 7.049 8.166 24.231 18.637
135,11 118,63 99,27 190,38 165,82 105,47 120,25 140,93 149,38
nvt nvt 1,01 1,00 nvt 1,15 nvt nvt 1,13
1.666 2.963 816 536 2.495 645 982 3.415 2.466
135,11 118,63 98,47 190 165,82 91,51 120,25 140,93 132,29
Bijlage 2: Overzicht voor het Vlaamse Gewest van de hoeveelheden ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen per fractie voor de jaren 2001-2010.
Vlaamse Gewest hoeveelheid (ton)
jaar 2001
jaar 2002
jaar 2003
jaar 2004
jaar 2005
jaar 2006
jaar 2007
jaar 2008
jaar 2009
jaar 2010
wit glas
65.170
71.292
71.056
66.694
72.748
72.459
72.790
74.162
74.328
74.779
gekleurd glas
74.213
77.630
76.437
82.625
80.980
82.728
84.397
86.371
88.157
90.423
glas gemengd
28.342
26.887
27.398
29.259
27.248
29.862
29.415
28.389
27.367
26.864
glas totaal
167.725
175.809
174.892
178.579
180.976
185.049
186.602
188.922
189.852
192.067
papier
17.481
13.218
10.897
8.383
5.464
1.723
481
0
115
0
karton
7.452
5.634
5.742
5.294
5.245
2.903
427
0
161
0
papier en karton gemengd
406.591
399.108
408.488
434.211
443.711
470.367
483.985
493.012
480.658
487.657
papier en karton totaal
431.524
417.959
425.127
447.887
454.420
474.993
484.893
493.012
480.935
487.657
54.675
52.951
48.512
49.039
45.783
43.393
41.350
37.981
43.350
40.460
68
23
18
24
38
39
34
42
35
68
metalen verpakkingen
23.147
24.519
25.928
26.756
26.629
25.606
25.043
25.588
25.368
26.775
metalen totaal
77.890
77.492
74.458
75.819
72.450
69.038
66.427
63.611
68.753
67.303
kunststoffen gemengd
14.879
15.627
15.638
18.373
17.951
20.666
23.800
26.164
27.911
24.373
kunststofverpakkingen
24.764
26.791
29.749
31.742
33.225
37.129
36.394
37.415
37.830
39.714
536
731
822
894
948
915
1.001
1.079
1.148
1.221
40.179
43.149
46.209
51.009
52.124
58.710
61.195
64.658
66.889
65.308
GFT
354.630
343.309
309.191
326.514
308.154
299.557
301.787
283.228
273.479
263.645
snoeihout
131.837
155.224
141.177
149.442
133.865
113.290
123.334
115.055
124.714
120.648
tuinafval gemengd
333.736
371.313
333.491
375.651
366.487
380.200
403.912
381.243
368.539
348.893
groenafval
465.573
526.537
474.668
525.094
500.352
493.490
527.246
496.298
493.252
469.541
metalen gemengd kroonkurken
piepschuim kunststoffen totaal
drankkartons textiel bouw- en sloopafval
8.068
8.709
9.502
9.496
9.506
9.652
9.858
10.353
9.905
9.867
22.802
24.211
25.889
26.763
28.196
35.600
38.784
42.006
47.601
49.158
511.879
498.748
511.731
511.838
514.956
475.299
502.337
502.951
473.608
458.131
houtafval
125.495
136.729
137.343
148.246
141.458
141.181
164.161
157.246
161.085
autobanden
2.026
1.925
1.756
1.913
2.086
2.416
2.216
2.024
2.065
1.849
vlakglas
5.371
6.809
6.181
8.660
8.834
9.087
10.866
10.462
10.509
10.404
AEEA kringloopgoederen dierlijk afval
8.096
16.613
19.795
39.787
41.479
44.141
53.408
53.995
60.161
63.223
20.603
21.811
22.894
21.956
27.144
28.556
30.287
32.412
33.987
32.742
3
16
17
28
27
54
20
35
34
27
103
928
2.402
3.292
3.274
23
26
18
29
32
30
27
luiers geneesmiddelen
166.495
43
13 1
4
4
7
4
5
17
5
5
14.527
15.760
15.565
15.928
16.683
16.706
17.932
17.891
20.845
20.791
0
4
60
2.256.434
2.315.599
2.255.236
2.389.647
2.359.807
2.345.955
2.461.344
2.422.428
2.393.000
2.358.298
grofvuil
273.010
242.937
218.271
215.590
217.932
207.995
210.547
200.547
196.762
189.934
huisvuil
754.586
736.231
712.143
711.336
702.352
705.016
718.266
715.918
708.842
720.088
49.299
35.191
30.172
32.706
31.386
25.495
28.935
31.053
27.092
35.036
terminaal totaal
1.076.895
1.014.359
960.585
959.632
951.670
938.505
957.748
947.517
932.696
945.058
huish. afval totaal
3.333.328
3.329.957
3.215.821
3.349.279
3.311.478
3.284.460
3.419.093
inwoners
5.972.781
5.995.553
6.016.024
6.043.161
6.078.600
6.117.440
6.161.600
3.369.945 6.208.877
3.325.697 6.251.983
3.303.355 6.297.702
Vlaamse Gewest kg per inwoner
kurk KGA
12
overige selectief totaal
gemeentevuil
jaar 2001
jaar 2002
jaar 2003
jaar 2004
jaar 2005
jaar 2006
jaar 2007
jaar 2008
jaar 2009
jaar 2010
wit glas
10,91
11,89
11,81
11,04
11,97
11,84
11,81
11,94
11,89
11,87
gekleurd glas
12,43
12,95
12,71
13,67
13,32
13,52
13,70
13,91
14,10
14,36
glas gemengd
4,75
4,48
4,55
4,84
4,48
4,88
4,77
4,57
4,38
4,27
28,08
29,32
29,07
29,55
29,77
30,25
30,28
30,43
30,37
30,50
papier
2,93
2,20
1,81
1,39
0,90
0,28
0,08
0,00
0,02
0,00
karton
1,25
0,94
0,95
0,88
0,86
0,47
0,07
0,00
0,03
0,00
papier en karton gemengd
68,07
66,57
67,90
71,85
73,00
76,89
78,55
79,40
76,88
77,43
papier en karton totaal
72,25
69,71
70,67
74,11
74,76
77,65
78,70
79,40
76,93
77,43
metalen gemengd
9,15
8,83
8,06
8,11
7,53
7,09
6,71
6,12
6,93
6,42
kroonkurken
0,01
0,00
0,00
0,00
0,01
0,01
0,01
0,01
0,01
0,01
metalen verpakkingen
3,88
4,09
4,31
4,43
4,38
4,19
4,06
4,12
4,06
4,25
glas totaal
metalen totaal
13,04
12,92
12,38
12,55
11,92
11,29
10,78
10,25
11,00
10,69
kunststoffen gemengd
2,49
2,61
2,60
3,04
2,95
3,38
3,86
4,21
4,46
3,87
kunststofverpakkingen
4,15
4,47
4,94
5,25
5,47
6,07
5,91
6,03
6,05
6,31
piepschuim
0,09
0,12
0,14
0,15
0,16
0,15
0,16
0,17
0,18
0,19
kunststoffen totaal
6,73
7,20
7,68
8,44
8,57
9,60
9,93
10,41
10,70
10,37
GFT
59,37
57,26
51,39
54,03
50,69
48,97
48,98
45,62
43,74
41,86
snoeihout
22,07
25,89
23,47
24,73
22,02
18,52
20,02
18,53
19,95
19,16
tuinafval gemengd
55,88
61,93
55,43
62,16
60,29
62,15
65,55
61,40
58,95
55,40
groenafval
77,95
87,82
78,90
86,89
82,31
80,67
85,57
79,93
78,90
74,56
drankkartons
1,35
1,45
1,58
1,57
1,56
1,58
1,60
1,67
1,58
1,57
textiel
3,82
4,04
4,30
4,43
4,64
5,82
6,29
6,77
7,61
7,81
bouw- en sloopafval
85,70
83,19
85,06
84,70
84,72
77,70
81,53
81,01
75,75
72,75
houtafval
21,01
22,81
22,83
24,53
23,27
23,08
26,64
25,33
25,77
26,44
autobanden
0,34
0,32
0,29
0,32
0,34
0,39
0,36
0,33
0,33
0,29
vlakglas
0,90
1,14
1,03
1,43
1,45
1,49
1,76
1,68
1,68
1,65
AEEA
1,36
2,77
3,29
6,58
6,82
7,22
8,67
8,70
9,62
10,04
kringloopafval
3,45
3,64
3,81
3,63
4,47
4,67
4,92
5,22
5,44
5,20
dierlijk afval
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,01
0,00
0,01
0,01
0,00
luiers
0,00
0,00
0,00
0,02
0,15
0,39
0,53
0,53
0,00
0,00
geneesmiddelen
0,01
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,01
0,00
0,00
kurk
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
KGA
2,43
2,63
2,59
2,64
2,74
2,73
2,91
2,88
3,33
3,30
overige (onbepaald)
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,01
377,79
386,22
374,87
395,43
388,22
383,49
399,47
390,16
382,76
374,47
selectief totaal grofvuil
45,71
40,52
36,28
35,68
35,85
34,00
34,17
32,30
31,47
30,16
huisvuil
126,34
122,80
118,37
117,71
115,55
115,25
116,57
115,31
113,38
114,34
gemeentevuil
8,25
5,87
5,02
5,41
5,16
4,17
4,70
5,00
4,33
5,56
terminaal totaal
180,30
169,19
159,67
158,80
156,56
153,41
155,44
152,61
149,18
150,06
huish. afval totaal
558,09
555,40
534,54
554,23
544,78
536,90
554,90
542,76
531,94
524,53
Bijlage 3: Overzicht per provincie van de hoeveelheden (in kg/inwoner) ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen per fractie voor de periode 2001-2010.
Provincie ANTWERPEN hoeveelheid (kg/inwoner) wit glas gekleurd glas glas gemengd glas totaal papier karton papier en karton gemengd papier en karton totaal metalen gemengd kroonkurken metalen verpakkingen metalen totaal kunststoffen gemengd kunststofverpakkingen piepschuim kunststoffen totaal GFT snoeihout tuinafval gemengd groenafval drankkartons textiel bouw- en sloopafval
2001 10,97 15,38 1,75 28,1 2,04 0,58 71,59 74,21 7,66 0 3,7 11,36 3,04 4,02 0,07 7,13 92,15 14,82 39,24 54,06 1,33 3,97 94,02
2002 12,77 14,79 2,34 29,9 1,32 0,42 66,89 68,63 7,53 0 3,97 11,5 3,34 4,67 0,07 8,08 90,48 14,22 48,47 62,69 1,49 4,06 94,84
2003 11,95 13,76 2,46 28,17 0,54 0,26 69,42 70,22 6,76 0 4,22 10,98 3,68 4,98 0,08 8,74 82,48 12,1 43,02 55,12 1,64 4,55 90,12
2004 8,51 17,49 3,33 29,33 0 0 72,15 72,15 6,08 0 4,22 10,3 3,96 5,32 0,1 9,38 85,13 10,94 51,46 62,4 1,74 4,72 85,1
2005 11,93 14,67 2,4 28,99 0 0 70,09 70,09 5,88 0 3,96 9,84 4,16 5,11 0,12 9,39 81,82 16,47 43,33 59,8 1,64 4,76 85,3
2006 12,12 15,32 2,39 29,83 0 0 77,9 77,9 5,96 0 4,14 10,1 3,94 5,81 0,11 9,86 78,06 9,89 50,92 60,8 1,74 5,37 80,6
2007 12,15 15,41 2,40 29,95 0,00 0,00 78,68 78,68 5,35 0,00 4,05 9,40 4,85 5,82 0,11 10,79 76,95 10,01 52,57 62,58 1,76 5,52 87,51
2008 12,49 14,9 2,48 29,87 0 0 79,52 79,52 4,94 0 3,96 8,9 4,62 5,76 0,12 10,5 67,01 8,1 48,99 57,09 1,74 6,58 86,92
2009 12,4 14,86 2,83 30,09 0 0 75,8 75,8 5,46 0 3,82 9,28 4,5 5,74 0,12 10,36 61,17 7,21 49,1 56,31 1,71 7,43 83,44
2010 12,27 14,97 2,65 29,89 0 0 74,28 74,28 5,28 0 3,84 9,12 4,11 5,79 0,13 10,03 57,23 7,39 46,95 54,34 1,62 7,34 78,28
houtafval autobanden vlakglas AEEA kringloopgoederen dierlijk afval luiers geneesmiddelen kurk KGA selectief totaal grofvuil huisvuil gemeentevuil restafval huish. afval totaal Provincie LIMBURG hoeveelheid (kg/inwoner) wit glas gekleurd glas glas gemengd glas totaal papier karton papier en karton gemengd papier en karton totaal metalen gemengd kroonkurken metalen verpakkingen metalen totaal kunststoffen gemengd kunststofverpakkingen piepschuim kunststoffen totaal
27,41 0,27 0,65 2,06 3,25 0 0 0 0 2,75 402,72 54,18 106,31 13,97 174,46 577,18
28,39 0,28 0,85 3,64 3,49 0 0 0 0 2,86 411,18 43,4 109,8 5,19 158,39 569,57
27,89 0,27 0,68 3,91 3,57 0 0 0 0 2,77 391,11 37,44 109,93 3,83 151,2 542,31
28,77 0,28 0,93 6,56 3,4 0 0 0 0 2,81 403 36,01 109,69 4,55 150,25 553,25
23,94 0,35 1,01 6,36 4,49 0 0,11 0,01 0 2,87 390,77 37,36 106,07 4,79 148,22 538,99
26,36 0,38 1,1 6,45 4,6 0,02 0,15 0 0 3 396,32 35,48 109,08 2,68 147,24 543,56
29,82 0,33 1,50 8,77 4,73 0,00 0,14 0,00 0,00 3,10 411,53 34,51 114,42 2,62 151,55 563,09
27,9 0,31 1,27 8,33 5,44 0 0,15 0 0 3,07 394,60 32,25 111,19 2,97 146,41 541,01
27,74 0,29 1,2 9,88 5,93 0 0 0 0 3,5 384,13 31,26 110,41 2,03 143,7 527,83
27,98 0,29 1,34 9,15 5,37 0 0 0 0 3,51 369,78 29,32 115,03 5,28 149,63 519,40
2001 8,91 6,52 6,32 21,75 4,15 2,08 65,65 71,88 9,62 0 1,5 11,12 9,07 1,54 0,04 10,65
2002 11,62 8,69 3,25 23,56 3,37 1,72 65,32 70,41 9,28 0 2,03 11,31 9,12 2,24 0,06 11,42
2003 12,25 9,25 2,1 23,6 3,11 1,6 65,86 70,57 8,98 0 2,46 11,44 8,26 3,15 0,08 11,49
2004 12,38 8,68 3,05 24,11 3,18 1,64 70,48 75,3 8,15 0 2,5 10,65 10,18 3,15 0,08 13,41
2005 12,23 10,28 1,67 24,19 3,16 1,65 71,82 76,64 8,12 0,03 2,39 10,53 7,37 4,62 0,06 12,06
2006 12,62 10,1 2,63 25,35 0,01 0,01 77,61 77,62 7,16 0,02 2,24 9,42 9,02 4,75 0,06 13,83
2007 12,93 10,56 2,34 25,84 0,00 0,00 77,94 77,94 7,20 0,02 2,39 9,61 8,26 3,67 0,05 11,98
2008 12,88 11,01 2,41 26,30 0 0 78,47 78,47 6,31 0,03 2,5 8,84 9,3 3,73 0,07 13,1
2009 13,01 10,94 1,9 25,85 0 0 77,24 77,24 7,43 0,03 2,52 9,98 10,4 3,69 0,12 14,21
2010 12,67 11,31 1,51 25,49 0 0 83,43 83,43 5,47 0,07 3,6 9,14 7,75 5,46 0,11 13,32
GFT snoeihout tuinafval gemengd groenafval drankkartons textiel bouw- en sloopafval houtafval autobanden vlakglas AEEA kringloopgoederen dierlijk afval luiers geneesmiddelen kurk KGA selectief totaal grofvuil huisvuil gemeentevuil restafval huish. afval totaal Provincie OOSTVLAANDEREN hoeveelheid (kg/inwoner) wit glas gekleurd glas glas gemengd glas totaal papier karton papier en karton gemengd papier en karton totaal
68,32 54,88 62,52 117,4 1,21 5,36 89,29 29,45 0,44 0,16 0,25 4,61 0 0 0 0 2,36 434,25 49,6 86,66 5,25 141,51 575,76
66,94 74,72 66,07 140,79 1,34 5,15 82,66 31 0,52 0,24 2,36 4,6 0,02 0 0 0 2,61 454,93 47,85 84,46 4,73 137,04 591,97
58,54 57,87 66,65 124,52 1,6 5,14 94,55 32,16 0,49 0,3 2,77 5,01 0,02 0 0 0 2,78 444,98 45,84 83,14 5,64 134,62 579,60
62,35 60,08 76,99 137,07 1,53 5,3 96,9 32,59 0,54 0,99 6,56 4,63 0,02 0 0 0 2,85 474,80 46 86 6,05 138,05 612,85
60,07 45,36 70,96 116,31 1,56 3,93 99,66 30,45 0,55 1,02 9,93 5,29 0,02 0,06 0 0 5,29 457,56 46,31 87,04 4,81 138,16 595,72
59,32 51,3 70,96 122,26 1,48 7,32 89,99 28,07 0,74 1,03 15,08 5,18 0,01 0,27 0 0 5,23 462,20 46,25 87,75 3,68 137,68 599,88
61,18 59,07 76,71 135,77 1,48 7,39 97,10 32,03 0,88 1,45 8,46 5,28 0,01 0,25 0,00 0,00 2,71 479,35 47,60 89,54 4,76 141,91 621,26
60,73 55,93 76,05 131,98 1,56 7,29 99,22 30,48 0,71 1,74 8,73 5,27 0,02 0,3 0 0 2,88 477,62 47,55 86,74 5,57 139,86 617,48
57,72 69,46 75,31 144,77 1,56 8,27 81,79 32,41 0,76 1,73 8,65 5,3 0,02 0 0 0 3,45 473,71 47,09 88,61 5,65 141,35 615,06
55,17 69,24 65,77 135,01 1,68 8,23 76,49 33,51 0,6 1,79 9,02 5,62 0,01 0 0 0 3,29 461,80 43,75 89,07 6,59 139,42 601,22
2001 8,36 9,05 10,59 28 0,66 0,27 68,01 68,94
2002 8,03 9,86 10,77 28,66 0,78 0 68,11 68,89
2003 8,19 9,14 11,62 28,95 0,74 0,01 67,87 68,62
2004 8,12 8,98 11,37 28,47 0 0 72 72
2005 8,01 9,37 11,81 29,19 0 0,03 73,44 73,47
2006 7,6 9,15 12,92 29,67 0 0,04 75,06 75,1
2007 7,56 12,60 9,14 29,30 0,00 0,00 76,32 76,32
2008 7,51 8,75 12,76 29,02 0 0 77,1 77,1
2009 7,83 9,04 12,86 29,73 0 0 75,22 75,22
2010 8,02 9,39 12,79 30,2 0 0 76,08 76,08
metalen gemengd kroonkurken metalen verpakkingen metalen totaal kunststoffen gemengd kunststofverpakkingen piepschuim kunststoffen totaal GFT snoeihout tuinafval gemengd groenafval drankkartons textiel bouw- en sloopafval houtafval autobanden vlakglas AEEA kringloopgoederen dierlijk afval luiers geneesmiddelen kurk KGA selectief totaal grofvuil huisvuil gemeentevuil restafval huish. afval totaal Provincie VLAAMSBRABANT hoeveelheid (kg/inwoner)
9,55 0,03 4,19 13,77 0,89 4,75 0,13 5,77 58,85 20,87 64,45 85,32 1,25 3,28 90,45 20,5 0,39 1,58 1,68 2,91 0 0 0,01 0 2,22 395,10 41,68 135,48 5,32 182,48 577,58
8,65 0 4,6 13,25 0,61 4,94 0,21 5,76 53,64 21,64 72,08 93,72 1,44 3,41 83,13 22,84 0,33 1,94 2,83 3,44 0 0 0 0 2,53 404,58 36,06 124,9 7,33 168,29 572,87
9,15 0 4,6 13,75 0,56 5,37 0,23 6,16 45,66 21,38 61,92 83,3 1,45 3,62 92,32 23,48 0,36 1,4 3,51 3,8 0 0 0 0 2,44 398,56 35,1 122,91 5,01 163,02 561,58
11,19 0 4,87 16,06 0,97 5,88 0,25 7,1 46,37 22,94 68,39 91,33 1,48 3,94 90,71 25,3 0,4 2,25 6,56 3,5 0 0,07 0 0 2,47 421,85 35,7 122,12 4,58 162,4 584,25
8,8 0 4,81 13,62 0,07 6,12 0,22 6,4 44,57 19,38 66,85 86,23 1,52 4,32 86 25,01 0,35 2,12 7,06 4,31 0 0,44 0 0 3,96 403,99 34,93 119,94 4 158,87 562,86
8,1 0 4,61 12,71 0,16 6,63 0,2 6,99 43,51 13,52 67,07 80,59 1,51 5,27 75,62 23,39 0,35 1,91 7,11 4,7 0 1,12 0 0 3,9 386,30 33,39 117,64 4,05 155,07 541,37
7,28 0,00 4,32 11,61 3,05 6,48 0,23 9,77 43,64 12,91 71,52 84,43 1,51 6,43 73,22 27,00 0,34 2,15 9,17 5,40 0,00 1,65 0,00 0,00 2,77 395,61 31,32 117,54 5,46 154,33 549,94
7,11 0 4,54 11,65 3,67 6,61 0,25 10,53 42,62 11,89 67,52 79,41 1,58 6,64 75,88 26,74 0,29 1,89 8,36 5,39 0,01 1,55 0 0 2,66 394,99 29,32 112,88 5,91 148,11 543,10
7,9 0 4,66 12,56 3,86 6,85 0,25 10,96 42,23 12,45 64,61 77,06 1,53 7,39 71,96 25,84 0,3 2,01 9,57 5,29 0,01 0 0 0 3 388,46 28,1 114,17 5,19 147,46 535,92
7,29 0 4,77 12,06 3,21 6,97 0,27 10,45 41,38 11,99 59,85 71,84 1,56 8,42 70,74 26,72 0,3 1,85 9,86 5,12 0,01 0 0 0 3,02 381,52 28,04 115,34 5,61 148,99 530,50
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
wit glas gekleurd glas glas gemengd glas totaal papier karton papier en karton gemengd papier en karton totaal metalen gemengd kroonkurken metalen verpakkingen metalen totaal kunststoffen gemengd kunststofverpakkingen piepschuim kunststoffen totaal GFT snoeihout tuinafval gemengd groenafval drankkartons textiel bouw- en sloopafval houtafval autobanden vlakglas AEEA kringloopgoederen dierlijk afval luiers geneesmiddelen kurk KGA selectief totaal grofvuil
12,03 12,75 3,24 28,02 2,66 1,39 70,35 74,4 6,15 0,01 4,38 10,54 0,9 4,19 0,06 5,15 64,95 26,11 26,01 52,12 1,47 3,72 70,76 8,33 0,32 0,52 0,63 3,81 0 0 0,02 0 2,41 327,17 43,94
12,26 12,83 3,46 28,55 2,11 1,11 67,08 70,3 6,14 0,01 4,52 10,67 1,35 4,48 0,06 5,89 63,06 23,99 26,87 50,86 1,47 4,21 70,7 9,5 0,27 0,71 1 3,56 0 0 0 0 2,48 323,23 41,15
12,31 13,11 3,58 29 1,78 1,23 67,01 70,02 5,42 0,01 4,84 10,27 1,59 4,87 0,07 6,53 59,73 26,05 18,98 45,03 1,64 4,32 66,9 9,63 0,17 0,89 1,94 3,59 0 0 0,01 0 2,43 312,10 34,31
12,14 13,3 3,53 28,97 0,97 0,58 71,65 73,2 4,98 0,01 5,07 10,06 1,44 5,21 0,08 6,73 65,68 26,76 21,07 47,83 1,5 4,37 68,16 11,62 0,15 0,91 6,71 3,42 0 0 0,01 0 2,37 331,69 32,23
12,32 13,58 3,36 29,26 0,56 0,37 72,23 73,16 5,27 0 5,25 10,53 1,63 5,14 0,07 6,84 54,29 28,08 20,38 48,45 1,46 5,11 68,15 13,3 0,14 0,88 6,08 4,27 0 0 0,01 0 4,51 326,44 29,92
12,21 13,93 3,47 29,61 0 0,53 73,63 74,16 5,34 0,01 4,34 9,69 1,85 6,09 0,08 8,01 53,07 25,39 22,85 48,24 1,46 6,4 59,96 15,09 0,34 1,13 6,88 4,8 0 0,12 0 0 4,31 323,27 27,25
12,18 13,93 3,48 29,59 0,00 0,10 74,18 74,28 5,11 0,00 4,16 9,27 2,13 6,15 0,09 8,37 53,08 31,54 25,16 56,71 1,61 6,54 68,19 19,28 0,14 1,20 7,13 4,94 0,00 0,16 0,01 0,00 2,91 343,41 30,98
12,01 13,84 3,71 29,56 0 0 75,72 75,72 4,56 0,01 4,22 8,79 2,14 6,25 0,09 8,48 50,49 27,44 24,82 52,26 1,91 6,72 62,12 17,53 0,17 1,3 7,94 5,43 0 0,25 0,02 0 2,76 331,45 30,19
11,7 15,01 2,26 28,97 0,11 0 72,38 72,49 5,14 0 4,06 9,2 2,19 6,05 0,1 8,34 48,93 26,39 23,03 49,42 1,51 7,82 54,67 18,83 0,17 1,27 8,65 5,27 0 0,02 0 3,25 318,81 28,2
11,76 14,85 2,26 28,87 0 0 70,99 70,99 4,92 0 4,02 8,94 2,26 6,08 0,12 8,47 46,84 24,2 19,42 43,62 1,5 7,83 53,6 20,13 0 1,23 10,83 5,12 0 0 0,02 0 3,17 311,16 27,02
huisvuil gemeentevuil restafval huish. afval totaal Provincie WESTVLAANDEREN hoeveelheid (kg/inwoner) wit glas gekleurd glas glas gemengd glas totaal papier karton papier en karton gemengd papier en karton totaal metalen gemengd kroonkurken metalen verpakkingen metalen totaal kunststoffen gemengd kunststofverpakkingen piepschuim kunststoffen totaal GFT snoeihout tuinafval gemengd groenafval drankkartons textiel bouw- en sloopafval houtafval autobanden vlakglas AEEA
113,4 8,05 165,39 492,56
112,51 7,54 161,2 484,43
112,78 6,82 153,91 466,01
112,55 7,7 152,48 484,17
106,81 6,7 143,44 469,88
107,85 5,89 140,99 464,26
109,35 4,67 145,00 488,41
103,4 5,11 138,7 470,15
103,17 5,01 136,38 455,19
103,57 4,84 135,43 446,59
2001 14,3 16,05 2,31 32,66 6,33 2,69 62,68 71,7 13,24 0,01 4,97 18,22 0,42 5,4 0,14 5,96 0,83 7,32 92,11 99,43 1,5 3,25 78,79 17,79 0,31 1,31 1,38
2002 15,13 17,1 1,84 34,07 4,49 2,12 64,66 71,27 13,07 0,01 4,73 17,81 0,48 5,16 0,19 5,83 0,87 15,28 98,25 113,53 1,47 3,82 77,88 20,84 0,27 1,59 3,34
2003 15,23 17,56 1,71 34,5 4,08 2,41 67,97 74,46 10,42 0,01 4,91 15,34 0,38 5,72 0,21 6,31 0,84 15,94 90,99 106,93 1,59 4,16 78,62 19,98 0,22 1,73 3,71
2004 16,33 17,63 1,63 35,59 4,22 2,95 72,39 79,56 10,22 0,01 4,99 15,22 0,59 5,92 0,21 6,72 0,97 20,21 97,29 117,5 1,53 4,03 83,22 23,39 0,25 1,98 6,56
2005 16,17 17,88 1,62 35,67 2,01 3,03 77,23 82,27 9,97 0,01 5,04 15,02 1,04 6,03 0,28 7,35 1,28 10,92 105,51 116,43 1,57 4,85 85,82 23,83 0,36 2,11 8,39
2006 15,72 18,28 1,68 35,68 1,5 2 80,09 83,59 9,11 0,01 4,99 14,1 1,3 6,7 0,27 8,27 1,27 7,65 102,61 110,27 1,6 5,55 83,39 21,59 0,27 2,19 8,4
2007 15,38 18,76 1,68 35,82 0,42 0,28 85,54 86,24 9,16 0,01 4,89 14,06 1,81 6,71 0,30 8,82 1,26 4,96 106,80 111,76 1,55 6,27 83,88 24,39 0,26 2,41 9,48
2008 15,83 20,93 0 36,76 0 0 86,15 86,15 7,96 0,01 4,93 12,9 2,53 7,15 0,31 9,99 1,83 7,11 95,76 102,87 1,51 6,85 82,79 23,24 0,25 2,37 10,33
2009 15,51 20,65 0 36,16 0 0 84,49 84,49 9,26 0,01 4,8 14,07 2,97 7,24 0,33 10,54 4,44 6,59 88,31 94,9 1,54 7,51 84,11 24,33 0,27 2,33 10,9
2010 15,59 21,35 0,01 36,94 0 0 85,54 85,54 9,16 0,01 4,92 14,09 3 7,09 0,33 10,41 4,92 4,79 88,18 92,97 1,47 7,41 81,99 24,49 0,21 2,17 11,61
kringloopgoederen dierlijk afval luiers geneesmiddelen kurk KGA selectief totaal grofvuil huisvuil gemeentevuil restafval huish. afval totaal
3,26 0 0 0 0 2,29 338,68 37,06 184,2 5,76 227,02 565,7
3,47 0 0 0 0 2,55 358,61 35,93 175,76 4,39 216,08 574,69
3,51 0 0 0 0 2,49 354,39 31,02 155,38 4,67 191,07 545,46
3,63 0 0 0 0 2,67 382,82 30,95 151,41 5,16 187,52 570,34
4,15 0 0,08 0 0 4,62 393,72 32,18 147,7 5,9 185,78 579,5
4,24 0,01 0,2 0,01 0 4,66 385,09 29,98 144,14 5,28 179,4 564,49
4,31 0,00 0,30 0,01 0,00 2,94 393,48 30,44 144,67 6,83 181,94 575,42
4,46 0 0,25 0 0 2,94 385,24 26,99 143,21 6,42 176,62 561,86
5,12 0 0 0 0 3,46 384,17 27,69 144,27 5,16 177,12 561,29
4,8 0 0 0 0 3,47 382,5 27,11 140,44 5,86 173,41 555,91
Bijlage 4: Lijst van tabellen Tabel 1: De totale hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen in Vlaanderen voor de periode 20012010 9 Tabel 2: Ingezamelde hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen in 2010 in functie van inzamel- en verwerkingswijze 10 Tabel 3: Evolutie van het restafval, periode 2001-2010 13 Tabel 4: Overzicht huisvuil, grofvuil, gemeentevuil en totaal restafval in 2010 en de evolutie ten opzichte van 2009 15 Tabel 5: Evolutie van de verwerking van restafval ingezameld in het Vlaamse Gewest voor de periode 2001-2010 17 Tabel 6: Overzicht van de selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in het Vlaamse Gewest voor de periode 2001-2010 21 Tabel 7: Overzicht van de hoeveelheden selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in het Vlaamse Gewest in 2010 24 Tabel 8: Overzicht van de groene-punt-bijdragen (excl. BTW) aan Fost Plus voor de periode 2009-2010 26 Tabel 9: Overzicht van de recyclagebijdrage voor een aantal elektrische en elektronische apparaten vanaf 1 juli 2009 27
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
53/57
Bijlage 5: Lijst van figuren Figuur 1: Evolutie van de totale hoeveelheid ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen, de selectief ingezamelde hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen en het restafval in kg per inwoner voor de periode 2001-2010 11 Figuur 2: Evolutie van het huisvuil (incl. sorteerresidu van het PMD-afval), grofvuil, gemeentevuil en het restafval, periode 2001-2010 14 Figuur 3: Evolutie van de verwerking van het restafval ingezameld in het Vlaamse Gewest in de periode 2001-2010 18 Figuur 4: Evolutie van het procentueel aandeel selectieve inzameling van huishoudelijke afvalstoffen over de periode 2001-2010 22 Figuur 5: Procentueel aandeel van de verschillende fracties selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen in Vlaanderen voor het jaar 2010 22
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
55/57
Bijlage 6: Bibliografie
Inventarisatie huishoudelijke afvalstoffen 2010
57/57