tekst_weelde2014.pdf by Vlaanderen-be

Ruilverkavelingsproject Weelde Uitvoering monitoringsprogramma Module Vegetatie, jaar +10 (2014)

Colofon

Titel

Ruilverkavelingsproject Weelde. Uitvoering monitoringprogramma. Module Vegetatie, jaar +10 (2014)

Opdrachtgever

VLM Cardijnlaan 1, 2200 Herentals

Leidend ambtenaar

Tom Vermeulen

Datum

Augustus 2014

Auteurs

Els Van den Balck

GIS

Bert Meskens

Contact

Grontmij Meersstraat 138a B-9000 Gent T +32 9 241 59 20 F +32 9 241 59 30 gent@grontmij.be www.grontmij.be

INHOUD

INLEIDING ...................................................................................................................................................... 7

DOELSTELLING ............................................................................................................................................... 7

MATERIAAL EN METHODIEK .......................................................................................................................... 8 3.1. VEGETATIEOPNAMES ................................................................................................................................................ 8 3.1.1. Vegetatieopnames (permanente kwadraten) ............................................................................................. 8 3.1.2. Input gegevens en opbouw databank ......................................................................................................... 9 3.1.3. Verwerking van de resultaten...................................................................................................................... 9 3.1.3.1. Inleiding .................................................................................................................................................................. 9 3.1.3.2. Rode lijstsoorten ..................................................................................................................................................... 9 3.1.3.3. Ecotopen ...............................................................................................................................................................10 3.1.3.4. Ellenbergwaarden .................................................................................................................................................13 3.1.3.5. Syntaxonomische typering ....................................................................................................................................14 3.1.4.6. Evolutie van de vegetatiesamenstelling ................................................................................................................14

3.2. BWK-TYPERING .................................................................................................................................................... 15 3.2.1. Methodiek kartering .................................................................................................................................. 15 3.2.2. Verwerking van de resultaten.................................................................................................................... 15 3.3. EVALUATIE VAN HET BEHEER EN AANBEVELINGEN VOOR VERDER BEHEER ........................................................................... 15 4.

ANALYSE EN VERWERKING .......................................................................................................................... 16 4.1. FLORA ................................................................................................................................................................. 16 4.1.1. Aantal soorten ........................................................................................................................................... 16 4.1.2. Rode lijstsoorten ........................................................................................................................................ 16 4.1.2.1. Aantal Rode lijstsoorten per opname/perceel ......................................................................................................16 4.1.2.2. Overzichtstabel Rode lijstsoorten .........................................................................................................................17

4.2. VEGETATIE............................................................................................................................................................ 19 4.2.1. Algemene bespreking ................................................................................................................................ 19 4.2.2. Bespreking van de vegetatietypes ............................................................................................................. 20 4.2.2.1. Syntaxonomische typering ....................................................................................................................................20 4.2.2.2. Ecotopen ...............................................................................................................................................................24

4.3. BESPREKING ELLENBERGWAARDEN ............................................................................................................................ 26 4.4. EVOLUTIE VAN DE VEGETATIESAMENSTELLING .............................................................................................................. 28 4.4.1. Evolutie van de soortensamenstelling ....................................................................................................... 28 4.4.1.1. Aantal soorten ......................................................................................................................................................28 4.4.1.2. Rode lijstsoorten (vergelijking 2002-2014) ...........................................................................................................30

4.4.2. Syntaxonomische evolutie ......................................................................................................................... 31 4.4.3. Evolutie van de ecologische soortengroepen ............................................................................................ 33 4.4.4. Evolutie van Ellenberggetallen .................................................................................................................. 35 4.5. BWK-TYPERING .................................................................................................................................................... 37 4.5.1. Bespreking van de BWK-types ................................................................................................................... 37 4.5.2. Evolutie van de BWK-typen ....................................................................................................................... 40 4.6. EFFECTEN VAN BEHEER OP VEGETATIE EN FAUNA .......................................................................................................... 43 4.6.1. Resultaten vegetatie en aanbevelingen voor beheer ................................................................................ 48 4.6.2. Resultaten fauna ....................................................................................................................................... 51 4.6.2.1. Avifauna ................................................................................................................................................................52 4.6.2.2. Herpetofauna ........................................................................................................................................................53

4.7. AANBEVELINGEN VOOR VERDER BEHEER ..................................................................................................................... 54 5. LITERATUUR .................................................................................................................................................... 57

BIJLAGE 2. FOTO’S VAN DE PERMANENTE KWADRATEN (PQ’S) (2014). .................................................................................. 61

Tabellen: Tabel 1. Bedekkingsschaal vegetatiekundige opnames (Barkman et al. 1964). Tabel 2. Kenmerken en kenmerkklassen gebruikt bij de indeling in ecotoopgroepen. Tabel 3. Overzicht van alle (in Nederland voorkomende) ecologische soortengroepen (Runhaar et al. 1987). Tabel 4. Overzicht van de ecotoopgroepen. Tabel 5. Ellenbergwaarden voor zuurgraad. Tabel 6. Ellenbergwaarden voor vocht. Tabel 7. Ellenbergwaarden voor stikstofgetal. Tabel 8. Overzicht van de Rode lijstsoorten per vegetatieopname. Tabel 9. Overzicht van de Rode lijstsoorten hogere planten in het studiegebied (Rode lijst volgens Van Landuyt et al. 2006). Tabel 10. Syntaxonomische typering van de vegetatieopnames (2014). Tabel 11. Overzicht van de ecologische soortengroepen en ecotoopgroepen (opnames 2014). Tabel 12. Weergave van de Ellenbergwaarde voor zuurgraad m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Tabel 13. Weergave van de Ellenbergwaarde voor vocht m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Tabel 14. Weergave van de Ellenbergwaarde voor stikstofgetal m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Tabel 15. Overzicht van de Ellenbergwaarden naar zuurgraad, vocht en stikstofgetal voor de vegetatieopnames in 2014 (gewogen gemiddelden op basis van bedekking). Tabel 16. Evolutie van de soorten (2006-2014). Tabel 17. Evolutie van de Rode lijstsorten (2002-2014). Tabel 18. Evolutie van de syntaxonomische eenheden (2002-2006-2009-2014). Groen= verbetering (stijging) vegetatiekundige waarde. Rood= daling vegetatiekundige waarde. Vergelijking t.o.v. 2002, indien geen opname in 2002 t.o.v. 2006. Tabel 19. Overzicht van de ecologische soortengroepen (periode 2002-2006-2009-2014) per opname. Tabel 20. Evolutie van de Ellenberggetallen per vegetatieopname (voor vocht, zuurgraad en stikstof) (2002-2006-2009-2014) (gewogen gemiddelden op basis van bedekking). Stijgende waarden (t.o.v. de vorige monitoring) worden in het vet aangeduid. Tabel 21. Voorkomende BWK-types in het studiegebied, op basis van veldkartering (2014). Tabel 22. Evolutie in BWK-eenheden (2002-2006-2009-2014). Tabel 23. Overzicht van het beheer sinds 2003 in het studiegebied. Tabel 24. Aanbevelingen voor beheer in de percelen in beheer door ANB. Afwijkende beheermaatregelen t.o.v. 2013 worden in geel aangeduid. Grafieken: Grafiek 1. Evolutie van de BWK-eenheden (2002-2014). Kaarten: Kaart 1. Kaart 2. Kaart 3. Kaart 4. Kaart 5. Kaart 6.

Situering van het studiegebied binnen een ruimere omgeving. Ligging van de te monitoren percelen en van de permanente kwadraten (PQ's). Rode lijstsoorten binnen het studiegebied. Ecotopen (ecologische soortengroepen) van de permanente kwadraten (PQ's). Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten (PQ's) voor de vochtindicatie. Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten (PQ's) voor de zuurtegraad.

Kaart 7. Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten (PQ's) voor de stikstofindicatie. Kaart 8. BWK-types van de te monitoren percelen. Kaart 9. Beheerpercelen. Bijlagen: Bijlage 1. Overzicht van de coördinaten van de permanente kwadraten (PQ’s). Bijlage 2. Foto’s van de permanente kwadraten (PQ’s) (2014). Bijlage 3. Kenmerken en kenmerkklassen van de ecologische soortengroepen. Bijlage 4. Soortenlijst van de waargenomen soorten in 2014. Bijlage 5. Overzicht van de vegetatieopnames. Bijlage 6. Doelstellingen (S-IHD) per soort voor het ‘mozaïekrijk weidevogelgebied met kleine landschapselementen en natte graslanden’ binnen de SBZ-V ‘Arendonk, Merksplas, Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout’.

INLEIDING

Ten behoeve van een betere opvolging en het kwantitatief en kwalitatief meetbaar maken van gebiedsevoluties, worden sinds 2000 voor ruilverkavelingsprojecten monitoringprogramma’s opgesteld. Deze moeten het mogelijk maken na te gaan of de vooropgestelde natuurdoelstellingen ook effectief worden gehaald en of bijstelling van het gevoerde beheer noodzakelijk is. Ook voor het ruilverkavelingsproject Weelde werd een monitoringprogramma opgestart ter implementatie van de Ministeriële Richtlijn dd. 14.03.2000 en betreffende de implementatie van de methodiek voor het optimaliseren en meetbaar maken van de ecologische inbreng in de ruilverkaveling. Dit monitoringprogramma werd goedgekeurd door de toenmalige Minister van Landbouw en Leefmilieu op 22 februari 2002. De ruilverkaveling Weelde werd nuttig verklaard bij Ministerieel Besluit van 12 december 1990 (B.S. 12-12-90). Onderwerp van deze studie is een bespreking van de evolutie van de vegetatie t.o.v. de uitgangssituatie en met aandacht voor andere soortgroepen (avifauna en herpetofauna). Daarnaast worden er aanbevelingen gegeven naar verdere noodzakelijke beheermaatregelen.

DOELSTELLING

Doelstelling van deze opdracht is om de vegetatie, waarvan de uitgangssituatie werd opgenomen in 2002, de derde keer na het beëindigen van de werken (jaar +10) te evalueren. Dit houdt in dat volgende elementen dienen uitgewerkt te worden: 1. Heropname van de permanente kwadraten (PQ’s) die in 2002 (met aanpassingen in 2006) werden opgenomen (in totaal 33 PQ’s van 3m x 3m) 2. BWK-typering van de graslanden binnen de ruilverkaveling 3. Verwerking en bespreking van de resultaten De verwerking van de resultaten houdt de volgende besprekingen in: - bespreking van de voorkomende Rode lijstsoorten - ecotoopaanduiding volgens Runhaar-groepen - bepaling Ellenbergwaarden per PQ (vochtigheid, reactiegetal en stikstof) - met behulp van Associa en ‘De Vegetatie van Nederland’ (Schaminée et al. 1995-1999) wordt aan de hand van de soortensamenstelling de syntaxonomische indeling bepaald - bespreking van de BWK-types - bespreking van de evoluties van voorgaande aspecten - effecten en evaluatie van beheer

MATERIAAL EN METHODIEK

3.1. Vegetatieopnames 3.1.1. Vegetatieopnames (permanente kwadraten) De afbakening van het studiegebied wordt weergegeven op kaart 1. In juli 2002 werden in de graslanden 33 permanente kwadraten van 3 m x 3 m uitgezet. Hiervan werd de vegetatie opgenomen volgens de aangepaste schaal van Braun-Blanquet (tabel 1) (Barkman et al. 1964). In deze schaal worden bedekkingen onder de 5% aangevuld met schattingen van de abundantie. De abundantie geeft het aantal exemplaren van een soort weer. Voor het opvolgen van de effecten van beheersingrepen op de vegetatie werden deze proefvlakken in juni 2006 opnieuw opgenomen volgens deze schaal, maar enkele werden hierbij vervangen door andere. De nummers die toen niet meer opgenomen werden zijn: EI03, EI04, VL03, VL04, VL06, VL07, VL09 en VL10. 3 nieuwe proefvlakken in de Litse Heide (LI) en 5 nieuwe In Vlasroot (VL12-16) werden toen opgenomen. In totaal werden in 2006 33 proefvlakken opgenomen. Deze proefvlakken werden opnieuw in 2009 opgenomen. Voor het opvolgen van de effecten op de vegetatie van de uitgevoerde beheersingrepen werden de proefvlakken van 2009 opnieuw opgenomen eind mei 2014. De proefvlakken worden teruggevonden a.h.v. de GPS-coördinaten. De coördinaten werden nadien in een geografisch informatiesysteem (GIS) ingevoerd. Volgende gegevens werden verzameld: - de in het proefvlak groeiende plantensoorten (in boom-, struik-, kruiden moslagen); - de gecombineerde schatting van de abundantie/bedekking van elke soort volgens Barkman et al. (1964); - algemene info (ligging, toponiem, beheer); - een korte beschrijving van de vegetatie. Er werden identificatiecodes toegekend die ondubbelzinnig toelaten elke opname te duiden, zowel in de tijd als in de ruimte. Voor de ruilverkaveling Weelde werd een code samengesteld uit een combinatie van volgende elementen: Project: Jaartal: Toponiem:

Veldnummer opname:

Weelde 2014 Eindegoor Bloksgoor Vlasroot Litse Heide 1-12 (EI) 1-10 (BL) 1-16 (VL) 1-3 (LI)

WE 14 EI BL VL LI *

De vegetatieopname binnen het project Weelde in 2014 opgenomen als PQ 5 gelegen in een perceel in het Eindegoor krijgt dus WE14EI05 als unieke code. In de bespreking die van toepassing is op het jaar

2014 gebruiken we gemakkelijkheidshalve een afgekorte code, zodanig dat duidelijk is in welke percelen het proefvlak zich bevindt: vb. EI01, BL01, VL01.

Tevens werden van de opnames een fotoreportage gemaakt die op dezelfde wijze werd genomen als bij de opname van de uitgangssituatie of zoals in 2006/2009 voor de in dat jaar nieuw toegevoegde proefvlakken. Ter controle van de oriëntatie van de fotorichting (NO-richting) werd een kompas gebruikt. De foto’s worden weergegeven in bijlage 2. Tabel 1. Bedekkingsschaal vegetatiekundige opnames (Barkman et al. 1964). Code +r +p +a +b 1p 1a 1b 2m 2a 2b 3a 3b 4a 4b 5a 5b

Schaalwaarde Één of twee individuen <1% bedekkend, <20 exemplaren 1-2% bedekkend, <20 exemplaren 2-5% bedekkend, <20 exemplaren <1% bedekkend, 20-200 exemplaren 1-2% bedekkend, 20-200 exemplaren 2-5% bedekkend, 20-200 exemplaren <5% bedekkend, >200 exemplaren 5-12.5% bedekkend 12.5-25% bedekkend 25-37.5% bedekkend 37.5-50% bedekkend 50-67.5% bedekkend 67.5-75% bedekkend 75-87.5% bedekkend 87.5-100% bedekkend

3.1.2. Input gegevens en opbouw databank De vegetatieopnames werden a.h.v. x-y coördinaten gesitueerd in het perceel op een stafkaart 1/10.000 (kaart 2) via invoer in het GIS. Dit laat toe de verspreiding van de opnames te visualiseren. Met behulp van het softwarepakket TURBOVEG (Hennekens 1995) werden de vegetatieopnames ingevoerd in een database. 3.1.3. Verwerking van de resultaten 3.1.3.1. Inleiding

De verwerking van de vegetatiegegevens houdt de volgende besprekingen in: - bespreking van de voorkomende Rode lijstsoorten - opmaak van soortenlijsten met ecotoop-aanduiding volgens Runhaar-groepen - bepaling Ellenbergwaarden per PQ - met behulp van Associa wordt aan de hand van de soortensamenstelling de syntaxonomische indeling volgens ‘De Vegetatie van Nederland’ (Schaminée et al. 1995-1999) bepaald - bespreking van de evoluties t.o.v. 2009, 2006 en t.o.v. 2002 3.1.3.2. Rode lijstsoorten

Het bepalen van de voorkomende Rode lijstsoorten gebeurde a.h.v. Van Landuyt et al. (2006). Per opname werd het aantal Rode lijstsoorten met hun codering bepaald. Van alle opnames werd een

overzichtslijst van de Rode lijstsoorten gemaakt. Indien tijdens het veldwerk in de percelen (waar enkel een BWK-kartering dient te gebeuren) Rode lijstsoorten werden waargenomen, werden deze eveneens genoteerd. De voorkomende Rode lijstsoorten werden op kaart (kaart 3) aangeduid. 3.1.3.3. Ecotopen

De ecotopenindeling is een ecosysteemclassificatie die is ontworpen als hulpmiddel om effecten van menselijke ingrepen op natuurlijke ecosystemen aan te kunnen geven. In het systeem worden ecosystemen op het schaalniveau van ecotopen geclassificeerd op basis van vegetatiestructuur en standplaatsfactoren (Stevers et al. 1987). Deze indeling werd geactualiseerd in 2003 (Runhaar et al. 2003) en in 2004 voor Vlaanderen (Runhaar et al. 2004). Tabel 2 geeft een overzicht van de gebruikte kenmerken en kenmerkklassen. Tabel 2. Kenmerken en kenmerkklassen gebruikt bij de indeling in ecotoopgroepen. Kenmerk Kenmerkklassen Medium Terrestrisch, aquatisch Vegetatiestructuur en successiestadium Pioniervegetatie, gesloten korte vegetatie (omvat grasland, dwergstruweel en mosvlakte, ruigte, bos en struweel, verlandingsvegetatie, watervegetatie Saliniteit Zilt, brak, zoet (omvat zeer zoet en licht brak) Vochttoestand Open water, nat, vochtig (omvat matig vochtig en zeer vochtig), droog Substraat Stenig, overig Voedselrijkdom Voedselarm, matig voedselrijk, zeer voedselrijk Zuurgraad Zuur, zwak zuur, basisch Dynamiek Betreden, niet betreden

De ruimtelijke eenheid waarmee wordt gewerkt is een ecotoop, gedefinieerd als een ruimtelijke eenheid die binnen zekere grenzen homogeen is ten aanzien van vegetatiestructuur en voor de plantengroei bepalende standplaatsfactoren (Stevers et al. 1987). Ruimtelijk vallen de ecotopen meestal samen met de plantengemeenschappen die binnen de vegetatiekunde worden onderscheiden. Een essentieel verschil is echter dat binnen de ecotopenindeling het gehele ecosysteem, inclusief het abiotische deel (de standplaats), object van classificatie vormt, terwijl de vegetatiekunde zich beperkt tot het biotische deel van het ecosysteem, de vegetatie. De ecologische soortengroepen worden aangeduid met een code, waarin de gebruikte symbolen staan voor bepaalde kenmerkklassen (tabel 3). Met behulp van ecologische soortengroepen wordt beschreven welke plantensoorten binnen de ecotooptypen kunnen voorkomen (Runhaar et al. 1987, 2003, 2004). Het type W11 staat voor ‘watervegetatie in voedselarm zuur water’. De beginhoofdletter staat dus voor de vegetatiestructuur, waarbij: W= watervegetatie P= pioniervegetatie G= grasland R= ruigte H= bossen en struwelen Door een combinatie van de verschillende kenmerkklassen uit tabel 3 (en 4, zie verder) bekomt men de ecologische soortengroep. In bijlage 3 worden de verschillende gebruikte codes meer verduidelijkt. Tabel 3. Overzicht van alle (in Nederland voorkomende) ecologische soortengroepen (Runhaar et al. 1987). De in Vlaanderen voorkomende types (Runhaar et al. 2004) worden weergegeven in vet. Watervegetaties en verlandingsvegetaties saliniteit

zoet tot licht brak

voedselrijkdom

zeer zoet

voedselarm

zoet tot licht brak

matig voedselrijk

zuurgraad zuur zwak zuur basisch

brak

zout

zeer voedselrijk

zuur zwak zuur

basisch

watervegetaties W11

W12

W13

W15

W16zt W16

W18

bW10 zW10

verlandingsvegetaties V11

V12

V15

V16zt V16

V18

bV10

Pioniervegetaties saliniteit

zoet

voedselrijkdom

voedselarm

matig voedselrijk

zuurgraad

zuur

zwak zuur

nat

P21

P22

P23

vochtig

P41

P42

P43

droog

P61

P62

P63

basisch

zuur basisch P27

P47kr

P47 P67

brak

zilt

zeer voedselrijk

P28

bP20

zP20

P48

bP40

P68

bP60

tevens P40mu (pioniervegetatie op vochtige muren), P60mu (pioniervegetaties op droge muren), P48tr (pioniervegetatie op vochtige zeer voedselrijke betreden bodem), P63ss (pioniervegetatie op droog voedselarm basisch stenig substraat), P67ss (pioniervegetatie op droog matig voedselrijk stenig substraat)

Soorten van gesloten, korte vegetaties saliniteit

zoet

voedselrijkdom

voedselarm

zuurgraad zuur

matig voedselrijk

zwak zuur

basisch

nat G21

G22

G23

vochtig G41

G42

G43

droog G61

G62

G63

basisch

brak

zout

zeer voedselrijk

zuur - basisch G27

G47kr

G47 G67

G28

bG20 zG20

G48

bG40 zG40

G68

Ruigten saliniteit voedselrijkdom

zoet voedselarm

zuurgraad

matig voedselrijk

basisch

nat

R24

vochtig

R44

droog

R64

brak

zout

zeer voedselrijk

R28

bR20

zR20

R48

bR40

R68

bR60

zuur - basisch R27

R47kr

R47 R67

Bossen en struwelen saliniteit

zoet

voedselrijkdom

voedselarm

matig voedselrijk

zuurgraad

zuur

zwak zuur

basisch

nat

H21

H22

H23

vochtig

H41

H42

H43

basisch

zeer voedselrijk

zuur - basisch H27

H47kr

H28

H47

H48

droog H61 H62 H63 H69 tevens H27br (bronnen en kwelplekken in bos op natte, matig voedselrijke bodem)

Bij de interpretatie van floragegevens worden ecologische soortengroepen met een verwante vegetatiestructuur samengenomen tot ecotoopgroepen (tabel 4). Pioniervegetaties, gesloten korte vegetaties en ruigten worden samengevoegd tot kruidachtige vegetaties (K), bossen en struwelen tot houtige vegetaties (H) en water en verlandingsvegetaties tot aquatische systemen (A). De toekenning van de ecologische soortengroepen is handmatig gebeurd. Tabel 4. Overzicht van de ecotoopgroepen (Runhaar et al. 2004). saliniteit zoet tot licht brak

zeer zoet

voedselrijkdom voedselarm

zoet tot licht brak

matig voedselrijk

brak

zout

zeer voedselrijk -

zuur basisch zwak zuur

A13

A15

A16zt A16

A18

bA10 zA10

nat K21 K22/K24 korte vochtig K41 K42 vegetatie droog K61 K62

K23

K27 K28

bK20 zK20

K43

K47kr K47 K48

K63

K67 K68

nat H21 H22 bos en vochtig H41 H42 struweel droog H61 H62

H27 H28

H43

H47kr H47 H48

H63

zuurgraad zuur zwak zuur basisch -

water

A11 A12

H69

De soortengroep K21 omvat bijvoorbeeld alle pionier- en graslandsoorten die kenmerkend zijn voor natte, voedselarme zure standplaatsen, bijvoorbeeld plagplekken in de heide. Soorten die in meer dan één ecotooptype voorkomen worden ook in meerdere ecologische soortengroepen ingedeeld. Daarbij wordt uitgegaan van het principe dat een soort wordt ingedeeld bij zoveel soortengroepen als nodig is om ten minste 70% van het voorkomen van de soort te verklaren, in een hypothetische situatie dat alle ecotooptypen in een zelfde oppervlakte zouden voorkomen. Ecotoop: ruimtelijke eenheid die binnen zekere grenzen homogeen is ten aanzien van vegetatiestructuur en voor de plantengroei bepalende standplaatsfactoren en die karteerbaar is op een schaal van 1:5.000. Ecotooptype: aan abstracte eenheid die betrekking heeft op alle ecotopen waarvan vegetatiestructuur en standplaatscondities binnen een zelfde kenmerkklasse vallen Ecologische soortengroep: een groep van plantensoorten die kenmerkend is voor een bepaald ecotooptype. Ecotoopgroep: groep van ecotooptypen die overeenkomen qua abiotische standplaatscondities en qua vegetatiestructuur nauw verwant zijn. Daarbij worden pioniervegetaties, gesloten korte vegetaties en ruigten samengevoegd tot kruidachtige vegetaties, bossen en struwelen tot houtige vegetaties en water en verlandingsvegetaties tot aquatische systemen. 3.1.3.4. Ellenbergwaarden

Met behulp van het programma TURBOVEG (Hennekens 1995) worden de waargenomen soorten gekoppeld aan hun indicatiewaarden voor abiotische factoren (Ellenberggetallen). Ellenberg (1992) geeft voor een groot aantal plantensoorten een indicatiewaarde voor bepaalde milieufactoren. Een dergelijke indicatiewaarde is een getal, doorgaans op een ordinale schaal van 1 tot 9, dat de milieuomstandigheden aangeeft waarbij een plant optimaal voorkomt. In dit rapport worden alleen de indicaties voor zuurgraad (reactiegetal), vocht en stikstof weerhouden (tabel 5, 6 en 7). Tabel 5. Ellenbergwaarden voor zuurgraad. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7 8 9 X ?

Beschrijving Sterk zure bodems Sterk zure/zure bodems Zure bodems Zure/zwak zure bodems Zwak zure bodems Zwak zure/zwak basische bodems Zwak zure/zwak zure tot basische bodems Zwak/sterk basisch/kalkrijk Sterk basisch/kalkrijk Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Tabel 6. Ellenbergwaarden voor vocht. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7

Beschrijving Extreem droog Extreem droog/droog Droog Droog/droog-vochtig Droog-vochtig Droog-vochtig/vochtig Vochtig

Code Ellenberg 8 9 10 11 12 X ?

Beschrijving Vochtig/nat Nat Waterplant, tijdelijk droogvallend Waterplant, blad in lucht Onderwaterplant Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Tabel 7. Ellenbergwaarden voor stikstofgetal. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7 8 9 X ?

Beschrijving Zeer stikstofarme bodem Zeer stikstofarme/stikstofarme bodem Stikstofarme bodem Stikstofarme/Matig stikstofarme bodem Matig stikstofrijke bodem Matig stikstofrijke/stikstofrijke bodem Stikstofrijke bodem Zeer stikstofrijke bodem Uiterst stikstofrijke bodem Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Per opname worden van de indicatiewaarden gewogen gemiddelden (op basis van bedekkingen) berekend via TURBOVEG. In het rapport worden de gemiddelde waarden, rekening houdend met de bedekkingscodes gebruikt. Per opname worden de gemiddelde Ellenbergwaarden (ingedeeld in klassen) op kaart (kaarten 5-7) aangeduid. 3.1.3.5. Syntaxonomische typering

De syntaxonomische affiniteit van de types met plantengemeenschappen werd nagegaan door: gebruik van het programma ASSOCIA (In het programma Synbiosys2). Dit identificatieprogramma werd als hulpmiddel gebruikt voor het identificeren van opnames en voor de toetsing aan de Nederlandse taxonomie. ASSOCIA gebruikt een referentiesysteem voor syntaxonomische identificatie van vegetatieopnamen. Het gebruikte referentiesysteem is gebaseerd op de synoptische tabellen uit de Plantengemeenschappen van Nederland van het IBN-DLO (Wageningen). Als synsystematic system werd gekozen voor de totale vegetatielaag. Per type werd nagegaan welk de meest voorkomende opgegeven syntaxonomische eenheden waren; een vergelijking te maken van onze vegetatieopnames met de tabellen van de ‘Vegetatie van Nederland’ (Schaminée et al. 1995-1999). In deze overzichtstabellen staat van elke soort de frequentie van voorkomen binnen het type en de karakteristieke abundantie, dat wil zeggen de gemiddelde abundantie op de plaatsen waar de soort binnen dit type is waargenomen.

3.1.4.6. Evolutie van de vegetatiesamenstelling

Aan de hand van de vegetatieopnames die in 2002, 2006 en 2009 gemaakt werden en deze die in 2014 heropgenomen werden, kan een vergelijking gemaakt worden naar de soortensamenstelling, syntaxonomische evolutie en de evolutie in Ellenberggetallen.

3.2. BWK-typering 3.2.1. Methodiek kartering De te karteren oppervlakte beslaat ongeveer 70 ha en gebeurt op perceelsniveau. Ten behoeve van het veldwerk werden de geselecteerde percelen op kaarten (schaal 1/10.000) geplot. 3.2.2. Verwerking van de resultaten Het rapport bevat een bespreking van de BWK-types van 2014, een weergave op kaart (kaart 8) en de evolutie van de BWK-typen tussen 2002 en 2014.

3.3. Evaluatie van het beheer en aanbevelingen voor verder beheer Aan de hand van de vaststellingen die tijdens de terreinkarteringen werden gedaan, de resultaten van de vegetatieopnames en de vooropgestelde doelstellingen, werden aanbevelingen voor (bijstelling van) het beheer van de betreffende percelen geformuleerd.

ANALYSE EN VERWERKING

4.1. Flora 4.1.1. Aantal soorten In de percelen komen 116 soorten voor (bijlage 4 en bijlage 5). Er komen zowel mossen, kruiden, struiken als bomen voor. In de opnames komen 80 soorten voor. Als mossen komen Gewoon dikkopmos, Haarmos en Knikmos voor. In totaal komen 8 houtige soorten voor in de opnames. Volgende boom- en struiksoorten komen voor:  Ruwe berk (zaailing, struiken boomlaag)  Sporkehout (zaailing, struiklaag)  Zomereik (zaailing, struiklaag)  Boswilg (struiklaag)  Grauwe wilg (struiklaag)  Wilde lijsterbes (zaailing, struiklaag)  Amerikaanse vogelkers (zaailing)  Grove den (zaailing) Zwarte els, Vlier en Linde zijn de bijkomende soorten, die niet in de opnames voorkomen. 4.1.2. Rode lijstsoorten 4.1.2.1. Aantal Rode lijstsoorten per opname/perceel

Alle Rode lijstsoorten van hogere planten worden weergegeven in tabel 8 en op kaart 3. In 3 opnames werden Rode lijstsoorten aangetroffen. Het betreft opnames binnen de deelgebieden Bloksgoor en Vlasroot in respectievelijk een moerasgebied met o.m. Veenpluis en Tormentil. Tormentil kwam niet in de opname, maar wel vlakbij voor. In Vlasroot betreft het een Struikheidevegetatie (op een voordien afgeplagde zone met voorheen dennenaanplant). Tabel 8. Overzicht van de Rode lijstsoorten per vegetatieopname. Plantensoorten in cursief staan in de nabijheid van de vegetatieopname. Vegetatieopname BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI05 EI06 EI07

Aantal Rode lijstsoorten 0 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Plantensoorten Veenpluis Veenpluis Tormentil Veenpluis Veenpluis

Vegetatieopname EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 VL01 VL02 VL05 VL08 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16 LI01 LI02 LI03

Aantal Rode lijstsoorten 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 Struikhei 0 1 Struikhei 0 0 0 0 0

Plantensoorten

4.1.2.2. Overzichtstabel Rode lijstsoorten

In totaal komen 3 Rode lijstsoorten van hogere planten voor (Rode lijst volgens Van Landuyt et al. 2006) (tabel 9). Het betreft 2 soorten die ‘achteruitgaand’ zijn; 1 soort is ‘kwetsbaar’. Tabel 9. Overzicht van de Rode lijstsoorten hogere planten in het studiegebied (Rode lijst volgens Van Landuyt et al. 2006). Wetenschappelijke naam Calluna vulgaris Eriophorum polystachion Potentille erecta

Nederlandse naam Struikhei Veenpluis Tormentil

Rode lijstcategorie. Achteruitgaand Kwetsbaar Achteruitgaand

Bespreking van de Rode lijstsoorten Struikhei (Calluna vulgaris) Struikhei is een indicatorsoort van droge heiden en graslanden. In Vlaanderen komt Struikhei lokaal abundant voor in het Kempens district en het Brugs Houtland. In de rest van Vlaanderen is de soort zeldzaam of ontbreekt ze. In het studiegebied komt Struikhei voor in Vlasroot (in VL12 en VL14).

Tormentil (Potentilla erecta) Tormentil is een indicatorsoort van laagvenen en blauwgraslanden. In Vlaanderen komt Tormentil abundant voor in het Kempens district en het Brugs houtland. In de rest van Vlaanderen is de soort zeldzaam of ontbreekt ze. In het studiegebied werd Tormentil aangetroffen aan de rand van een moerassig laagveengebied, op het talud van het ven (nabij BL04).

Veenpluis (Eriophorum polystachion)

Veenpluis is een soort van voedselarme oevers, vennen en wateren en komt tevens voor in laagveen met Veenmos sp. (zoals in het studiegebied). In het Kempens district is de soort vrij zeldzaam. Elders is ze zeer zeldzaam (Brugse Houtland) of komt ze niet (meer) voor. In het studiegebied kwam Veenpluis voor in Bloksgoor t.h.v. het ven (zie foto).

4.2. Vegetatie 4.2.1. Algemene bespreking Binnen het studiegebied komen volgende habitattypen voor: 

Grasland



Ruigte



Struweel en kapvlakte



Heide



Naaldbomenaanplant



Open water, plas



Moeras



Akker



Bomenrijen

Grasland en ruigte De graslanden bevinden zich enerzijds in een Witbolstadium, anderzijds is er een ontwikkeling naar soortenrijkere graslanden merkbaar, en dit zowel op natte als drogere grond (dit komt duidelijk tot uiting in het vegetatietype, zie hiervoor §4.2.2). Binnen deze graslandtypes treedt vrijwel altijd een sterke dominantie of subdominantie op van Gestreepte witbol, soms is Pitrus codominant (op de lagere, vochtige delen met waterstagnatie in Eindegoor en Bloksgoor). Andere soorten die hier vrij frequent aangetroffen worden zijn andere grassoorten zoals Veldbeemgras en Ruw beemdgras en Kruipende boterbloem. Lokaal zijn Echte koekoeksbloem en Pinksterbloem aanwezig, zoals in Eindegoor en Litse Heide. Op de hoogste delen komt een schraler graslandtype voor met voorkomen van o.m. Schapenzuring, Biggenkruid, wat wijst op (zure) drogere omstandigheden. De graslanden in Bloksgoor bevinden zich allen in de Witbolfase, met lokaal op de lagere delen voorkomen van Pitrus dat sterk dominant kan zijn. De graslanden in de Litse Heide zijn eveneens van het Witboltype met lokale overgangen naar schralere graslanden (met o.m. Schapenzuring en Gewoon struisgrast.h.v. LI01) en zijn bloemrijk met o.m. Margriet en Echte koekoeksbloem. Op de afgegraven delen (t.h.v. LI01 en LI02) komen meer vochtig-indicerende plantensoorten voor zoals Echte koekoeksbloem, Pinksterbloem en verschillende russen.

De graslandtypes in Vlasroot behoren tot de Witbolgraslanden. Lokaal op de laagste delen is er een dominantie van Pitrus. Struweel en kapvlakte De struweelzones binnen het studiegebied zijn vrij beperkt. In Eindegoor komen geen struwelen voor, in Bloksgoor beperken ze zich enkel tot opslag van Wilgen in een moerassige zone (vengebied t.h.v. BL01-06). In de Litse Heide (t.h.v. LI01) komt een grasland voor met een uitgegraven en afgeplagde zone. Hier treedt eveneens opslag van Wilgenstruweel op, naast andere struweelsoorten. In Vlasroot komen recent gekapte naaldboomaanplantingen voor in het zuidwestelijk deel. Heide Momenteel is een vegetatie van Struikhei ontwikkeld t.h.v. Vlasroot (op de voormalig gekapte naaldboomaanplantingen). In alle percelen waar naaldbomen gekapt werden is een sterke struweelopslag (met opslag van Grove den en Ruwe berk) merkbaar. In de ondergroei komen o.m. Bramen, varens en Rankende helmbloem voor. Er is een sterk ontwikkelde moslaag. Naaldbomenaanplant In Vlasroot komen 2 percelen voor met Grove den, met een ondergroei van struiken en bomen (zoals Zomereik, Ruwe berk, Wilde lijsterbes en Sporkehout). Open water, plas Binnen het studiegebied werden verschillende plassen aangelegd. Ze bevinden zich in Eindegoor, Bloksgoor, Vlasroot en recent in de Litse Heide. De watervegetatie is vrij soortenarm, wegens de hoge voedselrijkdom van de plassen (door toestroom van landbouwwater). In Bloksgoor bevindt zich Waterlelie in een gegraven plas. Langs de oevers treedt een vegetatie op met Grote lisdodde en Pitrus. In Eindegoor komt eveneens Pitrus voor langs de oevers, samen met andere soorten als greppelrus, Moeras-vergeet-me-nietje, Blaartrekkende boterbloem en Waterpostelein. In Vlasroot komt vrijwel geen oevervegetatie voor, m.u.v. Pitrus en Tandzaad. Moeras Er bevindt zich een moerasgebied binnen Bloksgoor met o.m. Veenpluis, Moerasstruisgras, Moeraswalstro, Pitrus (dominant) en Grote lisdodde (codominant). Sporadisch treedt terug wilgenopslag op (werd recent gekapt). Andere moeraszones bevinden zich aan de oevers van de plassen. Akker In alle deelgebieden bevinden zich akkers. Het betreft hoofdzakelijk maïs- en graanakkers. Bomenrijen en houtkanten In Eindegoor, Vlasroot en Litse Heide komen bomenrijen (van Berk, Wilg, Zomereik, Populier) voor. In de andere deelgebieden komen geen bomenrijen voor. Houtkanten komen voor in EindegoorBloksgoor en Vlasroot. 4.2.2. Bespreking van de vegetatietypes 4.2.2.1. Syntaxonomische typering

Tabel 10 geeft een overzicht van de syntaxonomische typering van de vegetatieopnames. ASSOCIA werd gebruikt als hulpmiddel voor het identificeren van opnamen en als toetsing aan de Nederlandse syntaxonomie.

Tabel 10. Syntaxonomische typering van de vegetatieopnames (2014). Vegetatieopname

BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 LI01 LI02 LI03 VL01 VL02 VL05 VL08 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16

Syntax. code 2009 08RG03 08RG03 08RG03 42RG02 08RG03 16RG04 16RG02 16RG04 16RG04 16RG02 16RG02 16RG04 16RG02 16RG04 16RG04 16RG02 16RG02 16RG02 16RG02 16RG02 14RG05 16RG02 16RG02 16RG01 16RG01 16RG04 16RG01 33AA05 20AA01B 42AA01 20AA01B 16RG04 16RG01

Syntaxonomische typering beschrijving

RG Typha latipholia RG Typha latipholia RG Juncus effusus RG Rubus fruticosus RG Juncus effusus RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Juncus effusus RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Juncus effusus RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Agrostis capillaris-Hypochaeris radicata RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Holcus lanatus-Lolium perenne RG Holcus lanatus-Lolium perenne Polygono-Bidentetum/RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lolium perenne Urtico-Aegopodietum Genisto anglicae-Callunetum typicum Betulo-Quercetum roboris Genisto anglicae-Callunetum typicum RG Juncus effusus RG Holcus lanatus-Lolium perenne

Volgende syntaxonomische eenheden komen voor: 08RG03 14RG05 16RG01 16RG02 16RG04 20AA01B 33AA05 42AA01 42RG02

RG Typha latipholia RG Agrostis capillaris-Hypochaeris radicata RG Holcus lanatus-Lolium perenne RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi RG Juncus effusus Genisto anglicae-Callunetum typicum Urtico-Aegopodietum Betulo-Quercetum roboris RG Rubus fruticosus

4 opnames 1 opname 4 opnames 11 opnames 8 opnames 2 opnames 1 opname 1 opname 1 opname

08 PHRAGMITETEA 08RG03 RG Typha latifolia (RG Grote lisdodde) Deze klasse behoort tot de moerasvegetaties. In deze rompgemeenschap is grote lisdodde dominant, al kunnen ook andere moerasplanten voorkomen, zoals Pitrus, Bitterzoet, en zoals in het plangebied tevens Veenpluis en verschillende zeggen. Het type komt voor in Bloksgoor. 14 KOELERIO-CORYNEPHORETEA 14B Trifolio-Festucetalia ovinae 14RG05 RG Agrostis capillaris-Hypochaeris radicata (rompgemeenschap van Gewoon struisgras en Biggenkruid) Deze gemeenschap wordt gekenmerkt door laag-productieve planten. Soorten die o.m. voorkomen zijn Kleine klaver, Schapenzuring, Vogelpootje en Biggenkruid en verschillende grassen zoals Gewoon struisgras en Gestreepte witbol. Het type komt voor op zure, droge zandgrond in de Litse heide t.h.v. LI01.

16 MOLINIO-ARRHENATHERETEA 16RG01 raaigras)

RG Holcus lanatus-Lolium perenne (rompgemeenschap Gestreepte witbol en Engels

Begroeiingen met veel Gestreepte witbol en Kruipende boterbloem behoren tot deze rompgemeenschap. Deze rompgemeenschap ontstaat uit graslanden die sinds kort minder intensief begraasd en bemest worden, maar die toch relatief soortenarm zijn. Dit is het geval in het studiegebied in Vlasroot. 16RG02 RG Holcus lanatus-Lychnis flos-cuculi (rompgemeenschap Gestreepte witbol en Echte koekoeksbloem) Onder invloed van verschraling door afplagging is het grasland geëvolueerd naar een soortenrijk type met Gestreepte witbol en Echte koekoeksbloem. De standplaats is ook vrij nat. In het studiegebied komt dit type voor op de laaggelegen graslanden in de Litse Heide (LI02 en LI03), maar ook abundant in Eindegoor en sporadisch in Bloksgoor. 16RG04

RG Juncus effusus (rompgemeenschap Pitrus)

Op standplaatsen met een wisselende waterhuishouding, die onder een zekere invloed van bemesting staan of gestaan hebben, kan Pitrus tot dominantie komen. Deze rompgemeenschap is typerend voor vochtige begraasde weilanden of andere graslanden. Het type komt verspreid voor in het studiegebied, met een concentratie in de afgeplagde delen van Eindegoor, Bloksgoor en Vlasroot. Gezien de voorbije jaren een maaibeheer werd uitgevoerd t.b.v. de terugdringing van Pitrus, is deze Pitrusontwikkeling slechts lokaal en op de laagst gelegen delen. 20 CALLUNO-ULICETEA 20A Calluno-Ulicetalia

20Aa Calluno-Genistion pilosae 20AA1 B

Genisto anglicae-Callunetum typicum (Associatie van Struikhei en Stekelbrem)

De types zijn droge struikheidevegetaties met dominantie van Struikhei. Ze komen voor op arme, zure zandgrond. In het studiegebied betreft het 2 opnames in Vlasroot (VL12, VL14). Het type is een sterk verarmde vorm van het Genisto anglicae-Callunetum typicae, vermits Struikhei als enige dominante soort voorkomt. Andere soorten die minder abundant voorkomen zijn o.m. Schapenzuring, Gewoon struisgras, Bochtige smele en verspreide opslag van Ruwe berk en grove den. 33 GALIO-URTICETEA 33A Glechometalia 33AA Galio-Alliarion 33AA05

Urtico-Aegopodietum (Zevenbladassociatie)

Grote brandnetel is absoluut dominant. Deze gemeenschap komt vooral voor op ruderale plaatsen (braakliggende akker, verstoorde bermen) maar ook op standplaatsen waar sprongen in de bodemchemische factoren optreden (temporeel of tussen bodemhorizonten). In het studiegebied komt het type voor in Vlasroot (VL11).

42 QUERCETEA ROBORI-PETRAEAE 42A Quercetalia roboris 42AA Quercio roboris 42AA01

Betulo-Queretum roboris (Berken-Eikenbos)

De associatie wordt gekenmerkt door Zomereik (hier zwak ontwikkeld), Bochtige smele en in de struiklaag Wilde lijsterbes. Verder zijn tevens Smalle stekelvaren en Sporkehout typerend. Het type is kenmerkend voor droge, voedselarme, zure zandgronden. In het studiegebied komt het voor in Vlasroot, ter hoogte van een voormalig gekapte dennenaanplant (VL13), waar momenteel loofbos voorkomt. 42RG02

RG Rubus fruticosus (rompgemeenschap Braam)

De dominante soort is Braam. Sporadische bedekkingen halen Smalle stekelvaren en Rankende helmbloem. Het type komt voor op het talud t.h.v. Bloksgoor (BL04).

4.2.2.2. Ecotopen

Tabel 11 en kaart 4 geven een overzicht van de ecotopenindeling van de opnames volgens Runhaar. De indeling volgens ecologische soortengroep en ecotoopgroep werd bekomen door een vergelijking te maken van de kenmerkende soortengroep ervan en de soorten in de vegetatieopname. Ook werd ter controle van de toewijzing gebruik gemaakt van Van Landuyt et al. (2000). Hierin wordt getracht een omvorming te maken van het ecotopensysteem naar de eenheden van de Biologische Waarderingskaart. Deze eenheden zijn gemakkelijk te koppelen aan de eenheden van de ‘Vegetatie van Nederland’ (syntaxonomische eenheden) op basis van Heirman & Paelinckx (1998) en expertkennis. Tabel 11. Overzicht van de ecologische soortengroepen en ecotoopgroepen (opnames 2014). Vegetatieopname BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 LI01 LI02 LI03 VL01 VL02 VL05 VL08 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16

Ecologische soortengroep R24 R24 R24 R44 R24 R24 G27 G28 G28 G27 G27 G28 G27 G28 G28 G27 G27 G27 G27 G27 G62 G27 G27 G48 G48 G28 G48 R48 G61 H61 H61 G28 G48

Ecotoopgroep K24 K24 K24 K44 H22 K24 K28 K28 K48 K28 K28 K28 K28 K28 K28 K48 K48 K28 K28 K48 K62 K27 K27 K48 K48 K28 K48 K48 K61 H61 H61 K28 K48

Voor elke ecologische soortengroep die in het studiegebied voorkomt, wordt een opsomming gegeven van de voorkomende kenmerkende soorten. Cursief gedrukte soorten staan niet in de opname, wel in het perceel waar de opname genomen werd. G27 Grasland op natte matig voedselrijke bodem Echte koekoeksbloem, Egelboterbloem, Gestreepte witbol, Kruipende boterbloem, Pinksterbloem, Pitrus, Veldzuring, Waterbies, Zomprus

G28 Grasland op natte zeer voedselrijke bodem Geknikte vossenstaart, Gestreepte witbol, Kantige basterdwederik, Kruipende boterbloem, Krulzuring, Mannagras, Moeraswalstro, Pinksterbloem, Pitrus, Ruige zegge, Ruw beemdgras, Waterbies, Zomprus G48 Grasland op vochtige zeer voedselrijke bodem Engels raaigras, Gestreepte witbol, Gewone hoornbloem, Gewone paardebloem, Glanshaver, Italiaans raaigras, Klein streepzaad, Kruipende boterbloem, Krulzuring, Kweek, Pinksterbloem, Ridderzuring, Ruige zegge, Ruw beemdgras, Veldbeemdgras, Veldzuring, Witte klaver, Zachte dravik G61 Grasland op droge voedselarme zure bodem Bochtige smele, Pilzegge, Struikhei, Pijpenstrootje G62 Grasland op droge voedselarme zwak zure bodem Gewoon struisgras, Gewoon biggekruid, Veldbeemdgras H61 Bos en struweel op droge voedselarme zure bodem Bochtige smele, Pilzegge, Ruwe berk, Struikhei, Wilde lijsterbes, Zomereik R24 Ruigte op natte voedselarme bodem Hennegras, Pitrus R44 Ruigte op vochtige voedselarme bodem Gewone braam, Hennegras R48 Ruigte op vochtige zeer voedselrijke bodem Akkerdistel, Grote brandnetel, Speerdistel

Kaart 4 geeft de ecologische soortengroep per opname weer. Voedselarmere graslanden op natte bodems (G27 - grasland op natte matig voedselrijke bodem), komen het meest voor, in 11 opnames. Het betreft graslanden waar we elementen van Dotterbloemgraslanden (Calthion palustris, o.m. Pinksterbloem en Echte koekoeksbloem) aantreffen. Daarnaast komen ook graslanden op vochtige of natte zeer voedselrijke gronden voor (G28-G48). De graslanden met veel Pitrus werden aangeduid als G28. Deze types komen verspreid voor in het plangebied. Graslanden op droge voedselarme zure tot zwak zure bodem (G61-G62) komen voor in de Litse Heide en in Vlasroot. Het betreft enerzijds monotone Struikheidevegetaties (Vlasroot), met dominantie van Struikhei (G61), anderzijds een droog grasland op zwak zure bodem met weinig indicatorsoorten zoals Gewoon struisgras en Gewoon biggekruid (G62). Ruigtes komen voor in Bloksgoor en Vlasroot. Het betreft een ‘ruigte op natte voedselarme bodem’ (R24), een ruigte op vochtige voedselarme bodem (R44) en een ‘ruigte op vochtige zeer voedselrijke bodem’ (R48). In Bloksgoor duidt dit op een natte ruigte met Pitrus, maar in voedselarme

omstandigheden en met indicatorsoorten van laagveen (R24). Een drogere ruigte (R44) komt tevens voor in Bloksgoor, nabij de dijk. Hier treedt een dominantie van Gewone braam op, maar Hennegras is tevens co-dominant. In Vlasroot komt op 1 perceel een natte ruigte met dominantie van Grote brandnetel en Akkerdistel voor (R48). Struweel komt voor in Vlasroot, met name ‘Bos en struweel op droge voedselarme zure bodem’ (H61). Het betreft een gekapte dennenaanplant met ontwikkeling tot loofbos (Zomereik en Wilde lijsterbes en in de kruidlaag o.m. Braam sp. en Rankende helmbloem).

4.3. Bespreking Ellenbergwaarden Tabel 15 geeft een overzicht van de Ellenbergwaarden naar zuurgraad, vocht en stikstofgetal voor de vegetatieopnames (gewogen gemiddelden). De gemiddelde Ellenbergwaarden werden eveneens weergegeven op kaart (kaarten 5-7) Hierbij werden de indicatiegetallen ingedeeld in klassen, waarbij verschillende indicatiegetallen tot 1 klasse werden samengenomen (tabellen 12-14). Tabel 12. Weergave van de Ellenbergwaarde voor zuurgraad m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7 8 9 X ?

Klasse Sterk zuur Zuur Zwak zuur Neutraal Basisch Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Tabel 13. Weergave van de Ellenbergwaarde voor vocht m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 X ?

Beschrijving Extreem droog Extreem droog/droog Droog Droog/droog-vochtig Droog-vochtig Droog-vochtig/vochtig Vochtig Vochtig/nat Nat Waterplant, tijdelijk droogvallend Waterplant, blad in lucht Onderwaterplant Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Klasse Extreem droog tot droog Droog

Vochtig Nat Waterplant

Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Tabel 14. Weergave van de Ellenbergwaarde voor stikstofgetal m.b.v. klassen. Klassen die voorkomen in het studiegebied worden in kleur aangeduid. Code Ellenberg 1 2 3 4 5 6 7 8 9 X ?

Klasse Zeer stikstofarm Stikstofarm tot matig stikstofrijk

Stikstofrijk Zeer stikstofrijk Indifferent Onbekend volgens Ellenberg

Tabel 15. Overzicht van de Ellenbergwaarden naar zuurgraad, vocht en stikstofgetal voor de vegetatieopnames in 2014 (gewogen gemiddelden op basis van bedekking). Nummer BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 VL01 VL02 VL05 VL08 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16 LI01

Vocht 9.9 8.4 8.3 5.2 7.8 7.2 6.6 7.6 6.7 7.6 5.8 6.5 7.2 6.6 6.9 6.7 6.7 6.4 6.4 6.8 5.5 6.0 8.7 5.9 6.0 / 5.0 / 7.1 6.5 4.3

Zuurgraad Stikstof 6.9 7.9 4.8 5.8 4.5 5.4 3.2 5.9 3.8 4.2 3.2 4.1 4.9 4.4 4.1 4.7 3.9 4.3 4.2 5.0 5.0 5.7 4.3 4.9 4.8 5.4 3.1 4.5 3.8 4.7 3.8 4.3 5.3 5.6 5.1 4.5 5.1 4.7 5.0 4.8 6.3 4.5 6.0 4.2 4.0 7.6 6.5 4.3 7.0 7.9 1.0 1.0 2.4 6.2 1.0 1.0 3.3 4.2 5.5 4.5 3.0 2.9

Nummer LI02 LI03

Vocht 7.0 6.4

Zuurgraad Stikstof 5.3 5.1 5.8 5.7

Zuurgraad Binnen het studiegebied komen hoofdzakelijk zure tot zwak zure vegetaties voor. Dit is sterk gerelateerd aan de zandbodems, die over het algemeen zuur zijn. Op 3 plaatsen komen sterk zure vegetaties voor, met name in Vlasroot (VL12, VL13 en VL14). Het betreft beide een Struikheidevegetatie en loofhoutbos (voorheen dennenaanplant). Relatief zure vegetatie worden ook aangetroffen in de Litse Heide, al werden deze ook nog als ‘zuur’ of ‘zwak zuur’ getypeerd. Vooral de zuurteindicatoren Schapenzuring en Gewoon biggekruid (LI01) wijzen op een zure bodem. Vochtindicatie In het studiegebied overheersen de vochtige vegetatietypes. 4 opnames (BL01, BL02, BL03 en VL01) werden getypeerd als nat. Het betreft hier een moerasgebied en rand van een plas. Droge vegetaties komen slechts op 5 locaties voor, 2 in Vlasroot (VL01 en VL13), Litse heide (LI01), Bloksgoor (dijk rond ven, BL04) en Eindegoor (EI01). Het betreft hier enerzijds graslanden met droogte-indicatoren zoals Gewoon duizendblad, anderzijds droge Struikheidevegetaties. Andere droge graslanden bevinden zich in de Litse Heide (LI). Het betreft hier graslanden met dominantie van Gestreepte witbol, maar met een aantal droogte-indicatoren zoals Gewoon struisgras, Schapengras en Gewoon biggekruid. Stikstofindicatie Vrijwel alle vegetaties wijzen op een stikstofarme tot matig stikstofrijke bodem. 4 opnames wijzen op een zeer stikstofarme bodem. Het betreft de opnames VL12 en VL14 (Struikheidevegetatie) in Vlasroot, LI01 (schraal grasland) in de Litse heide en BL01 in Bloksgoor (rand van ven). Binnen het gebied Vlasroot komen 2 stikstofrijke opnames voor (VL11 en VL01). Het betreft respectievelijk een brandnetelruigte (een aantal soorten zoals Akkerdistel, Speerdistel, Gewone melkdistel, Grote brandnetel en Gewone hennepnetel wijzen op voedselrijke omstandigheden) en de oevervegetatie van een plas in Vlasroot.

4.4. Evolutie van de vegetatiesamenstelling 4.4.1. Evolutie van de soortensamenstelling 4.4.1.1. Aantal soorten

In 2014 komen 80 soorten voor in de opnames, in 2006 93 soorten en in 2009 97. Tabel 16 geeft de evolutie van de soorten (verdwenen of nieuw waargenomen soorten) weer in de periode 2006-2014. Uit tabel 16 blijkt dat heel wat soorten sinds 2006 verdwenen zijn. Veelal betreft het pioniersoorten. Eén soort blijkt echter een Rode lijstsoort te zijn (Wijdbloeiende rus), die voorkwam in Litse heide en er verdwenen is door natuurlijke successie tot grasland. Er kwamen 16 nieuwe soorten voor t.o.v. 2006 (tabel 16). Bij de tabel wordt de vermoedelijke reden van nieuw voorkomen vermeld:

      

Verruiging/verbossing Verdwijnen van de pioniervegetatie Pioniervegetatie Ontwikkeling naar soortenrijker grasland Ontwikkeling naar heide Natuurlijke uitbreiding Onbekende reden

Nieuw aangetroffen soorten wijzen vrijwel steeds op natuurlijke successie tot bos/struweel of grasland en heide. Ten gevolge van de kap en nadien afplagging van een dennenaanplant met inzaai van Struikheistrooisel, ontwikkelt zich een Struikheidevegetatie. Verruiging en verbossing treden eveneens op, met soorten als Braam, Gewone hennepnetel, Grote brandnetel en verschillende houtige soorten als Wilgen, Zomereik, Ruwe berk en Wilde lijsterbes. Deze evolutie is merkbaar in Vlasroot. Tabel 16. Evolutie van de soorten (2006-2014). Wetenschappelijke naam

2006

2009

2014

Agrostis stolonifera

Fioringras

Vermoedelijke reden evolutie Onbekende reden

Arabidopsis thaliana

Zandraket

Verdwijnen pioniervegetatie

Bidens sp.

Tandzaad

Onbekende reden

Capsella bursa-pastoris

Gewoon herderstasje

Verdwijnen pioniervegetatie

Carex canescens

Zompzegge

Onbekende reden

Centaurea jacea

Knoopkruid

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Cerastium glomeratum

Kluwenhoornbloem

Onbekende reden

Cerastium semidecandrum

Zandhoornbloem

Onbekende reden

Cirsium palustre

Kale jonker

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Cirsium vulgare

Speerdistel

Verruiging/verbossing

Deschampsia cespitosa

Bochtige smele

Ontwikkeling naar heide

Drosera intermedia

Kleine zonnedauw

Verdwijnen pioniervegetatie

Epilobium parviflorum

Viltige basterdwederik

Onbekende reden

Equisetum fluviatile

Holpijp

Onbekende reden

Erigeron canadensis

Canadese fijnstraal

Verdwijnen pioniervegetatie

Eriophorum polystachion

Veenpluis

Natuurlijke uitbreiding

Festuca rubra

Rood zwenkgras

Onbekende reden

Hieracium aurantiacum

Oranje havikskruid

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Hypericum perforatum

Sint-Janskruid

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Juncus bufonius

Greppelrus

Verdwijnen pioniervegetatie

Juncus tenageia

Wijdbloeiende rus

Verdwijnen pioniervegetatie

Leucanthemum vulgare

Margriet

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Luzula campestris

Gewone veldbies

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Lychnis flos-cuculi

Echte koekoeksbloem

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Lysimachia vulgaris

Grote wederik

Onbekende reden

Molinia caerulea

Pijpenstrootje

Ontwikkeling naar heide

Myosotis arvenis

Akker-vergeet-mij-nietje

Onbekende reden

Myosotis palustris

Moeras-vergeet-me-nietje

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Ornithopus perpusillus

Klein vogelpootje

Onbekende reden

Phalaris arundinacea

Rietgras

Onbekende reden

Plantago lanceolata

Smalle weegbree

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Poa palustris

Moerasbeemdgras

Onbekende reden

Varkensgras

Pioniervegetatie

Polygonum aviculare

Nederlandse naam

x x x

x x

x x x

x x

x x x

x x

Wetenschappelijke naam Prunus serotina

Amerikaanse vogelkers

Vermoedelijke reden evolutie Verruiging/verbossing

Ranunculus flammula

Egelboterbloem

Onbekende reden

Ranunculus sceleratus

Blaartrekkende boterbloem Verdwijnen pioniervegetatie Verdwijnen pioniervegetatie Gele waterkers

Rorippa amphibia

Nederlandse naam

2006

2009

2014

Sagina procumbens

Liggende vetmuur

Onbekende reden

Senecio jacobaea

Jacobskruiskruid

Verruiging/verbossing

Senecio viscosus

Kleverig kruiskruid

Onbekende reden

Sisymbrium officinale

Gewone raket

Verdwijnen pioniervegetatie

Stellaria graminea

Grasmuur

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Stellaria uliginosa

Moerasmuur

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Trifolium rubrum

Rode klaver

Ontwikkeling naar soortenrijk grasland

Vicia sativa

Voederwikke

Onbekende reden

Akkerviooltje

Onbekende reden

Viola arvensis

x x

4.4.1.2. Rode lijstsoorten (vergelijking 2002-2014)

In 2002 kwamen 5 Rode lijstsoorten voor, met name (allen ‘achteruitgaand’):  Kamgras  Pijpenstrootje  Tormentil  Veenpluis  Waternavel In 2006 kwamen 6 Rode lijstsoorten voor, met name uitsterven bedreigd’):  Kleine zonnedauw (zeldzaam)  Struikhei (achteruitgaand)  Tormentil (achteruitgaand)  Veenpluis (achteruitgaand)  Waternavel (achteruitgaand)  Wijdbloeiende rus (met uitsterven bedreigd)

(‘achteruitgaand’, ‘zeldzaam’ en ‘met

Tengevolge van de nieuwe Rode lijst van vaatplanten (Van Landuyt et al. 2006) zijn heel wat soorten die voorheen Rode lijstsoort waren, dit niet meer. Ook is van sommige soorten de Rode lijststatus veranderd. Volgende soorten die in 2009 voorkwamen, maar die niet meer als Rode lijstsoort beschouwd worden zijn de volgende:  Pijpenstrootje  Waternavel Kleine zonnedauw (momenteel niet bedreigd, voorheen zeldzaam) en Wijdbloeiende rus (bedreigd) kwamen in 2009 niet meer voor. Beide soorten zijn verdwenen t.g.v. het verder dichtgroeien van de vegetatie. Het aantal Rode lijstsoorten is stabiel gebleven t.o.v. 2009. Tabel 17. Evolutie van de Rode lijstsorten (2002-2014). Wetenschappelijke naam

Struikhei

Vermoedelijke reden evolutie Ontwikkeling naar heide

Cynosurus cristatus

Kamgras

Onbekende reden

Drosera intermedia

Kleine zonnedauw

Verdwijnen pioniervegetatie

Calluna vulgaris

Nederlandse naam

2002

2006

2009

2014

x x

Wetenschappelijke naam

2002

2006

2009

2014

Eriophorum polystachion

Veenpluis

Vermoedelijke reden evolutie Natuurlijke uitbreiding

Hydrocotyle vulgaris

Waternavel

Verdwijnen pioniervegetatie

Juncus tenageia

Wijdbloeiende rus

Verdwijnen pioniervegetatie

Molinia caerulea

Pijpenstrootje

Ontwikkeling naar heide

Tormentil

Verruiging/verbossing

Potentilla erecta

Nederlandse naam

x x

Veenpluis komt voor in Bloksgoor. De soort kent er een sterke uitbreiding t.o.v. 2006. Ook in 2014 (t.o.v. 2009) is de soort nog uitgebreid. Tormentil komt nog steeds voor in in Bloksgoor, maar kent een achteruitgang t.o.v. 2006 (sterke verbraming en verbossing). Het voorkomen van Struikhei is te wijten aan de inzaai van Struikhei (maaisel) op een afgeplagd terrein (voordien dennenaanplant) in Vlasroot. De soort is sterk uitgebreid t.o.v. 2006. Pijpenstrootje komt voor in Vlasroot op de drogere delen met heideontwikkeling. De soort is een gevolg van de natuurlijke successie. Waternavel is sterk uitgebreid in de opnames in het studiegebied. Het komt voor in de opnames in Bloksgoor en Vlasroot. Conclusie Sinds 2002 komen als Rode lijstsoorten Pijpenstrootje, Tormentil, Veenpluis en Waternavel voor. Kamgras is als Rode lijstsoort enkel waargenomen in 2002, nadien niet meer. In 2006 werden 3 nieuwe Rode lijstsoorten aangetroffen, met name Kleine zonnedauw, Struikhei en Wijdbloeiende rus. Deze soorten kwamen tot ontwikkeling t.g.v. beheermaatregelen, met name afplagging, waardoor pioniersituaties ontstonden (Kleine zonnedauw en Wijdbloeiende rus in de Litse Heide) en uitstrooien van heidemaaisel (in Vlasroot) op ontboste en nadien afgeplagde delen. Kleine zonnedauw en Wijdbloeiende rus komen momenteel niet meer voor. Beide soorten zijn verdwenen t.g.v. het verder dichtgroeien van de vegetatie. 4.4.2. Syntaxonomische evolutie Tabel 18 geeft het overzicht van de ASSOCIA-analyse en de syntaxonomische eenheden voor de opnames van 2002, 2006, 2009 en 2014. Opnames die een gelijke syntaxonomische classificatie vertonen worden in het groen aangeduid, totaal verschillende in het rood. Opnames die sinds 2006 een geringe verschuiving naar een andere syntaxonomische eenheid vertonen, worden in het geel aangeduid. Tabel 18. Evolutie van de syntaxonomische eenheden (2002-2006-2009-2014). Groen= verbetering (stijging) vegetatiekundige waarde. Rood= daling vegetatiekundige waarde. Vergelijking t.o.v. 2002, indien geen opname in 2002 t.o.v. 2006. Nr.

BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06

Syntax. code 2002 16RG04 16RG04 12BA01D 16RG04 16RG04 16RG04

Syntax. code 2006 16RG04 16RG04 16RG04 36AA01 10DG01 16RG04

Syntax. code 2009 08RG03 08RG03 16RG04 42RG02 16RG04 16RG04

Syntax. code 2014 08RG03 08RG03 08RG03 42RG02 08RG03 16RG04

Nr.

BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI03 EI04 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 LI01 LI02 LI03 VL01 VL02 VL03 VL04 VL05 VL06 VL07 VL08 VL09 VL10 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16

Syntax. code 2002 12RG01 16RG04 12RG01 28AA01B 16RG04 16RG09 16BB01 31RG04 16RG04 08AA01 16RG02 16RG04 31RG04 31RG04 16RG01 12RG03 nvt nvt nvt 12RG01 12RG01 28AA01B 16BC01A 12RG01 16RG04 28AA01B 12RG01 12BA01D 16RG08 16RG08 nvt nvt nvt nvt nvt

Syntax. Syntax. code code 2006 2009 16RG01 16RG01 12BA01D 16RG04 16RG01 16RG01 16RG01 16RG04 16RG04 16RG01 16RG01 16RG04 nvt nvt nvt nvt 16RG04 16RG04 16RG04 16RG04 12BA01A 16RG04 16RG01 16RG04 16RG01 12BA01 16RG01 16RG04 12RG05 16RG04 16RG01 16RG04 14BA01 14BB02B 12RG05 16RG02 16RG02 16RG02 16RG01 16RG01 12RG01 16RG01 nvt nvt nvt nvt 16RG01 16RG04 nvt nvt nvt nvt 16RG01 16RG01 nvt nvt nvt nvt 31RG04 33AA05 20AA01 20AA01B 41AA03 42AA01 20AA1 20AA01B 16RG04 16RG04 30B 16RG01

Syntax. code 2014 16RG02 16RG04 16RG04 16RG02 16RG02 16RG04 nvt nvt 16RG02 16RG04 16RG04 16RG02 16RG02 16RG02 16RG02 16RG02 14RG05 16RG02 16RG02 16RG01 16RG01 nvt nvt 16RG04 nvt nvt 16RG01 nvt nvt 33AA05 20AA01B 42AA01 20AA01B 16RG04 16RG01

De bespreking beperkt zich tot de vergelijking tussen 2009 en 2014. Uit tabel 18 blijkt dat er een opmerkelijke verandering in vegetatietype is opgetreden ten gunste van de vegetatiekundige waarde. Deze evolutie heeft zich vooral voorgedaan in Eindegoor en in mindere mate in Bloksgoor, waar de graslanden soortenrijker geworden zijn (en waar het aandeel Pitrus verminderd is, cfr. evolutie van 16RG04 naar 16RG02). In Bloksgoor is een sterke ontwikkeling in het moerasgedeelte naar een moeras met Grote lisdodde en Pitrus waar te nemen. Waar dit nog in 2006 beperkt was, kent de zone nu een sterke uitbreiding met Grote lisdodde (BL01 en BL02). Dit betekent niet noodzakelijk een waardevermindering. Andere vegetaties in Bloksgoor evolueren naar een Pitrusvegetatie (BL08 en BL09). Dit treedt vooral in de noordelijke (laaggelegen) graslanden op, maar ook in het moerasgedeelte. Door de recente kapping van opslag van struweel is de vegetatie nu wel terug opener.

In het moerasgedeelte treedt wel nog verstruweling op, maar met nog steeds soorten die laagveenindicerend zijn (Tormentil, Veenpluis, Snavelzegge…). De randzones op het talud zijn sterk verbraamd sinds 2006 en er treedt eveneens ruigteontwikkeling op (BL04). In de Litse Heide zijn de afgeplagde graslanden geëvolueerd van een pioniersvegetatie naar graslanden met een hooilandaspect van o.m. Echte koekoeksbloem en Margriet. Op sommige plaatsen, waar een iets diepere afplagging was, is nog lokaal een pioniervegetatie aanwezig, al zijn deze zones sterk verminderd sinds 2009. Dit is echter een natuurlijke successie. Tevens komen drogere graslanden voor, die indicerend zijn voor een stikstofarmere (schralere) bodem. In Vlasroot zijn naast geringe evoluties naar Pitrusvegetaties (VL05) ook in beperkte mate een ontwikkeling merkbaar van sterk soortenarme graslanden (graslandakkers) naar graslanden met dominante van Gestreepte witbol. De gekapte dennenaanplantingen evolueren naar Struikheivegetaties waar reeds opslag van Berk en andere loofhoutsoorten en Den aanwezig is. In VL13 is reeds Zomereiken-Berkenbos aanwezig. Algemene conclusie De algemene tendens sinds 2009 is een lager aandeel van Pitrusvegetaties in de graslanden, waar deze in 2006 nog abundant aanwezig waren, vooral in Eindegoor en Bloksgoor. In de Litse Heide is er minder Pitrusontwikkeling. Sinds 2006 is een sterke ontwikkeling van Pitrus en Grote lisdodde merkbaar in het ven in Bloksgoor, al zijn de aanwezige Rode lijstsoorten hier nog steeds aanwezig. De inrichtingsmaatregelen in de Litste Heide hadden in 2006 een pioniervegetatie tot gevolg op de afgeplagde delen. Hoewel in 2009 er reeds een ontwikkeling naar grasland merkbaar was, zijn lokaal de pioniersvegetaties wel nog aanwezig. Andere percelen zijn geëvolueerd naar soortenrijke graslanden met o.m. Margriet, Echte koekoeksbloem en in 1 perceel ontwikkeling naar schraal (droog) grasland. De graslanden die in Vlasroot in 2006 nog soortenarm waren (tengevolge van de inzaai), kennen een evolutie naar soortenrijkere graslanden in het Witbolstadium. De gekapte dennenaanplantingen in Vlasroot evolueren naar Struikheivegetaties. T.o.v. 2006 is er echter een sterke opslag van loofhout merkbaar. 1 perceel is geëvolueerd naar Zomereiken-berkenbos (t.h.v. VL013). 4.4.3. Evolutie van de ecologische soortengroepen De vegetatieopnames die in 2002, 2006 en 2009 werden opgenomen, konden omgezet worden naar ecologische soortengroepen volgens Runhaar. Voor de opnames in 2014 werd dit eveneens gedaan (zie § 4.2.2.2.). Door deze te vergelijken, kan een beeld geschetst worden van de evolutie in de ecologische soortengroepen (tabel 19). Tabel 19. Overzicht van de ecologische soortengroepen (periode 2002-2006-2009-2014) per opname. Nr. BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10

Ecologische soortengroep Ecologische soortengroep 2002 2006 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 R24 G48 G48 G28 G28 G48 G48 P22 G48

Ecologische soortengroep 2009

Ecologische soortengroep 2014

R24 R24 R24 R44 H22 R24 G48 G28 G48 G28

R24 R24 R24 R44 R24 R24 G27 G28 G28 G27

Nr. EI01 EI02 EI03 EI04 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 LI01 LI02 LI03 VL01 VL02 VL03 VL04 VL05 VL06 VL07 VL08 VL09 VL10 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16

Ecologische soortengroep Ecologische soortengroep 2002 2006 G28 G28 G27 G48 G47 nvt G48 nvt G28 G28 G28 G28 G27 G28 G28 G48 G48 G48 G48 G48 G48 G28 G28 G48 nvt G62 nvt P22 nvt G27 G48 G48 G48 G48 P22 nvt G47 nvt G48 G48 G28 nvt P22 nvt G48 G48 G28 nvt G48 nvt G48 R48 nvt G61 nvt H61 nvt G61 nvt G28 nvt G48

Ecologische soortengroep 2009

Ecologische soortengroep 2014

G28 G28

G27 G28 nvt nvt G27 G28 G28 G27 G27 G27 G27 G27 G62 G27 G27 G48 G48

nvt nvt

G28 G28 G28 G48 G48 G28 G28 G48 G62 G27 G27 G48 G48 nvt nvt G28 nvt nvt G48 nvt nvt

R48 G61 H61 H61 G28 G48

nvt nvt

G28 nvt nvt

G48 nvt nvt

R48 G61 H61 H61 G28 G48

Uit tabel 19 blijkt dat er verschuivingen in de ecologische soortengroepen opgetreden zijn. De volgende belangrijke verschuivingen treden op: 1. evolutie van pioniervegetaties (P22) naar grasland (G27, grasland op natte matig voedselrijke bodem) 2. evolutie van G48 (grasland op vochtige zeer voedselrijke bodem) naar G28 (grasland op natte zeer voedselrijke bodem) en G27 (grasland op natte matig voedselrijke bodem) 3. evolutie van G61 (grasland op droge voedselarme zure bodem) naar H61 (bos en struweel op droge voedselarme zure bodem) Evolutie van pioniervegetaties (P22) naar grasland (G27, grasland op natte matig voedselrijke bodem) Deze evolutie treedt op in de Litse Heide (LI02) tengevolge van natuurlijke successie van pioniervegetatie naar grasland. Evolutie van G48 (grasland op vochtige zeer voedselrijke bodem) naar G28 (grasland op natte zeer voedselrijke bodem) en G27 (grasland op natte matig voedselrijke bodem)

Deze evolutie treedt op in Eindegoor, Bloksgoor en Vlasroot. De evolutie duidt op een ontwikkeling naar Pitrusrijke graslanden (G28) of soortenrijke graslanden (G27)(vooral sinds 2009). Evolutie van G61 (grasland op droge voedselarme zure bodem) naar H61 (bos en struweel op droge voedselarme zure bodem) Deze evolutie duidt op een natuurlijke successie van droge heidevegetatie (G61) naar struweel met Berk (H61). Het komt voor op de drogere (heide)delen in Vlasroot (VL12 en VL14). Evolutie van R24 (ruigte op natte voedselarme bodem) naar R44 (ruigte op vochtige voedselarme bodem) Deze evolutie komt voor in Bloksgoor (BL04). Er treedt een sterke verbraming op. 4.4.4. Evolutie van Ellenberggetallen Tabel 20 geeft een overzicht van de Ellenberggetallen voor vochtindicatie, zuurtegraad en stikstofindicatie van de opnames van 2002, 2006, 2009 en 2014. Tabel 20. Evolutie van de Ellenberggetallen per vegetatieopname (voor vocht, zuurgraad en stikstof) (2002-2006-2009-2014) (gewogen gemiddelden op basis van bedekking). Stijgende waarden (t.o.v. de vorige monitoring) worden in het vet aangeduid. Vocht

Nummer

Zuurgraad

Stikstof

2002

2006

2009

2014

2002

2006

2009

2014

2002

BL01

7,0

7,8

9,1

9.9

4,5

3,2

5,9

6.9

4,8

3,6

6,9

7.9

BL02

8,1

7,7

8,4

8.4

5,5

3,5

4,7

4.8

5,8

4,0

5,6

5.8

BL03

6,8

7,9

8,0

8.3

4,7

4,3

3,9

4.5

5,5

4,8

4,7

5.4

BL04

6,5

8,7

8,9

5.2

3,8

5,9

5,8

3.2

3,9

5,1

5,0

5.9

BL05

7,1

7,5

7.8

5,0

3,1

3,5

3.8

5,9

4,0

4,2

4.2

BL06

7,6

7,3

7,2

7.2

5,3

3,2

3.2

6,0

3,9

4,1

4.1

BL07

6,1

6,3

6,7

6.6

5,0

6,4

5,0

4.9

6,2

4,6

4,7

4.4

BL08

6,6

6,9

7,3

7.6

5,0

4,5

3,1

4.1

5,5

5,0

4,3

4.7

BL09

6,3

5,8

6,3

6.7

6,7

6,4

5,3

3.9

6,4

5,5

4,7

4.3

BL10

6,8

6,9

7,5

7.6

4,8

4,5

4,0

4.2

5,8

4,6

4,9

5.0

EI01

5,7

6,2

6,6

5.8

5,3

3,6

4,4

5.0

4,8

5,4

4,8

5.7

EI02

6,5

6,6

7,0

6.5

5,3

4,1

3,5

4.3

5,3

5,0

5,5

4.9

EI03

6,3

5,0

6,1

EI04

5,7

4,0

5,2

EI05

6,5

7,7

7,2

7.2

5,1

3,0

3,4

4.8

5,8

4,6

5,3

5.4

EI06

7,2

7,1

6,2

6.6

5,0

3,1

3,3

3.1

5,4

4,1

4,8

4.5

EI07

6,9

7,2

6,8

6.9

5,3

5,6

4,0

3.8

5,1

5,8

4,9

4.7

EI08

7,0

6,3

7,0

6.7

4,5

6,0

3,9

3.8

5,1

5,6

4,7

4.3

EI09

5,5

6,2

6,7

6.7

0,0

3,0

6,3

5.3

5,7

4,5

5,9

5.6

EI10

5,5

6,3

7,0

6.4

5,5

6,5

4,0

5.1

5,6

4,6

4.5

EI11

6,0

7,7

7,8

6.4

6,0

3,8

3,9

5.1

5,8

3,6

3,8

4.7

EI12

7,5

6,1

6,5

6.8

6,2

5,2

5,0

5.0

5,8

5,7

5,5

4.8

VL01

4,8

5,8

6,0

5.5

6,4

5,8

6,7

6.3

6,4

4,5

5,0

4.5

VL02

5,3

6,0

6,3

6.0

6,7

5,8

5,5

6.0

6,0

5,7

5,9

4.2

VL03

6,2

5,2

5,7

VL04

5,8

5,4

2006 2009 2014

Vocht

Nummer

Zuurgraad

Stikstof

2002

2006

2009

2014

2002

2006

2009

2014

2002

VL05

6,2

6,6

7,1

8.7

6,7

6,6

3,2

4.0

5,8

VL06

7,2

4,4

4,6

VL07

6,8

4,7

5,3

VL08

4,9

VL09

7,6

VL10

6,0

VL11

6,9

5,3

6,1

5.9

6,3

5,2

6,3

6.5

6,6 5,8

VL12

3,5

6,2

VL13

8,0

5,0

VL14

7,0

VL15

7,2

7,4

VL16

4,1

5,0

LI01

4,6

5,1

LI02

7,9

LI03

5,9

4,3

7.6

4,7

5,0

4.3

6,5

7,4

7.9

6,6 6,0

7,0

7.0

2,0

1,4

1.0

2,4

1,5

1.0

5.0

4,0

3,9

2.4

3,0

3,3

6.2

1,3

1,0

1.0

1,2

1,0

1.0

7.1

3,5

3,4

3.3

4,2

3,8

4.2

6.5

5,8

5,2

5.5

6,9

6,0

4.5

4.3

3,0

3,4

3.0

3,3

3,6

2.9

7,0

7.0

4,1

5,3

5.3

4,2

4,6

5.1

6,1

6.4

4,8

5,2

5.8

5,8

5.7

6.0

7,0

4,9

7,1

0,0 6,1

6,3

2006 2009 2014

6,9

Vochtindicatie Vrijwel alle opnames lagen in 2002 en 2006 binnen dezelfde vochtklasse. In absolute cijfers was vrijwel in alle opnames een indicatie naar nattere omstandigheden merkbaar. In enkele opnames was in 2006 een verdroging opgetreden (op basis van de gemiddelde Ellenberggetallen). Ze lagen in Bloksgoor, Eindegoor en Vlasroot. De reden voor de lokale drogere omstandigheden zou de aanwezigheid van diepe ontwateringsgrachten in de nabijheid van de opnames kunnen geweest zijn. In Vlasroot betreft het een opname in een recente aanplant, hierbij zou de evaporatie van het struweel een rol kunnen gespeeld hebben in de lagere vochtindicaties. In 2009 waren vrijwel alle opnames natter (hogere Ellenbergwaarden voor vocht). Dit was deels te wijten aan nattere klimatologische omstandigheden, maar wellicht ook door de verlanding van de ontwateringsgrachten. In Vlasroot was er binnen de opnames met verstruweling (VL13, VL14) een verdere verdroging. In 2014 treedt een stabilisatie op van de vochttoestand, slechts 13 van de 33 opnames zijn natter. De verschillen in absolute waarde liggen echter binnen dezelfde vochtklasse, zodat we niet van een significante vernatting (of verdroging) t.o.v. 2009 kunnen spreken. Zuurgraad In 2006 kwamen lagere zuurtegraadgetallen voor. Dit wees op een verzuring van de percelen door stagnatie van regenwater op de afgeplagde percelen. Een significante stijging in zuurtegraad (dus meer basischer worden) trad slechts op in 2 opnames, met name in Bloksgoor (BL04) en Eindegoor (EI08). In 2009 was er een tendens naar lichte verzuring in Vlasroot. Ook in Eindegoor was een verzuring merkbaar. Dit had wellicht te maken met de stagnatie van (zuur) regenwater. In 2014 is een duidelijke verzuring opgetreden in het ven in Bloksgoor. Ook in enkele laaggelegen percelen in Eindegoor is er een verzuring merkbaar. In Vlasroot is er een verdere verzuring opgetreden in de lager gelegen graslanden rond de plas (VL05 en VL08). Stagnerend regenwater dat voor een verzuring zorgt, is hier wellicht de oorzaak van, maar kan eenvoudig verminderd worden door het gering ondieper maken van de aanwezige begreppeling of het plaatsen van een blokstuw. Stikstofindicatie In vrijwel alle opnames traden in 2006 verlaagde stikstofwaarden op. De afwezigheid van bemesting en afplagging van de voedselrijke toplaag was wellicht de oorzaak van de verlaagde waarden.

Verhoogde stikstofwaarden kwamen in 2006 voor in 3 opnames, met name in Bloksgoor en Eindegoor. In Bloksgoor betrof het een opname op een nieuwe talud met ruigteontwikkeling tot gevolg (BL04). In Eindegoor traden in 50% van de opnames licht verhoogde stikstofgetallen op. De reden van deze verhoging was niet duidelijk. In 2009 waren in 60% van de opnames de stikstofwaarden in Bloksgoor t.o.v. 2006 verhoogd, maar binnen dezelfde klasse. In Eindegoor en Vlasroot traden lokaal wat verhogingen op, maar deze waren miniem. In de Litse heide was een lichte verhoging van de stikstofwaarden merkbaar in 2/3 van de opnames. Dit heeft wellicht te maken met natuurlijke successie en strooiselophoging. In 2014 is er een stijgende stikstofindicatie in Bloksgoor t.h.v. het ven. Indien we hier de absolute cijfers vergelijken met 2002, dan is er een opmerkelijke stijging in BL01 en BL04. Deze opnames liggen resp. nabij een akker en op het talud. Het talud is inderdaad gedurende de jaren sterk verruigd en verbost (recent werd wel gekapt, maar het takkenhout werd niet verwijderd). In de graslanden in Bloksgoor is op de laagst gelegen delen ook een verhoogde stikstofindicatie t.o.v. 2009. Hier werd in 2009 runderdrijfmest gebruikt, en wordt vanaf 2011 ruwe stalmest gebruikt. T.o.v. 2002 is er wel in alle graslanden in Bloksgoor een verlaging van de stikstofwaarden opgetreden. In Eindegoor is vrijwel in alle graslanden een verlaging van de stikstofwaarden opgetreden. Hier is een 0-bemesting van toepassing. In Vlasroot en Litse Heide zijn er enkele percelen met verhoogde stikstofwaarden, het betreft de oever van de plas, een brandnetelruigte, een loofbos op een voormalige dennenaanplant en een grasland (VL015). De zone van het grasland wordt bemest met ruwe stalmest. De brandnetelruigte was in 2009 ook al een ruigte, maar de zone werd in 2009, 2010 en 2011 bemest met runderdrijfmest en vanaf 2012 met stalmest. Sinds 2009 treden dan ook verhoogde stikstofwaarden op.

4.5. BWK-typering 4.5.1. Bespreking van de BWK-types Tabel 21 geeft een overzicht van de voorkomende BWK-types in het studiegebied. Tabel 21. Voorkomende BWK-types in het studiegebied, op basis van veldkartering (2014). BWKeenheid Ae AeAe+hj Ae+mr Bs Cgb Ha Hab+ Hj HjHjb Hp Hp+ Hp+hjb Hp+hjHpr+hj Hpr++hj-

Eindegoor Litse -Bloksgoor Heide x x x

Vlasroot x x

x x

x x x

x x x x x x

x x

x x x x

BWKeenheid

Omschrijving

Eindegoor Litse -Bloksgoor Heide

(soortenrijk) en lokaal Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en/of microrelïef (soortenrijk) en Pitrus Hr Verruigd grasland Hx Zeer soortenarme, ingezaaide graslanden Kb(*) Bomenrij Kh(*) Houtkant Mr+hj Phragmition-vegetatie met Pitrus Mrb+hj+ms Phragmition-vegetatie met boomof struikopslag, met Pitrus en elementen van zuur laagveen N Loofhoutaanplant Ppmb Aanplant van Grove den met ondergroei van struiken en bomen Qb Eiken-Berkenbos Se Kapvlakte Sf Eutroof wilgenstruweel Sgb+kb Bremstruweel met boomopslag en bomenrij Hpr++hj

Ae AeAe+hj Ae+mr

Vlasroot

x x x x x x

x x x

x x x x x x

Eutrofe plas Eutrofe plas (droog) Eutrofe plas met Pitrus Eutrofe plas met Riet

Eutrofe plassen komen in het studiegebied voor in alle deelgebieden. Meestal treedt een oevervegetatie van Pitrus op, soms ook van Grote lisdodde en Riet. In sommige delen is er een sterke struweelopslag van hoofdzakelijk wilg (bv. Bloksgoor ten oosten van het ven). Een watervegetatie ontbreekt meestal, al komt Witte waterlelie in Bloksgoor voor. Recent (2012) werd een plas gegraven in de Litse Heide. De vegetatie is er nog niet ontwikkeld wegens de recente werkzaamheden. Bs

Akker op zandige bodem

Akkers op zandige bodem (bs) komen in de 3 deelgebieden voor. De hoofdteelt is maïs, maar tevens worden aardappelen en graan geteelt. Cgb

Droge struikheidevegetatie boomopslag

met

struik-

Een droge struikheidevegetatie is aanwezig in Vlasroot. Er treedt beperkte boomopslag van hoofdzakelijk Berk, maar ook Den op. Ha Hab+

Struisgrasvegetatie op zure bodem Struisgrasvegetatie op zure bodem met struikof boomopslag

In de Litse heide bevinden zich 2 graslanden met een zure, relatief schrale graslandvegetatie. Een grasland kent een struweelopslag met soorten als Berk, Amerikaanse vogelkers, Wilg en Den. Ook Brem komt voor. Hj

Vochtig, licht bemest grasland gedomineerd door Pitrus

Hj-

Vochtig, licht bemest grasland gedomineerd door Pitrus (fragmentair)

Hjb

Door Pitrus gedomineerd grasland met boom38

of struikopslag Door Pitrus gedomineerde graslanden (hj) komen hoofdzakelijk voor in Vlasroot. We treffen ze aan op de afgeplagde delen. Soms treedt reeds een verbossing op (hjb), wat voorkomt in de Litse Heide op een uitgegraven zone met aanpalend grasland. Er komen vrijwel geen andere soorten voor, aangezien Pitrus dominant optreedt. In Eindegoor treden lokaal zones op met veel Pitrus, maar over de volledige oppervlakte werd dit als hj- gekarteerd. Hp Hp+ Hp+hjb Hp+hjHpr+hj Hpr++hjHpr++hj

Soortenarm permanent cultuurgrasland Soortenarm permanent cultuurgrasland met relicten van halfnatuurlijke graslanden Zeer soortenarm permanent cultuurgrasland met Pitrus en opslag (van Wilg) Soortenarm permanent cultuurgrasland met weinig Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en/of microrelïef en Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en/of microrelïef (soortenrijk) en lokaal Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en/of microrelïef (soortenrijk) en Pitrus

Deze graslandtypes worden overwegend gedomineerd door Gestreepte witbol. Andere soorten die er kunnen voorkomen zijn Witte klaver, Kruipende boterbloem, Veldzuring en andere grassen zoals Ruw beemdgras en Veldbeemdgras. Soms komt Pitrus veelvuldig voor (hpr+hj) in de laagtes, soms lokaal (hp+hj-). Indien er veel microreliëf in het terrein aanwezig is, zoals in Eindegoor en Bloksgoor wordt het perceel als hpr aangeduid. Soortenarme cultuurgraslanden met elementen van halfnatuurlijke graslanden komen voor in de Litse Heide. Het betreft graslanden op een voormalig afgeplagde zone. Soorten die er voorkomen zijn o.m. Gestreepte witbol als dominante grassoort, Echte koekoeksbloem, Pinksterbloem, verschillende russen, e.d. Hr

Verruigd grasland

Deze graslanden zijn verlaten, voordien intensief begraasde en bemeste weilanden of hooilanden met dominantie van Akkerdistel en Grote brandnetel. Dit type komt voor in Vlasroot nabij een recente loofhoutaanplant. Hx

Zeer soortenarme, ingezaaide graslanden

Deze graslandtypes komen in de Litse heide voor. Het betreft ingezaaide graslanden met Engels of Italiaans raaigras, die slechts een tijdelijk karakter als grasland hebben. De bloeirijkdom en het soortenaantal is laag. Kb(*)

Bomenrij

Bomenrijen komen voor in de drie deelgebieden. De boomsoorten die erin voorkomen zijn hoofdzakelijk Ruwe berk, Wilg, Linde, Populier en Zomereik. Kh(*)

Houtkant

Houtkanten komen voor in alle deelgebieden. De samenstellende soorten zijn voornamelijk Wilg en Berk, maar in Vlasroot komt een gemengde houtkant voor met Zomereik, Berk, Wilg, Ratelpopulier, Wilde lijsterbes en Sporkehout. Mr+hj Mrb+hj+ ms

Phragmition-vegetatie met Pitrus Phragmition-vegetatie met boomof struikopslag, met Pitrus en elementen van zuur laagveen

Phragmition-vegetaties komen voor in Eindegoor. Het betreft enerzijds een brede slootvegetatie met Lisdodde en Pitrus (mr+hj), anderzijds een Lisdodde- en Pitrusvegetatie met elementen van een laagveenvegetatie (Mrb+hj+ms). Soorten die naast de reeds vermelde voorkomen zijn o.m. Veenpluis, Waternavel, Moerasstruisgras, Tormentil en Snavelzegge. N

Loofhoutaanplant

Loofhoutaanplanten komen op verschillende percelen voor in Vlasroot. Het betreft gemengde aanplanten van o.m. Ruwe berk, Sporkehout, Wilde lijsterbes en Zomereik, met opslag van voornamelijk Vlier en Braam. Ppmb

Aanplant van Grove den met ondergroei van struiken en bomen

In Vlasroot en Litse heide komen dennenaanplanten van Grove den voor met een goed ontwikkelde struiken boomlaag met o.m. Wilde lijsterbes, Sporkehout, Ruwe berk en Zwarte els. In de kruidlaag komen abundant varens en Bochtige smele voor. Qb

Eiken-Berkenbos

Op een nog in 2006 zijnde kapvlakte in Vlasroot heeft zich nu een Berkenbos ontwikkeld. De kruidlaag wordt gedomineerd door Adelaarsvaren, maar ook andere soorten zoals verschillende mossoorten, en een ontwikkelde struiklaag van o.m. Zomereik, Wilde lijsterbes, Sporkenhout,… is aanwezig. Se

Kapvlakte

Een kapvlakte (se) komt voor in Vlasroot. Er is een massale aanwezighedi van varens, naast soorten als Rankende helmbloem (storingssoort) en Braam. Sf

Eutroof wilgenstruweel

Er heeft zich een wilgenstruweel ontwikkeld op een voormalig verboste pitrusruigte in Vlasroot. De zone sluit aan op een pitrusruigte en moeraszone. Sgb+kb

Bremstruweel met boomopslag en bomenrij

In Vlasroot is een bremstruweel onder bomen (Zomereik en Wilg) aanwezig.

4.5.2. Evolutie van de BWK-typen In 2002 werd voor het gebied waar binnen de ruilverkaveling maatregelen tot landinrichting zijn uitgevoerd op perceelsniveau een BWK-typering uitgevoerd. In 2006 en 2009 werd voor het volledige gebied een analoge BWK-typering en kartering uitgevoerd. Dit werd herhaald in 2014 (tabel 22).

Tabel 22. Evolutie in BWK-eenheden (2002-2006-2009-2014). BWKeenheid Ae AeAe+hj Ae+mr Bs Cgb Ha Hab+ Hj Hj-

Hjb Hp HpHp+ Hpr Hp++hj

Hp+hj Hp+hj-

Hp+hjb

Hpr+hj Hpr++hj Hpr++hj Hr Hx Hu Ku Mr+hj

Omschrijving Eutrofe plas Eutrofe plas (droog) Eutrofe plas met Pitrus Eutrofe plas met Riet Akker op zandige bodem Droge struikheidevegetatie met struikof boomopslag Struisgrasvegetatie op zure bodem Struisgrasvegetatie op zure bodem met struikof boomopslag Vochtig, licht bemest grasland gedomineerd door Pitrus Vochtig, licht bemest grasland gedomineerd door Pitrus (fragmentair) Door Pitrus gedomineerd grasland met boomof struikopslag Soortenarm permanent cultuurgrasland Soortenarm permanent cultuurgrasland (fragmentair) Soortenarm permanent cultuurgrasland met relicten van halfnatuurlijke graslanden Weilandcomplex met veel sloten Soortenrijk permanent cultuurgrasland met relicten van halfnatuurlijke graslanden en met Pitrus Zeer soortenarm permanent cultuurgrasland met Pitrus Soortenarm permanent cultuurgrasland met weinig Pitrus Zeer soortenarm permanent cultuurgrasland met Pitrus en opslag (van Wilg) Weilandcomplex met veel sloten en+of microrelïef en Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en+of microrelïef en Pitrus Weilandcomplex met veel sloten en/of microrelïef (soortenrijk) en lokaal Pitrus Verruigd grasland Zeer soortenarme, ingezaaide graslanden Mesofiel grasland Ruigte Phragmition-vegetatie met Pitrus

Oppervlakte 2002 ha % 0,65 0,34 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 126,37 66,44

Oppervlakte 2006 ha % 1,40 0,74 0,11 0,06 3,33 1,75 0,00 0,00 106,69 56,09

Oppervlakte 2009 ha % 1,35 0,71 0,11 0,06 3,19 1,68 0,00 0,00 106,13 55,80

Oppervlakte 2014 ha % 0,77 0,41 0,11 0,06 2,74 1,44 0,87 0,46 113,90 59,88

0,00

2,96

1,56

3,15

1,65

0,00

1,24

0,65

1,29

0,68

0,00

0,97

0,51

1,01

0,53

7,54

3,96

0,55

0,29

0,69

0,36

0,097

0,05

0,00

0,62

0,33

2,83

1,49

0,68

0,36

1,29

0,68

0,36

21,63

11,37

22,76

11,94

18,09

9,51

14,01

7,36

0,00

2,82

1,49

0,00

1,01

0,53

1,38

0,73

13,27

6,97

0,00

1,00

0,53

0,96

0,51

0,00

0,68

0,36

0,00

1,34

0,71

4,59

2,41

0,00

4,90

2,57

4,70

2,47

4,89

2,57

0,00

1,15

0,61

0,00

4,72

2,48

1,12

0,59

0,99

0,53

0,00

0,28

0,15

2,28

1,20

0,00

5,65

2,97

7,49

3,94

0,22

0,11

0,21

0,11

0,08

0,04

7,02

3,69

23,12

12,15

19,77

10,39

8,70

4,57

2,23 0,00

1,17 0,00

0,00 1,24

0,00 0,65

0,00 0,00

0,00

0,58

0,30

0,55

0,29

0,58

0,30

BWKeenheid

Mrb+hj +ms-

Mrb+hj +ms N Qb QbPpa Ppmb Se Sf Se+cg-

Omschrijving Phragmition-vegetatie met boomof struikopslag, met Pitrus en elementen van zuur laagveen Phragmition-vegetatie met boomof struikopslag, met Pitrus en elementen van zuur laagveen Loofhoutaanplant Eiken-Berkenbos Eiken-Berkenbos (fragmentair) Aanplant van Grove den zonder ondergroei Aanplant van Grove den met ondergroei van struiken en bomen Kapvlakte Eutroof wilgenstruweel Kapvlakte met elementen van droge Struikheidevegetatie

Oppervlakte 2002 ha %

Oppervlakte 2006 ha %

Oppervlakte 2009 ha %

Oppervlakte 2014 ha %

0,00

1,01

0,53

0,00

0,97

0,51

1,04

0,55

0,00 0,35 0,00

0,00 0,18 0,00

3,90 0,00 0,00

2,05 0,00 0,00

3,75 0,00 1,78

1,97 0,00 0,94

3,51 4,27 0,00

1,85 2,24 0,00

14,10

7,41

2,70

1,42

0,00

3,60

1,89

8,69

4,57

3,74

1,97

0,00 0,00

1,86 0,00

0,98 0,00

2,60 0,00

1,37 0,00

0,31 0,34

0,16 0,18

0,00

2,86

1,50

0,00

Kapvlakte met droge Struikheidevegetatie (Se+Cg-) Kapvlakte (Se) Aanplant van Grove den (Pp) Loofhoutbos (N of Qb) Moerasvegetatie (Mr) Soortarm (ingezaaid) grasland/akker (Hx) Mesofiel grasland (Hu)

2014

Verruigd grasland (Hr)

2009

Soortenrijk permanent cultuurgrasland (Hp+) Soortenarm permanent cultuurgrasland (Hp)

2006

Pitrusvegetatie

2002

Struisgrasvegetatie op zure bodem (Ha) Droge struikheidevegetatie (Cg) Akker op zandige bodem (Bs) Eutrofe plas (Ae) 0

60 80 100 Oppervlakte (ha)

120

140

Grafiek 1. Evolutie van de BWK-eenheden (2002-2014).

De maatregelen tot landinrichting blijken een duidelijke vermindering van akkers (bs) tot gevolg te hebben. Graslanden (h*) komen hiervoor in de plaats. Ook werden verschillende plassen (ae*) gegraven, dit in voormalige akker of Pitrusvegetaties (hj). Het aandeel is sinds 2006 licht verminderd, dit door verlanding met Pitrus. In Vlasroot werd een dennenaanplant (ppa) gekapt, waar nu een ontwikkeling naar Struikheidevegetatie (cgb) waar te nemen is of waar de kapvlakte is ontwikkeld naar loofhoutbos (qb). De nog resterende naaldhoutaanplanten vertonen een ontwikkeling naar een gemengde aanplant met loofhout en kruiden in de ondergroei (evolutie van ppa naar ppmb). Nieuwe aanplanten komen voor in Vlasroot (n) op voormalige akkers en ruig grasland (hr). Hier is sinds 2002 een evolutie waarneembaar met ontwikkeling van de struiklaag.

De soortenarme permanente cultuurgraslanden die nog in 2009 aanwezig waren zijn sterk in oppervlakte verminderd. Dit is te wijten aan de daling van Pitrusontwikkeling of naar een verbetering in biologische waarde (evolutie naar Hp+). Deze evolutie is vooral merkbaar in Eindegoor.

4.6. Effecten van beheer op vegetatie en fauna Tabel 23 geeft een overzicht van het uitgevoerde beheer sinds 2003 (voor de percelen die beheerd worden door het Agentschap voor Natuur en Bos) (ANB) in het studiegebied. Kaart 9 geeft deze beheerpercelen weer. Het beheer wordt uitgevoerd door landbouwers onder de gestelde voorwaarden.

Tabel 23. Overzicht van het beheer op de percelen in beheer bij ANB sinds 2003 in het studiegebied. Nr

Beheer tot en met 2003 Akker

Beheer in 2003

Beheer in 2004

Beheer in 2005

Beheer in 2006

Beheer in 2008

Beheer in 2009

Afgegraven akker, Beweiding, braak bekalking

Beweiding, bekalking

Beweiding, bekalking; scheuren, inzaaien met grasmengsel en bemesten na 1 juli

Geen verder beheer

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha Pitrus gemaaid en ter plaatse gestockeerd Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Beweiding

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Beheer in 2010

Beheer in 2011

Beheer in 2012

Beheer in 2013

Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting

Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting Beweiden na 15/5 Pitrusdelen omzetten naar weidemengsel met klaver+stalmest+ bekalken Beweiden na 15/5 Pitrusdelen omzetten naar weidemengsel met klaver+stalmest+ bekalken Beweiden na 15/5 Pitrusdelen omzetten naar weidemengsel met klaver+stalmest+ bekalken

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren stalmest

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren stalmest

Beweiden na 15/5 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren stalmest

Al enkele jaren braakliggen d grasland

Braak

Beweiding, bekalking

Akker

Braakliggende akker

Bemest en bekalkt, ingezaaid met grasmengsel; beweiding

Beweiding, bemesting na 1 juli

Beweiding, bekalking; scheuren, inzaaien met grasmengsel en bemesten na 1 juli Beweiding, bemesting na 1 juli, bekalking

Akker

Braakliggende akker

Bemest en bekalkt, ingezaaid met grasmengsel; beweiding

Beweiding, bemesting na 1 juli

Beweiding, bemesting na 1 juli, bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting

Akker

Braakliggende akker

Eén maaibeurt in september

Beweiding

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting

Akker

Afgegraven akker, braakliggend

Ingezaaid met grasmengsel (mislukt)

Bemest en ingezaaid met grasmengsel; beweiding

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Grasland

Braakliggend grasland

1 maaibeurt in juli

Beweiding

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Akker

Afgegraven akker, braakliggend

Geen beheer

Beweiding

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Moerassig e depressie

Moerassige depressie

Moerassige depressie, geen verder beheer

Moerassige Geen verder depressie, geen beheer verder beheer

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting Beweiding van 30/4 tot 15/6 met 1GVE, vanaf 15/6 met 3GVE/ha 0-bemesting Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Akker

Afgegraven akker, braakliggend

Geen beheer

Beweiding, gescheurd na 1 juli, bemest en bekalkt, ingezaaid met grasmengsel

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Al enkele jaren braakligge nd grasland

Braakliggend grasland

1 maaibeurt in juli

Beweiding, gescheurd na 1 juli, bemest en bekalkt, ingezaaid met grasmengsel

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha

Grasland

Braakliggend grasland

Beweiding

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha Pitrus gemaaid runderdrijfmest Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6

Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6

Beweiden na 15/5 ruwe stalmest in voorjaar

1xpitrus gemaaid+afgev Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt opslag rond ven verwijd. Pitrus gemaaid in 1xpitrus sept gemaaid+afgev Beweiden na Beweid met 15/5 schapen vanruwe stalmest in af 15/5 voorruwe stalmest jaar bekalkt Pitrus gemaaid in 1xpitrus sept gemaaid+afgev Beweiden na Beweid met 15/5 schapen vanruwe stalmest in af 15/5 voorruwe stalmest jaar bekalkt Beweid vanaf 1 maaibeurt in 15/5 juni 0-bemesting beweid na 15/6

Beweiden na 15/5 ruwe stalmest in voorjaar 1x pitrus gemaaid+afvoer Beweiden na 15/5 ruwe stalmest in voorjaar 1x pitrus gemaaid+afvoer Beweiden na 15/5 ruwe stalmest in voorjaar 1x pitrus gemaaid+afvoer 1xpitrus gemaaid+afgev Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt

1xpitrus gemaaid+afgev Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt 1xpitrus gemaaid+afgev Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt 1 maaibeurt in juni beweid na 15/6

Akker

Afgegraven akker, 1 maaibeurt in september

Beweiding

Akker

Afgegraven akker, 1 maaibeurt in september

Beweiding

Akker

Braakliggende akker

Grasland

met 3GVE/ha Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha 1/2 opp. Met stalmest Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha Runderdrijfmest Beweiding van 15/5 tot 1/6 met 1GVE, vanaf 1/6 met 3GVE/ha Runderdrijfmest

Weide gescheurd, geploegd, bemest en omgezet in akkerland met zomergraan (t.b.v.akkervogel s zoals veldleeuwerik, geelgors, boompieper)

Runderdrijfmest, geploegd en ingezaaid met zomergraan

Geplagd in Uitspreiden januari, sindsdien heidemaaisel, geen beheer verwijderen opslag bramen

Geen beheer gebeurd

0-beheer

1 maaibeurt in september

Maaien in eigen beheer met afvoer van maaisel na augustus

0-beheer

Verwijderen berkenopslag+stootbegrazi ng met schapen 0-beheer

Onderste helft gescheurd na 1 juli, bemest en bekalkt, ingezaaid met grasmengsel; beweiding Beweiding

Beweiding, bekalking

Beweiding en 2/3 van oppervlakte bemest met ruwe stalmest, begin 10m vanaf loop

Beweiding, bekalking

Beweiding

Ingezaaid met grasmengsel en bemest, beweiding

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting en bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Grasland, 1 maaibeurt in juni

Beweiding

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting en bekalking

Beweiding, bemesting, bekalking tss. 15/2 en 15/3

Grasland

Grasland, 1 maaibeurt in juni

Ingezaaid met grasmengsel en bemest, beweiding

Beweiding, bekalking

Beweiding, bemesting en bekalking

Dennenbo s

Dennenbos

Gekapt

Akker

Afgegraven akker, 1 maaibeurt in september

1 maaibeurt in september

bemest in febr gemaaid in juli nabeweid vanaf 15/7

beweid vanaf 15/5 1/2 opp. Ruwe stalmest op nat stuk ondiepe poel gegraven beweid vanaf 15/5 bemest

beweid vanaf 15/5 bemest+bekalkt

beweid vanaf 15/5 bemest nabeweid met 2 GVE/ha

beweid vanaf 15/5 bemest

bemest in febr gemaaid in juni nabeweid met 2 GVE/ha 2 maaibeurten van pitrus rond het ven runderdrijfmest wintergraan+10 %overwinteren groenbemester

bemest in febr gemaaid in juni nabeweid met 2 GVE/ha 1 maaibeurt van pitrus rond het ven bemest met stalmest wintergraan

3xstootbegrazing ts 1/7 en 20/8

0-beheer

1 maaibeurt+verwi jderen wilg+stootbegraz ing

1 maaibeurt in sept

Beweid vanaf 15/5 0-bemesting

beweid vanaf 15/5 bemest

Akker

Braakliggende akker, 1 maaibeurt in september

Ingezaaid met 1 maaibeurt (half Italiaans raaigras; juni), nadien 2 maaibeurten nabeweiding (half juni en augustus)

1 maaibeurt (half juni), nadien nabeweiding

Maaien, nabeweiding, biezen scheuren, bekalken, bemesten, inzaaien met Italiaans raaigras

Naaldbos

Gekapt, geplagd

Verwijderen opslag bramen

Uitspreiden heidemaaisel

Geen beheer gebeurd

Grasland

2 maaibeurten (half juni en augustus)

1 maaibeurt (half juni), nadien nabeweiding

Maaien en nabeweiding

E6 (=F 1)

Grasland

1 maaibeurt (september)

Beweiding

1 maaibeurt (half juni), nadien nabeweiding Beweiding

Maaien en nabeweiding

geploegd en ingezaaid met Italiaans raaigras maaien+afvoer Nabeweiding 3GVE/ha vanaf 1/8 0-beheer

stalmest beweid met 2GVE vanaf 15/mei maaien+afvoer na 1/6

verschralen dmv 2x maaien+afvoer Beweiden na 1/6 met 3GVE/ha

verwijderen van berkenopslag+stootbegr azing met schapen 0-bemesting beweid met 2GVE vanaf 15/mei 0-bemesting maaien+afvoer na 1/6

in augustus 2 maaibeurten+afv oer beweiden na 1/6

in augustus 1 maaibeurt in mei nabeweiding vanaf 15/5

3xstootbegrazing ts 1/7 en 20/8

0-beheer

ruwe stalmest beweiden vanaf 15/5 bekalken ruwe stalmest beweiden vanaf 15/5

ruwe stalmest beweiden vanaf 15/5

1/2 opp. poel geruimd

1 maaibeurt+afvoe r

1 maaibeurt in juli

4.6.1. Resultaten vegetatie en aanbevelingen voor beheer Volgende inrichtingsmaatregelen en onderhoudsbeheer werden genomen: Omzetten akkers naar grasland en beweiding/bekalking/bemesting  In Eindegoor werden enkele akkers omgezet naar grasland in 2004, 2005 of 2006 door inzaaien met een grasmengsel. Sommige akkers werden vooraf afgeplagd. De zone D3 werd in 2008 gescheurd en omgezet naar akkerland met zomergraan of wintergraan t.b.v. akkervogels.  Beweiding startte in 2004 en 2005. Beweiding (met runderen) gebeurde vanaf 15 mei of 30 april. Beweiding werd verdergezet in de zone A1-A5 met rundvee; en recent (vanaf 2012) in de zone B5 en B6 met schapen (vanaf 15/5). In de Litse Heide (C1) werd de beweidingsperiode recent (2012) aangepast (beweiding na 15/6 ipv na 15/5).  Alle graslanden kregen vanaf 2004 tot 2008 vrijwel jaarlijks een bekalking. Bekalking hield steeds een maximum van 2 ton/ha/jaar in. Daarna werd de bekalking toegepast op geselecteerde beheerpercelen in A3, A4 enA4 (Eindegoor) en B4, B5 en B6 (Bloksgoor).  Vrijwel alle graslanden kregen aanvankelijk een bemesting. De 'onderhoudsbemesting' werd vastgesteld op 200 kg N/ha per jaar. In Eindegoor wordt vanaf 2010 een 0-bemesting toegepast, maar de percelen A3, A4 en A5 kregen wel vanaf 2011 stalmest, evenals de beheerpercelen in Bloksgoor. Bemesting gebeurt ook nog steeds in de Litste Heide (niet over de volledige oppervlakte) en in Vlasroot. Runderdrijfmest werd toegepast in Bloksgoor in perceel B6 (noordelijk deel Bloksgoor) (2009), in D1 (2009-2010), D2 (2009-2010) en D3 (zone rond plas in Vlasroot) (2009-2011) . Het gebruik van kunstmest of biociden is niet toegestaan.  Sinds 2006 werden geen nieuwe graslanden meer ingezaaid. Maaibeheer Aanvankelijk werd geen maaibeheer uitgevoerd, m.u.v. de graslanden in E1, E2 en E4 (Vlasroot) (ingezaaide akkers en grasland), waar 1 tot 2 maaibeurten van het grasland worden uitgevoerd. In E1 gebeurt deze in september, in E2 in juli (eerder om te verschralen in mei/juni en augustus) en in E4 tot 2008 half juni (aanvabkelijk ook nog half augustus om te verschralen). Vanaf 2011 werd in alle graslanden van Eindegoor en in de meeste graslanden van Bloksgoor gemaaid om Pitrus te verminderen. Het maairegime varieert van 1x/jaar tot 2x/jaar met afvoer van het maaisel. Ook in Vlasroot werd Pitrus vanaf 2011 gemaaid in het grasland oostelijk van het ven (D2). De graslanden in de Litse Heide werden aanvankelijk beweid tot 2011, nadien werd in C1 een maaibeheer toegepast in juni, de andere graslanden kregen beweiding vanaf 15/5. Graven van plassen In voormalige akkers en grasland werden in Eindegoor plassen gegraven. In een voormalige akker (B5) en in een moerassige depressie (B4) werden plassen gegraven. Recent (2012) werd een plas in de laagste zone van C2 (Litse Heide) gegraven. Er werden in Vlasroot 2 plassen gegraven in een voormalige akker (E2) en grasland (D2). Sinds 2006 heeft zich aan de randen van de plassen Pitrus ontwikkeld. Kappen van dennenaanplant Op 2 percelen (D4 en E3) werden naaldhoutaanplantingen gekapt. Een gedeelte ervan werd afgeplagd in 2004 en 2005, Bramen werden verwijderd en in 2006 werd heidemaaisel uitgespreid op het terrein. In 2010 werd de opslag van Berk verwijderd en gebeurde een stootbegrazing met schapen. Ook in 2011 en 2012 werd 3 maal per jaar in D4 een stootbegrazing toegepast, in E3 enkel in 2011. Momenteel gebeurt er geen beheer meer in deze zones. Aanplant van loofhout In verschillende percelen op voormalig grasland werd gemengd loofhout aangeplant (o.m. Wilde lijsterbes, Ruwe berk, Sporkehout, Zomereik). Momenteel gebeurt geen verder beheer, tenzij het maaien van een deel van het voormalig grasland waar geen aanplant is gebeurd.

Verwijderen van houtige opslag In de loop der jaren ontwikkelde zich een houtige opslag in de zones zonder beheer. De sterkste verstruweling trad op in het ven in Bloksgoor (B4). Daarnaast is een sterke opslag van o.m. Berk en Den gebeurd in Vlasroot in de gekapte dennenaanplantingen (E3). Wilgenopslag trad ook verspreid op in Vlasroot en de Litse Heide, o.m. in E2 en C1 op de natte delen. Daarom werd de houtige opslag rond het ven in Bloksgoor in 2012 verwijderd, evenals wilgenopslag in E1. Resultaten: Omzetten akkers naar grasland en beweiding/bekalking/bemesting De voorheen omgezette akkers naar grasland waren in 2006 geëvolueerd naar een Witbolstadium. De meer recent ingezaaide graslanden (2005, 2006) vertoonden in 2006 nog kenmerken van het ingezaaid mengsel (bv. A1, A2, A4, B1). Nu kunnen er echter op het terrein duidelijke verschillen waargenomen worden. Wat betreft de niet ingezaaide akkers of voordien al grasland zijnde percelen (B2 en B3), is de situatie duidelijk geëvolueerd naar een gunstige situatie met een evolutie naar ‘Witbolgraslanden’. In 2014 is deze fase hier nog steeds aanwezig. Wellicht heeft de geringere afplagging voor een minder snelle evolutie naar Pitrusvegetaties in Bloksgoor in de zones B1-B3 (t.o.v. van de evolutie in Eindegoor) kunnen zorgen. De lager afgeplagde zones in het noordelijk deel van Bloksgoor kenden wel een uitbreiding met Pitrus. Hier werd dan ook vanaf 2011 of 2012 Pitrus 1x/jaar gemaaid. De lager gelegen graslanden (afgeplagde zones) in Eindegoor (A1-A5)) kenden allen een sterke uitbreiding met Pitrus. Het hier uitgevoerde maaibeheer vanaf 2011 om Pitrus te verminderen, gecombineerd met het achterwege laten van bemesting in enkele percelen, heeft echter wel zijn vruchten afgeworpen met een vermindering van Pitrus tot gevolg en een verhoging van de natuurwaarden met o.m. de sterkere ontwikkeling van Pinksterbloem, Echte koekoeksbloem en Reukgras. Vrijwel alle graslanden hebben hierdoor geen dominantie van Pitrus meer (met een verandering van vegetatietype naar meer soortenrijkere graslanden). Er wordt wel nog een beweiding toegepast (na 15/5). Het uitvoeren van een beweiding na 15/5, 1 à 2 maaibeurten op Pitrus met afvoer van het maaisel (in de laagste zones met meer Pitrus is 2x/jaar maaien aangewezen, in de hogere zones (A4 en A5) 1x/jaar) is daarom blijkbaar een goede beheeroptie om 1) Pitrus te verminderen, 2) de biologische waarde te verhogen. De praktijk wijst uit dat afvoeren van het maaisel niet strict nodig is, maar er wel toe kan bijdragen dat de toevoer van nieuw zaad naar de bodem wordt beperkt. Pitrus groeit met name vanaf de nazomer nog lang door vergeleken met de rest van de vegetatie. Maaien na 1 november is daarom het meest geschikt om de Pitrus binnen de perken te houden. Extra maaien is effectief om Pitrus terug te dringen. Het effect kan nog worden versterkt door over de vorst de pollen diep af te maaien. Door de inwerking van de vorst in het hart van de Pitrus worden de planten extra uitgeput. Begrazing werkt alleen als het intensief en in een jong groeistadium gebeurt, bijvoorbeeld als nabeweiding na een maaibeurt. De beweiding dient om continu de hergroei weg te nemen en de planten verder uit te putten. De beste resultaten worden behaald met (qua gewicht) lichte soorten zoals schapen, bijvoorbeeld Soayschapen. (Shetland)Pony‟s kunnen een goed alternatief zijn. Pitrus in een ouder groeistadium wordt door vee nauwelijks gegeten. Begrazing door rundvee en paarden heeft het risico op uitbreiding van Pitrus vanwege beschadiging van de zode door betreding waardoor Pitrus makkelijk kan kiemen. Schapen beschadigen de zode nauwelijks, ook niet als het nat is. Inscharen van pony‟s moet ook niet gebeuren als het te nat is (Oosterveld & Minnema 2011). De voorkeur in Bloksgoor in de percelen B5 en B6 voor het gebruik van schapen is dus een goede keuze. Momenteel worden in de percelen A1, A2 en A3 (Eindegoor) rundvee gebruikt. Hier zorgt echter het maaien van Pitrus voor een goede terugdringing van de soort, zodat toch overwogen kan worden om te blijven begrazen met rundvee. Het maaien van Pitrus dient dan wel nog steeds te gebeuren met de huidige frequentie in Eindegoor. Om snellere resultaten te bekomen in Bloksgoor (vooral in de percelen B3 en B5 waar geen bekalking wordt aangeraden, zie verder) zou Pitrus 2x/jaar kunnen gemaaid worden, eenmaal in de winter en nadien nog 1x (voor de beweiding wordt ingezet, zodat de jonge scheuten van Pitrus wel gegeten worden). In Vlasroot blijkt voor de graslanden die een bemesting krijgen en sinds 2004 beweid worden (D1, D2), zich bevinden in een voedselrijk stadium met een lage soortenrijkdom. Sinds 2006 is echter de

aanwezigheid van de ingezaaide soorten merkbaar verminderd en is nu meer een evolutie naar Witbolgraslanden op de voedselrijkere delen (zone D2) en graslanden op armere gronden (met o.m. Schapenzuring en Gewoon struisgras) (in zone E1) merkbaar. De nog voedselrijke situatie (door in- en afspoeling van de omringende akkers), gecombineerd met de continue bemesting sinds 2003 en het achterwege blijven van een verschralend maaibeheer is hier de oorzaak van de hogere voedselrijkdom van de graslanden en het blijven steken in de Witbolfase. Er wordt wel gemaaid in juni, maar voor de botanische ontwikkeling naar soortenrijkere graslanden is deze maaidatum te laat. Om verschraling te veroorzalen zou reeds vanaf half mei moeten gemaaid worden. Deze zone is avifaunistisch echter van belang (zie verder, met o.m. broedende Wulp), zodat vroeg maaien niet gecombineerd kan worden met de avifaunistische doelstellingen. Het toedienen van een licht dosis ruwe stalmestgift kan wel de ontwikkeling van Pitrus verminderen, vooral dan in de zone D1 en D2. Hier kan de bemesting verdergezet worden. Er moet dus rekening gehouden worden met het feit dat de botanische doelstellingen en resultaten niet optimaal zijn door 1) het niet vroeg maaien (pas in juni) en 2) het toedienen van bemesting. Pitrus wordt nu 1x gemaaid, eventueel kan om deze soort terug te dringen de eerstvolgende 2-3 jaar 2x gemaaid worden per jaar, om nadien terug naar 1x/jaar over te schakelen. Bemesting wordt niet toegepast in Eindegoor in de delen A1 en A2, en in Vlasroot in de graslanden E1, E2 en E6. Ook de gekapte percelen en de loof- en dennenhoutaanplantingen worden niet bemest. Al de andere graslanden en de akker D3 in Vlasroot worden bemest. Hoewel bemesting uitgevoerd wordt met stalmest, zijn er een aantal percelen waar beter geen bemesting meer zou uitgevoerd worden omwille van de botanische doelstellingen. Bemesting wordt bij voorkeur achterwege gelaten in de percelen A1, A2 en A3 (Eindegoor), B3, B4, B5 (Bloksgoor), C2 en C3 (Litse Heide), E1, E2, E3 en E4 (Vlasroot). Het betreft hier graslanden met reeds een ontwikkeling naar soortenrijk grasland en/of een jarenlange nulbemesting (A1, A2, A3, C1, E1, E2), struikheidevegetaties (E3), omgevende graslanden rond een vengebied (B3, B4 en B5) of een goede potentie met zure graslandvegetaties (bv. E1 en delen van C2). De bekalking die toegepast werd, heeft voor het terugdringen van Pitrus weinig resultaten opgeleverd (resultaten tot 2009). Nochtans wordt in de literatuur aangeraden om te bekalken vanaf een pH van 4.8 om Pitrus terug te dringen (Oosterveld & Minnema 2011). Bekalking gebeurt bij voorkeur met een langzaam werkende, grofkorrelige kalkmeststof. Bijkomende bekalking wordt echter in bepaalde percelen niet aangeraden. Bekalking in Bloksgoor in de zone B3, B4 en B5 is zeker af te raden, gezien het voorkomen van (zure) laagveenvegetaties in Bloksgoor in het aanpalend perceel B4 (zure laagveenvegetatie in ven) (bekalking werd toegepast in 2012 en 2013 en is dus hier zeker af te raden wegens aanwezigheid van zuurminnende en dus kalkmijdende (Rode lijst)soorten als Veenpluis). Ook in de Litse heide zijn kalkmijdende vegetaties aanwezig in de percelen C2 en C3. In de Litse Heide werd in 2013 op perceel C2 bekalkt, wat negatief is, gezien de aanwezigheid van zuurteminnende vegetaties hier. Ook voordien werden in de Litse Heide (ook op andere beheerpercelen) bekalking toegepast. Dit moet zeker in de percelen C2 en C3 vermeden worden. In C1 zijn geen waardevolleve zuurminnende vegetaties aanwezig, zodat hier evenwel nog een bekalking zou toegepast kunnen worden. Ook in Vlasroot komen waardevolle zuurteindicerende vegetaties voor (zure graslanden en Struikheidevegetaties), zodat bekalking hier niet gewenst is (dit gebeurt momenteel niet meer in de betreffende zones). Maaien van graslanden Maaibeheer (met afvoer van veel N) en eventuele nabeweiding houdt de vegetatie laagproductief. Dit komt in het studiegebied duidelijk naar voor in een aantal percelen in Vlasroot, waar reeds vertrokken is van een graslandsituatie, en waar bemesting achterwege gelaten werd (bij smmigen enkel in de aanvangsjaren). Werden er vooraf 2 maaibeurten uitgevoerd i.p.v. 1 of geen maaibeurt, dan heeft dit een duidelijke verschralende invloed op het grasland. Graslanden die vooraf 1 of 2 maaibeurten per jaar gekregen hebben, en nadien een beheer als weiland (beweiding) of hooiweide (1 maaibeurt mei of half juni en nadien nabeweiding) zonder bemesting en bekalking, vertonen duidelijk een voedselarmere en soortenrijkere vegetatie. Het betreft de percelen E1 en delen van E2. Om een verschraling te verkrijgen van de voedselrijkere graslanden, zou de eerste maaibeurt optimaal vroeg moeten zijn, reeds vanaf midden mei en dit gedurende de eerstvolgende 2-3 jaren. Nadien kan

overgeschakeld worden op een latere datum. Daarom wordt voorgesteld om bij voorkeur vroeg te maaien, waar dit avifaunistisch niet voor conflicterende situaties zorgt. Dit vroeg maaien (midden mei) kan in de percelen C1 (i.p.v. in juni). Nabeweiding kan dan vanaf 15/5 gebeuren. Bijkomend zou er in de percelen C2 en C3 gemaaid moeten worden (worden nu niet gemaaid, maar omwille van de relatief goede uitgangssituatie zou pas gemaaid moeten worden vanaf juli). Ook perceel D1 dat nu niet gemaaid wordt, zou best gemaaid worden in analogie met het aanpalend grasland (te maaien in juni, nadien nabeweiding). De andere huidig gemaaide percelen krijgen een latere maaibeurt (juni, juli of september). Graven van plassen Er werden een aantal nieuwe plassen en vennen gegraven in voormalig intensief gebruikte graslanden of akkers (Eindegoor, Bloksgoor, Vlasroot en recent in de Litse Heide). In alle gevallen kon geen oligotrofe of mesotrofe plas met de daarbij horende vegetaties bekomen worden. Competitieve soorten zoals Pitrus, Riet en/of Grote lisdodde domineren langs de oever. De poel in perceel C1 in de Litse Heide vertoont een oevervegetatie van o.m. een sterke dominantie met Pitrus met langs de randen opslag van Wilg. De poel is voedselrijk, o.m. door de lage ligging en instroom van meststoffen vanuit de aanpalende akkers. Sinds 2006 is een grotere wateroppervlakte ingenomen door Pitrus en Wilg. De recent gegraven plas in de Litse Heide (C2) is nog in recente ontwikkeling. De plassen in de moerassige depressie (B4) vertonen een vegetatie van laagvenen met natte heidesoorten en venoeversoorten zoals Tormentil en Veenpluis. De evolutie is er positief, alhoewel de lage ligging negatieve invloeden van de hoger liggende akkers kan bewerkstelligen. Sinds 2006 is er wel een sterke verbossing merkbaar (met Wilg in het moeras zelf en Berk aan de westelijke rand). Ook de ontwikkeling van Grote lisdodde of Pitrus is hier sterk toegenomen sinds 2006. Kappen van dennenaanplant Het kappen van dennenaanplantingen in Vlasroot, gevolgd door afplagging en uitstrooien van heidemaaisel heeft een duidelijke positieve invloed met ontwikkeling van Struikheidevegetaties als gevolg gehad. De afgeplagde en met heidemaaisel bedekte terreinen vertonen een evolutie naar Struikheidevegetatie. Er treedt reeds opslag op van o.m. Ruwe berk, Den en Zomereik. Deze evolutie is sterker geworden vanaf 2006 tot en met 2009 wegens het achterwege blijven van een beheer. Nadien werd wel eenmalig de opslag verwijderd en werd een stootbegrazing toegepast gedurende 2 jaar. Sinds 2012 wordt weer een nulbeheer toegepast, met als resultaat een toenemende struweelopslag. Het tijdig verwijderen van de opslag is dus noodzakelijk. De niet afgeplagde delen die enkel gekapt werden, vertonen een evolutie naar loofhoutstruweel, met o.m. als soorten Zomereik, Sporkehout, Ruwe berk, Wilde lijsterbes en met in de ondergroei o.m. Bramen en varens. Aanplant van loofhout Er treedt reeds een evolutie op naar bos. De voormalige graslandsoorten zijn vrijwel niet herkenbaar meer in de percelen. Het niet-beplante deel is ruig, met lokaal t.h.v. de bomenrij Grote brandnetel en Distels. Hier hoeft echter geen verder beheer gevoerd te worden.

4.6.2. Resultaten fauna Voor de avifauna en de herpetofauna werden monitoringrapporten opgesteld. Voor de herpetofauna werden inventarisaties uitgevoerd in 2001, 2006 en 2009. De monitoringrapporten bespreken reeds uitgebreid de vastgestelde evoluties tussen de beide inventarisatiejaren en leggen verbanden met het gevoerde beheer. Voor de bespreking hiervan binnen dit rapport willen we dan ook verwijzen naar de desbetreffende monitoringrapporten.

Naar aanleiding van de vegetatiemonitoring en de tijdens deze veldkarteringen gedane waarnemingen, kunnen nog enkele bijkomende vaststellingen en suggesties gedaan worden. 4.6.2.1. Avifauna

Toetsing aan de S-IHD – AGNAS – Vlaams niveau Het gebied behoort tot de SBZ-V ‘Arendonk, Merksplas, Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout’ (BE2101538). Het gebied ligt niet binnen SBZ-H. Binnen het Vogelrichtlijngebied zijn er 2 ecotoopclusters: 1) droge bossen en 2) mozaïekrijk weidevogelgebied met kleine landschapselementen (bermen, houtkanten, hagen, veldbosjes, hoogstamboomgaarden, perceelsrandbegroeiingen, sloten, struwelen, poelen en waterlopen) en natte graslanden. Binnen het monitoringproject is het mozaïekrijk weidevogelgebied met kleine landschapselementen en natte graslanden van belang. Binnen de S-IHD gelden voor de ecotoopcluster ‘weidevogelgebied met kleine landschapselementen en natte graslanden’ volgende doelstellingen: ‘Globaal hebben de graslandcomplexen een open tot halfopen karakter, met een rijk en gevarieerd prooiaanbod aan ongewervelden, visjes, amfibieën, kleine zoogdieren en zangvogels. Lokaal is er een dicht netwerk van KLE’s en structuurrijke overgangen naar aansluitende natuurcomplexen. Naast soorten die in nat grasland broeden vinden soorten die in natte graslanden foerageren zoals kemphaan, regenwulp, zwartkopmeeuw, grote zilverreiger, roerdomp, bruine kiekendief en doortrekkende en overwinterende eendensoorten zoals bergeend, krakeend, kuifeend, pijlstaart, slobeend, smient, tafeleend en wintertaling er ook een plaats. Het gebied is tevens van belang voor doortrekkende en overwinterende bruine en blauwe kiekendief (bruine kiekendief ook als broedvogel). De kleinschalige agrarische landschappen die aansluiten op heidegebieden vormen belangrijke foerageergebieden voor blauwe kiekendief en korhoen. Boomleeuwerik verkiest het half-open cultuurlandschap in kleine opgaande begroeiingen of boomgroepen op kale of schaars begroeide bodem. Het netwerk van KLE’s vormt ook leefgebied voor vleermuizen spec. en kamsalamander.’ Bijlage 1 geeft de doelstellingen (S-IHD) weer per soort voor het ‘mozaïekrijk weidevogelgebied met kleine landschapselementen en natte graslanden’ binnen de SBZ-V ‘Arendonk, Merksplas, OudTurnhout, Ravels en Turnhout’.

Ook in de herbevestiging van de agrarische gebieden is als voorwaarde gesteld om gebieden in te richten als weidevogelgebied. Op Vlaams niveau is grutto als soort voor het gebied van belang. Evaluatie Bij de monitoring van de avifauna werd vastgesteld dat de Rietgorsgroep met Rietgors en Blauwborst, een belangrijke winst heeft geboekt m.b.t. het aantal broedparen, en dit in het gebied BloksgoorEindegoor. De oorzaak hiervan is te zoeken bij de aanleg van moerasbiotopen in deze zones en de vegetatie-evolutie die deze de afgelopen jaren hebben gekend (van vrijwel vegetatieloos naar mozaïekpatroon van verlandingsvegetaties, struikopslag, pitrusruigte, slik en open water). Dit is net het biotoop dat beide soorten vooral verkiezen. Echter bij de vegetatiemonitoring in 2009 van deze terreinen werd vastgesteld dat er op diverse plaatsen reeds een sterke verbossing met vooral wilg optreedt, maar deze werd wel in 2012 gekapt (t.h.v. het ven in Bloksgoor). Hetzelfde fenomeen werd vastgesteld in de ontboste strook van Vlasroot. Ook hier treedt, zelfs na verwijderen van de berkenopslag in 2010, terug een sterke verbossing met vooral Ruwe berk op. Het door ontbossing geschikt gemaakte biotoop voor Boomleeuwerik en Boompieper, nl. een open bostype of bosrand op zandig terrein, groeit vrij snel terug dicht waardoor het terug ongeschikt zal worden voor deze soorten. Het regelmatig verwijderen van de opslag (1x/5-6 jaar) dient dan ook te gebeuren.

Met betrekking tot de weidevogels werd tijdens de vegetatie-inventarisatie in 2009 vastgesteld dat vrijwel alle graslanden een hoge en productieve vegetatie hadden (vooral raaigras-, pitrus- en witbolvegetaties). Nu is deze pitrusontwikkeling sterk teruggedrongen, door het uitgevoerd maaibeheer. De vegetatieontwikkeling is echter nog zeer productief voor een aantal weidevogels. Een dergelijke vegetatie is wel geschikt als schuilplaats (dekking) voor kuikens, maar niet als foerageergebied. Een belangrijk aspect is tevens de aanwezigheid van voldoende bodemleven. Hiertoe dient een lichte bemesting toegepast te worden. Het afwegen van botanische en avifaunistische doelstellingen is dan ook van belang. Binnen het gebied zijn zones aanwezig waar bemesting volledig achterwege zou gelaten moeten worden omwille van de botanische doelstellingen en resultaten die al behaald zijn door het uitgevoerd beheer (maaibeheer of beweiding). Daarom wordt voorgesteld om de nu belangrijke gebieden voor avifauna prioriteit te geven inzake een avifaunistisch toegespitst beheer, zoals in de zone rond de plas in Vlasroot (broedgeval van Wulp). Andere zones moeten verder gevrijwaard worden van een interne bemestingsdruk, zoals de zones met een ontwikkeling van schralere (droge) graslandvegetaties (Vlasroot E1 en delen van Litste Heide), heidevegetaties (Vlasroot E3) en laagveenvegetaties (Bloksgoor B4 met aanpalende graslanden B3 en B5). 4.6.2.2. Herpetofauna

De monitoringresultaten voor de herpetofauna wijzen op een snelle kolonisatie van nieuw aangelegde poelen in het gebied. Echter na een aantal jaren worden deze winsten vaak terug teniet gedaan door kolonisatie van de poelen met vis. Reproductie van amfibieën in deze poelen valt dan volledig terug door predatie. Mogelijk vormt dit ook de oorzaak van de vaststelling die werd gedaan in de ruilverkaveling Weelde dat in de oudere poelen vrijwel geen voortplanting plaatsvindt, althans, er worden geen larven waargenomen. Het geregeld opschonen van poelen (bij voorkeur gefaseerd, bv. ½ per jaar)), waarbij ze ook worden drooggelegd om alle vis te kunnen verwijderen, is een noodzaak om ‘gezonde’ amfibieënpoelen te behouden. Verder werden zowel tijdens de vegetatie-inventarisaties waarnemingen van Groene kikker verricht in de poelen 2 en 3.

4.7. Aanbevelingen voor verder beheer Het beheer op de percelen binnen de afbakening van de maatregelen tot landinrichting wordt uitgevoerd door het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Een overzicht van deze beheermaatregelen wordt gegeven in tabel 23. De aanbevelingen voor het verder beheer worden in tabel 25 weergegeven. Op basis van de resultaten van deze studie kunnen een aantal aanbevelingen of aanpassingen van dit huidig beheer voorgesteld worden. Per beheerperceel (cfr. kaart 9) worden een aantal voorstellen geformuleerd per deelgebied (Eindegoor-Bloksgoor, Litse Heide en Vlasroot).

Tabel 24. Aanbevelingen voor beheer in de percelen in beheer door ANB. Afwijkende beheermaatregelen t.o.v. 2013 worden in geel aangeduid. Perceelsnummer A1

Beheer in 2013 Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting

Beweiden na 15/5 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren stalmest

Beweiden na 15/5 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren stalmest

Beweiden na 15/5 ruwe stalmest in voorjaar 1x pitrus gemaaid en maaisel afvoeren

1x pitrus gemaaid en maaisel afvoeren Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt 1x pitrus gemaaid en maaisel afvoeren Beweid met schapen vanaf 15/5

Aanbevolen beheer Beweiden na 15/5 met rundvee 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren 0-bemesting geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren stalmest (maximaal 100 kg N/ha/jaar) geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee ruwe stalmest in voorjaar (maximaal 100 kg N/ha/jaar) 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee ruwe stalmest in voorjaar (maximaal 100 kg N/ha/jaar) 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren geen bekalking Beweiden na 15/5 met rundvee ruwe stalmest in voorjaar (maximaal 100 kg N/ha/jaar) 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren geen bekalking 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren Beweiden met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest (maximaal 100 kg N/ha/jaar) geen bekalking 2 maaibeurten op pitrus en maaisel afvoeren Beweiden met schapen vanaf 15/5

Doelstelling Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden/moeras met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto, roerdomp, kemphaan, grote zilverreiger) Behoud van soortenrijke graslanden

Behoud van soortenrijke graslanden

Behoud en ontwikeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen /behoud ven met voldoende hoge waterpeilen (regenwulp, grutto, roerdomp, kemphaan, grote zilverreiger) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen

Perceelsnummer

Beheer in 2013

Aanbevolen beheer

ruwe stalmest bekalkt 1x pitrus gemaaid en maaisel afvoeren Beweid met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest bekalkt 1 maaibeurt in juni beweid na 15/6

ruwe stalmest (maximaal 100 kg N/ha/jaar) geen bekalking 1 maaibeurt op pitrus en maaisel afvoeren Beweiden met schapen vanaf 15/5 ruwe stalmest (maximaal 100 kg N/ha/jaar) bekalking 1 maaibeurt rond midden mei beweiden na 15/5 met rundvee

beweid vanaf 15/5 bemest bekalkt

beweid vanaf 15/5 bemest

bemest in februari gemaaid in juni nabeweid met 2 GVE/ha 1 maaibeurt van pitrus rond het ven

D3 D4

bemest met stalmest wintergraan 0-beheer

1 maaibeurt in september

1 maaibeurt vanaf juli beweiden vanaf 15/7 geen bemesting geen bekalking 1 maaibeurt vanaf juli beweiden vanaf 15/7 geen bemesting geen bekalking 1 maaibeurt rond midden juni nabeweiden vanaf 15/6 (2 GVE/ha) ruwe stalmest 1 maaibeurt rond midden juni nabeweiden vanaf 15/6 (2 GVE/ha) ruwe stalmest 2 maaibeurten van pitrus rond het ven (eerste 2-3 jaar), nadien 1x/jaar akkerland ruwe stalmest verwijderen opslag struweel in 2016-2017/bij voorkeur schapenbegrazing 1 maaibeurt in september

1 maaibeurt in juli

0-beheer

ruwe stalmest beweiden vanaf 15/5 1 maaibeurt+afvoer

verwijderen opslag struweel in 2016-2017/bij voorkeur schapenbegrazing ruwe stalmest beweiden vanaf 15/5 1 maaibeurt+afvoer

E6 (F1)

Doelstelling (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling van soortenrijke graslanden met voldoende hoge waterpeilen (o.m. regenwulp, grutto) Behoud van soortenrijke graslanden (o.m. regenwulp, grutto) Behoud van soortenrijke graslanden/behoud open water (o.m. regenwulp, grutto, zwartkopmeeuw, eenden)

Behoud akker (akkervogels) Behoud en ontwikkeling soortenrijke heide (o.m. boomleeuwerik, korhoen) Behoud van soortenrijke graslanden (o.m. boomleeuwerik, korhoen) Behoud van soortenrijke graslanden (o.m. regenwulp, grutto) Behoud en ontwikkeling soortenrijke heide (o.m. boomleeuwerik, korhoen) Behoud van soortenrijke graslanden (o.m. regenwulp, grutto) Behoud van soortenrijke graslanden

5. LITERATUUR Barkman JJ, Doing H & Segal S (1964). Kritische Bemerkungen und Vorschlage zur quantitativen Vegetationsanalyse. Acta Bot. Neerl. 13: 394-419. Berten, B., Hermans, P. & Paelinckx, D. (2000). Biologische Waarderingskaart, versie 2, kaartbladen 3-9-17. Mededelingen van het Instituut voor Natuurbehoud 9, Brussel, 125 pp. + 22 kaartbladen. Econnection (2007). RUILVERKAVELINGSPROJECT monitoringprogramma. Vegetatie, jaar ‘+2‘. Econnection.

WEELDE.

Uitvoering

Ellenberg, H., H.E. Weber, R. Düll, V. Wirth, W. Werner & D. Pauliszen (1992). Zeigerwerte von Pflanzen in Mitteleuropa. Scripta Geobotanica IX, Gottingen, 2. auflage. Groen, C.L.G., R.A.M. Stevers, C.R. Van Gool & M.E.A. Broekmeijer (1993). Uitwerking ecotopensysteem fase 3. Herziene landelijke typologie en vertaalsleutels voor Overijssel, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg. CML-mededeling 49. Centrum voor Milieukunde, Leiden. Heirman, J. & Paelinckx, D. (1998). Biologische waarderingskaart van het Vlaamse Gewest. Sleutel voor fytosociologische en ecologische plaatsing van de karteringseenheden voor graslandvegetaties. Rapport Instituut voor Natuurbehoud (98.06), Brussel. Hennekens, S.M. (1995). TURBOVEG. Software package for input, processing, and presentation of phytosociological data. User’s guide. Instituut voor Bos en Natuur, Wageningen and Unit of Vegetation Science, University of Lancaster, Lancaster. Lambinon, J., De Langhe, J.-E., Delvosalle, L. & Duvigneaud, J. (1998). Flora van België, het Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en de aangrenzende streken. Narionale Plantentuin Meise. 3de druk, 1091 p. Leestmans, S., Struyf, P. & Vermeulen, T. (2001). RUILVERKAVELINGSPROJECT WEELDE. Uitvoering monitoringprogramma. Avifauna, jaar ‘–1‘. VLM, Herentals, 22 p. Leestmans, S., Struyf, P. & Vermeulen, T. (2001). RUILVERKAVELINGSPROJECT WEELDE. Uitvoering monitoringprogramma. Herpetofauna, jaar ‘–1‘. VLM, Herentals, 22 p. Leestmans, S. & Vermeulen, T. (2007). RUILVERKAVELINGSPROJECT WEELDE. Uitvoering monitoringprogramma. Avifauna, jaar ‘+2‘. VLM, Herentals, 13 p. Leestmans, S. & Vermeulen, T. (2007). RUILVERKAVELINGSPROJECT WEELDE. Uitvoering monitoringprogramma. Herpetofauna, jaar ‘+2‘. VLM, Herentals, 23 p. Natuurpunt vzw (2003). RUILVERKAVELINGSPROJECT monitoringprogramma. Vegetatie, jaar ‘-1‘. Natuurpunt, 25 p.

WEELDE.

Uitvoering

Oosterveld, E.B. & Minnema, N.M. (2011). Tien Gouden regels tegen Pitrus in weidevogelreservaten, A&W-rapport 1635 Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden, 25 p. Runhaar, J., C.L.G. Groen, R. Van der Meijden & R.A.M. Stevers (1987). Een nieuwe indeling in ecologische groepen binnen de Nederlandse flora. Gorteria 13: 277-359.

Runhaar, J., M. van ‘t Zelfde, C.L.G. Groen & R. Alkemade (2003). Bepaling ecotooptype en toetsing indeling in ecologische soortengroepen van vegetaties. Rapport 408657009. RIVM, Bilthoven. Runhaar, J., van Landuyt, W., C.L.G. Groen, C.L.G., Weeda, E.J. en Verloove, F. (2004). Herziening van de indeling in ecologische soortengroepen voor Nederland en Vlaanderen. Gorteria 30(1). Schaminée, J.H.J., A.H.F. Stortelder & V. Westhoff (1995). De vegetatie van Nederland. Deel 2. Plantengemeenschappen van wateren, moerassen en natte heiden. Opulus Press, Upsala. Schaminée, J.H.J., A.H.F. Stortelder & E.J. Weeda (1996). De vegetatie van Nederland. Deel 3. Plantengemeenschappen van graslanden, zomen en droge heide. Opulus press, Upsala. Schaminée, J.H.J., E.J. Weeda & V. Westhoff (1998). De vegetatie van Nederland. Deel 4. Plantengemeenschappen van de kust en van binnenlandse pioniermilieus. Opulus press, Upsala. Stortelder, A.H.F., J.H.J. Schaminée & P.W.F.M. Hommel (1999). De vegetatie van Nederland. Deel 5. Plantengemeenschappen van ruigten, struwelen en bossen. Opulus press, Upsala. Stevers, R.A.M., J. Runhaar, H.A. Udo de Haes & C.L.G. Groen (1987). Het CMLecotopensysteem, een landelijke ecosysteemtypologie toegespitst op de vegetatie. Land-schap 4: 135150. Van Landuyt W., Heylen O., Vanhecke L., Van den Bremt P. & Baeté H. (2000). Verspreiding en evolutie van de botanische kwaliteit van ecotopen gebaseerd op combinaties van indicatorsoorten uit Florabank. Rapport Vlina project 96/02. Flo.Wer vzw., Instituut voor Natuurbehoud, Nationale Plantentuin van België en Universiteit Gent in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap binnen het kader van het Vlaams Impulsprogramma Natuurontwikkeling, 237 p. Van Landuyt, W., Hoste, I., Vanhecke, L., Van Den Bremt, P., Vercruysse, W., De Beer, D. (2006). Atlas van de flora van Vlaanderen en het Brussels Gewest. Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel, 1007 pp. Van Tongeren, O. (2000). Programma ASSOCIA. Gebruikershandleiding en voorwaarden (niet officieel gepubliceerd).

Bijlage 1. Overzicht van de coördinaten van de permanente kwadraten (PQ’s) (2002, 2006, 2009 en 2014). Vegetatieopname BL01 BL02 BL03 BL04 BL05 BL06 BL07 BL08 BL09 BL10 EI01 EI02 EI03 EI04 EI05 EI06 EI07 EI08 EI09 EI10 EI11 EI12 LI01 LI02 LI03 VL01 VL02 VL03 VL04 VL05 VL06 VL07 VL08 VL09 VL10 VL11 VL12 VL13 VL14 VL15 VL16

x-coördinaat 190907,55046 190856,75926 190843,73919 190816,79665 190861,40008 190865,00961 191019,44578 191066,62745 191046,38832 191072,29956 190577,92334 190562,19611 190531,51514 190504,31478 190464,73890 190423,87390 190404,79497 190410,20926 190583,33763 190556,78183 190438,18310 190397,31810 192723,76215 192954,12753 192904,04810 194013,93479 193979,64429 193951,15481 193970,23374 193979,12864 193945,99835 193938,26365 193983,38273 194029,40419 194013,54806 194084,19165 194207,78260 194369,70609 194334,65049 194321,29597 194025,82733

y-coördinaat 2002 2006 2009 2014 234248,25038 x x x x 234200,03741 x x x x 234184,56802 x x x x 234209,96361 x x x x 234255,98508 x x x x 234267,97386 x x x x 234441,10222 x x x x 234423,44133 x x x x 234485,19001 x x x x 234456,18489 x x x x 233573,14000 x x x x 233637,20910 x x x x 233656,93258 x 233673,94892 x 233680,13668 x x x x 233645,33053 x x x x 233623,54446 x x x x 233590,80090 x x x x 233507,65287 x x x x 233469,49502 x x x x 233439,58752 x x x x 233468,85046 x x x x 234973,43532 x x x 235445,85128 x x x 235305,62888 x x x 235421,73324 x x x x 235387,05600 x x x x 235479,35675 x 235502,43194 x 235538,39830 x x x x 235509,26426 x 235526,02278 x 235610,45992 x x x x 235111,82960 x 235102,16123 x 235130,52180 x x x x 235444,18197 x x x 235517,63180 x x x 235621,12929 x x x 235741,31992 x x x 235646,16900 x x x

Bijlage 2. Foto’s van de permanente kwadraten (PQ’s) (2014).

BL01

BL02

BL03

BL04

BL05

BL06

BL07

BL08

BL09

BL10

EI01

EI02

EI05

EI06

EI07

EI08

EI09

EI10

EI11

EI12

LI01

LI02

LI03

VL01

VL02

VL05

VL08

VL11

VL12

VL13

VL14

VL15

VL16

Bijlage 3. Kenmerken en kenmerkklassen van de ecologische soortengroepen (Runhaar et al. 1987).

De belangrijkste kenmerken die worden gebruikt bij de indeling naar ecotooptype zijn:     

vegetatiestructuur zoutgehalte vochttoestand voedselrijkdom zuurgraad

1. Vegetatiestructuur (incl. medium en successiestadium) Omkaderd: structuuraanduidingen gebruikt bij de indeling naar ecotooptype. Daarboven (A, H, K) aanduidingen gebruikt bij aggregatie naar hogere eenheden (ecotoopgroepen). Daaronder aanduidingen gebruikt bij indeling naar subtype.

Op basis van vegetatiestructuur en successiestadium worden binnen terrestrische systemen de volgende klassen onderscheiden:  

Pioniervegetatie: open vegetaties die worden gedomineerd door één- en tweejarige soorten of soorten met een groot vegetatief voortplantingsvermogen, op instabiele of op recent ontstane of van vegetatie ontdane standplaatsen Grasland: lage, gesloten vegetaties van voornamelijk overblijvende kruiden, mossen en lage houtige gewassen (die bij normale ontwikkeling niet hoger worden dan 50 cm), op stabiele standplaatsen waar afvoer van organisch materiaal plaatsvindt door beweiding of maaien. Onderverdeeld in dwergstruweel, mosvlakte en grasland s.s.

  

Ruigte: hoge, gesloten kruidvegetaties gedomineerd door gering aantal concurrentiekrachtige soorten, op plaatsen waar weinig of geen afvoer van organisch materiaal plaatsvindt Struweel: vegetaties gedomineerd door houtgewassen die bij normale ontwikkeling tussen 0,5 en 4 m hoog worden (struiken). Onderverdeeld in laag struweel, hoog struweel en pionierstruweel Bos: vegetatie gedomineerd door houtgewassen die bij normale ontwikkeling tussen meer dan 4 m hoog worden (bomen). Onderverdeeld in loofbos en naaldbos.

Binnen wateren worden onderscheiden:  

Open water: wateren zonder hogere planten of met ondergedoken planten, al of niet met drijfbladen Verlanding: wateren met emerse vegetatie

2. Zoutgehalte (saliniteit,chloriniteit) Op basis van het zoutgehalte worden de volgende klassen onderscheiden:   

Zout: wateren met een chloridegehalte van meer dan 10.000 mg/l; terrestrische systemen onder de invloed van zout water. Brak: wateren met een chloridegehalte van 1.000 tot 10.000 mg/l of met een sterk wisselend chloridegehalte; terrestrische systemen die onder invloed staan van brak water of afwisselend zout en zoet water, of onder invloed staan van zout-inwaai Zoet: wateren met een chloridegehalte van minder dan 1000 mg/l en terrestrische systemen die niet onder invloed staan van braak of zout water of zout-inwaai. Onderverdeeld in zeer zoet (0-200 mg Cl/l) en licht brak (200-1000 mg/l).

3. Vochttoestand De factor vochttoestand bestaat eigenlijk uit een complex van twee factoren die vaak samenhangen met de grondwaterstand, te weten de beschikbaarheid van zuurstof in de bovengrond en de beschikbaarheid van water. Omdat ze zo sterk met elkaar samenhangen, worden ze meestal samen aangeduid als vochttoestand. Binnen terrestrische systemen worden de volgende klassen onderscheiden:  



Nat: op plaatsen waar door hoge grondwaterstanden aan het begin van het groeiseizoen langdurige perioden met lage zuurstofspanning optreden: gemiddelde voorjaarsgrondwaterstand (GVG) minder dan 25 cm onder maaiveld. Vochtig: standplaatsen met hooguit kortdurende perioden met zuurstoftekorten of droogtestress: gemiddelde voorjaarsgrondwaterstand meer dan 25 cm onder maaiveld en gemiddeld minder dan 32 dagen met droogtestress ( = dagen met vochtspanning van minder dan –12.000 cm in de wortelzone uitgaande van een standaard grasbegroeiing). Binnen de klasse ‘vochtig’ in ruime zin worden onderscheiden de klassen zeer vochtig (GVG tussen 25 en 40 cm onder maaiveld) en matig vochtig (gemiddeld 13-32 dagen met droogtestress). Droog: op plaatsen waar in de zomer onvoldoende water beschikbaar is om aan de verdampingsbehoefte van de vegetatie te voldoen; standplaatsen gemiddeld met meer dan 32 dagen droogtestress.

4. Voedselrijkdom Hiermee wordt de beschikbaarheid van macro-nutriënten (N,P,K) aangegeven. De nutriënt die het minste voor de plantengroei in opneembare vorm beschikbaar is bepaalt de voedselrijkdom. Alleen voor graslanden zijn de kenmerkklassen kwantitatief gedefinieerd. In de overige vegetaties is een indeling naar voedselrijkdom op basis van de (ordinale) indeling van de in de vegetatie voorkomende soorten naar voedselrijkdom.   

Voedselarm: niet bemeste, mineraalarme standplaatsen met een lage productiviteit; bij een goede vochtvoorziening en een beheer als grasland is in een gemiddeld jaar een productie van niet meer dan 3 ton droge stof per hectare te behalen. Matig voedselrijk: licht bemeste of van nature mineraalrijke standplaatsen met een vrij hoge productiviteit: bij een goede vochtvoorziening en een beheer als grasland is in een gemiddeld jaar een productie van 3 tot 6 ton droge stof per hectare te behalen. Zeer voedselrijk: zwaar bemeste standplaatsen of standplaatsen waar door afbraak van organisch materiaal veel mineralen vrijkomen; bij een goede vochtvoorziening en een beheer als grasland is in een gemiddeld jaar een productie van meer dan 6 ton droge stof per hectare te behalen.

5. Zuurgraad De zuurgraad zelf heeft slechts een beperkte invloed op de plantengroei, maar is bepalend voor veel andere factoren die wel grote invloed hebben op het functioneren van planten. Voorbeelden hiervan zijn de oplosbaarheid van in opgeloste vorm toxisch aluminium en de oplosbaarheid van het voor de plantengroei noodzakelijke ijzer. Daarnaast beïnvloedt de zuurgraad de activiteit en de samenstelling van het bodemleven (verhouding tussen bacteriën en schimmels). In aquatische systemen hangt de zuurgraad direct samen met de hoeveelheid bicarbonaat, die voor ondergedoken waterplanten tevens de belangrijkste bron van koolstof vormt.   

Zuur: wateren met een gemiddelde pH lager dan 5, zonder bicarbonaat; terrestrische systemen met een pH-H2O van minder dan 4,5 (pH-KCl ~ 3,5) zwak zuur: wateren met een gemiddelde pH tussen 5 en 7 en een bicarbonaatgehalte lager dan 1 meq/l; terrestrische systemen met een pH-H2O tussen 4,5 en 6.5 (pH-KCl ~ 3,5-6,5). Basisch: wateren met een bicarbonaatgehalte van meer dan 1 meq/l; terrestrische systemen met een pH-H2O van meer dan 6,5 (pH-KCl ~ 6,5) als gevolg van de aanwezigheid van kalk (>0.5 % CaCO3) of invloed van zeewater.

Bijlage 4. Soortenlijst van de waargenomen soorten in 2014. Vetgedrukte soorten komen voor in de opnames. Wetenschappelijke naam Achillea millefolium Agrostis canina Agrostis capillaris Alnus glutinosa Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Arrhenatherum elatius Bellis perennis Betula pendula Bidens tripartita Brachythecium rutabulum Bromus hordeaceus Bryum species Calamagrostis canescens Calluna vulgaris Capsella bursa-pastoris Cardamine pratensis Carex curta Carex hirta Carex ovalis Carex rostrata Centaurea jacea Cerastium fontanum Cerastium semidecandrum Cirsium arvense Cirsium palustre Cirsium vulgare Corydalis claviculata Crepis capillaris Deschampsia flexuosa Dryopteris carthusiana Eleocharis palustris Elymus repens Epilobium species Equisetum fluviatile Eriophorum polystachion Festuca rubra Galeopsis tetrahit Galium aparine Galium palustre Geranium molle Glyceria fluitans Heracleum sphondylium Hieracium aurantiacum Holcus lanatus

Nederlandse naam Gewoon duizendblad Moerasstruisgras Gewoon struisgras Zwarte els Geknikte vossestaart Gewoon reukgras Glanshaver Madeliefje Ruwe berk Veerdelig tandzaad Gewoon dikkopmos Zachte dravik Knikmos (G) Hennegras Struikhei Gewoon herderstasje Pinksterbloem Zompzegge Ruige zegge Hazezegge Snavelzegge Knoopkruid Gewone hoornbloem Zandhoornbloem Akkerdistel Kale jonker Speerdistel Rankende helmbloem Klein streepzaad Bochtige smele Smalle stekelvaren Waterbies Kweek Basterdwederik (G) Holpijp Veenpluis Rood zwenkgras Gewone hennepnetel Kleefkruid Moeraswalstro Zachte ooievaarsbek Mannagras Gewone berenklauw Oranje havikskruid Gestreepte witbol

Rode lijststatus

Achteruitgaand

Kwetsbaar

Wetenschappelijke naam Hydrocotyle vulgaris Hypericum perforatum Hypochaeris radicata Iris pseudacorus Juncus articulatus Juncus bufonius Juncus effusus Juncus squarrosus Juncus tenuis Lemna minor Leucanthemum vulgare Lolium perenne Lotus uliginosus Luzula campestris Lychnis flos-cuculi Lycopus europaeus Lysimachia vulgaris Matricaria species Molinia caerulea Myosotis arvenis Myosotis palustris Nymphaea alba Ornithopus perpusillus Peplis portula Pinus sylvestris Plantago lanceolata Plantago major Poa annua Poa pratensis Poa trivialis Polygonum aviculare Polygonum hydropiper Polygonum persicaria Polytrichum sp. Potentille erecta Prunus serotina Pteridium aquilinum Quercus robur Ranunculus acris Ranunculus flammula Ranunculus repens Ranunculus sceleratus Rhamnus frangula Rorippa amphibia Rubus caesius Rumex acetosa Rumex acetosella Rumex crispus

Nederlandse naam Waternavel Sint-Janskruid Gewoon biggekruid Gele lis Zomprus Greppelrus Pitrus Trekrus Tengere rus Klein kroos Margriet Engels raaigras Moerasrolklaver Gewone veldbies Echte koekoeksbloem Wolfspoot Grote wederik Kamille (G) Pijpenstrootje Akker-vergeet-me-nietje Moeras-vergeet-me-nietje Witte waterlelie Klein vogelpootje Waterpostelein Grove den Smalle weegbree Grote weegbree Straatgras Veldbeemdgras Ruw beemdgras Varkensgras Waterpeper Perzikkruid Haarmos Tormentil Amerikaanse vogelkers Adelaarsvaren Zomereik Scherpe boterbloem Egelboterbloem Kruipende boterbloem Blaartrekkende boterbloem Sporkehout Gele waterkers Gewone braam Veldzuring Schapezuring Krulzuring

Rode lijststatus

Achteruitgaand

Wetenschappelijke naam Rumex obtusifolius Sagina procumbens Salix caprea Salix cinerea Sambucus nigra Scirpus setaceus Senecio jacobaea Solanum dulcamara Sonchus oleraceus Sorbus aucuparia Stellaria graminea Stellaria media Stellaria uliginosa Taraxacum officinale Tilia species Trifolium dubium Trifolium repens Trifolium rubrum Typha latifolia Urtica dioica Veronica arvensis Vicia sativa Viola arvensis

Nederlandse naam Ridderzuring Liggende vetmuur Boswilg Grauwe wilg Vlier Borstelbies Jacobskruiskruid Bitterzoet Gewone melkdistel Wilde lijsterbes Grasmuur Vogelmuur Moerasmuur Gewone paardebloem Linde (G) Kleine klaver Witte klaver Rode klaver Grote lisdodde Grote brandnetel Veldereprijs Voederwikke Akkerviooltje

Rode lijststatus

Bijlage 5. Overzicht van de vegetatieopnames (2014). => Opnamenummer: 1 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 5.8 Zuur_mea_p : 5.0 Stik_mea_p : 5.7 WE14EI01 Agrostis vulgaris Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Bellis perennis Carex ovalis Cerastium fontanum ssp. vulgare Holcus lanatus

2a 1a +p +p +p +p 1a

Juncus effusus Poa pratensis Ranunculus acris Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium minus Trifolium repens

+a 2b 2a 2a 1p +b +p

=> Opnamenummer: 2 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.5 Zuur_mea_p : 4.3 Stik_mea_p : 4.9 WE14EI02 Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Festuca rubra Holcus lanatus Juncus effusus Myosotis palustris Poa pratensis

2a +p +p 2m 3b 1p 2m

Poa trivialis Ranunculus repens Rumex acetosa Rumex crispus Trifolium dubium Trifolium repens

=> Opnamenummer: 3 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.2 Zuur_mea_p : 4.8

1b 1b 1b +r 2b 2a

Stik_mea_p

: 5.4

WE14EI05 Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Galium palustre Holcus lanatus Juncus effusus Myosotis palustris

4a 1p +b +a 4b +r

Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Rumex crispus Trifolium repens

2b +b +r +r +r

=> Opnamenummer: 4 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.6 Zuur_mea_p : 3.1 Stik_mea_p : 4.5 WE14EI06 Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Holcus lanatus Juncus effusus

+p 1a 1b 5a

Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium repens

2b 2m +p 2m

=> Opnamenummer: 5 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.9 Zuur_mea_p : 3.8 Stik_mea_p : 4.7 WE14EI07 Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Carex ovalis Galium palustre Holcus lanatus

+b Juncus effusus +b Poa pratensis +b Ranunculus repens +r Rumex acetosa 2m Trifolium repens

=> Opnamenummer: 6 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26

4a 1a 2b +p 3a

Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.7 Zuur_mea_p : 3.8 Stik_mea_p : 4.3 WE14EI08 Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Cardamine pratensis Carex ovalis Cerastium fontanum ssp. vulgare Holcus lanatus

1a +a +p +a +r 2b

Juncus effusus Lolium perenne Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium dubium

2b +r 1p 3a +r +a

=> Opnamenummer: 7 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.8 Zuur_mea_p : 5.0 Stik_mea_p : 4.8 WE14EI12 Alopecurus geniculatus Holcus lanatus Juncus articulatus Juncus effusus Lolium perenne Lotus uliginosus

1b 2a +a 2a +b +a

Myosotis palustris Poa pratensis Ranunculus repens Trifolium dubium Trifolium repens

+p 1p 3a 2m 1a

=> Opnamenummer: 8 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.4 Zuur_mea_p : 5.1 Stik_mea_p : 4.7 WE14EI11 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Brachythecium rutabulum Carex ovalis

2a 2m 2m 1p

Juncus bufonius Juncus effusus Lychnis flos-cuculi Lycopus europaeus

+a 1a +r +p

Cerastium fontanum ssp. vulgare Holcus lanatus Juncus articulatus

+r Trifolium dubium 2a Trifolium repens 1p

2b +p

=> Opnamenummer: 9 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.4 Zuur_mea_p : 5.1 Stik_mea_p : 4.5 WE14EI10 Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Bromus hordeaceus Calamagrostis canescens Cerastium fontanum ssp. vulgare Holcus lanatus

1b +b 1b +a 1b 3a

Juncus effusus Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium dubium Trifolium repens

2m 1a 2b +r +b 2m

=> Opnamenummer: 10 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.7 Zuur_mea_p : 5.3 Stik_mea_p : 5.6 WE14EI09 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Cerastium fontanum ssp. vulgare Festuca rubra Holcus lanatus Juncus effusus

+a 1b +a 1p +a +a

Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium dubium Trifolium repens

=> Opnamenummer: 11 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 9.9

2m 3a +a 2m 2a

Zuur_mea_p Stik_mea_p

: 6.9 : 7.9

WE14BL01 Bidens tripartita Carex curta Galium palustre Juncus effusus

+r Lycopus europaeus +r Polygonum hydropiper +r Typha latifolia +a

+p 1b 5b

=> Opnamenummer: 12 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.2 Zuur_mea_p : 3.2 Stik_mea_p : 4.1 WE14BL06 Betula pendula Bidens tripartita Calamagrostis canescens Eriophorum angustifolium Galium palustre Holcus lanatus

+p +r +r +r 1p +r

Hydrocotyle vulgaris Juncus effusus Lycopus europaeus Polygonum hydropiper Salix cinerea

1b 5b 1b 1p +r

=> Opnamenummer: 13 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.8 Zuur_mea_p : 3.8 Stik_mea_p : 4.2 WE14BL05 Betula pendula Carex curta Galium palustre Juncus effusus

+p +a 1p 4b

Lycopus europaeus Polygonum hydropiper Salix cinerea Typha latifolia

=> Opnamenummer: 14 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26

1a +p 3a 2m

Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 5.2 Zuur_mea_p : 3.2 Stik_mea_p : 5.9 WE14BL04 Betula pendula Calamagrostis canescens Ceratocapnos claviculata Juncus effusus

+b Prunus serotina +p Quercus robur 2b Rubus species

2a +r 4b

=> Opnamenummer: 15 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 8.4 Zuur_mea_p : 4.8 Stik_mea_p : 5.8 WE14BL02 Agrostis canina Juncus effusus Lemna minor Lycopus europaeus Polygonum hydropiper

+a 4a +b 1b +a

Rorippa amphibia Salix cinerea Solanum dulcamara Typha latifolia

+a +a +r 3b

=> Opnamenummer: 16 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 8.3 Zuur_mea_p : 4.5 Stik_mea_p : 5.4 WE14BL03 Agrostis canina Carex rostrata Galium palustre Juncus effusus

2m +r 1b 4b

Lemna minor Lycopus europaeus Salix cinerea Typha latifolia

=> Opnamenummer: 17

+p +b +a 3b

Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.6 Zuur_mea_p : 4.1 Stik_mea_p : 4.7 WE14BL08 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Galium palustre Glyceria fluitans

+p 3a 2b +b

Holcus lanatus Hydrocotyle vulgaris Juncus effusus Lycopus europaeus

1p +p 5a 1p

=> Opnamenummer: 18 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.6 Zuur_mea_p : 4.2 Stik_mea_p : 5.0 WE14BL10 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Eleocharis palustris Galium palustre Glyceria fluitans

2m 2a 1p +a 2a 2a

Holcus lanatus Juncus effusus Lotus uliginosus Poa pratensis Ranunculus repens Trifolium repens

1b 3a 1b 1b +p 2b

=> Opnamenummer: 19 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.7 Zuur_mea_p : 3.9 Stik_mea_p : 4.3 WE14BL09 Anthoxanthum odoratum Cardamine pratensis Cerastium fontanum ssp. vulgare

3a Lotus uliginosus +a Poa pratensis +p Ranunculus repens

1a 2a 2b

Galium palustre Holcus lanatus Juncus effusus

+p Taraxacum officinale s.s. 2a Trifolium repens 3b

+r +a

=> Opnamenummer: 20 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.6 Zuur_mea_p : 4.9 Stik_mea_p : 4.4 WE14BL07 Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Carex ovalis Cerastium fontanum ssp. vulgare Holcus lanatus Juncus effusus

+a 3b +a +r 3a 2a

Lotus uliginosus Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium repens

2a +b 2b +p 2a

=> Opnamenummer: 21 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 4.3 Zuur_mea_p : 3.0 Stik_mea_p : 2.9 WE14LI01 Agrostis capillaris Bryum species Cerastium semidecandrum Crepis capillaris Holcus lanatus Hypericum perforatum Hypochaeris radicata Leucanthemum vulgare

2b 2b +p +p 2a +b +p 2a

Luzula campestris Myosotis arvensis Ornithopus perpusillus Rumex acetosella Senecio jacobaea Trifolium dubium Viola arvensis

=> Opnamenummer: 22 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00

1a +r +p 3b +b +p +r

Opp. proefvlak (mý) Voch_mea_p Zuur_mea_p Stik_mea_p

: 9.00 : 7.0 : 5.3 : 5.1

WE14LI02 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Anthoxanthum odoratum Brachythecium rutabulum Holcus lanatus Hypochaeris radicata

+b 3a 2b 1b 3a +r

Juncus effusus Lotus uliginosus Ranunculus acris Trifolium dubium Trifolium repens

2b +b +r +a +a

=> Opnamenummer: 23 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/26 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.4 Zuur_mea_p : 5.8 Stik_mea_p : 5.7 WE14LI03 Alopecurus geniculatus Cardamine pratensis Carex ovalis Holcus lanatus Juncus bufonius Juncus effusus Lolium perenne Lychnis flos-cuculi

2a +r +b 1b +p +p +r 4a

Myosotis palustris Poa pratensis Ranunculus repens Rumex acetosa Trifolium dubium Trifolium rubrum Trifolium repens

+r 3a 2m +r 2a +r 1p

=> Opnamenummer: 24 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 7.1 Zuur_mea_p : 3.3 Stik_mea_p : 4.2 WE14VL15 Agrostis canina Alopecurus geniculatus Carex ovalis Holcus lanatus

1b 1b 2a 1a

Lycopus europaeus Poa trivialis Ranunculus repens Rumex acetosa

+r +p 1a +p

Juncus effusus

5a Trifolium repens

=> Opnamenummer: 25 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Zuur_mea_p : 1.0 Stik_mea_p : 1.0 WE14VL14 Betula pendula Calluna vulgaris

+b Polytrichum species 5a Rubus species

4b +p

=> Opnamenummer: 26 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 5.0 Zuur_mea_p : 2.4 Stik_mea_p : 6.2 WE14VL13 Brachythecium rutabulum Deschampsia flexuosa Dryopteris carthusiana Frangula alnus

5a Quercus robur 3b Rubus species 1b Sorbus aucuparia +a

+p +b 2a

=> Opnamenummer: 27 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Zuur_mea_p : 1.0 Stik_mea_p : 1.0 WE14VL12 Calluna vulgaris Deschampsia flexuosa Molinia coerulea

5a Pinus species +r Polytrichum species +b Rubus species

+r 3b +r

=> Opnamenummer: 28 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.0 Zuur_mea_p : 7.0 Stik_mea_p : 7.9 WE14VL11 Arrhenatherum elatius ssp. elatius Cirsium arvense Galium aparine

+b Holcus lanatus +p Urtica dioica +a

1a 5b

=> Opnamenummer: 29 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.0 Zuur_mea_p : 6.0 Stik_mea_p : 4.2 WE14VL02 Bromus hordeaceus Elymus repens Holcus lanatus Poa trivialis

+p 1a 4b 1p

Ranunculus repens Rumex acetosa Taraxacum officinale s.s. Veronica arvensis

1a +p 1p +p

=> Opnamenummer: 30 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 5.5 Zuur_mea_p : 6.3 Stik_mea_p : 4.5 WE14VL01 Achillea millefolium Bromus hordeaceus Holcus lanatus Lolium perenne Poa pratensis

2b 1p 4b +b 2m

Ranunculus repens Rumex acetosa Rumex obtusifolius Taraxacum officinale s.s. Trifolium repens

+a +p +a 1b +p

=> Opnamenummer: 31 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 8.7 Zuur_mea_p : 4.0 Stik_mea_p : 7.6 WE14VL05 Bidens tripartita Juncus effusus

2b Polygonum hydropiper +b

=> Opnamenummer: 32 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 5.9 Zuur_mea_p : 6.5 Stik_mea_p : 4.3 WE14VL08 Achillea millefolium Bromus hordeaceus Holcus lanatus Poa pratensis Poa trivialis

r 1b 5a 2m 1b

Rumex acetosa Stellaria media Taraxacum officinale s.s. Veronica arvensis

+p +p +r +p

=> Opnamenummer: 33 Bedekkingsschaal : Barkman, Doing & Segal Datum (jaar/maand/dag) : 2014/05/27 Lengte proefvlak (m) : 3.00 Breedte proefvlak (m) : 3.00 Opp. proefvlak (mý) : 9.00 Voch_mea_p : 6.5 Zuur_mea_p : 5.5 Stik_mea_p : 4.5 WE14VL16 Achillea millefolium Bromus hordeaceus Cerastium fontanum ssp. vulgare

1p Plantago lanceolata 1b Ranunculus repens +p Rumex acetosa

1a 3a 2a

Crepis capillaris Holcus lanatus

+r Rumex acetosella ssp. angiocarpus 2a 2b

Bijlage 6. Doelstellingen (S-IHD) per soort voor het ‘mozaïekrijk weidevogelgebied met kleine landschapselementen en natte graslanden’ binnen de SBZ-V ‘Arendonk, Merksplas, Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout’.

Mozaïekrijk weidevogelgebied met KLE’s en natte graslanden

Soort Blauwe kiekendief – Circus cyaneus

Grote delen van het vogelrichtlijngebied zijn in landbouwgebruik. Kleinschalige agrarische landschappen die aansluiten op heidegebieden vormen belangrijke foerageergebieden voor de kenmerkende heidevogels als blauwe kiekendief en korhoen. De tussenliggende graslandpercelen variëren sterk in trofie- en vochtigheidsgraad (van droog over vochtig tot zeer nat). In de graslandpercelen zijn er poelen, tijdelijke natte depressies en permanente wateren. Daarnaast verschillen ze van begraasd tot verruigd. Er is een rijk en gevarieerd prooiaanbod aan ongewervelden, visjes, amfibieën, kleine zoogdieren en zangvogels. Naast soorten die in nat grasland broeden vinden soorten die in natte graslanden foerageren zoals kemphaan, regenwulp, zwartkopmeeuw, grote zilverreiger, roerdomp, bruine kiekendief en doortrekkende en overwinterende eendensoorten zoals bergeend, krakeend, kuifeend, pijlstaart, slobeend, smient, tafeleend en wintertaling er ook een plaats. Om de verschillende ruimte-eisende soorten voldoende foerageermogelijkheden te bieden zijn één of meerdere graslandcomplexen met een gezamenlijke oppervlakte van 200 ha nodig, waarvan minstens 100 ha nat tot zeer nat is. Globaal hebben deze graslandcomplexen een open tot halfopen karakter. Lokaal is er een dicht netwerk van KLE’s en structuurrijke overgangen naar aansluitende natuurcomplexen. Het netwerk van KLE’s vormt ook leefgebied voor vleermuizen spec. en kamsalamander. Binnen het mozaïekrijk weidevogelgebied liften ook verschillende rbb’s mee. populatiedoelstelling

kwaliteitseisen aan de leefgebieden

doel

toelichting Populatiedoelstelling: De soort overwintert in lage aantallen. Behoud van doortrekkende en overwinterende aantallen.

↑

toelichting Kwaliteitsdoelstelling: Behoud van het belang van het gebied voor doortrekkende en overwinterende watervogels (niet-broedvogels).De potenties voor blauwe kiekendief kunnen toenemen bij een toename van het voedselaanbod in de SBZ. Een groot aanbod aan veldmuizen en zangvogels moet tijdens de winter beschikbaar zijn, wat inhoudt dat voldoende geschikt habitat (niet te dichte ruigtes, extensief grasland, ruige akkerranden en stoppelvelden) moet voorzien zijn in agrarisch gebied. Globaal wordt een voldoende tot goede lokale SVI beoogd door: 

verbetering van het voedselaanbod door voldoende areaal extensief grasland en

behoud en herstel van structuurrijke overgangen van de heide naar extensieve landbouwgronden

Bruine kiekendief – Circus aeruginosus

↑

Populatiedoelstelling: De soort overwintert in lage aantallen. Onregelmatige broedvogel. Behoud van doortrekkende overwinterende aantallen.



kwaliteit van de slaapplaats (in open ruigtes of akkergewassen) behouden door het garanderen van een groot onverstoord rustgebied



het vrijwaren van grote aaneengesloten rustgebieden tegengaan van verdere versnippering van open ruimtegebieden in de SBZ



behoud van de openheid overwinteringsgebieden.

van

Kwaliteitsdoelstelling: Behoud van het belang van het gebied voor zowel broedvogels als doortrekkers en overwinteraars.

De soort verkiest in agrarische gebieden vochtige weilanden en akkerland (bij voorkeur korenvelden) om te foerageren op vogels en kleine zoogdieren. Voldoende kwalitatief foerageergebied. Per broedpaar is meer ≥200 ha geschikt foerageergebied vereist. Bijkomend wordt voldoende kwaliteitseis meegegeven.

Boomleeuwerik – Lullula arborea

↑

Populatiedoelstelling: Uitbreiding van de broedpopulatie in de SBZ i.f.v. een voldoende tot goede lokale SVI (5060 bp).

↑

rust

als

Kwaliteitsdoelstelling: De soort komt in de SBZ (buiten het ‘heidelandschap’ en ‘droge bossen’) ook tot broeden in het half-open cultuurland in kleine opgaande begroeiingen of boomgroepen op kale of schaars begroeide zandige bodems. Globaal wordt een voldoende tot goede lokale SVI van het leefgebied beoogd door:

Kemphaan – Philomachus pugnax

=(↑)

Populatiedoelstelling:

↑

Onregelmatige broedvogel. Hervestiging als broedvogel (aangemeld) lijkt veraf (dalende Europese broedpopulatie). Hypothetisch kunnen broedgevallen bij voorbaat niet worden uitgesloten, maar hiervoor wordt er nu géén specifieke doelstelling vastgelegd.

Populatiedoelstelling:

permanente beschikbaarheid van brede zandige stroken en -paden (≥ 50 m)

mantel-zoomvegetaties zodat er een zachtere overgang is van open vegetaties naar bos

voldoende structuurvariatie

recreatieve zonering

Kwaliteitsdoelstelling:

Kemphaan verkiest in de winter en op doortrek drassige en overstroomde weilanden om te foerageren. Het voedsel bestaat uit insecten en hun larven. Ook akkers worden hierbij gefrequenteerd.

Behoud van het belang van het gebied voor doortrek en behoud van stabiele aantallen doortrekkers

voldoende beschikbaarheid van kale, zandige of schaars begroeide bodems met verspreide, opgaande begroeiing of boomgroepen

Behoud van het belang van het gebied voor doortrekkende en overwinterende watervogels (niet-broedvogels).

De soort is actueel een jaarlijkse doortrekker in de SBZ, in sterke variërende aantallen.

Regenwulp – Numenius phaeopus

Verbetering leefgebied:

↑

van

kwaliteit

van

het



voor doortrekkers en overwinteraars dienen voldoende ondiepe overstroomde graslanden (foerageergebied) en voldoende, grote ondiepe weideplassen (gemeenschappelijke slaapplaats) beschikbaar te zijn



het garanderen van de nodige rust op de slaapplaatsen



verhoging van graslandgebieden.

Kwaliteitsdoelstelling:

waterpeilen

De soort is een jaarlijkse doortrekker in significante aantallen in de SBZ. De aantallen doortrekkende en foeragerende regenwulpen zijn groter dan in de westelijke Kempen (Wuustwezel en omgeving).

Behoud van het belang van het gebied voor doortrekkende en overwinterende watervogels (niet-broedvogels). Herstel en verbetering van de huidige kwaliteit van het foerageer- en leefgebied om het voorkomen van regenwulp als pleisteraar te versterken. Dit omvat extensieve graslanden, die tot einde april plas-dras staan.

Behoud van de doortrekkende aantallen.

De slaapplaatsen van de soorten omvatten heidevennen enerzijds, weideplassen en overstroomde depressies in graslandcomplexen anderzijds. Er dient in het voorjaar voldoende kwalitatief foerageergebied beschikbaar te zijn voor gemiddeld 1.000-1.500 doortrekkers. Hiervoor dient 200 ha nat (tot zeer nat) grasland hersteld te worden. Bijkomend wordt voldoende kwaliteitseis meegegeven. Bergeend – Tadorna tadorna Krakeend – Anas strepera Kuifeend – Aythya fuligula

↑

Populatiedoelstelling: Behoud van doortrekkende overwinterende aantallen.

Pijlstaart - Anas acuta

als

Kwaliteitsdoelstelling: Behoud van het belang van het gebied voor doortrekkende en overwinterende watervogels (niet-broedvogels). Voldoende leefgebied:

Slobeend – Anas clypeata

rust

kwalitatief

goed

ontwikkeld

Voor soorten als bergeend, krakeend, slobeend en wintertaling dienen voldoende overstroomde graslanden, ondergelopen akkers, weideplassen en open waters (klein tot groot, diep tot ondiep) beschikbaar te zijn. Kuifeend en tafeleend zullen eveneens gebruik maken van deze open waters mits voldoende diep. Smient en pijlstaart verkiezen zeer open gebieden met veel open water. Smienten zijn uitgesproken grazers met een voorkeur voor vochtige, voedselrijke weilanden.

Smient - Anas penelope Tafeleend – Aythya ferina Wintertaling – Anas crecca

De soorten liften mee met de kwaliteitsverbetering die voor de ecotoopcluster ‘weidevogelgebied’ en andere habitattypische soorten ervan wordt nagestreefd. Bijkomend wordt voor al de soorten voldoende rust als kwaliteitseis meegegeven. Zwartkopmeeuw – Larus melanocephalus

↑

Populatiedoelstelling: Jaarlijkse broedvogel in de SBZ.

Kwaliteitsdoelstelling: Voldoende kwalitatief moerassen en vijvers

Behoud van de huidige broedpopulatie.

broedbiotoop:

Voldoende kwalitatief foerageergebied Voor de huidige kernpopulatie van zwartkopmeeuw langsheen de BenedenSchelde wordt in de Kempen (de geografische omschrijving is ruimer dan de Noorderkempen waar deze SBZ is gelegen) gemikt op ≥ 200ha grasland met veel voedsel. Grote zilverreiger – Casmerodius albus

↑

Populatiedoelstelling: Jaarlijkse doortrekker/overwinteraar in lage, maar stabiele aantallen. Behoud van doortrekkende overwinterende aantallen.

Kwaliteitsdoelstelling: Behoud van het belang van het gebied voor doortrekkende en overwinterende watervogels (niet-broedvogels).

De geprefereerde foerageergebieden zijn rietmoerassen en oeverzones langsheen grote, ondiepe plassen en vijvers, maar ook vochtige en ondergelopen graslanden, met enkele bomen of struiken. Voldoende kwalitatief foerageergebied:

Roerdomp – Botaurus stellaris

↑

Populatiedoelstelling: Overwinteraar

lage,

maar

stabiele



afwisselend delen met en zonder (hoge) watervegetatie



uitgebreide ondiepe zones



voldoende rust in het foerageergebied en de rustplaatsen

Kwaliteitsdoelstelling: Behoud van het belang van het gebied voor

aantallen. Onregelmatige broedvogel. Behoud van de doortrekkende overwinterende aantallen.

zowel doortrekkers en overwinteraars, als broedvogels.

Het voedsel bestaat uit visjes, amfibieën en ongewervelden. Roerdomp komt in de winter ook voor in natte ruigtes. Voldoende kwalitatief leefgebied:

Korhoen – Tetrao tetrix

Geen doelen

Populatiedoelstelling: Historische broedvogel. De soort kwam in 1993 voor het laatst tot broeden in de SBZ-V. Midden jaren ’80 van vorige eeuw was de soort uit vrijwel alle andere historische broedgebieden in de regio verdwenen. Gezien de algemene terugval van het korhoen in vrijwel geheel West-Europa en de lage mobiliteit van deze soort is een terugkeer van het korhoen als broedvogel onwaarschijnlijk (maar kan, gezien herintroductie in nabije Nederlandse gebieden, niet worden uitgesloten).

↑



voldoende beschikbaarheid aan open water;



een aan de soort aangepast peilbeheer (waterpeil van 10-30 cm);



overgangszones grasland



beschut grasland



permanente inundatiezones



helder water (voldoende waterkwaliteit) met een voldoende groot voedselaanbod (vis en amfibieën).



voldoende rust

riet-water

riet-

Kwaliteitsdoelstelling: Herstel van de wisselwerking tussen relatief extensief beheerd kleinschalig landbouwgebied en voor een leefbare populatie voldoende aangrenzende heidegebieden. Korhoen houdt zich in de winter vooral op in de overgangszone van heide en open bosgebieden met kleinschalig cultuurland. Het kleinschalig cultuurland wordt gekenmerkt door: -

extensieve hooilanden

ruige graslanden

natte, weinig bewerkte graslandpercelen

Vleermuizen

Franjestaart – Myotis nattereri

Populatiedoelstelling:

↑

Behoud van de actuele populaties.

Brandts vleermuis – Myotis brandtii

Populatiedoelstelling:

braakliggende graanakkers (geen maïs)

verspreide boomopslag

Kwaliteitsdoelstelling: Een goede tot voldoende lokale SVI wordt beoogd door:

Ruige, Gewone en Kleine dwergvleermuis - Pipistrellus species

Gewone baardvleermuis – Myotis mystacinus

↑

behoud, herstel en ontwikkeling van lijnvormige landschapselementen (zowel groene als blauwe) op de aanvliegroutes tussen foerageergebied en zomerverblijf enerzijds en foerageergebied en winterverblijf anderzijds.

vermijden van lichtpollutie op vliegroutes en jacht-, zwerm-, paar- en overwinteringsplaatsen

Kwaliteitsdoelstelling: De Myotis- en Plecotus-soorten kunnen mee profiteren van de doelen die voor de andere vleermuissoorten zijn gesteld aangaande KLE’s.

Behoud van de actuele populaties.

Meervleermuis – Myotis dasycneme Watervleermuis - Myotis daubentonii Gewone grootoorvleermuis – Plecotus auritus Grijze grootoorvleermuis – Plecotus austriacus Kamsalamander – Triturus cristatus

↑

Populatiedoelstelling:

↑

Kwaliteitsdoelstelling:

Kamsalamander komt in het vogelrichtlijngebied voor in het gemeentebos Baetenheide en in voedselrijke(re) plassen in het domeinbos Ravels en de periferie ervan (Kijkverdriet, in SBZ-H).

De voortplantingsplaatsen zijn poelen, vijvers, kleigroeven, relatief voedselrijke vennen en andere plassen met een neutrale pH. Het leefgebied wordt gekenmerkt door een hoge diversiteit aan biotopen.

Toename van de huidige populaties, door kwaliteitsverbetering van het leefgebied via bijkomende aanleg van een functioneel netwerk van poelen (zowel in SBZ-V als SBZ-H).

In het vogelrichtlijngebied aanwezig in poelen.

soort

Globaal wordt een voldoende tot goede SVI beoogd door:

Per populatie wordt gestreefd naar 20-50 2 adulte dieren die zich in één (> 250 m ) of 2 meerdere (3-5, < 100 m ) permanente plassen voortplanten. De plassen liggen in een matrix van geschikt leefgebied (kleinschalig landschap met ruigtevegetaties, houtwallen, e.d.).

verbeteren van de habitatkwaliteit van de huidige leefomgeving o

voldoende waterpartijen

behoud neutrale pH

tegengaan eutrofiëring

tegengaan beschaduwing

weinig tot geen predatie door vissen

10-50% (onder)watervegetaties

nabijheid landbiotoop

van

geschikt

Kaart 1 Situering

Legende Percelen

Omgrenzing

Schaal 1:25000 0

250

Bronnen : NGI

500

1.000 m

Kaart 2 Ligging van de te monitoren percelen en van de permanente kwadraten Eindegoor - Bloksgoor

Legende Permanente kwadraten

Omgrenzing Eindegoor- Bloksgoor Percelen Eindegoor - Bloksgoor

BL09 BL10 BL07 BL08

BL05

BL06 BL01

BL04 BL03 BL02

EI05

EI07

EI06

EI08

EI02 EI01 EI09

EI12 EI11

EI10

Schaal 1:7000 0

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 2 Ligging van de te monitoren percelen en van de permanente kwadraten Litse Heide

Legende Permanente kwadraten

Omgrenzing Litse Heide Percelen Litse Heide

LI02

LI03

LI01

Schaal 1:5000 0

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 2 Ligging van de te monitoren percelen en van de permanente kwadraten Vlasroot

Legende Permanente kwadraten Omgrenzing Vlasroot Percelen Vlasroot

VL15

VL16

VL14

VL08

VL05

VL13

VL12

VL01 VL02

VL11

Schaal 1:5000 0

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 3 Rode lijstsoorten binnen het studiegebied

Legende Permanente kwadraten zonder Rode lijstsoort

VL15 VL08 LI02 LI03

VL16

Permanente kwadraten met Rode lijstsoort of in de nabijheid Percelen

VL14 Struikhei

VL05

VL13

VL01

VL12 Struikhei

Omgrenzing

VL02 VL11

LI01

BL09

BL10

BL07 BL01

BL06 Veenpluis BL04 Tormentil

BL08 BL05 Veenpluis

BL02 Veenpluis BL03 Veenpluis

EI05 EI06 EI07 EI08

EI02 EI01 EI09

EI12

EI10

EI11

Schaal 1:15500 0

125

Bronnen : NGI

250

500 m

Kaart 4 Ecotopen (ecologische soortengroepen) van de permanente kwadraten

Legende G27 - grasland op natte matig voedselrijke bodem

VL15 VL08 LI02 LI03

VL16

VL05 VL02

G28 - grasland op natte zeer voedselrijke bodem

G48 - grasland op vochtige zeer voedselrijke bodem

VL14 VL12

G61 - grasland op droge voedselarme zure bodem

G62 - grasland op droge voedselarme zwak zure bodem

VL13

H61 - bos en struweel op droge voedselarme zure bodem R24 - ruigte op natte voedselarme bodem

R44 - ruigte op vochtige voedselarme bodem

VL01

R48 - ruigte op vochtige zeer voedselrijke bodem Percelen

Omgrenzing

VL11 LI01

BL09 BL07 BL06

BL05

BL04

EI05 EI06 EI07 EI08 EI12

EI11

BL10

BL08

BL01

BL02 BL03

EI02 EI01 EI09

EI10

Schaal 1:15500 0

125

Bronnen : NGI

250

500 m

Kaart 5 Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten voor de vochtindicatie

Legende Droog (3-5,9)

VL15 VL08

VL16

LI03

VL01

VL02

Nat (>8)

VL14

VL05

LI02

Vochtig (6-8)

VL12

Geen waarde Percelen

VL13

Omgrenzing

VL11 LI01

BL10 BL09

BL08

BL05BL06 BL03BL04 BL02

EI05 EI06 EI02 EI08EI07 EI01 EI12 EI10 EI11 EI09

Schaal 1:15500 0

125

Bronnen : NGI

250

500 m

Kaart 6 Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten voor de zuurtegraad

Legende Neutraal (7 - 7,9)

VL15 VL08

VL16

LI03

VL01

VL02

Zuur (3 - 4,9)

VL14

VL05

LI02

Zwak zuur (5 -6,9)

VL12

Sterk zuur (1 -2,9) Percelen

VL13

Omgrenzing

VL11 LI01

BL10 BL07 BL08 BL09 BL05BL06 BL01 BL03BL04 BL02

EI05 EI06 EI02 EI08EI07 EI01 EI12 EI10 EI11 EI09

Schaal 1:15500 0

125

Bronnen : NGI

250

500 m

Kaart 7 Gemiddelde Ellenbergwaarden van de permanente kwadraten voor de stikstofindicatie

Legende Zeer stikstofarm (1 - 2,9)

VL15 VL08

VL16

LI03

VL01

VL02

Stikstofrijk (6 - 7,9)

VL14

VL05

LI02

Stikstofarm tot matig stikstofrijk (3 - 5,9)

VL12

Percelen

Omgrenzing

VL13

VL11 LI01

BL10 BL09

BL08

BL05BL06 BL03BL04 BL02

EI05 EI06 EI02 EI08EI07 EI01 EI12 EI10 EI11 EI09

Schaal 1:15500 0

125

Bronnen : NGI

250

500 m

Kaart 8 BWK-types van de te monitoren percelen Eindegoor - Bloksgoor

Legende

bomenrij Eindegoor - Bloksgoor

Omgrenzing Eindegoor - Bloksgoor Akker

Bos/struweel

Hpr+/Hj Hp/Hjb Ae

Grasland

Ae-

Moeras Water

Bs Bs

Mrb/Hj/Ms

Kh ( sf )

Hpr/Hj Hp

Kh ( sf ) Bs

Hp+

Kh Kh

(s )

) Bs

Hp+

(b ,q ,s

)

Hp+

,s (b

Ae/Mr

Ae/Hj

Mr/Hj Hj-

Hpr+/Hj-

Kb (b,s ) Kb (b,s )

Hp+

Hpr+/Hj-

Bs Schaal 1:7000

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 8 BWK-types van de te monitoren percelen Litse Heide

Legende bomenrij litse heide

Omgrenzing Litse Heide Water Akker

Bos/struweel Grasland

Moeras

Hjb

Hp+

Kb (s,q,P)

Hp+

Hab+

Ppmb

Bs Hx

Schaal 1:5000 0

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 8 BWK-types van de te monitoren percelen Vlasroot Kb (q )

Legende bomenrij vlasroot

Omgrenzing Vlasroot Water Akker

Bos/struweel Grasland

Moeras

Kb ) ,q

Hp/Hj-

Bs Sf Hp+ Hp/HjBs

HjAe/Mr

Cgb

Ae/Hj

Bs Se

Cgb

Hr Ae Ppmb

Schaal 1:5000 0

62,5

Bronnen : NGI

125

250 m

Kaart 9 Beheerpercelen

Legende Beheerpercelen Omgrenzing

E-4 E-2 C-1

D-1

C-3

E-3

D-2

D-4

D-3

E-1

C-2

B-5

B-6

B-4 B-3

B-1

B-2

A-5 A-4

A-3

A-2 A-1

Schaal 1:15500 0

125

250

500 m

Bronnen : NGI

De blokken verwijzen naar tabel 23