Wellemeersen finaal rapport_compressed.pdf by Vlaanderen-be

NATUURINRICHTINGSPROJECT WELLEMEERSEN, ECOHYDROLOGISCHE STUDIE EINDRAPPORT

Opdrachtgever:

VLM

Datum:

07-10-2015

Titel

Natuurinrichtingsproject Wellemeersen, ecohydrologische studie

Opdrachtgever

VLM

Contactpersoon opdrachtgever

Ir. Jan De Bie of Ria De Dyn

Indiener

Technum (Tractebel Engineering n.v.) Coveliersstraat 15 - 2600 AntwerpenCoveliersstraat 15 - 2600 Antwerpen T +32 3 270 92 92 - info@technum-tractebel.beT +32 3 270 92 92 - info@technumtractebel.be

Contactpersoon indiener

Nele Aerts

Datum

07/10/2015

Versienummer

Projectnummer

P.006184

KWALITEIT DOCUMENTGESCHIEDENIS Versie

Datum

Opmerkingen

07-10-2015

Eindrapport oplevering

10-07-2015

Eindrapport

29-05-2015

Luik 4

11-03-2015

Definitieve versie Luik 1, 2 & 3

09-01-2015

Ontwerpversie Luik 1, 2 & 3

01-12-2014

Ontwerpversie Luik 1, 2 & 3

01-10-2014

Ontwerpversie Luik 1 & 2

DOCUMENTVERANTWOORDELIJKHEID Datum Auteur(s)

Ilf Jacobs, Roosmarijn Steeman, Jan Walravens, Nele Aerts, Sarah Rousseaux

07-10-2015

Datum Documentscreener(s)

Nele Aerts

BESTANDSINFORMATIE Bestandsnaam

P.006184-07 Wellemeersen finaal rapport.docx

Laatst opgeslagen

15/12/2020

07-10-2015

INHOUD 1.

Inleiding .......................................................................................................................1 1.1

Interpretatie van de opdracht .............................................................................1

Luik 1 – Biotiek .............................................................................................................4 2.1

Inleiding ............................................................................................................4

2.2

Methodologie .....................................................................................................4

2.3

Resultaten ....................................................................................................... 12

2.4

Besluit ............................................................................................................. 50

Luik 2 – Abiotiek .........................................................................................................52 3.1

Inleiding .......................................................................................................... 52

3.2

Registratie grondwater en oppervlaktewaterstanden .......................................... 52

3.3

Hydrologische modelering ................................................................................. 59

3.4

Tijdreeksenanalyse Grondwaterstanden ............................................................. 67

3.5

Grondwatermodellering .................................................................................. 115

3.6

Conclusies abiotische kwantitatieve aspecten ................................................... 144

3.7

Grond- en oppervlaktewaterkwalitatieve aspecten ............................................ 145

3.8

Conclusie ....................................................................................................... 171

Luik 3 – Interactie abiotiek en biotiek .................................................................... 172 4.1

Abiotische en biotische samenhang, gekaderd in de evolutie van het gebied...... 172

4.2

Ecohydrologische dwarsprofielen ..................................................................... 173

4.3

Standplaatseisen ............................................................................................ 179

Luik 4 – Conceptvisie – ontwikkelingsscenario’s .................................................... 208 5.1

Doelstelling .................................................................................................... 208

5.2

Beschrijving 2 ontwikkelingsscenario’s ............................................................. 208

5.3

Grondwatermodellering 2 ontwikkelingsscenario’s ............................................ 221

5.4

Toetsen ontwikkelingsscenario’s aan beoogde natuurdoeltypen ........................ 233

5.5

Overzicht maatregelen ................................................................................... 245

Referenties .............................................................................................................. 250

Bijlagen.................................................................................................................... 253 Bijlage 1. Kaartenbundel Wellemeersen: luik biotiek........................................................ 253 Bijlage 2. Tabellen vegetatieopnamen ............................................................................ 253 Bijlage 3. Overzicht permanente kwadraten (PQ’s) .......................................................... 253 Bijlage 4. Beschrijving van de gekarteerde vegetaties ..................................................... 253 Bijlage 5. Inventaris waterlopen..................................................................................... 253 Bijlage 6. Staalnameschema grond- en oppervlaktewater ................................................ 253 Bijlage 7. Ruimtelijke spreiding natuurdoeltypen ............................................................. 253

LIJST VAN FIGUREN Figuur 1-1

Vernatting en aanwezigheid van Pitrus in het centrale gedeelte van het natuurgebied (Foto Nele Aerts, 2013) ................................................................................................. 2

Figuur 1-2

Iteratief proces: het schuiven met parameters van het grond- en oppervlaktesysteem en de daarop gebaseerde vegetatievoorspelling leidt uiteindelijk tot gewenste scenario’s voor natuurinrichting. ........................................................................................................... 3

Figuur 2-1

Afbakening van het kerngebied waarbinnen de vegetatiekarteringen in de loop van 2014 werden uitgevoerd........................................................................................................ 4

Figuur 2-2

Als basis voor de veldkaarten werden de meest recente luchtfoto’s (2012) en de laatste BWK (versie 2.2) gebruikt. ............................................................................................ 5

Figuur 2-3

Vegetatiepolygonen van de in 1990 en 1991 uitgevoerde vegetatiekarteringen ................ 12

Figuur 2-4

Afgebakende karteringseenheden van de vegetatiekartering in 2014 ............................... 13

Figuur 2-5

Weergave van de gekarteerde eenheden in het kerngebied van de Wellemeersen – BWK 2014 (kartering ikv dit project) ...................................................................................... 5

Figuur 2-6

Weergave van de gekarteerde eenheden (BWK 2014) met weergave van de Vlaamse vegetatietypologie. ....................................................................................................... 6

Figuur 2-7

Weergave van aanwezige Beschermde Europese en Vlaamse habitats aanwezig binnen de gekarteerde eenheden in het kerngebied van de Wellemeersen – BWK 2014. .................. 7

Figuur 2-8

Vergelijkingskaarten van de verschillende BWK-karteringen voor de kernzone van de Wellemeersen (bron: BWK 1, BWK 2.2, BWK 2014) ........................................................ 17

Figuur 2-9

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom voor de kernzone van de Wellemeersen ........ 18

Figuur 2-10 Vergelijkingskaarten ‘Rode Lijstsoorten’ voor de kernzone van de Wellemeersen .............. 19 Figuur 2-11 Vergelijkingskaarten ‘positieve aandachtsoorten’ in de kernzone van de Wellemeersen ..... 20 Figuur 2-12 Vergelijkingskaarten ‘negatieve aandachtsoorten’ voor de kernzone van de Wellemeersen 21 Figuur 2-13 Vergelijkingskaarten ‘Hydrofyten voor de kernzone van de Wellemeersen ........................ 23 Figuur 2-14 Vergelijkingskaarten ‘Obligaat freatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen ........... 24 Figuur 2-15 Vergelijkingskaarten Natte obligaat freatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen ... 24 Figuur 2-16 Vergelijkingskaarten Kalk-afreatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen ................ 25 Figuur 2-17 Vergelijkingskaarten Oud bos indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen............ 28 Figuur 2-18 Vergelijkingskaarten ‘Bron- en bronbosindicatoren’ voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 29 Figuur 2-19 Vergelijkingskaarten ‘Elzenbroekbosindicatoren’ voor de kernzone van de Wellemeersen .. 30

Figuur 2-20 Vergelijkingskaarten ‘Voedselrijk Eiken-Beukenbos indicatoren’ voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 30 Figuur 2-21 Vergelijkingskaarten Dotterbloemgrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 32 Figuur 2-22 Vergelijkingskaarten Kleine zeggenvegetatie-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 33 Figuur 2-23 Vergelijkingskaarten Glanshavergrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 34 Figuur 2-24 Vergelijkingskaarten Zilverschoongrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 35 Figuur 2-25 Vergelijkingskaarten indicatoren voor Droge graslanden op zandbodem de kernzone van de Wellemeersen .......................................................................................................... 36 Figuur 2-26 Vergelijkingskaarten indicatoren voor Dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 36 Figuur 2-27 Vergelijkingskaarten Eendenkroosklasse (Eutroof water)-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen ................................................................................................... 37 Figuur 2-28 Vergelijkingskaarten Fonteinkruidklasse (mesotroof water)-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen ................................................................................................... 38 Figuur 2-29 Vergelijkingskaarten Natte strooiselruigte-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 40 Figuur 2-30 Vergelijkingskaarten Nitrofiele zomen-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen 40 Figuur 2-31 Vergelijkingskaarten Rietklasse-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen ......... 41 Figuur 2-32 Vergelijkingskaarten Tandzaadklasse-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen 42 Figuur 2-33 Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Licht voor de kernzone van de Wellemeersen ......... 45 Figuur 2-34 Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Stikstof voor de kernzone van de Wellemeersen ..... 46 Figuur 2-35 Standplaatskaarten voor trofiegraad, historisch (links) en actueel (rechts), met de methode met rechtstreekse BWK-vertaling (Wouters J., 2013). ....................................... 46 Figuur 2-36 Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Vocht voor de kernzone van de Wellemeersen ....... 47 Figuur 2-37 Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Zuurtegraad voor de kernzone van de Wellemeersen .............................................................................................................. 48 Figuur 3-1

Locatie grond- en oppervlaktewaterstandsmetingen 02/2014 - 02/2015 .......................... 55

Figuur 3-2

Registratie grondwaterstanden peilbuizen 20/02/2014 – 24/02/2015 ............................... 57

Figuur 3-3

Registratie oppervlaktewaterstanden Rijtbeek 20/02/2014 – 24/02/2015 ......................... 57

iii

Figuur 3-4

Maandtotalen neerslagstation Liedekerke vs. Gemiddelde Ukkel ...................................... 58

Figuur 3-5

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 01 1992 – 02/2015 ............................................. 58

Figuur 3-6

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 32 1992 – 02/2015 ............................................. 58

Figuur 3-7

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 35 1992 – 02/2015 ............................................. 59

Figuur 3-8

Overstortschema Aquafin .............................................................................................. 61

Figuur 3-9

Onderverdeling stroomgebied van de Rijtbeek ................................................................ 63

Figuur 3-10 Maaiveldprofiel langs as Rijtbeek, waterloop van 3e categorie.......................................... 63 Figuur 3-11 Berekende daggemiddelde afvoer met PDM van de Rijtbeek ........................................... 64 Figuur 3-12 Tijdsverdeling berekende afvoer Rijtbeek met PDM......................................................... 65 Figuur 3-13 Compartimentering vallei Wellemeersen ......................................................................... 65 Figuur 3-14 Tijdsverdeling van de waterstanden in deelgebied van de Wellemeersen ......................... 66 Figuur 3-15 Maaiveldhoogte t.h.v. de peilbuizen ............................................................................... 70 Figuur 3-16 Waterpeil Teralfene EMT (stroomafwaarts) (MOW-HIC 2014) .......................................... 71 Figuur 3-17 Waterpeil Aalst/Dender (stroomopwaarts) (MOW-HIC 2014) ........................................... 72 Figuur 3-18 Maandgemiddelde waterstanden en tijdsverdeling te Aalst en Teralfene .......................... 72 Figuur 3-19 Situering limnigrafen Aalst en Teralfene EMT ................................................................. 72 Figuur 3-20 Opgemeten waterpeilen in het studiegebied ................................................................... 73 Figuur 3-21 Situering kunstwerken in het studiegebied ..................................................................... 74 Figuur 3-22 Neerslag en Evaporatie te Ukkel (mm/jaar) .................................................................... 75 Figuur 3-23 Afwijking Neerslag/Evaporatie t.o.v. gemiddelde (1992-2012) ......................................... 75 Figuur 3-24 Neerslagdeficit hydrologische jaren 1992 -2012 .............................................................. 75 Figuur 3-25 # dagen met meer dan 100 mm deficit in massabalans .................................................. 75 Figuur 3-26 Bodemtextuurkaart van het studiegebied ....................................................................... 76 Figuur 3-27 Luchtfoto 1988-1990 (OC GIS-Vlaanderen, 1998) ........................................................... 78 Figuur 3-28 Luchtfoto 2002 (VLM/OC en prov.O.-Vl., 2002) ............................................................... 79 Figuur 3-29 Luchtfoto 2006 (Prov. O.-Vl.(AGIV-product), 2006) ......................................................... 80 Figuur 3-30 Luchtfoto 2009 (Prov. O.-Vl.(AGIV-product), 2009) ......................................................... 81 Figuur 3-31 Luchtfoto 2012 (Prov. O.-Vl. – Z., 2012) ........................................................................ 82

Figuur 3-32 Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP004 .................................................................. 84 Figuur 3-33 Grondwaterstanden WELP006 en vgl met WELP003 ........................................................ 84 Figuur 3-34 Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP007 .................................................................. 84 Figuur 3-35 Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP009 .................................................................. 85 Figuur 3-36 Gecorrigeerde grondwaterstand WELP010 ...................................................................... 85 Figuur 3-37 Gecorrigeerde grondwaterstand WELP018 ...................................................................... 85 Figuur 3-38 Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstand WELP019 ........................... 86 Figuur 3-39 Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP030 ....................... 87 Figuur 3-40 Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP039 ....................... 88 Figuur 3-41 Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP040 ....................... 89 Figuur 3-42 Grondwaterfluctuaties (GHG-GLG in meters) in functie van de afstand tot de Dender voor de 45 geobserveerde grondwatermeetreeksen ............................................................... 90 Figuur 3-43 Geobserveerd verschil tussen GHG en GLG..................................................................... 90 Figuur 3-44 Evolutie jaargemiddelde grondwaterstanden boven maaiveld .......................................... 93 Figuur 3-45 Evolutie jaargemiddelde grondwaterstanden tijdens zomer- en wintermaanden ................ 97 Figuur 3-46 Correlatie GVG met overige grondwatertrappen periode 1992-1995 ................................. 100 Figuur 3-47 Correlatie GVG met overige grondwatertrappen periode 1992-2003 ................................. 101 Figuur 3-48 Geobserveerde tijdsreeks WELP001 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 108 Figuur 3-49 Geobserveerde tijdsreeks WELP002 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 109 Figuur 3-50 Geobserveerde tijdsreeks WELP003 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 109 Figuur 3-51 Geobserveerde tijdsreeks WELP024 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 110 Figuur 3-52 Geobserveerde tijdsreeks WELP033 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 110

Figuur 3-53 Geobserveerde tijdsreeks WELP034 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 111 Figuur 3-54 Geobserveerde tijdsreeks WELP035 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 111 Figuur 3-55 Geobserveerde tijdsreeks WELP036 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 112 Figuur 3-56 Geobserveerde tijdsreeks WELP039 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 112 Figuur 3-57 Geobserveerde tijdsreeks WELP041 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004 ................................................................................................................... 113 Figuur 3-58 Geobserveerde tijdsreeks WELP001 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995 ................................................................................................................... 114 Figuur 3-59 Geobserveerde tijdsreeks WELP032 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995 ................................................................................................................... 114 Figuur 3-60 Geobserveerde tijdsreeks WELP035 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995 ................................................................................................................... 114 Figuur 3-61 Topografie (mTAW) ...................................................................................................... 118 Figuur 3-62 Ondergrens quartair dek (mTAW) .................................................................................. 118 Figuur 3-63 Dikte (m) quartair dek .................................................................................................. 119 Figuur 3-64 Ligging observatieputten DOV (links) en detail put 423/21/5 ........................................... 120 Figuur 3-65 Modelrandvoorwaarden................................................................................................. 121 Figuur 3-66 Drainageniveau grachten en Rijtbeek, simulatie 1992-2004 voor jaargemiddelde (links), zomer (miden) en wintertoestand (rechts) ..................................................................... 124 Figuur 3-67 Drainageniveau grachten en Rijtbeek simulatie 2014 voor jaargemiddelde (links), zomer (miden) en wintertoestand (rechts) ............................................................................... 124 Figuur 3-68 Fit waargenomen/gemodelleerde jaargemiddelde grondwaterstanden ............................. 128 Figuur 3-69 Fit waargenomen/gemodelleerde grondwaterstanden tijdens winter ................................ 129 Figuur 3-70 Fit waargenomen/gemodelleerde grondwaterstanden tijdens zomer ................................ 130

Figuur 3-71 Grondwaterdiepte zomer situatie 1992 – 2004 ............................................................... 131 Figuur 3-72 Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie 1992 – 2004 .................................................. 132 Figuur 3-73 Grondwaterdiepte winter situatie 1992 – 2004 ............................................................... 133 Figuur 3-74 Grondwaterdynamiek Winter – zomer situatie 1992-2004................................................ 134 Figuur 3-75: kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding situatie 1992 – 2004 ................... 135 Figuur 3-76 Grondwaterdiepte zomer situatie 2014 ........................................................................... 137 Figuur 3-77 Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie 2014 ............................................................. 138 Figuur 3-78 Grondwaterdiepte winter situatie 2014 ........................................................................... 139 Figuur 3-79 Grondwaterdynamiek Winter – zomer situatie 2014 ........................................................ 140 Figuur 3-80 Kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding situatie 2014 .............................. 141 Figuur 3-81 Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, huidige historische situatie 1992/2004 ....................................................................................... 142 Figuur 3-82 Verschilkaart kwelintensiteit huidige – historische situatie ............................................... 143 Figuur 3-83 Piper-diagram staalnames april 2014 ............................................................................. 158 Figuur 3-84 Piper-diagram staalnames september 2014 .................................................................... 158 Figuur 3-85 IR-EC diagram staalnames april 2014 ............................................................................ 160 Figuur 3-86 IR-EC diagram staalnames september 2014 ................................................................... 160 Figuur 3-87 EC-waarden, historisch (links) en actueel (rechts) .......................................................... 166 Figuur 3-88 SO4-waarden, historisch (links) en actueel (rechts) ......................................................... 167 Figuur 3-89 Fe-waarden, historisch (links) en actueel (rechts) ........................................................... 168 Figuur 3-90 N-NO3-waarden, historisch (links) en actueel (rechts) ..................................................... 169 Figuur 3-91 P-PO4-waarden, historisch (links) en actueel (rechts) ...................................................... 170 Figuur 4-1

Situering transecten en zonering ................................................................................... 174

Figuur 4-2

Habitatrichtlijngebied ‘‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’, deelgebied 24 .............................................................................. 180

Figuur 4-3

Indeling graslanden volgens vochttoestand, voedselrijkdom, pH en beheer. ..................... 186

Figuur 4-4

Natuurpotenties 91E0_veb in functie van GXG (range percentiel 25-75). .......................... 196

Figuur 4-5

Natuurpotenties 91E0_meso in functie van GXG (range percentiel 25-75). ....................... 197

Figuur 4-6

Natuurpotenties 91E0_eutr in functie van GXG (range percentiel 25-75). ......................... 198

vii

Figuur 4-7

Natuurpotenties 6510_hu in functie van GXG (range percentiel 25-75). ........................... 199

Figuur 4-8

Natuurpotenties rbb_hc in functie van GXG .................................................................... 200

Figuur 4-9

Natuurpotenties 6430_hf en rbb_hf in functie van GXG ................................................... 201

Figuur 4-10 Potenties voor de realisatie van een aangesloten graslanden moeraskern ...................... 206 Figuur 5-1

Scenario “onderhouden provinciale Rijt” ......................................................................... 209

Figuur 5-2

Scenario “maximale ontwatering” .................................................................................. 210

Figuur 5-3

Indicatief dwarsprofiel provinciale Rijt scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ ................. 212

Figuur 5-4

Inrichtingsmaatregelen scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ ....................................... 214

Figuur 5-5

Principeschets van een V-vormige overlaat (met verticaal slot) (bron: handboek vismigratie) .................................................................................................................. 214

Figuur 5-6

Indicatief dwarsprofiel provinciale Rijt scenario ‘Maximale ontwatering’ ............................ 218

Figuur 5-7

Inrichtingsmaatregelen scenario ‘Maximale ontwatering’ ................................................. 220

Figuur 5-8

Rivierrandvoorwaarden scenario “onderhouden provinciale Rijt” ...................................... 221

Figuur 5-9

Uitbreiding bestaand drainagenetwerk i.k.v. scenario “maximale ontwatering” ................. 223

Figuur 5-10 Grondwaterdiepte zomer (GLG) ..................................................................................... 225 Figuur 5-11 Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie (GVG) ........................................................... 226 Figuur 5-12 Grondwaterdiepte winter (GHG) .................................................................................... 227 Figuur 5-13 Grondwaterdynamiek winter – zomer situatie ................................................................. 228 Figuur 5-14 Kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding .................................................. 229 Figuur 5-15 Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ – t.o.v. ‘Huidige situatie’ .................................................. 230 Figuur 5-16 Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Maximale ontwatering’ – t.o.v. ‘Huidige situatie’ ............................................................................ 231 Figuur 5-17 Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Maximale ontwatering’ t.o.v. scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ .............................................. 232 Figuur 5-18 Natuurpotenties 91E0_veb in functie van GXG (range percentiel 25-75). .......................... 235 Figuur 5-19 Natuurpotenties 91E0_meso in functie van GXG (range percentiel 25-75). ....................... 236 Figuur 5-20 Natuurpotenties 91E0_eutr in functie van GXG (range percentiel 25-75). ......................... 237 Figuur 5-21 Natuurpotenties 6510_hu in functie van GXG (range percentiel 25-75). ........................... 238 Figuur 5-22 Natuurpotenties rbb_hc in functie van GXG (range percentiel 25-75). .............................. 239

viii

Figuur 5-23 Natuurpotenties 6430_hf en rbb_hf in functie van GXG (range percentiel 25-75). ............. 240 Figuur 5-24 Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (Natura 2000) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied) ................................................................................................................. 241 Figuur 5-25 Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (BWK typering) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied) ................................................................................................................. 242 Figuur 5-26 Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (plantengemeenschappen) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied) ................................................................................................................. 243 Figuur 5-27 Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (indeling boshabitats, moeras- en graslandhabitats en open water) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied) ...................................................... 244

LIJST VAN TABELLEN Tabel 2-1

Vergelijking van de aangepaste Tansleyschaal volgens Demeulenaere et al. (2002) met de reguliere Tansley-schaal ........................................................................................... 7

Tabel 2-2

Aangepaste opnameschaal van Londo voor permanente kwadraten ................................. 8

Tabel 2-3

Overzicht van de geselecteerde aandachtsoorten die in detail in kaart werden gebracht ... 10

Tabel 2-4

Overzicht van karteringseenheden met weergave van BWK-eenheden ............................. 14

Tabel 2-5

Overzicht van de aanwezige vegetatietypes volgens de “Systematiek natuurtypen voor Vlaanderen” met corresponderende BWK-codes ............................................................. 1

Tabel 2-6

Overzicht van de gekarteerde BWK codes met hun naamgeving en overeenkomsten met de Natura 2000 typologie en Regionaal belangrijke biotopen ........................................... 2

Tabel 2-7

Europese habitattypes die gekarteerd werden in de Wellemeersen .................................. 4

Tabel 2-8

Regionaal belangrijke biotopen (rbb) die gekarteerd werden in de Wellemeersen ............. 4

Tabel 2-9

Overzicht van een aantal eigenschappen van de gekarteerde PQ’s in de Wellemeersen..... 9

Tabel 2-10 Lijst van kenmerken en indicatorklassen dewelke voor elke in 2014 en/of 1990 gekarteerde soort werd aangevuld (zie Bijlage 1 – Tabel 3) ............................................ 12 Tabel 2-11 Vertaalsleutel om vergelijking te kunnen maken van Vegetatieopname 1990 en 2014 ....... 13 Tabel 2-12 Lijst met de belangrijkste BWK-eenheden met hun respectievelijke oppervlakte per karteringsperiode ......................................................................................................... 14 Tabel 2-13 Overzicht van de BWK-codes in 2014, 2005 en 2000 ...................................................... 14 Tabel 2-14 Weergave van de verschillende BWK-codes gebruikt in het onderzoeksgebied in de loop van de verschillende karteringsperioden. De codes die opgenomen zijn in eenzelfde lijn en/of kleur worden door de jaren heen beschouwd als eenzelfde BWK-type. .................... 15 Tabel 2-15 Lijst van de geselecteerde Hydrofyten en Freatofyten in kader van dit onderzoek ............. 22 Tabel 2-16 Lijst van de Oudbosplanten in Vlaanderen (Naar: Luc De Keersmaeker, Johnny Cornelis and Lander Baeten (2010) BOSREVUE. p.17-21) ............................................................ 26 Tabel 2-17 Ellenberg N-getal .......................................................................................................... 43 Tabel 2-18 Ellenberg F-getal .......................................................................................................... 43 Tabel 2-19 Ellenberg R-getal .......................................................................................................... 44 Tabel 2-20 Ellenberg L-getal .......................................................................................................... 44 Tabel 2-21 Overzicht van de vitaliteit van de bomen in de boomlaag (>2m) en in de kruidlaag (<2m) in de karteringseenheden in de Wellemeersen ................................................................ 48 Tabel 3-1

Overstortvolumes [m³] in Rijtbeek en Wellemeersen (toestand C) ................................... 60

Tabel 3-2

Maximaal overstortdebiet [m³] in Rijtbeek en Wellemeersen (toestand C) ........................ 60

Tabel 3-3

Overzicht beschikbare meetpunten ................................................................................ 68

Tabel 3-4

Overzicht beschikbare data ........................................................................................... 69

Tabel 3-5

Overzicht ontbrekende periodes Teralfene EMT en Aalst ................................................. 71

Tabel 3-6

Overzicht correcties ...................................................................................................... 83

Tabel 3-7

GLG, GHG, GVG en jaargemiddelde grondwaterstanden voor de periodes ’92-’95 en ’92‘03 ............................................................................................................................... 98

Tabel 3-8

Overzicht verklarende varianties hydrologische jaren 1992-2003 ..................................... 106

Tabel 3-9

Overzicht verklarende varianties modellen hydrologische jaren 1992-1995 ....................... 113

Tabel 3-10: Overzicht hydrogeologische lagen voorkomend met voornaamste lithologische kenmerken (VMM, 2008) ................................................................................................................ 117 Tabel 3-11 Weerhouden waarden voor de horizontale (Kh) doorlaatbaarheid van de beschouwde rekenlagen ................................................................................................................... 122 Tabel 3-12 Kalibratieschema .......................................................................................................... 127 Tabel 3-13 Afwijkingen [m] t.o.v. gemeten waterstanden Jaargemiddelde grondwatervoeding ........... 127 Tabel 3-14 Afwijkingen [m] t.o.v. gemeten waterstanden zomer- en wintersituatie – startwaarde modelparameters ......................................................................................................... 127 Tabel 4-1

Oppervlaktebalans deelgebied 24 SBZ ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’ .......................................................................................... 179

Tabel 4-2

Instandhoudingsdoelstellingen deelgebied 24 SBZ ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’ ...................................................................... 181

Tabel 4-3

Referentiewaarden voor Elzen-Olmen-Essenbos (Ulmo-Fraxinetum) (91E0_veb) ............... 183

Tabel 4-4

Referentiewaarden voor vochtige Elzen-Essenbossen (Circaeo-Alnion) (91E0_bron) .......... 184

Tabel 4-5

Referentiewaarden voor mesotroof elzenbroekbos (Carici elongatae-Alnetum) (91E0_meso) ............................................................................................................... 184

Tabel 4-6

Referentiewaarden voor ruigte-Elzenbroek (Macrophorbio-alnetum) (91E0_eutr) .............. 185

Tabel 4-7

Referentiewaarden voor grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caruleae) (6410_ve) ....................................................................... 187

Tabel 4-8

Referentiewaarden voor voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland, en van de montane en alpiene zones (6430_hf) ............................................................................. 187

Tabel 4-9

Referentiewaarden voor laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis) (6510_hu) .................................................................................................... 188

Tabel 4-10 Referentiewaarden voor dotterbloemgraslanden (Calthion palustris) (rbb_hc) .................. 189 Tabel 4-11 Referentiewaarden voor moerasspirearuigte (Filipendulion) (rbb_hf) ............................... 189 Tabel 4-12 Referentiewaarden voor grote zeggenvegetaties (Caricion gracilis) (rbb_mc) ................... 190 Tabel 4-13 Referentiewaarden voor rietmoerassen (Phragmition) (rbb_mr)....................................... 192 Tabel 4-14 Referentiewaarden voor van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition (3150) ...................................................................... 192 Tabel 4-15 Referentiewaarden voor kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion) (7220) ....... 193 Tabel 4-16 Referentiewaarden grondwaterstanden (uitgedrukt in cm onder maaiveld) voor de 25-75 percentielen ................................................................................................................. 194 Tabel 5-1

Oppervlakten vegetatietypen na hydrologische inrichting ................................................ 240

Tabel 5-2

Relevante kostenposten voor hydrologische inrichting van het gebied .............................. 245

Tabel 5-3

Om te vormen oppervlakten om te komen tot de natuurdoeltypen .................................. 246

Tabel 5-4

Indicatieve raming scenario 1 ‘Ontwateren provinciale Rijt’ ............................................. 248

Tabel 5-5

Indicatieve raming scenario 2 ‘Maximale ontwatering’ ..................................................... 249

xii

INLEIDING

1.1

Interpretatie van de opdracht

De Wellemeersen zijn een 120 ha groot, laaggelegen moerassig gebied op de linkeroever van de Dender. Zowel op faunistisch als op floristisch vlak vormen de Wellemeersen een referentiesituatie voor de Dendervallei. Ook op het vlak van de abiotiek zijn er op niveau Vlaanderen zeldzame gradiënten aanwezig. Het natuurgebied is één van de laatste overstromingsgebieden van de Dendervallei en geniet volgende beschermingen: ▪

deelgebied 24 van het Habitatrichtlijngebied BE2300007 ‘Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuid-Vlaamse bossen’;

▪

VEN-gebied ‘De vallei van de Dender en de Mark’;

▪

erkend natuurreservaat ‘Wellemeersen’;

▪

groengebied volgens het gewestplan.

Het gebied is rijk aan potenties (zoals ook in het IHD-rapport wordt vermeld), maar kende de laatste decennia een achteruitgang door een gewijzigde hydrologische toestand en dit zowel op het vlak van waterkwantiteit als waterkwaliteit. Volgende (hydrologische) knelpunten worden in het bestek reeds aangehaald: ▪

Gewijzigde vegetatie in het centrale deel van het natuurgebied, door vernatting als gevolg van gebrekkige afwatering door waterloop de Rijt;

▪

Verontreinigde waterbodem in de Rijt, als gevolg van historische lozingen op de waterloop;

▪

Sterke ontwikkeling van Pitrus in de soortenrijke graslanden, wat leidt tot een verminderde biodiversiteit;

▪

Tussen de Rodestraat en Arendsveld (zuidelijk deel van het natuurgebied), treedt tevens een vernatting op. Deze vernatting leidt momenteel echter tot goed ontwikkelde broekbossen o.w.v. de goede waterkwaliteit en het droogvallen van het systeem in de zomer.

Figuur 1-1

Vernatting en aanwezigheid van Pitrus in het centrale gedeelte van het natuurgebied (Foto Nele Aerts, 2013)

Het doel van de studieopdracht is ecohydrologisch inzicht te vergaren in het natuurreservaat en de randvoorwaarden en potenties voor natuur te verkennen. Deze gegevens moeten de basis vormen voor het toekomstig natuurbeheer in de Wellemeersen en bieden een kader voor het bepalen van de haalbaarheid van een natuurinrichtingsproject voor de Wellemeersen. De belangrijkste doelstelling is inzicht te krijgen in het ecohydrologisch functioneren van het gebied. Hiermee wordt bedoeld dat inzicht verworven moet worden over de werking van de belangrijkste abiotische (hydrologische) processen en eigenschappen die een sturende rol spelen bij de biotische kenmerken van het gebied. Een analyse van het stromingssysteem, dat kwelgebieden met infiltratiegebieden verbindt, is cruciaal samen met een goed begrip van de oppervlakte waterafvoer. De studie zal in dit opzicht aangeven in welke richting de natuur evolueert. Deze evolutie omvat het verleden (10 à 20 jaar geleden), de huidige situatie en de toekomst (streefbeeld voor de komende 10 à 20 jaar). Daarnaast zal worden bekeken welke scenario’s mogelijk/haalbaar/wenselijk zijn om de huidige vernatting (en onderdrukking van kwel) eventueel te stoppen of te verminderen of terug te keren naar de hydrologische situatie van een paar decennia geleden. Het herstellen van natte graslanden, die minder dan 40 jaar geleden verwaarloosd werden, is mogelijk in een decennium tijd, zoals recent onderzoek uitwijst (Joyce, 2013 1). De scenario’s, die worden uitgewerkt en doorgerekend, zullen maximaal invulling geven aan het streefbeeld dat rekening houdt met de doelrealisatie voor de Europees aangemelde habitattypes in het SBZ-H BE2300007, alsook met de vegetatiedoeltypes zoals vastgesteld in het erkenningsdossier voor het natuurreservaat. Via een iteratief proces selecteren we en combineren we maatregelen tot optimale scenario’s, waarbij de maatregelen met een effect op het abiotisch systeem stapsgewijs bijgestuurd en verfijnd worden om uiteindelijk te convergeren naar een set van maatregelen, waarmee de natuurdoelen gerealiseerd worden.

Joyce, C. B. (2013). Ecological consequences and restoration potential of abandoned wet grasslands. Ecological Engineering. DOI: 10.1016/j.ecoleng.2013.05.008

Dit wordt schematisch in Figuur 1-2 toegelicht. Zodra de gewenste scenario’s zijn afgebakend (luik 4), wordt door instellen van maatregelen het grond- en oppervlaktewatersysteem én als gevolg hiervan de vegetatie gewijzigd. Deze 3 parameters zijn immers als in een raderwerk met elkaar verbonden. Bij een set maatregelen wordt getoetst of het gewenste scenario al bereikt is (Toets), zo niet, start het proces opnieuw totdat het gewenste scenario bereikt is.

grond- en oppervlaktewatersysteem

Gewenste scenario's

Toets

Maatregelen

Voorspellen vegetatie

Figuur 1-2

Iteratief proces: het schuiven met parameters van het grond- en oppervlaktesysteem en de daarop gebaseerde vegetatievoorspelling leidt uiteindelijk tot gewenste scenario’s voor natuurinrichting.

LUIK 1 – BIOTIEK

2.1

Inleiding

In dit luik wordt het onderdeel ‘biotiek’ van het project Wellemeersen besproken. Naast een historischecologische beschrijving van het gebied wordt voornamelijk ingegaan op de in kader van dit project verzamelde en geïnterpreteerde vegetatiegegevens. Zowel de historische als recente vegetaties gelegen binnen het kerngebied van het natuurgebied Wellemeersen worden in detail geanalyseerd en besproken. In de methodologie wordt de werkwijze van het onderzoek toegelicht waarna de resultaten aan bod komen. De vergelijking tussen de historische en recente vegetatiegegevens vormt een belangrijk onderdeel van dit onderdeel van het rapport.

2.2

Methodologie

2.2.1

Opmaak actuele vegetatiekaart

Voor het kerngebied (zie Figuur 2-1 en Bijlage 1) van ca. 65 ha werd een dekkende vegetatiekaart gemaakt. Voorafgaand aan het veldwerk werden gedetailleerde veldkaarten (schaal 1/1000) aangemaakt. We gebruikten topografische kaarten en luchtfoto’s met de meest recente BWK-kartering (versie 2.2).

Figuur 2-1

Afbakening van het kerngebied waarbinnen de vegetatiekarteringen in de loop van 2014 werden uitgevoerd.

Figuur 2-2

Als basis voor de veldkaarten werden de meest recente luchtfoto’s (2012) en de laatste BWK (versie 2.2) gebruikt.

2.2.1.1 Afbakening van de karteringseenheden Afbakening van karteringseenheden van de in het veld herkenbare vegetatietypes, gekenmerkt door: ▪ Gelijkvormige standplaatskenmerken ▪ Vergelijkbare vegetatiesamenstelling ▪ Vergelijkbare vegetatiestructuur De begrenzing van de vegetatietypes sluit niet noodzakelijk aan bij de kadasterpercelen.

2.2.1.2 Vegetatieopname van de karteringseenheden

Voor elke karteringseenheid die behoort tot een bepaald vegetatietype werd een vegetatieopname gemaakt met de aangepaste Tansley-schaal (Demeulenaere et al. 2002) die wordt weergegeven in

Tabel 2-1. Wanneer het om bos ging werd zowel de kruidlaag als boomlaag apart ingeschat. Bomen met een hoogte onder 2 meter werden toegewezen aan de kruidlaag. Daarnaast werd de vitaliteit van de verschillende boomsoorten genoteerd per karteringseenheid aan de hand van volgende codes: Uitstekend (U), Matige vitaliteit (M), Afstervend (A), Dood (D) en Verjonging aanwezig (J).

Tabel 2-1

Vergelijking van de aangepaste Tansleyschaal volgens Demeulenaere et al. (2002) met de reguliere Tansley-schaal Aangepaste Tansley-schaal Code

Aantal individuen

‘Reguliere’ Tansley Bedekking

Zeer schaars

Schaars

WT T

Weinig talrijk Talrijk

Zeer Talrijk

>1000

Laag bedekkend Matig bedekkend

Willekeurig

5-12%

Willekeurig

12-25%

Kwart bedekkend

Willekeurig

25-50%

HB D

Halfbedekkend Dominant

Willekeurig willekeurig

50-75% 75-100%

1-3

Sporadisch

4-10 11-100 101-1000

Tansley

<5%

Code S

Zeldzaam

Occasioneel Frequent

O F A

Abundant

Codominant Dominant

Cd D

Typologie van de karteringseenheden Op terrein worden BWK-eenheden toegekend aan de karteringseenheden. In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van verschillende karteringseenheden, waarbij tussen haakjes het percentage wordt gegeven. Op basis van de ingevoerde vegetatieopnames in TURBOVEG werden met behulp het programma ASSOCIA de vegetatietypes van Nederland toegekend. De Nederlandse vegetatietypes werden verder vertaald naar de “Systematiek natuurtypen voor Vlaanderen” en Europese habitattypes.

2.2.2

Opname vegetatie in proefvlakken

2.2.2.1 Situering van de proefvlakken Bij opmaak van de vegetatiekaart en vergelijking met historische BWK-karteringen werden een aantal sleutelpercelen geselecteerd. Het merendeel van de proefvlakken ligt in één van deze sleutelpercelen. Daarnaast werd gekeken om de proefvlakken goed te spreiden over de verschillende vegetatietypes.

2.2.2.2 Uitzetten, markeren en opname van de proefvlakken Er werden 20 permanente kwadraten (PQ’s) uitgezet en opgenomen in 2014. De grootte van de PQ’s verschilt naar gelang het vegetatietype: ▪

3m x 3m voor graslandvegetaties en ruigtes;

▪

10m x 10m voor bossen en struwelen.

De permanente kwadraten werden gekozen na een grondige verkenning van het perceel. Het zijn homogene proefvlakken die representatief zijn voor het vegetatietype waarin ze gelegen zijn. In de permanente kwadraten werd een soortenlijst van de kruidlaag en eventueel ook de struiklaag en de boomlaag opgemaakt en werd van elke soort de bedekking ingeschat met de aangepaste Londo-

schaal (zie Tabel 2-2). Er werd een veldfiche opgemaakt waarop een schets van het proefvlak werd ingetekend, met referentiepunten. Tabel 2-2

Aangepaste opnameschaal van Londo voor permanente kwadraten Londo

Aantal individuen

Bedekking

sporadisch 1-3 (rarum)

<1%

sporadisch 1-3 (rarum)

1-3 %

sporadisch 1-3 (rarum)

3-5 %

weinig talrijk 4-20 (paulum) < 1 %

weinig talrijk 4-20 (paulum) 1-3 %

weinig talrijk 4-20 (paulum) 3-5 %

talrijk 21-100 (amplum)

<1%

talrijk 21-100 (amplum)

1-3 %

talrijk 21-100 (amplum)

3-5 %

zeer talrijk >100 (multum)

<1%

zeer talrijk >100 (multum)

1-3 %

zeer talrijk >100 (multum)

3-5 %

willekeurig

5-15 %

willekeurig

5-10 %

willekeurig

10-15 %

willekeurig

15-25 %

willekeurig

25-35 %

willekeurig

35-45 %

willekeurig

45-55 %

willekeurig

45-50 %

willekeurig

50-55 %

willekeurig

55-65 %

willekeurig

65-75 %

willekeurig

75-85 %

willekeurig

85-95 %

Daarna wordt een volledige plantenlijst opgemaakt en wordt de bedekkingsgraad volgens de Londoschaal per soort genoteerd. Alle opgenomen PQ’s werden gefotografeerd (minstens 2 foto’s) op het moment van de opname. Het nummer van de PQ en de datum is op foto leesbaar door middel van een paaltje waarop een papier werd bevestigd. De foto werd –indien mogelijk– steeds genomen in noordelijke richting. Een overzicht van de ligging van de PQ’s en foto’s wordt gegeven in Bijlage 3. Zoals afgesproken met de opdrachtgever werden de proefvlakken omwille van hun situering in vaak permanent onder water staande terreinen daar waar mogelijk uitgemeten op basis van reeds aanwezige peilbuizen. Voor 11 proefvlakken werd één van de hoekpunten permanent gemarkeerd met behulp van een duurzame pvc-buis. Deze buizen kunnen desgewenst in de toekomst nog vervangen worden door echte peilbuizen.

2.2.3

Gegevensverwerking vegetatieopnamen

De gegevensverwerking van zowel de Tansley-opnames van de homogene vegetaties als de opnames van de PQ’s met Londo-schaal, omvat de volgende stappen. 1. De gegevens werden ingevoerd in Turboveg, de gegevens worden geleverd in XML-formaat. 2. Vervolgens gebruikten we het programma Associa als hulpmiddel om de vegetatietypes (volgens de typologie van de ‘Vegetatie van Nederland’) te bepalen. Dit programma werkt vrij goed voor opnames in proefvlakken, maar minder goed voor Tansley-opnames. Het hoge aantal zogenaamde ‘weird species’ zorgt in dat geval voor een hogere dissimilariteitsindex: doordat een Tansley opname meer soorten bevat, verschilt de opname sterker van de referentiebestanden waarmee Associa vergelijkt (deze zijn immers gebaseerd op opnames in proefvlakken). 3. We maakten vervolgens de vertaalslag naar de Vlaamse natuurtypes (zoals weergegeven op www.inbo.be). Via onze uitgebreide terreinervaring weten we dat voor heel wat polygonen / vegetatietypen een eigen naamgeving dient voorzien te worden omdat het onverzadigde gemeenschappen betreft. Voorbeelden zijn ‘aanplant zomereik’, ‘RG waterpeper’ of ‘RG grote brandnetel’ waarbij we wel aangeven tot welk verbond de RG (rompgemeenschap) behoort. 4. De BWK-eenheden kunnen automatisch vertaald worden vanuit de terreinopnames, maar werden in kader van dit project reeds op terrein bepaald. Het gaat meestal om een combinatie van verschillende BWK-codes, waarvan het presentiepercentage tussen haakjes werd gezet. 5. Tenslotte geven we weer met welke Europese habitat-typologie of Regionaal belangrijke biotopen (RBB) deze overeenkomen. Deze gegevens zijn terug te vinden in de tabel in Bijlage 2 en worden in kaart gebracht in Bijlage 1.

2.2.4

Kartering aandachtsoorten

Deze lijst met bijzondere plantensoorten – aandachtsoorten – bevat zowel zeldzame soorten als soorten die vanuit ecologisch standpunt waardevol zijn omdat ze specifieke eisen stellen aan hun milieu. Deze soorten werden met GPS individueel ingemeten. Tabel 2-3 geeft de 30 aandachtsoorten met hun ecologie en Rode Lijststatus.

Tabel 2-3

Overzicht van de geselecteerde aandachtsoorten die in detail in kaart werden gebracht

Nederlandse naam

Rode Lijst

Ecologie

Adderwortel

Momenteel niet bedreigd

Grasland op natte tot vochtige, matig voedselrijke bodem

Blauw glidkruid

Momenteel niet bedreigd

Watervegetatie, ruigte, bossen en struwelen op matig voedselrijke bodem.

Bosorchis/Gevlekte orchis (Dactylorhiza maculata s.l.) Gele dovenetel

Kwetsbaar

Grasland op vochtige, voedselarme, basische bodem.

Momenteel niet bedreigd

Bossen en struwelen op vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, basische tot zwak zure bodem;

Geoord helmkruid

Momenteel niet bedreigd

Ruigte op natte, matig voedselrijke bodem.

Gevlekte aronskelk

Momenteel niet bedreigd

Bossen en struwelen op vochtige, basische bodem.

Gevleugeld helmkruid

Momenteel niet bedreigd

Bossen, struwelen en ruigten op natte, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem.

Gewone salomonszegel

Momenteel niet bedreigd

Bossen en struwelen op vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke bodem.

Graslathyrus

Zeldzaam

Grasland op vochtige, matig voedselrijke, basische bodem.

Groot moerasscherm

Momenteel niet bedreigd Kwetsbaar

Grasland en verlandingsvegetatie op natte, zeer voedselrijke bodem. Grasland op natte tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke bodem.

Gulden boterbloem

Momenteel niet bedreigd

Grasland, bossen en struwelen op vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke bodem.

Heggenvogelmuur

Onvoldoende gekend

Vochtige, matig voedselrijke bodem, aan bosranden.

Kikkerbeet

Kwetsbaar

Verlandingsvegetatie in matig voedselrijk hard water.

Knolsteenbreek

Momenteel niet bedreigd

Grasland op vochtige, matig voedselrijke bodem.

Moerasstreepzaad

Momenteel niet bedreigd

Graslanden, bossen en struwelen op natte, matig voedselrijke bodem.

Moesdistel

Momenteel niet bedreigd Momenteel niet bedreigd

Grasland, bossen en ruigtes op natte, matig voedselrijke bodem. Nat grasland, watervegetatie en verlandingsvegetatie op matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem.

Momenteel niet bedreigd Momenteel niet bedreigd

Ruigte op natte tot vochtige, matig tot zeer voedselrijke bodem. Bronnen, kwelplekken en ruigtes op natte, matig voedselrijke bodem.

Schildereprijs

Momenteel niet bedreigd

Nat grasland, pioniervegetatie en watervegetatie op matig voedselrijke tot voedselarme bodem.

Tongvaren

Momenteel niet bedreigd

Pioniervegetatie op vochtige muren

Valse voszegge

Momenteel niet bedreigd

Grasland op natte tot vochtige, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem.

Verspreidbladig goudveil

Momenteel niet bedreigd

Bronnen en kwelplekken in bossen op matig voedselrijke, natte bodem.

Vierzadige wikke

Momenteel niet bedreigd

Pioniervegetatie op vochtige, matig voedselrijke bodem.

Grote ratelaar

Pijptorkruid Poelruit Reuzenpaardenstaart

Voszegge

Bedreigd

Grasland op matig tot zeer voedselrijke bodem.

Waterviolier

Momenteel niet bedreigd

Water en verlandingsvegetatie in matig voedselrijk water.

Witte waterkers

Achteruitgaand

Pioniervegetatie tot verlandingsvegetatie op natte, matig tot zeer voedselrijke bodem.

Zwartblauwe rapunzel

Momenteel niet bedreigd Momenteel niet bedreigd

Bossen en struwelen op vochtige, voedselarme, basische tot zwak zure bodem. Bossen en struwelen op natte, matig voedselrijke bodem.

Achteruitgaand

Bossen op matig voedselarme, droge zure grond

Zwarte bes Gewone eikvaren

2.2.5

Vergelijking historisch-ecologische gegevens met recente gegevens van het gebied

Voor dit onderdeel worden de beschikbare historische gegevens over het gebied opgevraagd, geanalyseerd en verwerkt en vergeleken met de actuele vegetatiegegevens. Een belangrijke dataset zijn de vegetatiekarteringen van de plantenwerkgroep van de Wellemeersen. In de loop van de jaren 1990 en 1991 werd praktisch het ganse kerngebied van de Wellemeersen in detail geïnventariseerd inclusief aanduidingen van de abundanties van de aanwezige soorten (Figuur 2-3). Om te komen tot een goed onderbouwde vergelijking tussen de huidige (2014) en historische vegetatietoestand (1990) werden volgende handelingen uitgevoerd: ▪

De vegetatieopnames van de 2 periodes werden ingevoerd in TURBOVEG

▪

Met behulp het programma ASSOCIA werden de vegetatietypes van Nederland toegekend

▪

De Ellenbergwaarden voor Vocht, Zuur, Licht en Stikstof werden gekoppeld aan elke soort

▪

De oudbos-indicatoren werden geselecteerd naar De Keersmaeker et al. (2010)

▪

Bepaling indicatorsoorten bepaald voor bepaalde vegetatietypes

Figuur 2-3

Vegetatiepolygonen van de in 1990 en 1991 uitgevoerde vegetatiekarteringen

2.3

Resultaten

2.3.1

Geactualiseerde vegetatiekaart

Voor het kerngebied van ca. 65 ha werd een dekkende vegetatiekaart gemaakt. Voorafgaand aan het veldwerk werden gedetailleerde veldkaarten (schaal 1/1000) aangemaakt. We gebruikten topografische kaarten en luchtfoto’s (Ortho 2012) met de meest recente BWK-kartering (versie 2.2) (Figuur 2-2).

2.3.1.1 Karteringseenheden 2.3.1.1.1 Inleiding In totaal werden 97 homogene vegetatiepolygonen afgebakend. Voornamelijk door de grote hydrologische veranderingen en in mindere mate het begrazingsbeheer zijn de vegetatiepolygonen meer en meer een afspiegeling van de abiotische en biotische omstandigheden (Figuur 2-4). In het verleden vielen de grenzen van de vegetatiepolygonen in belangrijke mate samen met de kadasterpercelen en het daarbinnen uitgevoerde beheer. Een detailoverzicht van de karteringseenheden op grotere schaal wordt weergegeven in Bijlage 1.

Figuur 2-4

Afgebakende karteringseenheden van de vegetatiekartering in 2014

2.3.1.1.2 Vegetatieopnamen van de karteringseenheden Zowel de vegetatieopnamen van 2014 als de historische opnamen van 1990 werden verwerkt in Turboveg. Dit laat ons toe om de nodige vergelijkingen te maken in het vergelijkende hoofdstuk 2.3.2. De gedetailleerde floragegevens per gekarteerde eenheid van zowel de recente (2014) als historische (1990) opnamen worden omwille van hun omvang als digitale bijlage aangeleverd.

2.3.1.1.3 Vegetatietypologie Op terrein worden BWK-eenheden toegekend aan de karteringseenheden. In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van verschillende karteringseenheden, waarbij tussen haakjes het percentage wordt gegeven. Op basis van de ingevoerde vegetatieopnames in Turboveg werden met behulp het programma Associa de vegetatietypes van Nederland toegekend. De Nederlandse vegetatietypes werden verder vertaald naar de “Systematiek natuurtypen voor Vlaanderen” (d.m.v. expertenoordeel en naar de documenten Vlaamse natuurtypologie op www.inbo.be) en Europese habitattypes (d.m.v. expertenoordeel en naar Decleer et al. 2007). ▪ ▪

Een overzicht van de karteringseenheden met weergave van BWK-codes is weergegeven in Tabel 2-4. Een overzicht van de aanwezige vegetatietypes volgens de “Systematiek natuurtypen voor Vlaanderen” wordt weergegeven in

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Tabel 2-5. Een overzicht van de aanwezige Europese habitattypes wordt weergegeven in Tabel 2-7. Een overzicht van de aanwezige Regionaal belangrijke biotopen (rbb) wordt gegeven in Tabel 2-8. Een overzichtskaart van de gekarteerde eenheden (BWK 2014) binnen het kerngebied van de Wellemeersen wordt weergegeven in Figuur 2-4. Een overzichtskaart van de gekarteerde eenheden op basis van de Vlaamse natuurtypologie wordt weergegeven in Figuur 2-4. Een overzichtskaart van de gekarteerde eenheden op basis van de Beschermde Europese en Vlaamse habitats wordt weergegeven in Figuur 2-4.

In Bijlage 2 wordt een algemeen overzicht gegeven van de Karteringseenheden (Opname 2014) met weergave van BWK-code, aantal waargenomen soorten, aantal Rode lijstsoorten, Aandachtssoorten, ingeschatte ecologische waarde, Vegetatietype van Nederland, ruw vegetatietype, Vlaams vegetatietype en Europees habitattype. Een score die een samenvatting geeft van de ecologische waarde van het betreffende polygoon. Dit is een expertenoordeel op basis van alle overige variabelen en eventueel andere elementen zoals het voorkomen van bijzondere fauna. Hierbij wordt vooral rekening gehouden met het aantal Rode Lijstsoorten en aandachtssoorten en minder met de soortendiversiteit die op zich geen goed criterium is voor evaluatie. Verstoorde ecotopen zijn soms soortenrijker dan stabiele, oude, ecologische zeer waardevolle ecotopen. Dit heeft te maken met het opduiken van een aantal banale ‘storingssoorten’. In Bijlage 2 wordt een beschrijving gegeven voor elke gekarteerde BWK-eenheid. Voor elke soort die waargenomen werd tijdens de opnamen van 2014 en/of 1990 werd op basis van het Vegetatietype van zowel Nederland als Vlaanderen, de Ellenbergwaarden en expertenoordeel weergegeven of ze als indicatorsoorten gelden voor een specifiek type. Deze typische indicatorsoorten per vegetatietype werden gebundeld. Daar dit onderdeel de plantensoorten tevens indeelt in verschillenden groepen (indicatorgroepen) wordt deze lijst ook in dit Hoofdstuk opgenomen (zie Tabel 2-4 voor de verschillende indicatorklassen, zie Bijlage 2 voor de totaallijst). Met deze soortlijsten werd aan de slag gegaan om te komen tot vergelijkingen.

20140423 Va

100

20140423 Vn

100

20140423 Va (70) + Qa (30)

Qa 30

20140423 Lhb (90) + Mc (10)

Lhb

Mc 10

20140506 Va(95) + Kalktufbron (5)

20140506 Va

100

20140506 Va

100

Per_eenheid4

Eenheid4

Per_Eenheid3

Eenheid3

Per_eenheid1

20140423 Vn (85) + Hfc (15)

Eenheid2

Eenheid1

BWK

Per_eenheid2

Overzicht van karteringseenheden met weergave van BWK-eenheden

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

Tabel 2-4

Hfc 15

95 Kalktufbron

Qa 50

11 20140516 Va (80) + Vm (20)

Vm 20

12 20140416 Vm (90) + Ae (10)

Ae 10

13 20140516 Vm (80) + Lhb/Mc (20)

Lhb/Mc 20

14 20140516 Vm (70) + Lh/Mc (30)

Lh/Mc 30

15 20140520 Vm (95) + Ae-(5)

16 20140520 Vm (90) + Sf (10) Lh/Hf (60) + Lh/Mc (30) + 17 20140507 Lh/Mr (10)

Sf 10

Lh/Hf

Lh/Mc 30

Lh/Mv 10

Hfb 25

Mcb 15

Lh/Hf

20 20140527 Va

100

21 20140527 Hf (85) + Mr- (15)

Mr- 15

22 20140527 Mc (70) + Mr- (30)

Mr- 30

23 20140616 Ae-

Ae-

100

24 20140603 Vm

100

25 20140603 Vm

100

Lh/mc

100

Vn 40

Lh/Mr

Lh/Mc 30

Hp*

100

18 20140527 Vm (60) + Hfb (25) + Mcb (15) Lh/Hf (60) + Lh/Mc (30) + 19 20140527 Lh/Mr- (10)

26 20140603 Lh/Mc 27 20140603 Vm (60) + Vn (40) Lh/Mr (50) + Lh/Mc (30) + Vm 28 20140603 (20) 29 20140610 Hp* 30 20140610 Kb

Lh/Mc 30 Lh/Mr- 10

100

Hp*

100

Hp*

100

Lhb 50

Hp*

Hr 15

37 20140611 Lhb + Hr

Lhb

Hr 50

38 20140611 Hp* + Hf- + Hj

Hp*

Hfb 25

31 20140606 Hp* + Kb 32 20140610 Kh 33 20140610 Hp* 34 20140610 Vn + Lhb 35 20140611 Hp* (85) + Hr (15) 36 20140611 Vn (85) + Hr (15)

41 20140611 Hp (90) + Hrb (10)

42 20140611 Kb

100

43 20140611 Hp (90) + Hp* (10)

44 20140611 Hj + Hp* + Hc

Vm 20

Kb 50

Hf-

39 20140611 Vn (50) + Hfb (25) + Hrb (25) Va (35) + Lhb/Hf (30) + 40 20140611 Lhb/Hc (20) + Lhb/Hc (15)

Per_eenheid4

Per_Eenheid3

Eenheid4

Eenheid3

10 20140516 Va (50) + Qa (50)

Ae-

Per_eenheid2

Va 10

20140516 Qa (85) + Va (10) + Hf (5)

Eenheid1

BWK

Eenheid2

Per_eenheid1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

Hj Hrb 25

Lhb/Hf 30 Lhb/Hc 20 Lhb/Hc

Hrb 10 Hp* 10 Hp*

Hu- 20

Hf 10

48 20140616 Kb

100

49 20140616 Lsb (80) + Sz (20)

Lsb

Sz 20

50 20140616 Hx (90) + Hp (10)

Hp 10

51 20140616 Vm (70) + Ae- (30)

Ae- 30

52 20140616 Hj (80) + Ae- (20)

Ae- 20

53 20140616 Mc (90) + Sf (10)

Sf 10

54 20140616 Hc Mr° (40) + Mc (30) + Ae- (25) 55 20140625 + Vm (5)

100

Mr°

56 20140625 Hj

100

57 20140625 Hr

100

58 20140625 Kh

100

59 20140625

100

60 20140625 Mc (80) + Hj (20) Mc (30) + Hr (30) + Hr° (20) + 61 20140626 Vm (20)

Hj 20

Hr 30

62 20140625 Mr° (70) + Hf (30) Vr (40) + Hp (20) + Hr (20) + 63 20140701 Vn (20)

Mr°

Hf 30

Hp 20

64 20140625 Mc (50) + Mr° (45) + Sf (5)

Mr° 45

65 20140625 Kb

100

66 20140625 Mc (90) + Mr° (10)

67 20140625 Ae-

Ae-

100

68 20140625 Lsb

Lsb

100

69 20140625 Hu ( 70) + Hr (30) Hf (30) + Hr (25) + Sz (25) + 70 20140701 Mc (20)

Hr 30

Hr 25

71 20140701 Ae- (90) + Me (10) Hr (60) + Mr (20) + Ur (10) + 72 20140701 Gml (10)

Ae-

Mc 10

Mr 20

73 20140701 Ae-

Ae-

100

74 20140701 Ae-

Ae-

100

75 20140701 Mrb

Mrb

100

76 20140701 Ae-

Ae-

100

77 20140701 Kn

100

78 20140701 Ae+

Ae+

100

79 20140701 Ae+

Ae+

100

Mc 30

Per_eenheid4

Eenheid4

Per_Eenheid3

Hr 40 Sz

Mrv

Ae- 25

Hr° 20

Hr 20

Sz 25

Ur 10

Gml

Eenheid3

Eenheid2

Per_eenheid2

Per_eenheid1

BWK

Eenheid1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

45 20140616 Se (60) + Hr (40) Kl (50) + Hu- (20) + Hr (15) + 46 20140616 Sz(15) Hr (80) + Hf (10) + Hfc (5) + 47 20140616 Mru (5)

Hv 15 Hfe

Mr° 10

Kn-

100

81 20140701 Ae-

Ae-

100

82 20140701 Ae+

Ae+

100

83 20140701 Ae-

Ae-

100

84 20140701 Hfb (70) + Mrb (30)

Hfb

85 20140701 Hp

100

87 20140701 Hr + Mrb Hr+ (60) + Mcb (25) + Hfb 88 20140711 (15)

89 20140701 Ae+ 90 20140616 Bl 96 20140715 Sf(+) (75) + Ae- (25) 97 20140715 Hp*

Per_eenheid4

Eenheid4

Per_Eenheid3

Eenheid3

Per_eenheid2

Eenheid2

Per_eenheid1

Eenheid1

BWK

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

80 20140701 Kn-

Mrb 30 Mrb

Ae+

100

Hp*

100

Mcb 25

Hfb 15

Ae- 25

Tabel 2-5

Overzicht van de aanwezige vegetatietypes volgens de “Systematiek natuurtypen voor Vlaanderen” met corresponderende BWK-codes

Broekbossen

BWK

Essen-Elzenbos met bloedzuring

Essen-elzenbos met Goudveil en Reuzenpaardenstaart

Elzenbroekbos met Pluimzegge en Moerasvaren

Ruigtes Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

Associatie van Bijvoet en boerenwormkruid

Hp*

Rompgemeenschap van Bosbies (Calthion/filipendula)

Hp*

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-zonder-Look

Vn + Hr

Rompgemeenschap van Pitrus

Hj + Hp*+ Hp, Hp*, Hj+Ae-

Natte ruigten van het moerasspireaverbond

Hc, Hr

Moerassen Grote zeggegemeenschappen met Scherpe zegge en Oeverzegge

Rietmoerassen

Mc + Ae, Mrb, Ae-, Ae+

Open water Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Mc+Sf, Ae-, Ae+

Waterviolier Kranswier-ionenrijk type

Kn + veedrinkpoel, Ae+

Struwelen en mantels Associatie van sleedoorn en Meidoorn

Kb, Kh

Pioniersmilieus Klasse van de ruderale gemeenschappen met tredplanten

Hp* + Kb

Voedselminnende pioniersgemeenschappen met Waterpeper

Hj, Mc+Hj, Kn-

Associatie van Blauwe waterereprijs en Waterpeper

Ae-

Graslanden Rompgemeenshap Gestreepte witbol (Glanshaververbond)

Hp, Hx

Glanshaververbond

Hp, Hp*, Hu

Tabel 2-6

Overzicht van de gekarteerde BWK codes met hun naamgeving en overeenkomsten met de Natura 2000 typologie en Regionaal belangrijke biotopen

Karteringseenheid

Variant

Naam

Naamgeving natuurdecreet

N2000-code

N2000-typologie

rbb-code

Stilstaande waters 3150

Hydrocharition

Eutroof water

Moerassen

Grote zeggenvegetatie

rbbmc

Rietland en andere vegetaties van het rietverbond

Rietland

rbbmr

mr°

Slecht ontwikkelde moerasvegetaties (bv liesgrasvegetaties)

Rietland

rbbmr

mru

Rietruigte

Rietland

rbbmr

Eutrofe plas

Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of

Halfnatuurlijke graslanden

Dotterbloemgrasland

vochtig, lichtbemest grasland ('dotterbloemgrasland')

Moersspirearuigte

natte ruigte met moerasspirea

6430

Moersspirearuigte met moesdistel

natte ruigte met moerasspirea

6430

Mesofiel hooiland

6120

hfc hu

Mogelijk: 6410

Mogelijk: Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caeruleae) Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en montane en alpiene zones Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en montane en alpiene zones Kalkminnend grasland op dorre zandbodem

rbbhc rbbhf rbbhf

Soortenrijke permanente graslanden hj

vochtig grasland gedomineerd door russen

vochtig, lichtbemest grasland gedomineerd door russen

hp*

soortenrijk permanent cultuurgrasland

soortenrijk permanent grasland met relicten van halfnatuurlijke graslanden

rbbhp*

Graslanden met beperkte biologische waarden hp

soortenarm permanent grasland

zeer soortenarm, vaak tijdelijk grasland Ruigten en pioniersvegetaties

verruigd grasland

hf hfc

Moersspirearuigte

natte ruigte met moerasspirea

Moersspirearuigte met moesdistel

natte ruigte met moerasspirea

Struwelen se

kapvlakte

kapvlaktestruweel

vochtig wilgenstruweel op voedselrijke bodem

vochtig meso- tot eutroof wilgenstruweel

opslag van allerlei aard

rbbsf

Karteringseenheid

Variant

Naam

Naamgeving natuurdecreet

N2000-code

N2000-typologie

rbb-code

Vallei- en moerasbossen

alluviaal elzen-essenbros

elzenbroek

nitrofiel alluviaal elzenbos

Eiken - en beukenbossen

eiken-haagbeukenbos

kp,l,p

Overige bossen, aanplanten en parken

alluviaal essen-olmenbos

mesotroof elzenbos met zeggen

91E0

nitrofiel alluviaal elzenbos

91E0

eiken-haagbeukenbos zonder wilde hyacint

9130

Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior (Alno-

Padion, Alnion incanae, Salicion albae) Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior (Alno-

Padion, Alnion incanae, Salicion albae) Beukenbossen van het type Asperulo-

Fagetum

Mogelijk: Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior lh

populierenbestand op vochtige bodem

lhb ls lsb b,k

populierenaanplant op vochtige plaatsen

Mogelijk: 91E0

(Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae)

Mogelijk: Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior

populierenbestand op vochtige bodem met ondergroei van bomen en struiken

populierenaanplant op vochtige plaatsen

Mogelijk: 91E0

populierenbestand op droge bodem

populierenaanplant op droge plaatsen

Mogelijk: 9130

populierenbestand op droge bodem met ondergroei van bomen en struiken

Mogelijk: 9130

(Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae) Mogelijk: Beukenbossen van het type

Asperulo-Fagetum

Mogelijk: Beukenbossen van het type

Asperulo-Fagetum

akkers en tuinbouw

akker bl

akker op lemige bodem

laagstamboomgaard

kleine landschapselementen

bomenrij

bomenrijen

houtkant

houtkanten, heggen en hagen

veedrinkpoel

bebouwing en industrie

bebouwing in agrarische omgeving

veedrinkput

3150

Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of

Hydrocharition

overige gml

gemengd loofhout

Karteringseenheid

Variant

Naam

Naamgeving natuurdecreet

Kalktufbron

Tabel 2-7

N2000-code

N2000-typologie

7220

Kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion)

rbb-code

Europese habitattypes die gekarteerd werden in de Wellemeersen

N2000-code

N2000-typologie

Onbetwiste aanwezigheid 91E0

Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae)

6430

Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en montane en alpiene zones

Onvoldoende duidelijk of kwaliteitseisen gehaald worden 3150

Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition

6120

Kalkminnend grasland op dorre zandbodem

7220

Kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion)

9130

Beukenbossen van het type Asperulo-Fagetum

6410

Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caeruleae)

Tabel 2-8

Regionaal belangrijke biotopen (rbb) die gekarteerd werden in de Wellemeersen

rbb-code

Karteringseenheid

rbbhc rbbhf

Naam

Naamgeving natuurdecreet

N2000-code

N2000-typologie

Dotterbloemgrasland

vochtig, lichtbemest grasland ('dotterbloemgrasland')

Mogelijk: 6410

Mogelijk: Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caeruleae)

Moersspirearuigte

natte ruigte met moerasspirea

6430

Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en montane en alpiene zones

Moersspirearuigte met moesdistel

natte ruigte met moerasspirea

6430

Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en montane en alpiene zones

rbbhf

Variant

hfc

rbbhp*

hp*

soortenrijk permanent cultuurgrasland

soortenrijk permanent grasland met relicten van halfnatuurlijke graslanden

rbbmc

Grote zeggenvegetatie

Rietland en andere vegetaties van het rietverbond

Rietland

rbbmr rbbmr

mr°

Slecht ontwikkelde moerasvegetaties (bv liesgrasvegetaties)

Rietland

rbbmr

mru

Rietruigte

Rietland

vochtig wilgenstruweel op voedselrijke bodem

vochtig meso- tot eutroof wilgenstruweel

rbbsf

Figuur 2-5

Weergave van de gekarteerde eenheden in het kerngebied van de Wellemeersen – BWK 2014 (kartering ikv dit project) 5

Figuur 2-6 Weergave van de gekarteerde eenheden (BWK 2014) met weergave van de Vlaamse vegetatietypologie. 6

Figuur 2-7 Weergave van aanwezige Beschermde Europese en Vlaamse habitats aanwezig binnen de gekarteerde eenheden in het kerngebied van de Wellemeersen – BWK 2014. 7

Voor een geactualiseerde LSVI (lokale staat van instandhouding) tabel van het projectgebied, wordt verwezen naar Bijlage 2. 2.3.1.2 Karteringsgegevens uit de PQ’s De vegetatieopnamen van de PQ’s werden verwerkt in Turboveg. De gedetailleerde floragegevens per PQ worden omwille van hun omvang als digitale bijlage aangeleverd. De veldformulieren van de opnames van de PQ’s worden in Bijlage 3 toegevoegd. Van elke PQ werd bij opname een foto gemaakt. Deze foto’s zijn terug te vinden als Bijlage 3. Een overzicht van de Karteringseenheid waarbinnen de PQ’s liggen, de situering in het gebied, de oppervlakte en vegetatie-eigenschappen worden weergegeven in Tabel 2-9.

Tabel 2-9

Overzicht van een aantal eigenschappen van de gekarteerde PQ’s in de Wellemeersen

1 W6

128.884

176.687 NW

10m x 10m

2 W12

128.911

176.711 NW

10m x 10m

Vegetatie van Nederland 39RG04 RG Urtica dioica-[Alnion glutinosae] 39RG04 RG Urtica dioica-[Alnion glutinosae]

3 W54

128.832

177.021 ZO

3m x 3m

16AB05 Scirpetum sylvatici

PQ Karteringseenheid

Peilbuizen

Hoekpunt

Oppervlakte

BWK

4 W53

128.791

177.017 ZO

3m x 3m

Mc + Sf

5 W23

128.812

176.978 ZW

3m x 3m

Ae-

6 W55 7 W96 8 W96

9 W66

peilbuis 22

128.759

177.098 ZO

3m x 3m

Ae-

128.519

176.888 NO

10m x 10m

128.348

176.952 ZO

10m x 10m

128.318

177.191 ZO

3m x 3m

08BC02A Caricetum gracilis typicum 01RG01 RG Lemna minor-[Lemnetea minoris]

08BC01 Caricetum ripariae 39AA02A Carici elongatae-Alnetum typicum 39AA02C Carici elongatae-Alnetum ribetosum nigri

08BC02A Caricetum gracilis typicum

Vlaamse vegetatietypologie 33AA05A UrticoAegopodietum alliarietosum 43AA04 Carici remotae-Fraxinetum 32AA01B ValerianoFilipenduletum holcetosum

RG Grote brandnetel (Elzenbroekbos) RG Grote brandnetel (Elzenbroekbos) RG van Bosbies (Calthion / Filipendulion)

08RG01 RG Glyceria maxima[Phragmitetea]

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

08BB01A Scirpetum lacustris typicum

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

32RG04 RG Solanum dulcamaraPhragmites australis[ConvolvuloFilipenduletea]

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia) Elzenbroekbos met pluimzegge en Moerasvaren Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

08BA02A CicutoCaricetum typicum 38AA03A Cardamino amarae-Salicetum anthriscetosum

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex 08BC02B Caricetum acuta) en oeverzegge gracilis comaretosum (Carex riparia) 9

PQ Karteringseenheid

Peilbuizen

10 W28

11 W61

128.330

peilbuis 1

12 W76

13 W76

peilbuis 7

Hoekpunt

177.366 ZO

Oppervlakte

10m x 10m

BWK

08BC02A Caricetum gracilis Lf/Mr + Vm typicum 39AA02B Carici elongatae-Alnetum cardaminetosum Mc amarae 01RG01 RG Lemna minor-[Lemnetea Aeminoris]

128.305

177.447 ZO

3m x 3m

128.482

3m x 3m

128.475

177.379 ZO NWhoekpunt ligt 5 m ten oosten van 177.441 peilbuis 7

10m x 10m

Ae- + Vm

14 W61

peilbuis 2

128.313

NOhoekpunt ligt 2m ten zuiden van 177.465 peilbuis 2 3m x 3m

15 W4

peilbuis 33

128.908

176.842 ZO

10m x 10m

Va + Qa

16 W44

peilbuis 34

129.050

176.774 ZO

3m x 3m

Hj + Hp*

128.505

176.876 ZW

10m x 10m

17 W96

Vegetatie van Nederland

01RG01 RG Lemna minor-[Lemnetea minoris]

Vlaamse vegetatietypologie

16RG06 RG Carex disticha-[Calthion palustris] 39AA02C Carici elongatae-Alnetum ribetosum nigri 06AD01 LittorelloEleocharitetum acicularis 21RG02 RG Cymbalaria muralis[TortuloCymbalarietalia]

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia) Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex 08BC02A Caricetum 08BC02B Caricetum acuta) en oeverzegge gracilis typicum gracilis comaretosum (Carex riparia) 3AB01C StellarioCarpinetum 43AA05 Prunotypicum Fraxinetum Eiken-haagbeukenbos 32RG05 RG Phalaris arundinacea16AB05 Scirpetum [ConvolvuloRG van Bosbies (Calthion / sylvatici Filipenduletea] Filipendulion) 39AA02B Carici 39AA02A Carici elongatae-Alnetum Elzenbroekbos met elongatae-Alnetum cardaminetosum pluimzegge en typicum amarae Moerasvaren

PQ Karteringseenheid

Peilbuizen

18 W41

peilbuis 35

129.144

19 W53

peilbuis 32

128.816

20 W51

peilbuis 32

128.816

Vegetatie van Nederland

Hoekpunt Oppervlakte NWhoekpunt ligt 1m ten westen van 176.660 peilbuis 35 3m x 3m

BWK

177.002 ZO 3m x 3m NWhoekpunt ligt 3m ten oosten van 177.002 peilbuis 32 10m x 10m

Mc + Hp

16RG01 RG Holcus lanatus-Lolium perenne-[MolinioArrhenatheretea] 08RG01 RG Glyceria maxima[Phragmitetea]

Vm + Ae-

39AA02B Carici elongatae-Alnetum cardaminetosum amarae

Vlaamse vegetatietypologie 16RG04 RG Juncus effusus[Molinietalia/LolioPotentillion]

RG Gestreepte witbol[Arrhenatheretalia]

08BC01 Caricetum ripariae 38AA02A IridoSalicetum menthetosum

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

2.3.2

Vergelijking van de historische vegetatiegegevens (2014)

opnames

(1990)

met

actuele

2.3.2.1 Inleiding Zowel de vegetatiekartering uitgevoerd in 2014 als de historische uit 1990 werden verwerkt in Turboveg en gekoppeld aan de Eigenschappentabel (zie Tabel 2-10). Door deze gegevens te koppelen aan de karteringseenheden zijn we in staat de verschillen in vegetaties tussen 1990 en 2014 in kaart te brengen. Dit hoofdstuk bundelt alle kaarten en de bijhorende tabellen. In dit hoofdstuk zullen de belangrijkste conclusies gebundeld worden. Detailkaarten worden weergegeven in de kaartenbundel in Bijlage 1. Voor elke in 2014 en/of 1990 waargenomen soort werden met behulp van gegevens uit TURBOVEG, ASSOCIA, Ellenbergwaarden, oudbos-indicatoren en indicatorsoorten voor bepaalde vegetatietypes volgende categorieën aangevuld die terug te vinden zijn in Tabel 2-10: Tabel 2-10

Lijst van kenmerken en indicatorklassen dewelke voor elke in 2014 en/of 1990 gekarteerde soort werd aangevuld (zie Bijlage 1 – Tabel 3)

Soortnr.

Bron

Wetenschappelijke naam Ned. naam Grondwtr Ellenberg Licht Ellenberg Vocht Hydrofyten Obligaat freatofyten Natte obligaat freatofyten Som Obligaat freatofyten + Natte obligaat freatofyten Kalk-afreatofyten Ellenberg Zuur Ellenberg Stiksof Oudbosplanten Dotterbloemgraslandindicatoren Elzenbroekbosindicatoren Indicatoren voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke grond Glanshavergraslandindicatoren Zilverschoongraslandindicatoren Indicatoren voor Klasse der droge graslanden op zandgrond Bronbeekindicatoren Rietklasseindicatoren Kleine zeggenindicatoren Indicatoren voor Dwergbiezenklasse Indicatoren voor Tandzaadklasse Indicatoren voor Natte Strooiselruigte Indicatoren voor Nitrofiele zomen Indicatoren voor Eendenkroos-Klasse (Eutroof water) Indicatoren voor Fonteinkruiden-Klasse (mesotroof water) Rode Lijst Positieve aandachtsoort

Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg Turboveg/Ellenberg De Keersmaeker et al. (2010) ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel ASSOCIA & expertenoordeel Van Landuyt et al. (2006) Expertenoordeel 12

Soortnr.

Bron

Negatieve aandachtsoort Socsrtgrp1 (ASSOCIA) Klasse Orde Verbond

Expertenoordeel ASSOCIA ASSOCIA ASSOCIA ASSOCIA

Associatie

ASSOCIA

Door de koppeling van bovenstaande kenmerken aan elke waargenomen soort werd het mogelijk om voor elke vegetatiepolygoon van 2014 en 1990 kaarten aan te maken waarbij de verschillende karakteristieken worden weergeven. Door het samentellen van de verschillende soorten met eenzelfde indicatorwaarde kan het belang van het perceel voor een bepaalde eigenschap, vegetatietype, etc op een duidelijke manier worden weergegeven. Op deze manier wordt de schaal en ‘ernst’ van de eventuele veranderingen tussen de twee karteringsperioden al snel duidelijk op kaart. Voor de detailwaarden wordt verwezen naar: ▪ Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990 ▪ Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014 Tijdens de vegetatiekarteringen in 1990 en 2014 werden de abundanties op een verschillende manier genoteerd. Om de abundaties tussen de verschillende karteringen te kunnen vergelijken werd volgende vertaalsleutel opgemaakt (Tabel 2-11). Tabel 2-11

Vertaalsleutel om vergelijking te kunnen maken van Vegetatieopname 1990 en 2014 Historische opname (1990)

Aangepaste Tansley (2014)

Gebruike abundanties (toegepast op 1990 en 2014)

S + WT + T

ZT + LB + MB

2.3.2.2 Vergelijking van de BWK-codes binnen de historische vegetatiekartering (1990) met recente vegetatiekartering (2014) Met behulp van de gis-lagen van de BWK-karteringen van de verschillende periodes werden BWKkaarten aangemaakt en oppervlaktes berekend per BWK-type. Omdat de karteringsmethode verschilt van periode tot periode werden voor de verwerking tot kaarten een aantal types samengeteld om tot een correcte vergelijking te kunnen komen.

2.3.2.2.1 Vergelijking van de totale oppervlaktes van de BWK-eenheden Drie BWK-karteringen van het gebied kunnen met elkaar vergeleken worden op basis van de totale oppervlakte per karteringseenheid. BWK1 werd opgemaakt rond 1990, BWK2.2 werd opgemaakt rond 2000 en onze eigen BWK werd opgemaakt in 2014. Tabel 2-12 geeft de oppervlaktes voor de belangrijkste vegetatietypes van de drie karteringsperiodes naast elkaar. Tabel 2-12

Lijst met de belangrijkste BWK-eenheden met hun respectievelijke oppervlakte per karteringsperiode

BWK-eenheden

Verklaring BWK

BWK1

BWK2.2

BWK2014

Open water

1,1097

1,1495

3,0228

Dotterbloemgrasland

2,9757

1,5935

0,0430

Moerasspirearuigte

0,6417

5,0348

1,8354

Cultuurgrasland

17,3480

16,6867

11,6940

Populierenbestand

19,1957

8,0082

3,5562

Grote zeggenvegetatie

3,7432

5,1429

3,5779

Rietmoeras

0,4286

1,0129

0,2413

Mr°

Slecht ontwikkelde moerasvegetatie - Liesgras

Wilgenstruweel

Va + Qa

Alluviaal elzen-essenbos, bossen met voorjaarsflora

Vm + Vn + Vr

Elzenbroek + Nitrofiel elzenbos

4,1714

0,1896

13,5087

9,1805

13,6593

3,6381

3,3988

10,3026

10,7856

2.3.2.2.2 Vergelijking van BWK-eenheden van een aantal sleutelpercelen doorheen de tijd De sleutelpercelen van de vegetatiekaart van BWK 2014 werden vergeleken met BWK 2.2 (rond 2000) en een vegetatiekaart van 2005 (Erkenningsdossier Natuurpunt). Tabel 2-13

Overzicht van de BWK-codes in 2014, 2005 en 2000

Polygoon 2014

BWK 2.2 (rond 2000)

BWK 2005

BWK 2014

W66

Hc + Kbs

Hc + Mc

Mc (90) + Mr° (10)

W55

Hp* + Hj + H(ae) + Mc + Hf + Sf + Lhb + Vn + pop

Mr° (40) + Mc (30) + Ae(25) + Vm (5) Hpr*+Mc+Hj+Hf+Vm+Sf

Polygoon 2014

BWK 2.2 (rond 2000)

BWK 2005

BWK 2014

W76

Hp* + Hj + H(ae) + Vn+ Kbp + Kba+ Kbfr

Vn + Hpr* + Mc + Hj + Hf + Hp*

Ae-

W16

Mc + pop

Vm (90) + Sf (10)

W23

Hc + Kbs + Kbp

Ae-

W22

Mc (70) + Mr- (30)

W44

Hp* + Hc + Kn + Khs + Mc + Hf

Hf + Hc + Hp* + Hr + Ae

Hj + Hp* + Hc

W53

Hc + Kbs + Mc+ pop

Hc + Hf

Mc (90) + Sf (10)

W54

Hc + Kbs + Mc+ pop

Hc + Hf

W79

Vn + Vm

W78

Ae+ Hc+Hf

Ae+

2.3.2.2.3 Cartografische vergelijking van de BWK-eenheden Tabel 2-14

Weergave van de verschillende BWK-codes gebruikt in het onderzoeksgebied in de loop van de verschillende karteringsperioden. De codes die opgenomen zijn in eenzelfde lijn en/of kleur worden door de jaren heen beschouwd als eenzelfde BWK-type.

BWK 1

BWK 2.2

BWK 2014

A Kn

Hf Hj

Hr Kl

Kh 15

BWK 1

BWK 2.2

BWK 2014 K Lh Lsb

Mr Mr°

N Pa Sf

Sf Se

Sz U Vm Vn

U Va

Vm Vn

Belangrijkste verschillen op vlak van BWK-kartering tussen de verschillende karteringsperiodes: Detailkaarten zijn opgenomen in de Kaartenbundel (Bijlage 1) ▪

Er treedt een soort van perceelsvervaging op tussen 1990 en 2014. Daar waar BWK 1 nog regelmatig samenvalt met de kadasterpercelen wordt dit door de jaren heen minder en minder duidelijk. Dit is vooral van toepassing op de centrale zone.

▪

De ‘blauwe vegetatietypes’ nl. Open water (A, Ae), Wilgenstruweel (Sf), Liesgrasvegetaties –die wijzen op stagnerend eutroof water– (Mr°) en Graslanden met een dominantie van Pitrus (Hj) nemen door de jaren heen een steeds grotere zone in. Deze toename is bijzonder ingrijpend. Dit gaat ten koste van Populierenaanplanten (Lh), Grote zeggenvegetaties (Mc), Broekbossen (voornamelijk Vn en Vm), Soortenrijke graslanden (Hp) en in mindere mate Dotterbloemgraslanden (Hc). Opmerking: de karteringseenheid Wilgenstruweel (Sf) bevat voor een belangrijk onderdeel (max. 20%) permanent open water zonder overstaande bomen of struiken.

▪

Het aandeel soortenrijke graslanden (Hp) neemt sterk af ten voordele van Open water (A, Ae), Wilgenstruweel (Sf), Liesgrasvegetaties (Mr°) en Graslanden met een dominantie van Pitrus (Hj). Een opvallende verandering is de historische omzetting van het in 1990 aanwezige grasland tussen de spoorwegtalud en de erosiewand in het zuidwesten van het gebied. Het is deze zone waar graslandherstel op dit moment leidt tot massavegetaties van Bosorchis.

▪

Het BWK-type populierenbestanden van het vochtige type (Lh) zijn geëvolueerd van aspectbepalend naar slechts sporadisch aanwezig. Deze ommekeer is het gevolg van het gevoerde beheer en een massale afsterving owv de grote hydrologische veranderingen.

▪

De ‘dotterbloemgraslanden’ (Hc) dewelke in 1990 nog ruim voorkomen, worden voornamelijk tussen 2002 en 2014 teruggedrongen tot een fractie van hun oorspronkelijke oppervlakte. De afname van deze vaak bijzonder biodiverse graslanden gebeurt ten gunste van Grote zeggenvegetaties (Mc), door Pitrus gedomineerde graslanden (Hj) en permanente 16

graslanden (Hp). Deze ommezwaai is voornamelijk te wijten aan hydrologische veranderingen (en het hieraan gekoppelde onmogelijk maken van hooilandbeheer) en in mindere mate een resultaat van een bewuste verandering van het gevoerde beheer om over te gaan tot begrazing.

Figuur 2-8 Vergelijkingskaarten van de verschillende BWK-karteringen voor de kernzone van de Wellemeersen (bron: BWK 1, BWK 2.2, BWK 2014)

2.3.2.3 Vergelijking van het Soortenaantal, Rode-Lijst- & Aandachtsoorten (positief en negatief) binnen de historische vegetatiekartering (1990) met recente vegetatiekartering (2014) In dit onderdeel worden het totale soortenaantal, de rode-lijstsoorten en aandachtsoorten vergeleken tussen de verschillende vergetatiekarteringen. 2.3.2.3.1 Cijfermatige vergelijking van het soortenaantal, rode-lijst- & aandachtsoorten Weergave van de verschillende BWK-codes gebruikt in het onderzoeksgebied in de loop van de verschillende karteringsperioden. De codes die opgenomen zijn in eenzelfde lijn en/of kleur worden door de jaren heen beschouwd als eenzelfde BWK-type. Vegetatiekartering 2014 In totaal werden 280 soorten planten waargenomen bij het maken van de vegetatieopnames. Hieronder bevinden zich 7 Rode-Lijstsoorten, 30 aandachtsoorten. Er werden 10 exoten waargenomen, waarvan 4 in Vlaanderen gezien worden als invasief. De volledige soortenlijst wordt omwille van zijn omvang digitaal aangeleverd. Vegetatiekartering 1990 In totaal werden 276 soorten planten waargenomen bij het maken van de vegetatieopnames in 1990. Hieronder bevinden zich 8 Rode-Lijstsoorten. De volledige soortenlijst wordt omwille van zijn omvang digitaal aangeleverd. 2.3.2.3.2 Cartografische vergelijking van het soortenaantal, rode-lijst- & aandachtsoorten Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Totaal soortenaantal’ tussen de verschillende karteringsperiodes: 17

▪

De weergave van aantal soorten per vegetatiepolygoon en de vergelijking tussen de verschillende karteringsperiode levert een genuanceerd beeld op. De algemene indruk van de kaarten is gelijkaardig doch met een iets groter aantal ‘donkerrode’ of soortenrijke percelen in 1990 t.o.v. 2014.

▪

De belangrijkste verschillen zijn waar te nemen in de centrale natte zone in 2014. Deze is soortenarm en neemt een grote oppervlakte in.

▪

De voormalige populierenaanplanten tussen de centrale natte zone en de Dender hebben een opvallende sprong voorwaarts genomen qua soortaantal tussen een 1990 en 2014.

▪

De verlandingszones langs de grote centrale natte zone vormen een matig soortenrijke plantengemeenschap.

▪

De graslanden in het noorden van het kerngebied vormen zowel in 1990 als 2014 een hotspot qua soortenrijkdom. Deze zone is recent echter sterk vernat.

▪

Met het verdwijnen van het grasland in het zuidwesten (zie bij BWK) is een grote soortenrijkdom verloren gegaan. De beperkte open zone in deze omgeving die als grasland beheerd wordt, huisvest samen met de erosietalud momenteel het merendeel van de aanwezige soorten.

▪

De Va-bossen in het zuidelijk deel van het onderzoeksgebied vormen een belangrijke zone voor het soortenaantal maar de zone met hoge soortenrijkdom is de laatste decennia gekrompen.

Figuur 2-9

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Rode Lijstsoorten’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Er zijn tijdens de karteringsperiode van 2014 meer percelen aangetroffen met RodeLijstsoorten dan in 1990. Ook de oppervlakte van vegetatiepolygonen met Rode-Lijstsoorten is toegenomen.

▪

Ook in de centrale natte zone in 2014 zijn 2 Rode-Lijstsoorten waargenomen nl. Kikkerbeet en Eikvaren spec.

▪

De zone waar in 1990 de meeste Rode-Lijstsoorten aanwezig waren is echter volledig weggedrongen o.w.v. veranderende hydrologische omstandigheden.

▪

De meest waardevolle percelen op basis van aandachtssoorten en Rode Lijstsoorten zijn W39, het stuk rond het wandelpad en W54, het laatste restant Dotterbloemgrasland. Ook de Ellenberggetallen voor stikstof geven aan dat W54 het minst voedselrijke stuk is.

▪

Nuancering: Vermits het aantal verschillende Rode-Lijstsoorten beperkt is leidt de aanwezigheid van 1 extra Rode-Lijstsoort reeds tot een groot verschil op kaart.

Wellemeersen 2014: AANTAL RODE LIJSTSOORTEN

Figuur 2-10

Vergelijkingskaarten ‘Rode Lijstsoorten’ voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Positieve aandachtsoorten’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er geen grote veranderingen opgetreden zijn qua abundantie van ‘Positieve aandachtsoorten’ tussen de karteringsperiode van 2014 en 1990.

▪

De belangrijkste afnamen zijn waar te nemen in de historische (1990) aanwezige ‘dotterbloemgraslanden’ en ‘grote zeggenvegetaties’. 19

▪

Binnen de huidige centrale natte zone zijn momenteel een matig aantal ‘positieve aandachtsoorten’ aanwezig. Daar waar in 1990 nog verschillende percelen aanwezig waren met een hoge densiteit aan ‘positieve aandachtsoorten’.

Figuur 2-11

Vergelijkingskaarten ‘positieve aandachtsoorten’ in de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Negatieve aandachtsoorten’ tussen de verschillende karteringsperiodes: Toelichting:

Negatieve aandachtsoorten kunnen beschouwd worden als ‘storingsindicatoren’ op vlak van slechte standplaatsfactoren. Deze kunnen bestaan uit eutrofe situaties, stagnerend oppervlaktewater, etc.

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er grote veranderingen opgetreden zijn qua abundantie van ‘Negatieve aandachtsoorten’ tussen de karteringsperiode van 2014 en 1990. Zowel de oppervlakte als het aantal percelen met een hoge abundantie aan ‘Negatieve aandachtsoorten’ is toegenomen in 2014 t.o.v. de karteringsperiode in 1990.

▪

De ‘negatieve aandachtsoorten’ hebben een ruime verspreiding en komen buiten de verwachte zones waar grote hydrologische veranderingen hebben opgetreden tevens veel ruimer voor ten zuiden van de Rodestraat – een zone die als hydrologisch weinig veranderd wordt beschouwd.

▪

Nuancering: Het uitgevoerde graasbeheer heeft tevens een belangrijk effect op de aanwezigheid van ‘Negatieve aandachtsoorten’. De abundantie aan Pitrus kan door betreding, de hieraan gekoppelde bodemcompactatie en het feit dat Pitrus slechts in beperkte mate gegeten wordt door runderen, sterk toenemen.

Figuur 2-12

Vergelijkingskaarten ‘negatieve aandachtsoorten’ voor de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.4 Vergelijking van de ‘Hydrofyten’ en ‘Freatofyten’ binnen de historische vegetatiekartering (1990) met recente vegetatiekartering (2014) 2.3.2.4.1 Inleiding Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende soortgroepen aan bod: Hydrofyten of echte Waterplanten: plantengemeenschappen die het grootste deel van hun levenscyclus afhankelijk zijn van water en zich grotendeels onder het wateroppervlak bevinden. Freatofyten: plantengemeenschappen die in meer of mindere mate tijdens hun levenscyclus afhankelijk zijn van toegang tot grondwater

Tabel 2-15

Lijst van de geselecteerde Hydrofyten en Freatofyten in kader van dit onderzoek

Cijfermatige vergelijking van de waargenomen Hydrofyten en Freatofyten tijdens de kartering van 1990 met 2014 Voor totaaltabellen van de aanwezige Hydrofyten en Freatofyten per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen: ▪ Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990 ▪ Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014 2.3.2.4.2 Cartografische vergelijking van de Hydrofyten en Freatofyten vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen karteringsperiodes: ▪

vlak

van

‘Hydrofyten’

tussen

verschillende

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er grote veranderingen opgetreden zijn tussen 1990 en 2014 qua: o

abundantie van typische Hydrofyten per karteringseenheiden (2014>1990)

totale oppervlakte van karterinseenheden waarbinnen in meer of mindere mate typische Hydrofyten aanwezig zijn (2014>1990)

▪

De grote centrale vernattingszone was op basis van de historische karteringen in 1990 niet of nauwelijks aanwezig. Anno 2014 neemt ze een bijzonder groot deel in van het Kerngebied van de Wellemeersen Ook in het deelgebied ten zuiden van de Rodestraat is een duidelijke vernatting zichtbaar.

Figuur 2-13

Vergelijkingskaarten ‘Hydrofyten voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Obligaat freatofyten’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er belangrijke verschuivingen zijn opgetreden zijn tussen 1990 en 2014 qua:

▪

Langs de rand van de grote centrale vernattingszone zijn in 2014 veel obligaat freatofyten aanwezig daar waar in 1990 deze eerder aanwezig waren in de zone gelegen binnen de huidige grote centrale vernattingszone.

▪

In het deelgebied ten zuiden van de Rodestraat zijn de obligaat freatofyten in 2014 minder abundant aanwezig in de karteringseenheden dan in 1990.

Figuur 2-14

Vergelijkingskaarten ‘Obligaat freatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Natte Obligaat freatofyten’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een zeer grote verandering heeft opgetreden tussen 1990 en 2014 qua: o

abundantie van typische ‘Natte obligaat freatofyten’ per karteringseenheiden (2014>1990)

totale oppervlakte van karterinseenheden waarbinnen in meer of mindere mate typische ‘Natte obligaat freatofyten’ aanwezig zijn (2014>1990)

Figuur 2-15

Vergelijkingskaarten Natte obligaat freatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen karteringsperiodes: ▪

vlak

van

‘Kalk-afreatofyten’

tussen

verschillende

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een grote verandering heeft opgetreden tussen 1990 en 2014 qua: o

abundantie van (2014>1990)

totale oppervlakte van karterinseenheden waarbinnen in meer of mindere mate typische ‘kalk-afreatofyten’ aanwezig zijn (2014>1990)

Figuur 2-16

typische

‘Kalk-afreatofyten’

per

karteringseenheiden

Vergelijkingskaarten Kalk-afreatofyten voor de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.5 Vergelijking van de ‘Oudbos-soorten’ en ‘verschillende bostypes’ binnen de historische vegetatiekartering (1990) met de recente (2014) vegetatiekartering 2.3.2.5.1 Inleiding Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende soortgroepen aan bod: ▪

Oudbos-soorten: Soorten indicatief voor oude stabiele bossen. In veel gevallen gaat het hier over de zogenaamde ‘Ferrarisbossen’.

▪

Bron en Bronbosindicatoren

▪

Indicatoren voor Elzenbroekbossen

▪

Indicatoren voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem

Oudbosplant Aardbeiganzerik Adelaarsvaren

M-L

Bosanemoon

Z M

Bosbingelkruid

Bosgierstgras

M L

Boszegge

L Z

M L

Donkersp. & Bleeksp. Bosviooltje

L Z

Fraai hertshooi

Gladde witbol

M M Z

L L

M-L Z

Gevlekte aronskelk Gewone salomonszegel

L Z

Gele dovenetel

Eenbes Eenbloemig parelgras

L Z-M

Daslook Dubbelloof

L M

Boswederik Dalkruid

Samengesteld

Lichtzure tot basenrijke bodem

Matig zure bodem (vaak op leem)

Lijst van de Oudbosplanten in Vlaanderen (Naar: Luc De Keersmaeker, Johnny Cornelis and Lander Baeten (2010) BOSREVUE. p.17-21) Zure bodem (zand of zure leem)

Tabel 2-16

M-L

Z-M

Groot heksenkruid

Groot springzaad

M-L

Grote muur

Grote veldbies

Heelkruid Ijle zegge

Kleine maagdenpalm

Klimop Lelietje-van-dalen

Lievevrouwenbedstro Mannetjesereprijs

M L

M-L M

Z-M-L

L Z L Z

Ruige veldbies

Z-M L

L M

Slanke sleutelbloem

Spekwortel

Valse salie

L Z

Ruwe smele Schaduwkruiskruid

L Z

Paarbladig goudveil Pilzegge

L L Z

Wijfjesvaren

Wilde hyacint

M-L M

Wilde kamperfoelie

Samengesteld

Lichtzure tot basenrijke bodem

Matig zure bodem (vaak op leem)

Zure bodem (zand of zure leem)

Oudbosplant

Z-M-L

Wilde narcis

Witte klaverzuring

Witte veldbies

2.3.2.5.2 Cijfermatige vergelijking van de waargenomen Oudbossoorten, Bron en Bronbosindicatoren, Indicatorsoorten voor Elzenbroekbossen en Indicatorsoorten voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem Zie Bijlage 2 ▪

Tabel 10 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Oud-bossoorten

▪

Tabel 11 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Bron- en bronbeekindicatoren

▪

Tabel 12 Lijst van de Elzenbroekbosindicatoren

▪

Tabel 13 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor EikenBeukenbossen op voedselrijke bodem

tijdens

Kartering

van

1990

en/of

2014

aanwezige

Voor totaaltabellen van de aanwezige Oudbossoorten, Bron en Bronbosindicatoren, Indicatorsoorten voor Elzenbroekbossen en Indicatorsoorten voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen: ▪

Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990

▪

Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014

2.3.2.5.3 Cartografische vergelijking van de Oudbossoorten, Bron en Bronbosindicatoren, Indicatorsoorten voor Elzenbroekbossen en Indicatorsoorten voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen karteringsperiodes: ▪

vlak

van

‘Oudbossoorten’

tussen

verschillende

Als algemene indruk kan gesteld worden dat de kernzones met oudbossoorten in grote mate behouden zijn gebleven. De totale oppervlakte met oudbossoorten is significant afgenomen. 27

▪

Langs de randen van de kerngebieden zijn echter relatief grote veranderingen opgetreden tussen 1990 en 2014 qua: o

In 1990 werden binnen de huidige grote vernattingszone nog verschillende oudbos-soorten aangetroffen dat is anno 2014 niet meer het geval.

De in 1990 aanwezige cluster met oudbossoorten (perceel 59, 66 en 72) is in 2014 volledig verdwenen.

Figuur 2-17

Vergelijkingskaarten Oud bos indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Bron- en bronbosindicatoren’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat de zowel de oppervlakte als diversiteit aan bron- en bronbossoorten is toegenomen.

▪

In de kernzone in het zuiden van het onderzoeksgebied is de oppervlakte nagenoeg hetzelfde gebleven maar is het aantal soorten toegenomen.

▪

Ook in de periferie van de grote vernattingszone zijn opvallend meer zones bijgekomen met een hoog aantal indicatieve soorten.

▪

Binnen de vernattingszone is het aantal indicatieve soorten afgenomen.

▪

Nuancering: Een aantal soorten die te boek staan als indicatorsoorten voor bron- en bronbeeksystemen zijn de laatste decennia opvallend toegenomen en komen momenteel ook voor buiten deze zones. Een goed voorbeeld hiervan is Bosveldkers.

Figuur 2-18

Vergelijkingskaarten ‘Bron- en bronbosindicatoren’ voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Elzenbroekbosindicatoren’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat zowel de oppervlakte als diversiteit aan Elzenbroekbosindicatoren is toegenomen.

▪

De grote centrale vernattingszone is hierin de grootste sturende factor. Maar ook daarbuiten nemen de indicatieve soorten toe.

▪

Nuancering: Een aantal soorten die te boek staan als indicatorsoorten voor Elzenbroekbossystemen kunnen tevens voorkomen buiten de bossfeer in moerasvegetaties. Voorbeelden hiervan zijn Dotterbloem, Bitterzoet, Blauw glidkruid, etc.

Figuur 2-19

Vergelijkingskaarten ‘Elzenbroekbosindicatoren’ voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Indicatorsoorten voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat de totale oppervlakte van zones met indicatoren vrij sterk is afgenomen.

▪

De diversiteit aan soorten binnen de zones met indicatorsoorten blijft evenwel grotendeels gelijk. Dit is vooral te wijten aan de trage kolonisatiekracht van deze indicatorsoorten.

▪

Binnen de grote centrale vernattingszone zijn praktisch alle indicatieve soorten verdwenen.

Figuur 2-20

Vergelijkingskaarten Wellemeersen

‘Voedselrijk

Eiken-Beukenbos

indicatoren’

voor

kernzone

van

2.3.2.6 Vergelijking van de ‘Grasland-indicatoren’ binnen de historische vegetatiekartering (1990) met de recente (2014) vegetatiekartering 2.3.2.6.1 Inleiding Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende soortgroepen aan bod: Dotterbloemgraslandindicatoren Indicatoren Kleine zeggenvegetaties Indicatoren Glanshavergraslanden Indicatoren Zilverschoongraslanden Indicatoren Droge graslanden op zandgrond 2.3.2.6.2 Cijfermatige vergelijking van de waargenomen ‘Grasland-indicatoren’ Zie Bijlage 2 ▪

Tabel 14 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren dotterbloemgraslanden

▪

Tabel 15 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Kleine zeggenvegetaties

▪

Tabel 16 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Glanshavergraslanden

▪

Tabel 17 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Zilverschoongraslanden

▪

Tabel 18 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Droge graslanden op zandbodem

Voor totaaltabellen van de aanwezige ‘Grasland-indicatoren’ per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen:

▪ ▪

Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990 Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014

2.3.2.6.3 Cartografische vergelijking van de ‘Graslandindicatoren’ vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Dotterbloemgrasland-indicatoren’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een grote afname is: 31

o o

zowel op vlak van totale oppervlakte met Dotterbloemgrasland-indicatoren als De diversiteit aan soorten per polygoon.

▪

Met uitzondering van de zone in het uiterste noorden zijn de Dotterbloemgraslandindicatoren uit de meeste zones verdwenen.

▪

Daar waar in 1990 binnen de huidige grote vernattingszone nog verschillende percelen aanwezig waren met verschillende dotterbloemgrasland-indicatoren is hiervan anno 2014 praktisch niets meer terug te vinden.

Figuur 2-21

Vergelijkingskaarten Dotterbloemgrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Kleine zeggenvegetatie-indicatoren’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er o

een sterke afname is op vlak van de totale oppervlakte waar soorten voorkomen die indicatief zijn voor Kleine zeggenvegetaties.

De diversiteit aan soorten per ‘overblijvende polygoon’ is stabiel met uitzondering van de zone in het uiterste noorden waar de diversiteit is toegenomen.

Figuur 2-22

Vergelijkingskaarten Kleine zeggenvegetatie-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak verschillende karteringsperiodes: ▪

van

‘Glanshavergrasland-indicatoren’

tussen

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een sterke afname is: o o

zowel op vlak van totale oppervlakte met Glanshavergrasland-indicatoren als De diversiteit aan soorten per polygoon.

▪

Van het ‘bolwerk’ in het noorden van het kerngebied is nog nauwelijks sprake.

▪

Toelichting: Glanshavergraslandsoorten zijn in het gebied achteruitgegaan door twee belangrijke factoren: o

de sterke vernatting van het gebied

extensief begrazingsbeheer is tevens een beheervorm die dit type graslanden doet degraderen

Figuur 2-23 Vergelijkingskaarten Glanshavergrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Zilverschoongrasland-indicatoren’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een sterke afname is van de totale oppervlakte met Zilverschoongrasland-indicatoren

▪

De diversiteit aan soorten per polygoon, enkel in het ‘bolwerk’ in het noorden van het kerngebied is nog sprake van een hoge diversiteit.

▪

In 1990 was er centraal gelegen een bolwerk van Zilverschoongrasland-indicatoren aanwezig. Deze zone die momenteel volledig binnen de begrenzingen van de centrale vernattingszone en de onmiddellijke omgeving ervan bevinden is volledig verdwenen.

▪

Hoewel Zilverschoongraslanden vaak vooruitgaan door begrazingsbeheer is hiervan in de Wellemeersen momenteel geen aanwijzing voor. Andere factoren, zoals vernatting, hebben blijkbaar een te grote negatieve invloed op de soorten.

Figuur 2-24

Vergelijkingskaarten Zilverschoongrasland-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘indicatoren voor droog grasland op zandbodem’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een afname is op vlak van totale oppervlakte met Droog grasland-indicatoren.

▪

Binnen de nog aanwezige zones is de diversiteit aan soorten wel toegenomen.

▪

Het is opvallend dat er in 1990 nog indicatoren aanwezig waren van droge graslanden in zones die momenteel binnen de centrale vernattingszone vallen. Dit onderstreept nogmaals de zeer sterke hydrologische veranderingen die het gebied heeft gekend tussen 1990 en 2014.

Figuur 2-25

Vergelijkingskaarten indicatoren voor Droge graslanden op zandbodem de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘indicatoren van Dwergbiezenklasse’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een sterke afname is op vlak van totale oppervlakte met Dwergbiezenklasse-indicatoren.

▪

Binnen de nog aanwezige zones is binnen 1 polygoon de diversiteit aan soorten wel toegenomen.

Figuur 2-26

Vergelijkingskaarten indicatoren voor Dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.7 Vergelijking van de ‘waterbiotopen van de Eendenkroos- en Fonteinkruidklasse’ binnen de historische vegetatiekartering (1990) met de recente (2014) vegetatiekartering 2.3.2.7.1 Inleiding Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende soortgroepen aan bod: Indicatoren van de Eendenkroosklasse (Eutroof water) Indicatoren van de Fonteinkruidklasse (Mesotroof water) 2.3.2.7.2 Cijfermatige vergelijking van de waargenomen ‘waterbiotopen-indicatoren’ Zie Bijlage 2

▪

Tabel 19 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren van de Eendenkroosklasse (Eutroof water)

▪

Tabel 20 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Fonteinkruidklasse (Mesotroof water)

Voor totaaltabellen van de aanwezige ‘waterbiotoop-indicatoren’ per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen: ▪ Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990 ▪ Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014 2.3.2.7.3 Cartografische vergelijking van de ‘waterbiotopen van de Eendenkroos- en Fonteinkruidklasse’ vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Eendenkroosklasse-indicatoren’ – Eutroof watertussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke toename is: o

zowel op vlak van totale oppervlakte als

de diversiteit aan soorten per polygoon.

▪

Eutroof of voedselrijk water speelt duidelijk een belangrijkere rol in 2014 als in 1990

▪

Nuancering: een hoge soortendiversiteit in deze is niet te beschouwen als positief daar deze soorten bezien kunnen worden als weinig kritisch en dus eerder als indicatoren voor een gedegradeerd systeem door vermesting.

Figuur 2-27

Vergelijkingskaarten Eendenkroosklasse (Eutroof water)-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Fonteinkruidklasse-indicatoren’ – Mesotroof watertussen de verschillende karteringsperiodes: 37

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er veranderingen plaatsvinden op volgende vlakken: o

de totale oppervlakte met indicatoren van de Fonteinkruid-klasse is toegenomen. Dit is voornamelijk te wijten aan de grote centrale vernattingszone.

De diversiteit aan soorten per polygoon is echter gedaald tussen 1990 en 2014.

Figuur 2-28

Vergelijkingskaarten Fonteinkruidklasse (mesotroof water)-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.8 Vergelijking van de biotopen ‘Natte strooiselruigte, Nitrofiele zomen, Rietklasse en Tandzaadklasse’ binnen de historische vegetatiekartering (1990) met de recente (2014) vegetatiekartering 2.3.2.8.1 Inleiding Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende soortgroepen aan bod: Indicatoren van Natte Strooiselruigten Indicatoren van Nitrofiele zomen Indicatoren van de Rietklasse Indicatoren van de Tandzaadklasse

2.3.2.8.2 Cijfermatige vergelijking van de waargenomen ‘indicatoren voor Natte strooiselruigte, Nitrofiele zomen, Rietklasse en Tandzaadklasse’ Zie Bijlage 2 ▪

Tabel 21 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren van Natte strooiselruigten

▪

Tabel 22 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Nitrofiele zomen

▪

Tabel 23 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor de Rietklasse

▪

Tabel 24 Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor de Tandzaadklasse

Voor totaaltabellen van de aanwezige ‘indicatoren’ per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen:

▪ ▪

2.3.2.8.3 Cartografische vergelijking van de ‘indicatoren voor Natte strooiselruigte, Nitrofiele zomen, Rietklasse en Tandzaadklasse’ vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Indicatoren voor Natte strooiselruigte’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke toename is: o o

▪

zowel op vlak van totale oppervlakte als op aantal polygonen met een hoog aantal indicatieve soorten.

Nuancering: heel wat soorten die indicatief zijn voor natte strooiselruigten zijn tevens aanwezig in andere biotopen (bv broekbossen, verruigde natte graslanden, etc).

Figuur 2-29

Vergelijkingskaarten Natte strooiselruigte-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Indicatoren voor Nitrofiele zomen’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke afname is: o

zowel op vlak van totale oppervlakte als

de diversiteit aan soorten per polygoon.

Een aantal soorten indicatief voor nitrofiele zomen zijn eerder gebonden aan ‘niet al te vochtige’ situaties (bv zevenblad, witte dovennetel, kruisbladwalstro, ect.). De zones met hoogste diversiteit aan indicatieve soorten zijn teruggedrongen tot de drogere zones van het kerngebied. De vernatting van het gebied eist naar alle waarschijnlijkheid dus ook voor dit vegetatietype zijn tol.

Figuur 2-30

Vergelijkingskaarten Nitrofiele zomen-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen 40

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Indicatoren voor Rietklasse’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

De indicatieve soorten voor de Rietklassen zijn een vrij heterogene groep met in een aantal gevallen uiteenlopende ecologische niches. Binnen deze klasse vallen zowel echte moerasplanten zoals grote lisdodde, gele waterkers als soorten als holpijp, blaaszegge, etc.

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke toename is:

▪

zowel op vlak van totale oppervlakte als

de diversiteit aan soorten per polygoon.

De toename is vooral te wijten aan een ruimer voorkomen van een aantal ‘banalere’ soorten (bv. gele lis, liesgras, watermunt, etc.).

Figuur 2-31

Vergelijkingskaarten Rietklasse-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Indicatoren voor Tandzaadklasse’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Deze klasse wordt gekenmerkt door een aantal weinig kritische moerassoorten van eutrofe plasdrassituaties met enige dynamiek. De dynamiek in de Wellemeersen bestaat uit een geringe waterpeilschommelingen maar waarschijnlijk in belangrijkere mate de storingsfactor van de begrazing.

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke toename is op vlak van totale oppervlakte.

▪

De diversiteit aan soorten is echter niet toegenomen.

▪

Het is duidelijk dat deze klasse zich voornamelijk bevindt in de onmiddellijke periferie van de centrale vernattingszone.

Figuur 2-32

Vergelijkingskaarten Tandzaadklasse-indicatoren voor de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.9 Vergelijking van de Milieucondities verbonden aan de vegetatie (Ellenbergwaarden) binnen de historische vegetatiekartering (1990) met de recente (2014) vegetatiekartering 2.3.2.9.1 Inleiding Het Ellenberg et al. (1991) systeem moet worden gebruikt om op basis van de waargenomen vegetatie een schatting te kunnen maken van de aanwezige milieucondities. Via TURBOVEG werd voor elke soort de link gelegd met de standplaatsvereisten. In dit onderdeel komen volgende standplaatsvereisten aan bod: Ellenbergwaarde voor Licht Ellenbergwaarde voor Stikstof Ellenbergwaarde voor Vocht Ellenbergwaarde voor Zuurtegraad Dit systeem werd aangepast voor West-Europa door Hill et al. (1999). Het is gebaseerd op een kwantitatieve schatting van de ecologische eisen van iedere plantensoort. Het gewogen gemiddelde van talrijkheid- en dominantiegegevens uit de Tansley-analyse levert een beschrijving van de ecologie van de onderzochte site. De berekening van de stikstofindex (N), de pH, de vochtigheid van de bodem (F) en de luminositeit van de site gebeurt als volgt. De stikstofconcentratie van de bodem: Negen categorieën die overeen komen met intervallen van de concentratie aan stikstof in de bodem moeten worden geïdentificeerd. Voor iedere vegetatieopname wordt de coëfficiënt van de hoeveelheid getolereerde stikstof vermenigvuldigd met de overeenkomende talrijkheid/bedekkingsgraad; deze bedekkingsgraad wordt bekomen uit de mediaan van iedere categorie. Deze berekening gebeurt automatisch in Turboveg. 42

Het gewogen gemiddelde produceert een globale waarde voor de stikstofcondities in iedere vegetatieopname, en bijgevolg een waarde die op een betrouwbare wijze de condities van het proefvlak en haar homogene omgeving weergeeft (PERSSON, 1981). Voor de bepaling van de trofiegraad van de voorkomende vegetatietypes werd er tevens een alternatieve methode uitgewerkt. Via een rapport van INBO konden we vegetatiecodes van de biologische waarderingskaart (versie 2) rechtstreeks koppelen aan de trofiegraad (zonder de tussenstap van vertaling naar Nederlandse vegetatietypen) (Wouters J., 2013). Met uitzondering van de rechtstreekse koppeling van de BWK aan de trofiegraad worden voor de parameters voor vochtigheid, zuurtegraad en luminositeit op een gelijkaardige manier proefvakcondities bepaald. Ellenbergwaarde voor Stikstof Tabel 2-17

Ellenberg N-getal Trofieklasse

Ellenberg N-getal

Zeer voedselarme bodems Zeer voedselarme tot voedselarme bodems Voedselarme bodems Voedselarme tot matig voedselrijke bodems Matig voedselrijke bodems Matig voedselrijke tot voedselrijke bodems Voedselrijke bodems Uitgesproken voedselrijke bodems Zeer uitgesproken voedselrijke bodems

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Ellenbergwaarde voor Vocht Tabel 2-18

Ellenberg F-getal Vochtklasse Extreem droge bodems Extreem droge tot droge bodems Droge bodems Droge tot droge/vochtige bodems Droge/vochtige bodems Droge/vochtige tot vochtige bodems Vochtige bodems Vochtige tot natte bodems Natte bodems Tijdelijk droogvallend water Water Onder water

Ellenberg F-getal 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

De zuurheid van het milieu (pH): Tabel 2-19

Ellenberg R-getal Zuurgraadklasse

Ellenberg N-getal

Sterk zure bodems Sterk zure tot zure bodems Zure bodems Zure tot zwak zure bodems Matig zure bodems Matig zure tot zwak zure bodems Zwak zure tot zwak basische bodems Basische bodems; meestal op kalk Sterk basische of kalkrijke bodems

1 2 3 4 5 6 7 8 9

De luminositeit van de site: Tabel 2-20

Ellenberg L-getal Luminositeit

Ellenberg L-getal

Zeer intense schaduw (<1%licht) zeer intense tot intense schaduw intense schaduw (<5% licht)

1 2 3

intense schaduw tot halfschaduw halfschaduw (>10% licht)

4 5

halfschaduw tot halflicht halflicht vol licht (<40% licht) zeer intens licht (>50% licht)

6 7 8 9

2.3.2.9.2 Cijfermatige vergelijking van de waargenomen ‘Ellenbergwaarden’ Voor totaaltabellen van de ‘Ellenbergwaarden’ per karteringseenheid wordt verwezen naar onderstaande tabellen: ▪ Bijlage 2, Tabel 8: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990 ▪ Bijlage 2, Tabel 7: Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsoorten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014 2.3.2.9.3 Cartografische vergelijking van de ‘Ellenbergwaarden’ vastgesteld tijdens de kartering van 1990 met 2014 Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Ellenbergwaarde Licht’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Het gemiddeld Ellenberg-getal voor de recente vegetatieopname (BWK 2014) is 6,4. Het laagste getal is 5,33 en werd gegeven aan de houtkanten met weinig ondergroei (W65, W59). Het hoogste Ellenberggetal voor licht in de Wellemeersen is 7,36 (W85) en werd toegekend aan een grasland. 44

▪

Het uiterste noorden van het kerngebied heeft een belangrijke verandering ondergaan: o

ten noorden van de waterloop (droge graslanden/bogagelandschap en deel van de vernattingszone) zijn donkerder geworden. Dit is voornamelijk te wijten aan de houtkanten en de zone ronde de artificiële waterpartijen.

De aangrenzende zone ten zuiden van de waterloop en langs de Dender is opvallend lichter geworden. Dit is voor een deel te wijten aan de sterke vernatting waardoor gesloten vegetaties ‘opengebroken’ zijn.

▪

In de zone van de huidige centrale vernattingszone die grenst aan de steilwand is de beschaduwing tevens afgenomen. Deze verandering is te wijten aan de sterke vernatting en het daaraan gekoppelde groot aantal recent afgestorven bomen.

▪

Verder zijn er weinig opmerkelijke verschillen op te tekenen.

Figuur 2-33

Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Licht voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Ellenbergwaarde Stikstof’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Het gemiddeld Ellenberg-getal voor de recente vegetatieopname (BWK 2014) is 6,3. Het laagste Ellenberggetal is 5,31 voor opname W54 (het laatste restant Dotterbloemgrasland), het hoogste Ellenberggetal is 7,2 voor W83.

▪

Op basis van de vegetatie en de daaraan gekoppelde Ellenbergwaarden, zijn er in de historische toestand meer percelen en een grotere oppervlakte die voedselrijk zijn dan in de actuele toestand. Dit is een opmerkelijke en moeilijk te verklaren vaststelling.

▪

In 1990 was er een opvallend grotere heterogeniteit wat betreft stikstofwaarden per geïnventariseerde zone in vergelijking met 2014. 45

Figuur 2-34

Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Stikstof voor de kernzone van de Wellemeersen

Figuur 2-35

Standplaatskaarten voor trofiegraad, historisch (links) en actueel (rechts), met de methode met rechtstreekse BWK-vertaling (Wouters J., 2013).

Belangrijkste verschillen op vlak van ‘Ellenbergwaarde Vocht’ tussen de verschillende karteringsperiodes: ▪

Het gemiddeld Ellenberg-vochtgetal voor de recente vegetatieopname (BWK 2014) is 7,4. Het droogste stuk in de Wellemeersen heeft een Ellenberggetal van 5,24 (W29), de natste stukken hebben een Ellenberggetal van 11 (W73, W74).

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er in 2014 in vergelijking met 1990 een belangrijke toename is: o

zowel op vlak van totale oppervlakte vochtige percelen,

als aantal percelen met hoge diversiteit aan vochtminnende soorten.

▪

Het gekende probleem van de sterke uitbreiding van de centrale natte zone is op deze kaarten erg duidelijk.

▪

Ook de zone ten zuiden van de Rodestraat en de zone ten noorden van de waterloop is opvallend natter geworden.

Figuur 2-36

Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Vocht voor de kernzone van de Wellemeersen

Belangrijkste verschillen op vlak verschillende karteringsperiodes:

van

‘Ellenbergwaarde

Zuurtegraad’

tussen

▪

Het gemiddeld Ellenberg-getal voor zuurtegraad van de recente vegetatieopname (BWK 2014) is gemiddeld 6,6. Het laagste Ellenberggetal voor de zuurtegraad is 5 voor opname W80. Het hoogste Ellenberggetal voor de zuurtegraad is 8 voor W59.

▪

Als algemene indruk kan gesteld worden dat er een belangrijke afname is van zure tot zwak zure systemen ten voordele van meer gebufferde systemen.

▪

De zones die sterk vernat zijn vertonen de grootste verschuiving van zuur naar gebufferd

▪

zowel op vlak van totale oppervlakte als

de diversiteit aan soorten per polygoon.

Nuancering: Vele systemen staan onder druk van verzuring. Dit is voornamelijk een gekend probleem voor van nature voedselarme systemen en hun habitattypische soorten. In voedselarme systemen is enige vorm van buffering daarom vaak gewenst. In een van nature (matig) voedselrijk systeem als de Wellemeersen kan een toegenomen buffering echter wijzen op een complex samengaan van verschillende factoren. Deze verandering kan daarom niet als eenduidig positief worden afgedaan.

▪

In de actuele toestand zijn er enkele percelen in het zuiden die zuurder zijn geworden dan in de historische toestand. 47

Figuur 2-37

Vergelijkingskaarten Ellenbergwaarde Zuurtegraad voor de kernzone van de Wellemeersen

2.3.2.10 Vitaliteit van de bomen Bij de recente vegetatiekartering (BWK 2014) werd de vitaliteit van de verschillende boomsoorten genoteerd per karteringseenheid aan de hand van volgende codes: Uitstekend (U), Matige vitaliteit (M), Afstervend (A) en Dood (D). Deze codes werden zowel aan de bomen in de boomlaag (>2m) en aan de bomen in de kruidlaag (<2m) toegekend. De code J (verjonging zichtbaar) werd niet gebruikt. De aanwezigheid van vitale bomen in de kruidlaag wijst op verjonging. Daar deze inschatting niet gemaakt is in 1990 kunnen we de vitaliteit van de bomen niet vergelijken tussen de verschillende karteringsperioden. Per boomsoort werd gekeken in hoeveel opnames de soort het uitstekend en/ of minder goed doet. De resultaten hiervan worden weergegeven in Tabel 2-21. Per karteringseenheid wordt de vitaliteit van de gekarteerde bomen en stuiken (zowel van de boom- als struiklaag) weergegeven in een algemene overzichtstabel. Deze tabel wordt omwille van zijn omvang digitaal aangeleverd. Tabel 2-21

Overzicht van de vitaliteit van de bomen in de boomlaag (>2m) en in de kruidlaag (<2m) in de karteringseenheden in de Wellemeersen Kruidlaag

Boomlaag

Boomsoort

Aalbes

Amerikaanse vogelkers

Appel

Beuk

Boswilg

Canadapopulier

Corsikaanse den

2 1

Kruidlaag

Boomlaag Eenstijlige meidoorn

Fijnspar

Gelderse roos

Geoorde wilg

Gewone es

Gewone esdoorn

Gewone vlier

Grauwe abeel

Haagbeuk

Hazelaar

10 2

2 1

1 1

Hop Hollandse linde

Hondsroos

Hulst Iep (G)

1 2

Laurierkers Liguster (G)

Linde (G)

Moeraseik

Okkernoot

Peer

Perzik

Populier (G)

Pruim s.s.

Robinia

Rode kornoelje

Ruwe berk

Schietwilg

Sering (G)

Sleedoorn

Sporkehout

Tamme kastanje

Wilde kardinaalsmuts

1 5

1 2

Wilde lijsterbes

Witte els

Zachte berk

Zoete kers

Zomereik

Zwarte els

1 2

Uit Tabel 2-21 is af te leiden dat boswilg het uitstekend doet en zich goed verjongt in het gebied. Een groot (op meer dan de helft van de locaties) deel van de populieren doet het matig en sterft af, ook is er geen verjonging van populier in het gebied. Schietwilg doet het op de meeste locaties uitstekend en verjongt goed. Ook zomereik en zwarte els doen het op de meeste locaties goed en verjongen zich. 49

2.4

Besluit

De Wellemeersen zijn één van de laatste overstromingsgebieden in de Dendervallei. De rivier stroomt hier in een brede alluviale vlakte, maar de rivierbedding zelf is hier beperkt. De bodems in de Wellemeersen zijn jong, zonder profielontwikkeling en bestaan voornamelijk uit lemig (valleiflanken en alluvium), zandlemig (oeverwallen) en kleiig materiaal (alluvium). Hydrologisch zijn voor de aanwezige vegetaties kwelinvloeden van groot belang, die gesitueerd zijn op de overgang van het kwartaire leemdek naar het alluvium (erosietalud van de Dender) en in de kommen. Daarnaast is ook de invloed van de Dender, een typische regenrivier met wisselvallig debiet, die nog regelmatig overstroomt, van belang. De drainage van het gebied gebeurde in het verleden door een vrij omvangrijk slotenstelsel, dat op enkele plaatsen de oeverwallen doorsteekt. Van dit slotenstelsel is omwille van de sterke vernatting van het gebied momenteel nog nauwelijks iets terug te vinden. In het gebied zijn een groot aantal vijvertjes, poelen en bomkraters aanwezig (Erkenningsdossier de Wellemeersen, Natuurpunt vzw, 2002). De vegetatie van de Wellemeersen bestond in het verleden uit een complexe mozaïek van vochtige graslanden, moerasbossen en ruigtes. De verschillende types Dottergraslanden en schrale vochtige graslanden, Glanshavergraslanden, Essen-Elzen-Olmenbossen met overgangen naar Bronbossen, Elzenbroekbossen en waterplantenvegetaties waren zeer waardevol. Het stelselmatig gespreid kappen van de populieren heeft voor een positieve landschapsverandering gezorgd. Het landschap is veel natuurlijker gestructureerd dan in het verleden en de lokale kruidlaag heeft zich sterk ontwikkeld tot een begraasde vegetatiemozaïek. Een bijzonder grote voorraad aan (vooral inheems) staand en liggend dood hout biedt ongetwijfeld kansen aan fauna afhankelijk van oud en dood hout. De begrazing zorgt enerzijds voor positieve resultaten voor landschapsevolutie en anderzijds voor een negatief gevoel in verband met de evolutie van echte graslandsoorten. De structuurvariatie is zeer hoog geworden door de extensieve begrazing: kort gegraasde stukken wisselen af met ruigere percelen en struweelvorming is soms plaatselijk op gang gekomen. De soortenrijkdom en het bloeiaspect van ruigte-kruiden is in belangrijke mate attractief toegenomen, door verhoogde lichtinval en weggevallen bladdeposities na het kappen van honderden populieren. Vervaging van de vroeger soms zeer scherpe perceelsgrenzen is zeer duidelijk. Niet alleen zijn de (historische) interne perceelsgrenzen zo goed als onzichtbaar geworden, ook de buitengrenzen van het begrazingsblok vervagen, zeker daar waar de naastliggende percelen uit bos bestaan (ingroeien van struweel, kiemen van bomen en struiken, …). De vervaging en structuurtoename is zeker positief voor de fauna, in het bijzonder voor de ongewervelden (dagvlinders, libellen). Anderzijds zijn een aantal soorten verdwenen of zeker verminderd in (bloei)aantal. Blauwe knoop is uit het terrein verdwenen door de begrazing (ontbrekend raster). Ook gewone brunel en wilde bertram doen het niet goed. Er is alleszins een duidelijke vermindering van het bloeiaspect. De vernatting heeft samen met de begrazing in een aantal zones tot sterke ‘verpitrussing’ geleidt. Hydrologisch zijn voor het gebied belangrijke kwelinvloeden aanwezig op de overgang van kwartair dek en alluvium. In de komgronden treedt diffuse kwel op die op vele plaatsen ecologische van minder belang is door het feit dat het effect van kwelwater daar teniet wordt gedaan door overstromingen vanuit de Rijt en slechte waterafvoer. 50

Voornamelijk door een slechte drainage worden de laatste twee decennia gekenmerkt door een vernatting van het centrale gebied, waardoor een sterke wijziging van natuurwaarden optreedt. Centraal in het gebied is een grote zone aanwezig waar, eerst vooral in de winterperiode, momenteel jaarrond veel water blijft staan. Hoewel dit leidt tot een grote aantrekkingskracht voor watervogels en trekvogels zijn de vegetatieveranderingen opmerkelijk. De vegetaties gaan over een aanzienlijke oppervlakte omwille van deze grote hydrologische verschillen over van ‘gespecialiseerde soortengemeenschappen’ naar soortgroepen die kenmerkend zijn voor hoge waterstanden en voedselrijke omstandigheden.

▪ ▪

Een groot aandeel vegetaties voornamelijk broekbossen gaan over in Wilgenstruwelen, verlandingsof moerasvegetaties en open water. De waardevolle Dotterbloemgraslanden gaan over naar ruigtes en moerasvegetaties

3. 3.1

LUIK 2 – ABIOTIEK Inleiding

In het luik abiotiek wordt inzicht geboden in het historisch en huidig hydrogeologisch functioneren van het studiegebied. Door het identificeren en begroten van de sturende processen in relatie tot de aanwezige vegetatietypes kan een alternatieve haalbare inrichting van de hydrografie worden voorgesteld in functie van de gewenste abiotische omstandigheden. In eerste fase worden de beschikbare, nuttige gegevens verzameld in functie van de interpretatie van de hydrologie. Hierbij wordt aandacht besteed aan de hydrografie en de toestand van het drainagesysteem in het projectgebied. De nadruk wordt gelegd op de analyse van de beschikbare tijdreeksen van grondwaterstanden in het studiegebied voor de periode 1992-2010 (§ 0). In het kader van de studie worden bijkomende gegevens verzameld gedurende de periode februari 2014 - februari 2015. Grondwaterstanden en oppervlaktewaterstanden worden dagelijks geregistreerd en beschreven in (§ 3.2). Bij de interpretatie van de grondwaterstanden wordt rekening gehouden met de potentiële sturende factoren van de grondwaterstanden. Naast klimatologische omstandigheden (neerslag/evapotranspiratie) zijn de oppervlaktewaterstanden in het projectgebied mee bepalend. Aangezien er slechts een beperkte dataset van waterstanden in het studiegebied voorhanden is worden deze gereconstrueerd door middel van een hydrologisch/hydraulisch model (§ 0). Tenslotte wordt een grondwatermodellering uitgevoerd waarbij de grondwaterstanden en stromingen gebiedsdekkend worden berekend met de nodige ruimtelijke resolutie. Hierbij wordt het model afgeijkt aan de hand van de huidige toestand en een prognose gemaakt van de historische situatie. Daarnaast moet het mogelijk zijn ontwikkelingsscenario’s te implementeren en hun gevolgen te karakteriseren (§ 3.4.3.3).

3.2

Registratie grondwater en oppervlaktewaterstanden

Einde februari 2014 werden in 3 peilbuizen en 2 grachten druksensoren van het type DIVER geplaatst met automatische datalogger. Deze werden hoogfrequent ingesteld (meerdere metingen per dag). De registratie van grondwaterstanden wordt uitgevoerd in peilbuizen WELP001, WELP032 en WELP035 (Figuur 3-1). Er wordt opgemerkt dat de nummers van de peilbuizen 01, 32 en 35 overlappen met de peilbuizen, geplaatst begin jaren ’90 en onderwerp van een analyse in § 0. Peilbuis 32 werd echter herplaatst, de huidige positie ligt 50 m naar het oosten en 25 m naar het noorden. Registratie van oppervlaktewaterstanden vond plaats op de Rijtbeek stroomafwaarts van de spoorweg en op de Rijtbeek op het einde van de Wellemeersenstraat. Aangezien de registratie van de grondwaterstanden in het meetnet werd afgebouwd vanaf 2003 (beschrijving grondwatermeetnet in § 0) wordt met de hoogfrequente metingen gedurende 1 jaar gepoogd om alsnog een beeld te krijgen van het huidige grond- en oppervlaktewaterregime en een vergelijking te maken met de historische metingen. Onderstaande Figuur 3-2 en Figuur 3-3 geven respectievelijk de grondwaterstanden in de peilbuizen en de waterstanden in de Rijtbeek weer. Tijdens de meetperiode werden de grondwaterstanden dagelijks gemeten en opgeslagen door een logger. Voor peilbuizen 01 en 32 en voor de oppervlaktewaterstanden is de volledige registratieperiode van 1 jaar beschikbaar. De registraties in peilbuis 35 werden verstoord door derden tijdens de periode van 17/05/2014 tot 11/07/2014. 52

De waarnemingen worden vergeleken met de neerslag te Liedekerke (Gegevens VMM Waterinfo.be) in Figuur 3-4. De maandelijkse neerslagtotalen tijdens de meetperiode wijken sterk af van het meerjarige gemiddelde te Ukkel voor de maanden maart, april en september 2014. Dit resulteert in een daling van de gemiddelde oppervlaktewaterstanden van de Rijtbeek van 8.4 naar 8.1 mTAW in de afwaarts geplaatste peilmeter. Ter hoogte van de opwaarts geplaatste peilmeter en de grondwaterstandsmeters is een beperkte daling van de grondwaterstanden merkbaar vanaf juni 2014. De waterstand in de opwaartse peilmeter reageert snel op iedere verhoging van de neerslag en daalt vervolgens binnen een tijdspanne van enkele dagen naar de oorspronkelijk niveau. De afwaartse peilmeter registreert de waterstanden in het centrale deel na buffering in de vallei en de trage ontwatering ervan. De waterstanden hernemen hun oorspronkelijk peil na een periode van meer dan 2 weken. De geregistreerde waterstanden en waterstanden in de Rijtbeek worden vergeleken met de door het HIC (www.waterinfo.be) geregistreerde waterstanden op de Dender ter hoogte van de monding van de Rijtbeek. Deze werden berekend als gemiddelde van de waterstanden op de Dender ter hoogte van de stations te Erembodegem en Teralfene. De Monding van de Rijtbeek situeert zich halverwege tussen deze 2 stations. Eind augustus en begin november 2014, alsook tijdens de maand januari 2015 worden waterstanden voor de Dender berekend die gedurende een halve dag hoger liggen dan 8.5 mTAW, hoger dan het maaiveld in de Wellemeersen (ca. 8.4 mTAW). De waterstanden in de Rijtbeek gedurende deze periode zijn dan niet het gevolg van afvoer van de Rijtbeek doch van instromend water van de Dender. De opwaartse peilmeter ligt stroomopwaarts van de vernatte centrale zone waar peilbuis 32 een permanent peil van 8.6 mTAW registreert. Dit is 20-30 cm boven maaiveld en dus eerder een registratie van oppervlaktewaterstanden. De waterstanden van de opwaartse peilmeter liggen ca. 10 cm hoger dan de peilen van de centrale plas. De afwaartse peilmeter registreert peilen van om en bij de 8.3 mTAW. Dit is 30 cm lager dan de aangrenzende centrale plas op 8.6 mTAW. De Rijtbeek en de centrale plas worden hier gescheiden door een oeverwal. Een vergelijking van de recente hoogfrequente metingen met de historische metingen tijdens de periode 1992 – 2008 wordt gemaakt in Figuur 3-5, Figuur 3-6 en Figuur 3-7: ▪ Peilbuis 01 (Figuur 3-5) vertoont in 2014 nauwelijks variatie van de grondwaterstanden in vergelijking met de periode 1992 – 2008. De waterstand in de winter tijdens de periode 19941998, waarin hoogfrequente metingen beschikbaar zijn (1-2 maal per maand), bedraagt ca. 8.3 tot 8.4 mTAW, gelijk aan het maaiveld. Tijdens de periode 1998 – 2007 zijn slechts beperkte waarnemingen beschikbaar tijdens de winterperiode waardoor een gemiddelde winterse grondwaterstand niet kan worden afgeleid. De hoogfrequente metingen tijdens meetcampagne 2014 tonen een grondwaterstand tijdens de wintermaanden van ca. 8.4 mTAW, gelijk aan het maaiveld. De waarneming van de grondwaterstanden tijdens de zomermaanden vertonen tijdens de periode 1994 – 2004 sterke fluctuaties met een dalingen tot 7.5 mTAW. Tijdens de meetcampagne 2014 worden deze dalingen niet meer aangetroffen. De schommelingen van de grondwaterstand blijven beperkt tussen 8.3 en 8.4 mTAW. ▪ Peilbuis 32, gelegen in de thans permanent natte zone vertoont een gemiddelde waterstand van 8.6 mTAW tijdens natte periodes en daalt tijdens periodes met langdurig neerslagtekort tot 8.5 mTAW. In vergelijking met de historische gegevens tijdens de periode 1992 – 2005 ligt de gemiddelde grondwaterstand 30 cm hoger (van 8.3 mTAW naar 8.6 mTAW). De grondwaterdynamiek is zo goed als onbestaande. De hogere grondwaterstanden en het ontbreken van enige grondwaterdynamiek zijn het gevolg van het permanent overstromen van deze zone na 2004. ▪ De waarnemingen tijdens 2014 in Peilbuis 35 zijn vergelijkbaar met de waarnemingen tijdens de periode 1992-2011. De waterstanden tijdens de wintermaanden bedragen ca. 8.9 mTAW, vergelijkbaar met de winterse waterstanden tijdens de periode 1992-2011. Tijdens de maand 53

augustus van 2014 daalt de grondwaterstand tot ca. 8.3 mTAW. De grondwaterstandsdaling is vergelijkbaar met de daling tijdens de gematigde zomers in de periode 1992-2011.

Figuur 3-1

Locatie grond- en oppervlaktewaterstandsmetingen 02/2014 - 02/2015

Figuur 3-2

Registratie grondwaterstanden peilbuizen 20/02/2014 – 24/02/2015

Figuur 3-3

Registratie oppervlaktewaterstanden Rijtbeek 20/02/2014 – 24/02/2015

maandtotaal neerslag [mm/maand]

maandtotalen Liedekerke v.s. meerjarig gemiddelde Ukkel 1992-2012 140

120 100 80 60 40 20

0 1_2014 2_2014 3_2014 4_2014 5_2014 6_2014 7_2014 8_2014 9_2014 10_2014 11_2014 12_2014 1_2015 2_2015

Liedekerke

Gemiddelde Ukkel 1992-2012

Figuur 3-4

Maandtotalen neerslagstation Liedekerke vs. Gemiddelde Ukkel

Figuur 3-5

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 01 1992 – 02/2015

Figuur 3-6

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 32 1992 – 02/2015

Figuur 3-7

3.3

Registratie grondwaterstanden Peilbuis 35 1992 – 02/2015

Hydrologische modelering

De waarnemingen van oppervlaktewater in de Wellemeersen zijn ofwel eenmalig (topografische opmetingen van slib en waterstanden maart 2014) ofwel laagfrequent (opmeting grondwaterstanden in peilbuizen) ofwel van korte duur (waterstandsmetingen in het kader van de voorliggende studie gedurende een periode van 1 jaar). De metingen geven onvoldoende informatie om een uitspraak te doen over de gemiddelde afvoeren op lange termijn en het optreden van extreme afvoeren in een ruimer tijdskader. Hiervoor wordt een hydrologische en hydraulische modelstudie uitgevoerd van het stroomgebied. De noodzakelijke componenten voor deze studie, een hydrologisch en hydraulisch luik, kunnen worden opgebouwd op basis van het bestaande modelinstrumentarium. De VMM Afdeling Operationeel Waterbeheer stelde hiertoe het bestaande hydraulisch model van de Dender en zijlopen (waaronder de Wildebeek) ter beschikking. In § 3.3.2 worden de aanpassingen van het bestaande model toegelicht op maat van de Rijtbeek en Wellemeersen, ingeleid door een beknopte beschrijving van de hydrografie (§ 3.3.1).

3.3.1

Hydrografie

Het natuurgebied van de Wellemeersen vormt reeds geruime tijd onderwerp van ecohydrologische studie en analyse. Een eerste inventarisatie, opgemaakt door de opdrachtgever in het kader van de aanbesteding, wordt integraal weergegeven in Bijlage 5. Onderstaand wordt deze kennis verder aangevuld aan de hand van een algemene schets van de hydrografie. De afwatering van de Wellemeersen wordt opgedeeld door de E40. Het gebied van de Wellemeersen ten zuiden van de E40 watert af naar de Dender via de Rijtbeek, waterloop van 2e categorie. De totale afwaterende oppervlakte van de Rijtbeek bedraagt ca. 3.6 km², waarvan 2.6 km² stroomopwaarts van de Wellemeersen. Onderstaande Figuur 3-9 toont de onderverdeling in subbekkens met aanduiding van de oppervlakte (paars – [ha]). De Rijtbeek wordt aangeduid met zijn provinciaal nummer O5083 (Wildebeek = O5077, Dender BV18). Het maaiveld in de zuidwestelijk punt van het stroomgebied ligt op ca. 40 mTAW, de gemiddelde terreinhelling langs het dal van de vallei naar de Wellemeersen bedraagt ca. 1%, Vanaf de 1 e kruising met de Spoorlijn bij intrede van de Wellemeersen wordt geen helling opgemeten (Figuur 3-10).

3.3.1.1 Rioleringsinfrastructuur De rioleringsinfrastructuur van de deelgemeente Welle behoort tot het zuiveringsgebied van de RWZI te Liedekerke. De bovengemeenstelijke collector komende van het westen kruist de Wildebeek en loopt te Welle grotendeels parallel ten zuiden van de spoorweg. Binnen het stroomgebied van de Rijtbeek en Wellemeersen treft men 4 locaties aan met een overstort: Kampstraat, Rodestraat, Berkenlaan en Wijmenierlaan. De resultaten van een recente berekening met het hydronautmodel van de geplande toestand C (persoonlijke communicatie 02/03/2015 Kristoff Derveaux, Aquafin) geeft onderstaande overstortvolumes en piekdebieten (Tabel 3-1, Tabel 3-2). De overstorten van de Berkenlaan en Wijmenierstraat geven uit op grachten met rechtstreekse aansluiting op de Dender. De overstorten van de Rodestraat en Kampstraat geven uit op het grachtenstelsel van de centrale zone van de Wellemeersen. Tabel 3-1

Overstortvolumes [m³] in Rijtbeek en Wellemeersen (toestand C)

Overstort

Frequentie beschouwde neerslaggebeurtenis (F10 = 10 x per jaar, T2 = eenmaal per 2 jaar) F10

T10

T20

Kampstraat

2123

2588

8427

10626

12591

14705

Rodestraat

Berkenlaan

322

456

5330

6911

7867

8682

Wijmenierlaan

876

1177

1483

1850

Tabel 3-2

Maximaal overstortdebiet [m³] in Rijtbeek en Wellemeersen (toestand C)

Overstort

Frequentie beschouwde neerslaggebeurtenis (F10 = 10 x per jaar, T2 = eenmaal per 2 jaar) F10

T10

T20

Kampstraat

0.58

0.64

0.83

0.90

0.95

1.00

Rodestraat

0.06

0.09

0.12

0.14

Berkenlaan

0.21

0.26

1.23

1.34

1.43

Wijmenierlaan

0.03

0.09

0.78

0.82

0.86

0.90

Met als doel het vervolledigen van de rioleringsinfrastructuur en het efficiënter maken van de rioolwaterzuivering, werd in 2014 het overstort Kampstraat te Denderleeuw gesaneerd. Hiervoor werd 1/ een extra vuilvracht van 3000 inwonersequivalenten en bijhorende verharde oppervlaktes van de Wildebeek naar een overstort in de Kampstraat verplaatst (met aansluiting op de Rijtbeek) 2/ een RWAleiding aangelegd in de Steenveldlaan en het eerste deel van de Wellestraat 3/ vanaf het kruispunt Wellestraat-Kemelweg tot aan het overstort Kampstraat een open buffergracht gegraven met lengte ca. 60

320 m en 4/ werd een ruiming van de Rijtbeek uitgevoerd vanaf de Wellestraat tot de kruising met de spoorweg. Het afgekoppelde hemelwater wordt geloosd in de geruimde Rijtbeek. De hydraulische belasting van het overstort van de Kampstraat wordt hierdoor met 1/3 verminderd en overgenomen door de RWA leiding. De overstortvolumes van het overstort van de Kampstraat in deze toestand C blijven echter relatief hoog, ook bij hoge frequenties van de beschouwde neerslagevents. De frequentie van overstorten is hierdoor slechts beperkt verlaagd t.o.v. de oorspronkelijke toestand A, de totale vuilvracht naar de Rijtbeek en Wellemeersen neemt derhalve slechts beperkt af.

OV Kampstraat OV Rodestraat OV Berkenlaan Lozing RWA Wellestraat OV Wijnemierstraat

Figuur 3-8

Overstortschema Aquafin

3.3.1.2 Oppervlaktewater (Van Schandevyl, 2010) Naast afvoergrachten en de Rijtbeek treft men een aantal vijvers en poelen aan. De vijvers ontstonden voornamelijk door het uitgraven van turf of zijn ontstaan als bomkrater. Alle wateroppervlakken zijn artificieel en verschillend in leeftijd en oorsprong en op één na zeer tot vrij ondiep. De grotere vijvers en poelen zijn van nature permanente wateren. Kleinere poelen, afvoergeulen, sloten, beken en slenken drogen in warme zomers voor een groot gedeelte of volledig uit: De drie “Zavelputten werden gegraven in het midden van de negentiende eeuw om de spoorwegtaluds aan te vullen: Kleine zavelput, Grote zavelput en de Mannekesput. De Gatesvijver is een groot, regelmatig gevormd reservoir (550 X 450 m) dat enkel met de Dender is verbonden door middel van een smalle overloop. De gemiddelde diepte bedraagt 6 meter. Deze zandwinningsput werd in 1953-54 gegraven om het lokale autosnelwegtalud op te hogen en ligt pal op de grens van het transgressiegebied van de Dender, zodat het oostelijke deel zich nog bevindt in de alluviale vlakte en het westelijk deel toebehoort aan de erosiewal. Hierdoor zijn oostelijk oevers vlak en de westelijke steil. Het reservoir wordt gevoed door kwelwater in het westelijke talud en heeft een zeer kleine afwatering naar de Dender. In 2003 werd na een bodemonderzoek een vervuiling van de waterbodem vastgesteld. In oktober 2008 werden tijdens de saneringswerken de oeverzones afgevlakt, de vervuilde bodem afgedekt met een geotextiel (folie) en nadien van een nieuwe, zuivere 40cm dikke grondlaag voorzien. De grondlaag werd gewonnen op het aanpalende perceel, waardoor hier een nieuwe poel ontstond tussen de Gatesvijver en de Dender. De bomputten dateren van bombardementen op het station van Denderleeuw in 1944. Een deel van deze bomputten werden kort na hun ontstaan opgevuld, de resterende zijn relatief ondiep en verland. Andere vijvers werden door particulieren gegraven voor weekendverblijf tussen het begin van de jaren zestig en het midden van de jaren zeventig. Het noordelijk deel van het gebied (gemeente Erembodegem-Aalst) bestaat uit oude vloeiweiden. Ondanks overstromingen van de Dender wordt dit gedeelte van het reservaat hydrologisch vooral beïnvloed door stagnerend regenwater. De bodem bestaat uit natte alluviale klei en naar de oeverwal en valleiranden toe uit natte zandleemgronden.

Figuur 3-10

Dender

Spoorlijn

Onderverdeling stroomgebied van de Rijtbeek

Spoorlijn

Figuur 3-9

Wellemeersen

Maaiveldprofiel langs as Rijtbeek, waterloop van 3e categorie.

3.3.2

Hydrologische modellering

Het bestaande modelinstrumentarium wordt aangepast op maat van de Rijtbeek. Hiervoor wordt een verfijning van de afbakening van de stroomgebieden doorgevoerd (Figuur 3-9). Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de aanvoer van deelstroomgebieden opwaarts van de spoorweg en de delen van het stroomgebied in de Wellemeersen. Het valleigebied van de Dender, waarvan de Wellemeersen 1 geheel vormden, werd opgedeeld in 7 delen (6 compartimenten ten zuiden van de E40 en 1 compartiment ten noorden). De compartimentering werd uitgevoerd op basis van het DHM Vlaanderen ter hoogte van verhogingen. De compartimenten worden in het hydraulisch model onderling verbonden door ofwel een koker (tussen valleigebied DeReyte01_R en valleigebied Wellemeersen 04_R - Figuur 3-13) ofwel door een overlaat die de verhoging van het maaiveld weergeeft. Vervolgens werd een hydrologische en hydraulische simulatie van 25 jaar uitgevoerd en de resultaten als daggemiddelde waarden opgeslagen (Figuur 3-11). De resultaten van de berekende afvoer van de Rijtbeek werden verwerkt tot een tijdsverdeling (Figuur 3-12). Zo ook de met het hydrodynamisch model berekende waterstanden in de deelgebieden (Figuur 3-14). De afvoerverdeling van het stroomgebied van de Rijtbeek vertoont de typische kenmerken van een regenrivier met zeer lage gemiddelde afvoeren en relatief hoger afvoeren tijdens korte tijdsperiodes. In 90% van de tijd is de afvoer opwaarts van de Wellemeersen lager dan 0.2 m³/s en lager dan 0.4 m³/s voor het volledige stroomgebied. De hoge buffering in het valleigebied van de Wellemeersen hebben als resultaat dat de waterstanden sterk worden afgevlakt, wat zich vertaalt in afgevlakte curves voor de tijdsverdeling van de overstromingshoogte (Figuur 3-14). Met het oogmerk van een sanering van de Rijtbeek voor een vlotte of gecontroleerde afwatering van de afvoer wijst de berekende tijdsverdeling op de relatief lage gemiddelde debieten van om en bij 0.05 m³/s. De dimensionering van grachten voor dergelijke lage debieten is een overbodige oefening. De huidige Rijtbeek heeft een voldoende kruinbreedte van meer dan 1 meter, het onderhoud ervan is bepalend.

Figuur 3-11

Berekende daggemiddelde afvoer met PDM van de Rijtbeek

Figuur 3-12

Tijdsverdeling berekende afvoer Rijtbeek met PDM

Figuur 3-13

Compartimentering vallei Wellemeersen

Figuur 3-14

Tijdsverdeling van de waterstanden in deelgebied van de Wellemeersen

3.4

Tijdreeksenanalyse Grondwaterstanden

Het grondwatermeetnet, bestaande uit 45 peilbuizen werd gedurende de periode 1992-2010 opgemeten. Een tijdreeksanalyse op de aangeleverde historische grondwaterpeilreeksen heeft als doel extra onderbouwing te leveren voor de veranderende hydro-ecologische condities in het natuurgebied. Met name moet een tijdreeksanalyse een antwoord formuleren op het verloop van de grondwatertafel (GHG, GLG, GVG) in een enkel jaar en de evolutie daarvan op langere termijn. Hierbij worden sturende processen en/of factoren geïdentificeerd en beschreven. Voorliggend verslag bestaat uit volgende onderdelen:

3.4.1

▪

Beschrijving van beschikbare data (§ 3.4.1)

▪

Pre-Analyse (§ 3.4.1.2.5)

▪

Analyse grondwatermeetreeksen in Menyantes (§ 3.4.3)

Beschikbare data

3.4.1.1 Waargenomen grondwaterpeilen in het studiegebied In het studiegebied werden op 45 locaties peilbuizen geplaatst, waarvan het waterpeil vervolgens door leden van de vzw Natuurpunt werd bemeten tijdens de periode 1992 tot 2010. Deze grondwatermeetreeksen werden aangeleverd door de VLM. Op 9 locaties werd de peilbuis vervangen, deze worden aangegeven met suffix “A”. In totaal zijn 54 meetreeksen van waterstanden beschikbaar (Tabel 3-3). De locaties van de peilbuizen worden weergegeven in Figuur 3-15. De peilbuizen liggen verspreid over het hele studiegebied. Op de randen van het gebied liggen de peilbuizen op 10 à 11 m TAW en in het valleigebied op 8 à 9 m TAW (Figuur 3-15). Voor bepaalde peilbuizen is noch de exacte diepte van de filterstelling noch de boorbeschrijving gekend. Vermoedelijk gaat het om ondiepe filterstellingen (< 3 m onder maaiveld) in het kwartair dek. Bij aanvang (1992 tot ca. 1995) werden de waterstandsmetingen 2-wekelijks uitgevoerd, vervolgens maandelijks (periode 1996-2003). Vervolgens nam de meetfrequentie stelselmatig af wegens de ontoegankelijkheid van het terrein als gevolg van de oprukkende vernatting. Zo zijn er geen grondwatermetingen in 2005, 2008 en 2009. In peilbuizen met nummers 34 tot 45 werd er niet gemeten in 1995. Verder zijn er enkele peilbuizen (6, 14, 25, 40, 42 en 43), waarbij enkel data beschikbaar is gedurende 4 jaar of minder. Een overzicht van de beschikbare data wordt weergegeven in Tabel 3-4. Hierin worden het aantal waarnemingen voor iedere peilbuis weergegeven per hydrologisch jaar (1 april – 1 april opvolgend jaar). De tijdreeksen van de originele peilbuizen (suffix “X” in Tabel 3-3) werden voorlopig samengevoegd bij de tijdreeksen van de vervangende peilbuizen (suffix “A” in Tabel 3-3, samengevoegd tot suffix “AX”)

Tabel 3-3

Overzicht beschikbare meetpunten

Hoogte meetpunt [mTAW]

WELP001X WELP002X WELP003X WELP004X WELP005X WELP006X WELP007A WELP007X WELP008X WELP009A WELP009X WELP010X WELP011A WELP011X WELP012B WELP012X WELP013X WELP014X WELP015X WELP016X WELP017X WELP018A WELP018X WELP019A WELP019X WELP020X WELP021X WELP022X WELP023X WELP024X WELP025X WELP026X WELP027X WELP028X WELP029X WELP030X WELP031X WELP032X WELP033X WELP034A WELP034X WELP035A WELP035X WELP036X WELP037X WELP038X WELP039X WELP040X WELP041X WELP042X WELP043X WELP044A WELP044X WELP045X

8.69 9.31 8.68 8.83 9.06 8.72 9.75 9.75 8.88 8.99 9.31 12.77 10.63 10.73 10.31 10.77 9.62 9.23 9.04 11.59 12.98 9.24 8.69 8.51 8.21 9.26 12.47 9.24 9.02 12.05 9.22 9.03 8.99 8.91 8.90 9.37 9.54 8.77 9.48 9.39 9.22 9.36 9.52 11.68 9.11 10.64 9.99 10.40 10.11 9.26 9.39 10.19 10.62 10.03

HOOGTE MEETPUNT TAWGROUND LENGTEBUIS LENGTEFILTER X lambert Y lambert BOVEN MAAIVELD [mTAW] [m] [m] [m] [m] [m] 0.31 8.38 3.99 0.30 128305 177447 0.39 8.92 3.00 0.30 128313 177465 0.33 8.35 3.03 0.30 128296 177535 0.50 8.33 2.41 0.30 128416 177621 0.43 8.63 1.61 0.30 128351 177405 0.42 8.30 3.00 0.30 128419 177285 0.15 9.60 128475 177441 0.74 9.01 128486 177457 0.25 8.63 128644 177430 0.00 8.99 1.28 0.30 128646 177610 0.36 8.95 128640 177633 0.34 12.43 4.00 0.30 128242 177732 0.15 10.05 2.36 0.30 128222 177884 0.49 10.24 2.28 0.30 128222 177884 0.17 10.14 3.80 0.30 128196 177926 0.47 10.30 4.10 0.30 128206 177953 0.39 9.23 2.51 0.30 128135 177266 0.52 8.71 2.06 0.30 128237 177219 0.60 8.44 3.00 0.30 128170 176977 0.20 11.39 1.92 0.30 128275 176861 0.40 12.58 3.38 0.30 128307 176855 0.38 8.86 3.01 0.30 128285 176954 0.47 8.22 3.01 0.30 128285 176954 0.00 8.51 2.26 0.30 128291 177145 0.32 7.89 3.29 0.30 128291 177145 0.57 8.69 3.01 0.30 128401 177063 0.70 11.77 3.00 0.30 128446 176898 0.58 8.66 1.63 0.30 128519 176888 0.41 8.61 5.46 0.30 128523 176887 0.24 11.81 128614 176802 0.30 8.92 128754 176821 0.51 8.52 128611 177097 0.33 8.66 128700 177194 0.60 8.31 128581 177223 0.40 8.50 128737 177260 0.35 9.02 128811 177237 0.45 9.09 128981 177057 0.52 8.25 128778 176994 0.34 9.14 128908 176842 0.50 8.89 2.05 0.30 129060 176760 0.40 8.82 129060 176760 0.30 9.06 1.96 0.30 129144 176660 0.57 8.95 129144 176660 0.25 11.43 128856 176666 0.30 8.81 2.47 0.30 128872 176722 0.37 10.27 128878 176636 0.50 9.49 128956 176655 0.45 9.95 129099 176451 0.35 9.76 129212 176341 0.35 8.91 129278 176511 0.40 8.99 129368 176425 0.27 9.92 3.84 0.30 129278 176373 0.54 10.08 129278 176373 0.55 9.48 129453 176242

START METINGEN 1/10/1992 1/10/1992 1/10/1992 1/01/1992 1/01/1992 1/01/1992 27/01/2007 10/02/1992 10/02/1992 1/01/2009 10/02/1992 3/02/1992 8/09/2009 1/10/1992 1/01/1994 3/02/1992 27/01/1992 8/09/2009 13/01/1992 13/01/1992 27/01/1992 8/09/2009 13/01/1992 8/09/2009 3/02/1992 10/02/1992 27/01/1992 27/01/1992 27/01/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 8/09/2009 10/02/1992 8/09/2009 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 10/02/1992 8/09/2009 10/02/1992 10/02/1992

TOP BASIS DIAMETER FILTER FILTER STATUS (juni 2013) [cm] [mTAW] [mTAW] 5.44 6.61 5.95 6.72 7.75 6.02

5.14 6.31 5.65 6.42 7.45 5.72

8.01

7.71

9.07 8.57 8.75 6.81 6.97 7.41 7.47 6.34 9.97 9.90 6.53 5.98 6.55 5.22 6.55 9.77 7.91 3.86

8.77 8.27 8.45 6.51 6.67 7.11 7.17 6.04 9.67 9.60 6.23 5.68 6.25 4.92 6.25 9.47 7.61 3.56

7.64

7.34

7.70

7.40

6.94

6.64

6.65

6.35

4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 0.00 0.00 0.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 0.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 4.00 0.00 0.00 4.00 4.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 4.00 4.00 4.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00

weg ok ok ok weg weg ok weg weg weg weg ok ok weg ok weg geen info weg ok ok ok ok weg weg weg weg ok ok ok ok weg ok weg ok weg ok ok weg ok ok weg ok weg ok weg ok ok weg geen info weg weg weg weg weg

Tabel 3-4

Overzicht beschikbare data

Figuur 3-15

Maaiveldhoogte t.h.v. de peilbuizen

3.4.1.2 Beschouwde sturende invloeden In onderliggende paragraaf worden fenomenen toegelicht die mogelijks een invloed uitoefenen op de grondwaterstanden in het studiegebied. Onder sturende processen worden alle termen van de hydrologische kringloop beschouwd die een invloed kunnen uitoefenen op de grondwaterbalans. In het geval van de Wellemeersen worden volgende termen in overweging genomen: ▪ Neerslag: Neerslaggegevens van het KMI station te Ukkel ▪

Evapotranspiratie. Potentiële evaporatiegegevens van het KMI station te Ukkel

▪

Grondwaterwinningen. In de onmiddellijke omgeving van het natuurgebied zijn geen grondwaterwinningen noch oppervlaktewaterwinningen bekend bij de VMM Afdeling operationeel Waterbeheer.

▪

Hydrografie: Oppervlaktewater kan een invloed uitoefenen op de grondwaterstanden als gevolg van de drainage van de percelen alsook als gevolg van opstuwing, overstromingen en infiltratie. Analoog aan de termen neerslag en evaporatie hebben overstromingen een rechtstreekse impact op de grondwaterstanden in het overstroomde gebied. In het geval van drainage of opstuwing door allerhande waterlichamen echter spelen bijkomende ruimtelijk verdeelde invloeden een rol zoals afstand tot het drainagenetwerk, vertakkingen en drainageweerstand.

▪

Bodemgesteldheid: Sterk verdichte en kleiige bodem vermindert het contact met onderliggende watervoerende lagen. Grondwateraanvulling tijdens periodes met neerslagtekort gebeurt beperkt.

3.4.1.2.1 Oppervlaktewaterpeilen Dender In Teralfene EMT en in Aalst zijn waterpeilen beschikbaar vanaf 1995 tot 2014 (locatie van de twee limnigrafen zijn aangeduid in Figuur 3-19, tijdreeksen met daggemiddelde waterstanden in Figuur 70

3-16 en Figuur 3-17). In de periode voorafgaand aan mei 1996 en tijdens periodes in 1997 tot 2002 zijn er geen metingen. In Tabel 3-5 wordt een overzicht gegeven van de ontbrekende periodes per jaartal voor de limnigrafen in Teralfene EMT en Aalst. Gelet op de ontbrekende periodes in de tijdreeksen van de oppervlaktewaterstanden van de Dender werd navraag gedaan bij de Waterwegen en Zeekanaal, Afdeling Bovenschelde naar eventuele infrastructuurwerken/stuwpeilwijzingen op de Dender tijdens deze periodes. Het normale waterpeil boven de sluis van Aalst is sinds begin jaren ’90 ongewijzigd gebleven. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat er langdurige dalingen op de Dender geweest zijn. Het tijdelijk verlagen van het waterpeil voor infrastructuurwerken wordt toegestaan, maar wordt beperkt tot enkele uren omwille van de scheepvaart en extra belasting op de oevers. In 2004 werden de stuwpeilen op de Dender tijdelijk verlaagd (0.5m) voor werken aan de Zeebergbrug in Aalst. Verder hebben er geen noemenswaardige infrastructuurwerken plaatsgevonden in de periode tussen 1992 en 2010. Men kan derhalve veronderstellen dat de waterstanden op de Dender slechts in beperkte mate fluctueren. Het mediaan peil voor de 2 locaties bedraagt ca. 7.7 mTAW (Figuur 3-18 - rechts). Maandgemiddelde peilen te Aalst variëren minder dan 10 cm op jaarbasis, te Teralfene bedraagt dit 20 cm. Tabel 3-5

Overzicht ontbrekende periodes Teralfene EMT en Aalst Jaartal

Ontbrekende periodes

1995

januari; maart tot december

1997

september

1998

april; mei; juli; augustus

1999

mei; juli; september tot december

2000

Januari tot december

2001

Januari tot april; eind juni tot september

2002

Eind april tot eind mei; eind november tot december Teralfene EMT

10.00

H [mTAW]

9.50 9.00 8.50 8.00 7.50 04/93

Figuur 3-16

04/94

04/95

04/96

04/97

04/98

04/99

04/00

04/01

04/02

04/03

04/04

04/05

04/06

04/07

04/08

04/09

04/10

04/11

04/12

04/06

04/07

04/08

04/09

04/10

04/11

04/12

Waterpeil Teralfene EMT (stroomafwaarts) (MOW-HIC 2014) Aalst/Dender

10.00

H [mTAW]

9.50 9.00

8.50 8.00 7.50 04/93

04/94

04/95

04/96

04/97

04/98

04/99

04/00

04/01

04/02

04/03

04/04

04/05

Figuur 3-17

Waterpeil Aalst/Dender (stroomopwaarts) (MOW-HIC 2014) tijdsverdeling waterstanden Dender

maandgemiddelde waterstanden Dender 8.2

8.0

Waterstand [mTAW]

8.1 7.9

7.8

7.7

8.0 7.9 7.8 7.7

7.6 7.5

7.6 jan

feb

mrt

apr

mei

Aalst/Dender

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

Teralfene EMT

0.2

0.4

Aalst/Dender

Figuur 3-18

Maandgemiddelde waterstanden en tijdsverdeling te Aalst en Teralfene

Figuur 3-19

Situering limnigrafen Aalst en Teralfene EMT

0.6

0.8

Teralfene EMT

3.4.1.2.2 Oppervlaktewaterpeilen Wellemeersen In het voorjaar 2014 werden in het natuurgebied Wellemeersen de waterpeilen eenmalig opgemeten (Figuur 3-20). Alsook de dikte van de sliblaag in de grachten. De waterpeilen op de afwaartse rand van de Bonte Beek, de Rijt en de meest zuidelijke waterloop t.h.v. de Wijmenierlaan bedroegen op 7.85 à 7.9 m TAW, slechts 10 cm hoger dan het peil op de ontvangende waterloop de Dender. De waterpeilen op de Rijt t.h.v. de Wellemeersenstraat waren ongeveer op 8.35 à 8.45 m TAW en t.h.v. de spoorweg op 8.6 m TAW. Dit waterpeil werd ook gemeten in het gebied op de rechteroever van de Rijt tussen de poelen en de Dender.

De waterpeilen in de waterlopen met respectievelijk nummer 33 en 38 tussen de Rodestraat en de Berkenlaan bedroegen 8.7 à 8.9 mTAW. In de waterlopeninventarisatie (ANB, VLM 2013) wordt dit gebied als kwelzone bestempeld die vrij nat is het hele jaar door. Het waterpeil op de waterlopen t.h.v. de Berkenlaan lag op 8.7 m TAW, wat er eveneens op wees dat deze waterloop niet goed draineerde. De hoogste waterpeilen (>9 m TAW) werden gemeten in de Wildebeek opwaarts van de duiker onder de spoorweg en aan de Rodestraat t.h.v. het overstort.

Figuur 3-20

Opgemeten waterpeilen in het studiegebied

Figuur 3-21

Situering kunstwerken in het studiegebied

3.4.1.2.3 Evaporatie en Neerslag Gegevens m.b.t. neerslag en potentiele evaporatie werden verkregen via het Koninklijk Meteorologisch instituut KMI. Voor de periode van de grondwaterstandwaarnemingen werden de gegevens opgevraagd voor het station te Ukkel (1992 tot 2012). In Figuur 3-22 worden de jaartotalen voor beide waarnemingen uitgezet in de tijd. De gemiddelde neerslaghoeveelheid over deze periode bedraagt 848 mm/jaar, de gemiddelde potentiële evaporatie bedraagt 740 mm/jaar. De afwijking van beide parameters op het gemiddelde wordt weergeven in Figuur 3-23. In Figuur 3-24 worden de resultaten van een vereenvoudigde massabalans voorgesteld. Het betreft een cumulatieve berekening van de dagneerslagen en evapotranspiratie waarbij grondwateraanvulling door neerslag wordt gelimiteerd tot maximaal 20 mm/dag en de positieve waarden in de waterbalans worden herleid tot 0 (afvoer van overtollig water). In de zomers van 1995, 1999 en 2003 en 20092011 is, volgens deze oriënterende berekening, het neerslagdeficit het grootst. Over de beschouwde periode zijn de jaren met relatief hoog neerslagtekort goed verdeeld.

P/EVP [mm/jaar]

1200 1000

800 600 400 200 2012 2012

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2011

Figuur 3-22

2011

PRECIP_QUANTITY(mm)

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

EVAPORATION(mm/day)

Neerslag en Evaporatie te Ukkel (mm/jaar)

300

P/EVP [mm/jaar]

200

100 0

-100 -200

-300

PRECIP_QUANTITY(mm)

Figuur 3-23

EVAPORATION(mm/day)

Linear (PRECIP_QUANTITY(mm))

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

-400

Linear (EVAPORATION(mm/day))

Afwijking Neerslag/Evaporatie t.o.v. gemiddelde (1992-2012)

saldo massabalans [mm]

-50

-100

-150

04/99

04/00

04/01

04/02

04/03

04/04

04/05

04/06

04/07

04/08

04/09

04/10

04/11

04/12

2011

04/98

2010

04/97

2009

04/96

2008

04/95

2007

04/94

2006

Figuur 3-24

04/93

2005

-250 04/92

2004

-200

Neerslagdeficit hydrologische jaren 1992 -2012 # dagen deficit > 100mm

200

dagen

150 100 50

# dagen

Figuur 3-25

2012

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

Linear (# dagen)

# dagen met meer dan 100 mm deficit in massabalans

3.4.1.2.4 Bodemtextuur In Figuur 3-26 wordt de bodemtextuur in het studiegebied ruimtelijk weergeven volgens de digitale Bodemkaart van België. Op de hoger gelegen percelen vindt men voornamelijk zandleem. In het lager gelegen valleigebied bestaan de uiterwaarden voornamelijk uit lichte klei tot klei. Langsheen de Dender en in het zuiden en westen van het natuurgebied komen (zand)lemige bodems voor. De bodem t.h.v. de Rijt en zijlopen bestaat bijna volledig uit klei, deze kleizone strekt zich uit tot in het zuidelijke gedeelte van het natuurgebied.

Figuur 3-26

Bodemtextuurkaart van het studiegebied

3.4.1.2.5 Luchtfoto’s In het studiegebied van de Wellemeersen zijn enkele historische luchtfoto’s beschikbaar in volgende perioden: ▪

1988-1991 (zie Figuur 3-27)

▪

2002-2003 (zie Figuur 3-28)

▪

2006-2007 (zie Figuur 3-29)

▪

2009 (zie Figuur 3-30)

▪

2012 (zie Figuur 3-31)

Op basis van de luchtfoto’s kunnen volgende vaststellingen gemaakt worden: ▪

2de vijver werd aangelegd rond 2009 76

▪

Vernattingen ten noorden van de Rodestraat zijn reeds zichtbaar vanaf 2009 en duidelijk zichtbaar in 2012. Op de orthofoto van 2006 is er nog geen (zichtbare) vernatting.

▪

Vernatting op de oostelijke oever van de Rijt tussen kunstwerk 7 en 11 in 2009, in 2006 nog niet.

Figuur 3-27

Luchtfoto 1988-1990 (OC GIS-Vlaanderen, 1998)

Figuur 3-28

Luchtfoto 2002 (VLM/OC en prov.O.-Vl., 2002)

Figuur 3-29

Luchtfoto 2006 (Prov. O.-Vl.(AGIV-product), 2006)

Figuur 3-30

Luchtfoto 2009 (Prov. O.-Vl.(AGIV-product), 2009)

Figuur 3-31

Luchtfoto 2012 (Prov. O.-Vl. – Z., 2012)

3.4.2

Pre-Analyse

3.4.2.1 Correcties meetreeksen stijghoogte grondwater Voorafgaand aan de analyse van het grondwaterregime werden de stijghoogtetijdreeksen onderworpen aan controle en de nodige correcties uitgevoerd. Hierbij werden voor ogenschijnlijk onrealistische waarden, plotse sprongen, afvlakkingen (zowel naar boven als naar onderen) correcties voorgesteld. Een lijst van de 10 gecorrigeerde tijdreeksen wordt gegeven in Tabel 3-6, en verantwoord aan de hand van de figuren (Figuur 3-32 tot Figuur 3-41) Tabel 3-6

Overzicht correcties

Peilbuizen nr.

Correcties

Figuur

WEL004

2 metingen in 1993 en 1995 werden verwijderd

Figuur 3-32

WEL006

Grondwaterstanden na 1994 worden slechts sporadisch opgemeten. De waarden tijdens de zomer van 1995 vertonen geen daling, noch tijdens de zomer van 1996. De waterstandsmetingen van WEL006 worden niet weerhouden voor analyse

Figuur 3-33

WEL007

In 1995 werd er niet gemeten in WEL007. De metingen na 1996 dienden met een 60-tal cm te worden verlaagd. De opgeleverde meetreeks na 1995 levert stijghoogtes tijdens de wintermaanden van 9.6 mTAW, 1.2 m boven maaiveld en hoger dan de oevers van de Dender.

Figuur 3-34

WELP009

In WELP009 zijn de twee periodes met foute opmetingen gecorrigeerd:

Figuur 3-35

Periode 1: 01/06/1999 tot 15/01/2000 Periode 2: 20/01/2002 tot 15/05/2002 Er treden plotse sprongen op van ca. 1 m. Deze waarden werden verlaagd met 1 m. WELP010

De eerste meting in WELP010 (10.42 m TAW) werd verwijderd.

Figuur 3-36

WELP018

De eerste meting in WELP018 (7.65 m TAW) werd verwijderd.

Figuur 3-37

WELP019

De grondwaterstanden in 2010 zijn een 30-tal cm hoger, deze werden verwijderd.

Figuur 3-38

WELP030

Waterstanden in WELP030 zakken tijdens de wintermaanden van 2000 weg tot 2.5 m onder maaiveld, deze extreme daling werd uit de te analyseren reeks verwijderd wegens niet realistisch.

Figuur 3-39

WELP039

In WELP039 werden twee metingen gecorrigeerd, waarvan één meeting in 1997 en één in 1998. De waterstanden liggen ruim 0.6 m boven het maaiveld en boven de oevers van de Dender.

Figuur 3-40

WELP040

In WELP040 werden de onrealistisch lage grondwaterstanden in de zomer van 1993 en 1994 verwijderd. Tijdens de zomer van 1993 wordt meer dan 5 maal dezelfde waarde weergegeven, tijdens het najaar van 1994 wordt een stijgende trend plots onderbroken door een daling van 1 m.

Figuur 3-41

Figuur 3-32

Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP004

Figuur 3-33

Grondwaterstanden WELP006 en vgl met WELP003

Figuur 3-34

Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP007

Figuur 3-35

Gecorrigeerde grondwaterstanden WELP009

Figuur 3-36

Gecorrigeerde grondwaterstand WELP010

Figuur 3-37

Gecorrigeerde grondwaterstand WELP018

Figuur 3-38

Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstand WELP019

Figuur 3-39

Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP030

Figuur 3-40

Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP039

Figuur 3-41

Origineel (boven) en gecorrigeerde (onder) grondwaterstanden WELP040

3.4.2.2 Verkennende analyse invloed Denderpeil Er werd nagegaan indien er een verband is tussen de grondwaterfluctuaties in de peilbuizen en de afstand tot de Dender. Dit om een indicatie te verkrijgen van het invloedsgebied van de Dender. De grondwaterfluctuaties worden in Figuur 3-42 voorgesteld als het verschil tussen de gemiddelde hoogste en laagste grondwaterstand van de gecorrigeerde, geobserveerde reeksen. Deze werden uitgezet ten opzichte van de afstand tot de Dender. De grondwaterfluctuaties nemen af naarmate de peilbuizen zich verder van de Dender bevinden.

1,6

∆h OBS Lineair (∆h OBS)

1,4

GHG - GLG (m)

1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 0

100

200

300

400

500

600

700

800

Afstand tot Dender (m)

Figuur 3-42

Grondwaterfluctuaties (GHG-GLG in meters) in functie van de afstand tot de Dender voor de 45 geobserveerde grondwatermeetreeksen

De grondwaterfluctuaties werden ruimtelijk voorgesteld in Figuur 3-43. Er zijn twee zones met beperkte grondwaterfluctuaties, nl. rond het opwaarts gelegen gedeelte van de Rijt en haar zijloop komende van de Rodestraat en het gebied ten zuiden van de Rodestraat. De grondwaterstanden in de peilbuizen aan deze zijloop (20, 22 en 23) zijn gelijkaardig, het maaiveld ligt er op 8.6 mTAW en de gemiddelde grondwaterstand op 8.8 mTAW. Wat aangeeft dat het gebied bijna het hele jaar door nat is. In peilbuis 38, ten zuiden van de Rodenstraat, is de fluctuatie zeer beperkt, dit omwille van de sterke drainage op 10.64 mTAW.

Figuur 3-43

Geobserveerd verschil tussen GHG en GLG

3.4.2.3 Onderzoek naar mogelijke trends in de waargenomen stijghoogtes Om eventuele trends in de waargenomen stijghoogtes op te sporen wordt de evolutie van verschillende gemiddelde waarden uitgezet in grafiek. Onderstaand wordt de evolutie geschetst van stijgend oppervlaktewater, gemiddelde winterse grondwaterstand en gemiddelde zomerse grondwaterstanden. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen de verschillende zones: 1. 2. 3. 4. 5.

Vallei, zone die ook wel het Rot genoemd wordt (PB 6, 7, 8, 20, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 32) Talud, overgang naar vallei Wellemeersen (PB 19, 21, 24) Oeverwal, zone tussen vallei en dender (PB 9, 29, 30, 31) Zone Wellemeersenstraat (PB 1, 2, 3, 4, 5) Zone ten zuiden van Rodestraat (PB 33, 35, 36, 37, 38, 39)

3.4.2.3.1 Trends in stijgend oppervlaktewater Om een eventuele trend in stijgend oppervlaktewater te toetsen worden alle waarnemingen boven maaiveld weerhouden uit de gecorrigeerde meetreeksen. Vervolgens wordt een gemiddelde per jaar berekend van de waterstanden boven maaiveld en weergegeven in Figuur 3-44. In geen van de zones zijn locaties aan te duiden waar de gemiddelde grondwaterstand boven maaiveld enige trend vertoont. In de grafiek ter hoogte van de “talud” worden in 2005, 2009 en 2010 verhoogde waarden opgetekend. Voor peilbuis WELLP021 betreft het echter waterstanden van om en bij 12 mTAW, hoger dan het omringende oppervlaktewater, hetgeen niet gerelateerd kan worden aan eventuele verhoging van de oppervlaktewaterstanden in de vallei van de Rijtbeek met maaiveldhoogtes van 8 à 9 mTAW. De hogere waarden voor peilbuis WELL019AX in 2009 en 2010 werden niet opgemeten in peilbuis WELL019X, doch in de herneming van de waarnemingen in peilbuis WELL019A met verschillend maaiveldhoogte. 3.4.2.3.2 Trends in stijgend grondwater De evolutie van de grondwaterstanden wordt weergegeven in Figuur 3-45 aan de hand van gemiddelde ‘zomerse’ grondwaterstanden tijdens de maanden juli tot en met augustus, en de gemiddelde ‘winterse’ grondwaterstanden tijdens de overige maande van het jaar. Gelet op de vernatting van het gebied wordt de selectie van zomermaanden bewust beperkt tot de maanden juli en augustus. Tijdens deze maanden treedt nauwelijks overstromingen op waardoor de dan geregistreerde waterstanden representatief zijn voor de grondwaterstanden, zonder invloed van overstromingen. Ook hier worden geen significante trends waargenomen in de gemiddelde grondwaterstanden. De winterse grondwaterstanden in de lage delen van de Wellemeersen (WELP006-8-25-26-27-28-32-etc) liggen alle gemiddeld lager dan de thans gemeten gemiddelde oppervlaktewaterstanden in de Rijtbeek (8.3 mTAW), afwateringsgracht van dit centrale deel van de Wellemeersen, en liggen alle lager dan het maaiveld (8.4 mTAW). Tijdens gematigde winters dalen de grondwaterstanden tot onder 8.0 mTAW, slechts 10-20 cm hoger dan het waterpeil van de Dender. Dit doet vermoeden dan de afwatering van de Rijtbeek op een mimimaal laag peil gebeurde quasi gelijk aan het peil op de Demer.

Zone 1 "Rot" PB 6-23

waterstand [mTAW]

9.40 9.20

9.00 8.80 8.60 8.40 8.20 8.00 1990

1995

2000

2005

2010

WELP006X

WELP007AX

WELP008X

WELP020X

WELP022X

WELP023X

2015

Zone 1 "Rot" PB 25-32 8.80

waterstand [mTAW]

8.70 8.60 8.50

8.40 8.30

8.20 8.10 8.00 1990 WELP025X

1995

2000

WELP026X

2005

WELP027X

2010 WELP028X

2015 WELP032X

12.40

8.60

12.20

8.40

12.00

8.20

11.80

8.00

11.60 1990

1995

2000 WELP021X

2005

2010

waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

Zone 2 "Talud"

7.80 2015

WELP019AX

Zone 3 "Oeverwal" waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

9.40

9.20

9.00 1990

1995 WELP029X

2000

2005

WELP030X

2010

WELP009AX

2015

WELP031X

Zone 4 "Wellemeersenstraat" 9.20

waterstand [mTAW]

9.00 8.80 8.60 8.40

8.20 8.00 1990

1995

WELP002X

2000

WELP003X

2005

WELP004X

2010 WELP001X

2015 WELP005X

Zone 5 "Zuiden Rodenstraat"

waterstand [mTAW]

11.40 11.00 10.60 10.20 9.80 9.40 9.00 8.60 1990

Figuur 3-44

1995

2000

2005

WELP033X

WELP034AX

WELP035AX

WELP037X

WELP038X

WELP039X

2010

2015

WELP036X

Evolutie jaargemiddelde grondwaterstanden boven maaiveld

Zone 1 "Rot" gemiddeld zomer PB 6-23

waterstand [mTAW]

9.00 8.75

8.50 8.25

8.00 7.75 7.50 7.25 7.00 1990

1995

2000

2005

2010

WELP006X

WELP007AX

WELP008X

WELP020X

WELP022X

WELP023X

2015

Zone 1 "Rot" gemiddeld zomer PB 25-32

waterstand [mTAW]

9.00 8.75 8.50

8.25 8.00 7.75

7.50 7.25 7.00 1990

1995

WELP025X

WELP026X

2000

2005

WELP027X

2010 WELP028X

2015 WELP032X

Zone 1 "Rot" gemiddeld winter PB 6-23

waterstand [mTAW]

9.00 8.75 8.50 8.25 8.00 7.75 7.50

7.25 7.00 1990

1995

2000

2005

2010

WELP006X

WELP007AX

WELP008X

WELP020X

WELP022X

WELP023X

2015

Zone 1 "Rot" gemiddeld winter PB 25-32

waterstand [mTAW]

9.00 8.75 8.50

8.25 8.00 7.75 7.50

7.25 7.00 1990

WELP025X

1995

2000

WELP026X

2005

WELP027X

2010 WELP028X

2015 WELP032X

12.0 11.8 11.6 11.4 11.2 11.0 10.8 10.6 10.4 10.2 10.0 9.8 9.6 1990

8.6 8.4 8.2 8.0 7.8

7.6

1995

2000

WELP021X

2005

WELP024X

2010

waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

Zone 2 "Talud" gemiddeld zomer

7.4 2015

WELP019AX

Zone 2 "Talud" gemiddeld winter 8.6

12.2 12.0

8.4

11.8 11.6

8.2

11.4 11.2

8.0

11.0 10.8

7.8

10.6 10.4 1990

1995 WELP021X

2000

2005 WELP024X

2010

waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

12.4

7.6 2015

WELP019AX

9.0 8.8 8.6 8.4 8.2 8.0 7.8 7.6 7.4 7.2 7.0 6.8 6.6 6.4 1990

waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

Zone 3 "Oeverwal" Gemiddeld zomer

1995 WELP029X

2000

2005

WELP030X

2010

WELP009AX

2015

WELP031X

Zone 3 "Oeverwal" Gemiddeld winter waterstand WELP019X [mTAW]

waterstand WELP021X [mTAW]

9.0 8.8 8.6 8.4 8.2 8.0 7.8 7.6

7.4 1990

1995 WELP029X

2000 WELP030X

2005

2010

WELP009AX

2015

WELP031X

Zone 4 "Wellemeersenstraat" gemiddeld zomer 9.0

waterstand [mTAW]

8.8

8.6 8.4 8.2 8.0

7.8 7.6 7.4 7.2 1990 WELP002X

1995 WELP003X

2000

2005 WELP004X

2010 WELP001X

2015 WELP005X

Zone 4 "Wellemeersenstraat" gemiddeld winter 9.2

waterstand [mTAW]

9.0

8.8 8.6 8.4 8.2 8.0 1990

1995

WELP002X

2000

WELP003X

2005 WELP004X

2010 WELP001X

2015 WELP005X

waterstand [mTAW]

Zone 5 "Zuiden Rodenstraat" gemiddeld zomer 11.6 11.2 10.8 10.4 10.0 9.6 9.2 8.8 8.4 8.0 7.6 7.2 1990

1995

2000

2005

2010 WELP036X

WELP033X

WELP034AX

WELP035AX

WELP037X

WELP038X

WELP039X

2015

Zone 5 "Zuiden Rodenstraat" gemiddeld winter 11.2

waterstand [mTAW]

10.8 10.4 10.0

9.6 9.2 8.8

8.4 8.0 1990

Figuur 3-45

1995

2000

2005

WELP033X

WELP034AX

WELP035AX

WELP037X

WELP038X

WELP039X

2010

2015

WELP036X

Evolutie jaargemiddelde grondwaterstanden tijdens zomer- en wintermaanden 97

3.4.2.4 Berekening GXG op basis van waarnemingen Aan de hand van de beschikbare tijdreeksen werden GG, GVG, GHG en de jaargemiddelde grondwaterstanden berekend voor de historische toestand. In onderstaande Tabel 3-7 worden de gemiddelde waarden weergegeven voor de periode ’92-’95 en ’92-’03. De GVG verschilt hierin nauwelijks van de GHG, zowel voor de periode ’92-’95 als ’92-’03. Ook het verschil in GHG en GVG alsook de jaargemiddelde toestand tussen de periodes ’92-’95 en ’92-’03 is zeer beperkt. De gemiddelde GLG voor de periodes ’92-’95 en ’92-’03 verschilt met ca. 30 cm. Het verschil is te wijten aan het belangrijk aandeel van de zomer van ’95 in de korte tijdsperiode ’92-’95. Aangezien de tijdreeksen in het valleigebied van de Wellemeersen tot ’03 zomers weergeven met significant lage grondwaterstanden, wordt aangenomen dat deze periode de grondwaterdynamiek weergeeft zonder permanente overstromingen. Tabel 3-7

GLG, GHG, GVG en jaargemiddelde grondwaterstanden voor de periodes ’92-’95 en ’92-‘03

peilbuis

Jaargemiddeld

GHG

GLG

GVG

92-95

92-03

92-95

92-03

92-95

92-03

92-95

92-03

WELP001X_1

8.67

8.58

-0.09

8.88

8.77

-0.11

8.26

8.25

-0.01

8.80

8.70

-0.10

WELP002X_1

8.68

8.69

0.01

9.04

8.94

-0.10

8.10

8.31

0.21

8.88

8.81

-0.07

WELP003X_1

8.10

8.20

0.10

8.46

8.42

-0.04

7.51

7.81

0.30

8.31

8.34

0.03

WELP004X_1

8.14

8.22

0.08

8.52

8.48

-0.04

7.50

7.83

0.33

8.37

8.39

0.02

WELP005X_1

8.39

8.60

0.21

8.75

8.80

0.05

7.74

8.25

0.51

8.56

8.73

0.17

WELP007AX_1

8.58

8.73

0.15

9.04

9.01

-0.03

7.95

8.42

0.47

8.81

8.85

0.04

WELP008X_1

7.94

8.02

0.08

8.43

8.38

-0.05

7.24

7.54

0.30

8.26

8.24

-0.02

WELP009AX_1

7.80

7.86

0.06

8.13

8.08

-0.05

7.55

7.66

0.11

7.91

7.96

0.05

WELP010X_1

8.78

9.13

8.59

8.81

9.36

0.00

8.84

WELP011AX_1

9.12

9.29

WELP012BX_1

9.66

9.71

0.05

9.96

10.02

0.06

9.34

9.36

0.02

9.75

9.93

0.18

WELP013X_1

8.98

8.89

-0.09

9.30

9.09

-0.21

8.40

8.61

0.21

9.24

9.04

-0.20

WELP015X_1

8.31

8.41

0.10

8.50

8.52

0.02

7.88

8.25

0.37

8.46

8.49

0.03

WELP016X_1

11.00

11.01

0.01

11.22

11.19

-0.03

10.49

10.73

0.24

11.10

11.12

0.02

WELP017X_1

11.63

11.64

0.01

12.15

11.94

-0.21

11.05

11.28

0.23

11.78

11.75

-0.03

8.33

8.37

8.27

8.35

WELP018AX_1 WELP019AX_1

7.90

WELP020X_1 WELP021X_1

11.56

8.78

11.60

0.04

8.13

11.81

8.88

11.87

0.06

7.29

10.94

8.66

11.07

0.13

7.85

11.67

8.84

11.76

0.09

peilbuis

Jaargemiddeld

GHG

GLG

GVG

92-95

92-03

92-95

92-03

92-95

92-03

92-95

92-03

WELP022X_1

8.63

8.78

0.15

8.82

8.92

0.10

8.16

8.62

0.46

8.65

8.83

0.18

WELP023X_1

8.71

8.75

0.04

8.91

8.88

-0.03

8.17

8.58

0.41

8.81

0.00

WELP024X_1

10.59

10.67

0.08

11.32

11.26

-0.06

9.85

10.05

0.20

11.16

11.07

-0.09

WELP026X_1

8.07

8.20

0.13

8.42

8.46

0.04

7.36

7.77

0.41

8.32

8.39

0.07

WELP027X_1

8.04

8.12

0.08

8.43

8.44

0.01

7.37

7.63

0.26

8.30

8.34

0.04

WELP028X_1

7.88

8.07

0.19

8.32

8.39

0.07

7.16

7.55

0.39

8.12

8.24

0.12

WELP029X_1

7.65

7.64

-0.01

8.17

8.15

-0.02

6.90

7.00

0.10

7.94

7.99

0.05

WELP030X_1

8.05

8.04

-0.01

8.53

8.40

-0.13

7.35

7.56

0.21

8.29

8.26

-0.03

WELP031X_1

8.11

8.22

0.11

8.59

8.57

-0.02

7.41

7.76

0.35

8.24

8.41

0.17

WELP032X_1

7.95

8.10

0.15

8.30

8.35

0.05

7.25

7.67

0.42

8.25

8.30

0.05

WELP033X_1

8.32

8.43

0.11

8.86

8.85

-0.01

7.42

7.82

0.40

8.75

8.72

-0.03

WELP034AX_1

8.27

8.36

0.09

8.68

8.75

0.07

7.51

7.78

0.27

8.62

8.66

0.04

WELP035AX_1

8.53

8.54

0.01

8.99

8.97

-0.02

7.79

7.99

0.20

8.90

8.78

-0.12

WELP036X_1

10.77

10.82

0.05

11.29

11.25

-0.04

9.98

10.28

0.30

11.19

11.07

-0.12

WELP037X_1

8.56

8.62

0.1

8.94

8.88

-0.1

7.86

8.16

0.3

8.85

8.84

0.0

10.60

10.64

10.51

10.63

WELP038X_1 WELP039X_1

9.41

9.54

WELP041X_1

9.63

WELP044AX_1 WELP045X_1

9.64

0.0

9.82

9.53

9.72

0.2

8.92

9.05

0.1

Gemiddelde DH

0.07

9.08

9.82

0.0

9.13

10.18

10.20

0.0

9.41

9.39

0.0

-0.02

9.52

9.29

0.2

9.81

9.80

0.0

8.48

9.05

0.6

9.98

10.04

0.1

8.15

8.50

0.4

9.27

9.28

0.0

0.29

0.02

correlatie GVG met GHG/GLG/jaargemiddelde GWS Periode 1992-1995 Jaargemiddeld

correl GHG

'1/1

correlatie GLG

Linear (Jaargemiddeld)

Linear (correl GHG)

Linear (correlatie GLG) 12 GHG = 1.01x + 0.02 R² = 1.00

GHG/GLG/Jaargemiddeld mTAW]

11 Jaargemiddeld MGL = 1.00x - 0.13 R² = 0.99 10 GLG = 0.98x - 0.42 R² = 0.95 9

7 7

GVG [mTAW] Figuur 3-46

Correlatie GVG met overige grondwatertrappen periode 1992-1995

100

correlatie GVG met GHG/GLG/jaargemiddelde GWS Periode 1992-2003 Jaargemiddeld

correl GHG

'1/1

correlatie GLG

Linear (Jaargemiddeld)

Linear (correl GHG)

Linear (correlatie GLG) 12

GHG = 1.01x + 0.02 R² = 1.00

GHG/GLG/Jaargemiddeld mTAW]

11 Jaargemiddeld MGL = 1.00x - 0.13 R² = 0.99 10 GLG = 0.98x - 0.42 R² = 0.95 9

7 7

GVG [mTAW] Figuur 3-47

3.4.3

Correlatie GVG met overige grondwatertrappen periode 1992-2003

Analyse Menyanthes

Een analyse van de grondwatermeetreeksen in relatie met de sturende invloeden wordt uitgevoerd met behulp van de Menyanthes software. Naast de klimatologische gegevens ’neerslag’ en ‘evapotranspiratie’ kan ook ‘oppervlaktewaterstand’ ingegeven worden als sturende variabele. De evolutie van de oppervlaktewaterstand in het studiegebied van de Wellemeersen werd echter niet bemeten tijdens de waarnemingsperiode van grondwaterstandmetingen 1992-2010. Met de Menyanthes software kunnen evenwel trends in deze sturende variabele worden gezocht. Mogelijk kan het afijken van een model met trend in oppervlaktewaterstanden betere resultaten boeken dan een model zonder trend in oppervlaktewaterstanden en zodoende de impact van een stijgende/dalende trend verantwoorden. Hiervoor is het wenselijk om te beschikken over een voldoende lange en voldoende bemeten tijdreeks van grondwaterstanden. Zoals aangehaald in § 3.4.1.1 werden de grondwaterstanden hoogfrequent bemeten tijdens de periode 1992-1995, vervolgens maandelijks tijdens de periode 1995-2003 en slechts sporadisch bemeten na 2003. Het modelleren van de grondwaterstanden, alsook het aantonen 101

van een eventuele lineaire trend in de oppervlaktewaterstanden kan derhalve niet worden uitgevoerd met voldoende zekerheid voor de periode na 2002. Onderstaand wordt onderzocht of de waarnemingen van na 2003 hoe dan ook kunnen wijzen op een afwijkende grondwaterstand. Hiervoor wordt een Menyanthes model afgeijkt voor de periode met voldoende grondwaterstandsgegevens (1992-2003). Met het afgeijkte model worden de grondwaterstanden berekend voor de volledige periode 1992-2010 en worden er voorspellingsintervallen opgesteld voor de berekende grondwaterstanden. Vervolgens wordt geverifieerd in welke mate de waargenomen grondwaterstanden in de periode 2004-2010 overeenkomen met de voorspelde/berekende grondwaterstanden. Indien de gemeten waarden binnen de voorspellingsintervallen liggen kan geen uitspraak worden gedaan over een eventuele evolutie van oppervlaktewater als studerende variabele. Aangezien niet exact gekend is wanneer en over welke periode de mogelijke vernatting zich manifesteerde bestaat het risico dat de weerhouden periode 1992-2003 als niet uniform kan worden beschouwd. Als variant wordt een Menyanthes model afgeijkt op de hoogfrequente metingen van de periode 1992-1995. Met het afgijkte model wordt een simulatie uitgevoerd van de grondwaterstanden tot einde 2014 en vervolgens vergeleken met de metingen van de periode 1992-2010 en hoogfrequente metingen van de meetcampagne 2014.

3.4.3.1 Tijdsreeksmodellen hydrologische jaren 1992-2003 De analyse in Menyanthes werd uitgevoerd voor de hydrologisch jaren (1 april – 1 april opvolgend jaar) voor peilbuizen met voldoende metingen (Tabel 3-4), tijdens de hydrologische jaren 1992 tot 2003. De maaiveldhoogten van de filters werden geverifieerd en aangepast op basis van het DHM Vlaanderen. Naast correctie van sterk afwijkende waarden werd deze correctie toegepast om een maaiveldpeil op te leggen van het omliggende perceel. Zo wordt vermeden dat het opgelegde maaiveldpeil slechts zeer lokaal geldt ter hoogte van de oneffenheid in het maaiveld ter hoogte van de peilbuis. Op deze verkorte periode werden voor 39 van de 45 peilbuizen verschillende tijdreeksmodellen opgesteld. De 6 peilbuizen met ontbrekende data in de periode 1992-2003 werden niet meegenomen in de analyse (WELP043X, WELP042X, WELP040X, WELP025X, WELP014X, WELP006X). De modellen verschillen van elkaar op basis van het type model; lineair/niet-lineair, de ‘sample’ frequenties (wekelijks/dagelijks) en het al dan niet in rekening brengen van een lineaire trend. De term ‘lineair’ wil zeggen dat de reactie op bijvoorbeeld een regenbui altijd dezelfde is, onafhankelijk van de (grond)waterstand. Wanneer er echter een sloot of ontwateringsmiddel droogvalt of water periodiek oppervlakkig afstroomt, klopt deze aanname niet en is het gedrag van het systeem daarmee ‘niet-lineair’. Dit type gedrag wordt “drempel niet-lineariteit” genoemd, en komt veel voor in natte (natuur)gebieden. Voor de peilbuizen gesitueerd in overstroombare zones binnen de Wellemeersen is het meer aangewezen om een niet-linear model te gebruiken. Indien er vernatting optreedt in de omgeving van een peilbuis kan dit in het model meegenomen worden onder de vorm van een lineaire trend. De grondwaterstandreeksen worden gemodelleerd op basis van de verklarende reeksen van de neerslag en de evaporatie. Hierbij kwantificeert Menyanthes de bijdragen van deze verschillende variabelen op de grondwaterstand. Het waterpeil op de Dender werd niet meegenomen in de modellering aangezien dit nagenoeg constant is (zie Figuur 3-17). Verder diende de evaporatiefactor ‘vastgezet’ te worden, gezien deze anders onrealistische waarden aanneemt. Deze werd vastgezet op 2. 102

De ‘Nan’ waarden stemmen overeen met een model dat niet kon convergeren of waarbij de schatters onrealistische waarden aannemen. Modellen worden met elkaar vergeleken op basis van de behaalde EVP (Explained Variance Percentage of percentage verklaarde variantie). Dit is een maat voor de fit van het model. Wanneer de EVP 100% zou zijn worden de metingen volledig door het model verklaard en is er dus geen model- of meetfout. Indien de EVP hoger is dan 70% kan er vanuit gegaan worden dat het model betrouwbaar is. De peilbuizen hebben echter allemaal een EVP lager dan 70%. Dit impliceert aanwezigheid van meetfouten, ontbrekende data of factoren die de grondwaterstanden beïnvloeden. Tabel 3-8 geeft een overzicht van de EVP voor de verschillende tijdreeksmodellen. De modellen met een dagelijkse ‘sample’ frequentie hebben een iets hogere verklarende variantie dan deze met een wekelijkse ‘sample’ frequentie. Het verschil is echter beperkt. Voor het merendeel van de peilbuizen wordt zelfs geen verklarende variantie boven de 52% behaald (aangegeven in het oranje in Tabel 3-8). Modellen met een verklarende variantie onder de 52% worden als niet betrouwbaar beschouwd. Modelresultaten op basis van de tijdsreeksmodellen boven de 52% en lager dan 70% zijn hoogstwaarschijnlijk onbetrouwbaar. Voor de modellen met een verklarende variantie boven 52% werd een bijkomende analyse uitgevoerd, om na te gaan indien de vernatting in/na 2009 (zichtbaar op luchtfoto’s §3.4.1.2.5) substantieel is. De analyse werd uitgevoerd voor de niet-lineaire dagelijkse tijdreeksmodellen (zie §Tabel 3-8) met observaties na 2004. Gezien dit type model de hoogste verklarende varianties haalt. De bijkomende analyse bestaat uit volgende stappen:

▪

STAP1: Opstellen van een tijdreeksmodel voor de observaties 1992-2003: Er werd gewerkt met de niet-lineair modellen, met een dagelijkse tijdstap met evaporatiefactor vastgezet op 2. Gezien dit type model de beste resultaten oplevert.

▪

STAP22: Gebruikmakend van de tijdreeksmodellen opgesteld in STAP 1, kunnen grondwaterniveaus gesimuleerd worden over een langere periode gebaseerd op hun verklarende tijdreeksen en hun geschatte respons. Wanneer het tijdreeksmodel geschat is, ligt in feite de relatie tussen invoerreeksen en grondwaterstanden vast. Op basis hiervan kunnen de grondwaterstanden gesimuleerd worden na 2004, zolang de gegevens van de invoerreeksen voorhanden zijn. In onderliggende studie werd een periode van 1992 tot 2012 gesimuleerd op basis van het model opgesteld voor de geobserveerde tijdreeks 1992 tot 2004. Er werd gebruik gemaakt van een stochastisch model bij de simulering, d.w.z. dat er rekening gehouden wordt met de waarnemingen en dat het ruismodel wordt ingezet. Hoe dichter de tijdreeks nadert bij een tijdstip met een waarneming, hoe kleiner de onzekerheid op dat tijdstip wordt, wat resulteert in een variabel voorspellingsinterval. Gezien er enkel gebruik gemaakt wordt van de observaties tussen 1992 en 2004, zal het voorspellinginterval enkel in deze periode variabel zijn.

Voor peilbuizen WELP008 en WELP045 kan de bijkomende analyse niet uitgevoerd worden omdat er geen observaties zijn na 2004.

103

▪

STAP 3: De 95% voorspellingsintervallen voor de gesimuleerde grondwaterstanden na 2004 worden vergeleken met de observaties na 2004 door deze op eenzelfde grafiek te plotten. Dit 95% voorspellingsinterval geeft aan dat de metingen uitgevoerd na 2004, indien de omstandigheden hetzelfde blijven als ervoor, met 95% zekerheid binnen dit interval liggen. Omdat de simulatie is uitgevoerd op basis van de observaties voor 2004, is het voorspellingsinterval minder breed voor 2004. Hoe dichter de tijdreeks nadert naar het tijdstip waarop een waarneming beschikbaar is, hoe kleiner de onzekerheid op dat tijdstip wordt, wat tot uitdrukking komt in een variabel voorspellingsinterval voor 2004.

De resultaten voor peilbuizen met een hoge verklarende variantie worden weergegeven in Figuur 3-48 tot Figuur 3-57. De gronddalingen tijdens de zomer in 2010 vallen duidelijk buiten het 95% voorspellingsinterval in WELP002, WELP003, WELP0033, WELP034 en WELP035. Voor WELP002 en WELP003 zou aangenomen kunnen worden dat er indicatie is voor vernatting tijdens de zomer van 2010, gezien de verklarende variantie voor deze modellen bijna 70% bedraagt. Voor de andere peilbuizen ligt de EVP rond de 60% waardoor de conclusies op basis van deze modellen minder betrouwbaar zijn. Maar indien wordt aangenomen dat ook basis van deze modellen conclusies mogen getrokken worden, dan is er tevens in deze peilbuizen indicatie voor vernatting. De indicatie voor vernatting geldt voor quasi alle peilbuisreeksen met hogere verklarende variantie. Zowel peilbuizen gelegen in het valleigebied, die mogelijk een hoge invloed ondervinden van het veranderlijke drainageniveau, als peilbuizen in het oosten van het gebied en op hoger gelegen zones, buiten de invloed van het eventueel veranderlijk drainageniveau. Hierdoor is het relateren van de hogere grondwaterstanden tijdens de zomer van 2010 aan een veranderlijk drainageniveau moeilijk te verantwoorden.

3.4.3.2 Tijdsreeksmodellen hydrologische jaren 1992-1995 De tijdreeksen in § 3.4.3.1 worden ingekort tot de periode met hoogfrequente metingen 1992-1995. Er wordt een Menyanthes model afgeijkt op deze periode en een simulatie uitgevoerd van de grondwaterstanden tot einde 2014. De tijdreeksen met waarden tot 2014 beperken zich tot de registraties van de meetcampagne (cfr. § 3.2) namelijk in peilbuizen WELP01, WELP032 en WELP035. Gelet op de hogere frequentie van de metingen en de korte tijdsspanne van de periode 1992-1995 wordt een fit met hoge verklarende variantie mogelijk. Deze bedraagt 81.7, 64 en 77.1% voor respectievelijke tijdreeksen WELP01, WELP032 en WELP035 (Tabel 3-9). Vervolgens werden stappen 2 en 3 uitgevoerd en gerapporteerd in Figuur 3-58, Figuur 3-59 en Figuur 3-60. De 95% voorspellingsintervallen voor de gesimuleerde grondwaterstanden na 1995 worden vergeleken met de observaties na 1995, zijnde de resterende waarnemingsperiode tot 2010 en de metingen tijdens 2014. Hier geeft het 95% voorspellingsinterval aan dat de metingen uitgevoerd na 1995, indien de omstandigheden hetzelfde blijven als ervoor, met 95% zekerheid binnen dit interval liggen. Omdat de simulatie is uitgevoerd op basis van de observaties vóór 1995, is het voorspellingsinterval minder breed voor 1995. Hoe dichter de tijdreeks nadert naar het tijdstip waarop een waarneming beschikbaar is, hoe kleiner de onzekerheid op dat tijdstip wordt, wat tot uitdrukking komt in een variabel voorspellingsinterval voor 1995. Voor peilbuis WELP001 (Figuur 3-58) worden reeds na 1995 sterke afwijkingen genoteerd t.o.v. de voorspelde waarden, met name na 1995 vallen de gemeten waarden deels buiten het voorspellingsinterval. De grondwaterdynamiek blijft deels behouden. Voor de metingen van 2014 verdwijnt de grondwaterdynamiek volledig.

104

De waarnemingen van 1995 tot 2005 in Peilbuis WELP032 (Figuur 3-59) liggen deels binnen het voorspellingsinterval van de afijking op de metingen van vóór 1995, er wordt echter een sterk verlaagde grondwater dynamiek waargenomen. In 2014 verdwijnt de grondwaterdynamiek volledig en is het drainageniveau verhoogd naar 8.6 mTAW. Voor peilbuis WELP035 (Figuur 3-60) volgen de waarnemingen in de periode 1995-2008 de voorspelde grondwaterstanden. Zowel grondwaterdynamiek als drainageniveau blijven grotendeels behouden. De metingen in 2014 hebben dezelfde drainageniveaus, de daling van de grondwaterstand tijdens de zomermaanden blijft echter achterwege.

3.4.3.3 Conclusie tijdreeksanalyse Menyanthes De meest geschikte tijdreeksmodellen zijn degene met een dagelijkse ‘sample’ frequentie. Het definiëren van een lineaire trend levert geen betere modellen op (geen hogere verklarende variantie) in vergelijking met de niet-lineaire modellen. Slechts voor 11 peilbuizen kan een niet-lineair dagelijks tijdreeksmodel opgesteld worden met een verklarende variantie boven de 52%. Voor het merendeel van de peilbuizen zijn de tijdreeksmodellen onbetrouwbaar en worden er geen conclusies getrokken. Voor de peilbuizen met een EVP boven de 52% én met waarnemingen na 2004, werd een bijkomende analyse uitgevoerd om na te gaan of de vernatting kan worden aangetoond. Voor enkele peilbuizen werden tijdens de zomer van 2010 grondwaterstanden gemeten met afwijkende (hogere) waarden. Onder voorbehoud van de resterende onzekerheden (onzekerheden op de modelresultaten, gebiedsneerslag en grondwaterstandsmetingen) kan worden geconcludeerd dat er een indicatie is voor vernatting op basis van de beschikbare data. Aangezien de afwijkende waarden gelden voor zowel lager gelegen zones, binnen de invloedzone van het drainagestelsel, als voor zones bovenaan het talud, wordt het niet zinvol geacht om de indicatie van de verhoging te relateren aan een verhoogd drainagepeil in de vallei. In een alternatieve berekening wordt een model afgeijkt op basis van de metingen van 1992 tot 1995. Door af te ijken op een oudere tijdreeks en vervolgens de voorspellingen van deze modellen te vergelijken met de metingen anno 2014 werd gepoogd om alsnog mogelijke trends in de tijdreeksen op te merken. Tijdreeksen van 2014 zijn slechts beperkt beschikbaar voor peilbuizen WELP001, 032 en 035. Algemeen duidt de vergelijking van de waarnemingen in 2014 met de voorspelde grondwaterstanden van het model op een sterke verlaging van de grondwaterdynamiek in 2014. Voor peilbuizen WELP001 en WELP035 wordt het drainageniveau niet verhoogd. Voor peilbuis WELP032 stijgt het drainageniveau met 30 cm van 8.3 mTAW tot 8.6 mTAW, een logisch gevolg van de waargenomen plasvorming in dit centrale deel van de Wellemeersen.

105

3.4.3.4 Resultaten simulaties Tijdsreeksmodellen hydrologische jaren 1992-2003 Tabel 3-8

Overzicht verklarende varianties hydrologische jaren 1992-2003

Nr.

Peilbuis

Lineair/ Weekelijks

NietLineair/ Weekelijks

Lineair/ Weekelijks + trend

Lineair/ Dagelijks

NietLineair/ Dagelijks

Lineair/ Dagelijks+ trend

WELP001

45.7

60.0

55.7

Nan

62.8

57.4

WELP002

57.8

66.4

58.5

59.3

69.4

59.9

WELP003

58.9

65.9

61.0

61.9

69.7

64.2

WELP004

41.0

41.6

41.9

43.5

45.7

45.2

WELP005

34.2

33.4

47.7

36.9

38.3

WELP007

35.6

35.5

43.2

39.6

41.9

46.4

WELP008

47.9

50.2

50.0

50.3

53.8

52.5

WELP009

49.5

50.8

54.0

51.3

52.9

55.6

WELP010

21.1

NaN

34.5

22.7

NaN

35.0

WELP011

47.0

49.1

46.7

51.3

50.9

51.3

WELP012

30.0

30.1

31.9

31.6

34.6

34.5

WELP013

33.3

34.4

34.1

35.5

39.4

36.4

WELP015

35.4

34.6

38.0

37.6

38.8

38.9

WELP016

33.8

35.9

33.6

34.4

36.5

34.4

WELP017

45.2

48.2

45.7

47.1

50.1

47.3

WELP018

23.4

23.5

38.5

22.8

24.5

38.2

WELP019

15.3

17.2

16.7

15.2

19.1

16.7

WELP020

27.2

26.7

30.0

28.5

31.4

31.3

WELP021

42.7

48.8

49.1

43.5

49.6

49.4

WELP022

23.8

24.9

28.2

25.4

28.7

29.4

WELP023

34.9

40.4

34.8

37.4

43.4

37.5

WELP024

66.6

64.8

68.0

67.9

68.2

69.0

WELP026

35.5

34.5

39.3

36.9

36.1

40.4

WELP027

44.4

46.5

46.0

46.1

48.9

47.7

106

Nr.

Peilbuis

Lineair/ Weekelijks

NietLineair/ Weekelijks

Lineair/ Weekelijks + trend

Lineair/ Dagelijks

NietLineair/ Dagelijks

Lineair/ Dagelijks+ trend

WELP028

27.6

30.0

32.7

29.5

35.0

34.7

WELP029

48.1

48.7

48.6

49.2

51.6

50.0

WELP030

23.1

34.3

Nan

24.6

Nan

WELP031

32.5

33.7

40.3

34.6

46.6

42.3

WELP032

37.6

38.9

39.7

39.5

42.6

41.5

WELP033

48.9

51.9

50.0

53.1

57.0

54.4

WELP034

47.5

55.1

47.1

50.5

60.5

58.5

WELP035

52.6

58.1

52.9

54.6

60.3

54.9

WELP036

44.4

50.4

44.7

49.6

58.1

50.0

WELP037

51.3

41.8

52.3

54.6

47.9

55.5

WELP038

27.2

23.3

30.1

31.9

30.3

35.0

WELP039

48.0

55.3

49.0

47.8

58.6

48.5

WELP041

52.7

55.7

52.7

54.6

59.6

54.6

WELP044

2.33

0.01

55.5

51.1

0.20

58.1

WELP045

49.4

44.5

49.6

54.7

56.8

54.8

107

Figuur 3-48

Geobserveerde tijdsreeks WELP001 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

108

Figuur 3-49

Geobserveerde tijdsreeks WELP002 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

Figuur 3-50

Geobserveerde tijdsreeks WELP003 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

109

Figuur 3-51

Geobserveerde tijdsreeks WELP024 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

Figuur 3-52

Geobserveerde tijdsreeks WELP033 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

110

Figuur 3-53

Geobserveerde tijdsreeks WELP034 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

Figuur 3-54

Geobserveerde tijdsreeks WELP035 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

111

Figuur 3-55

Geobserveerde tijdsreeks WELP036 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

Figuur 3-56

Geobserveerde tijdsreeks WELP039 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

112

Figuur 3-57

Geobserveerde tijdsreeks WELP041 (rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-2004

3.4.3.5 Resultaten simulaties Tijdsreeksmodellen hydrologische jaren 1992-1995 Tabel 3-9

Overzicht verklarende varianties modellen hydrologische jaren 1992-1995 Nr.

Peilbuis

Niet-Lineair/ Dagelijks

WELP001

81.7

WELP032

64.0

WELP035

77.1

113

Figuur 3-58

Geobserveerde tijdsreeks WELP001 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995

Figuur 3-59

Geobserveerde tijdsreeks WELP032 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995

Figuur 3-60

Geobserveerde tijdsreeks WELP035 (zwart/rood), gesimuleerde 95% betrouwbaarheidsintervallen (grijze stippellijn) op basis van de geobserveerde reeks 1992-1995

114

3.4.4

Conclusie tijdreeksanalyse

Door middel van een analyse van de beschikbare tijdreeksen van grondwaterstanden, geregistreerd tijdens de jaren 1992-2010, werd getracht om eventuele trends in de grondwaterstanden te vinden en te begroten. De analyse werd uitgevoerd op basis van de hydrologische jaren 1992-2004. Dit omdat er voor 1991 en na 2004 onvoldoende metingen zijn uitgevoerd. Op basis van de registraties van de grondwaterstanden tijdens de periode 1992-2004 kan de vernattende trend niet worden aangetoond, noch door middel van een eenvoudige visuele analyse van de zomerse of winterse grondwaterstanden, noch door een analyse m.b.v. de Menyanthes software. Een vergelijking van de tijdens 1992-2004 geregistreerde grondwaterstanden (in het bijzonder de dynamiek tussen zomer en winterse grondwaterstanden) en de registraties tijdens de meetcampagne anno 2014 tonen weldegelijk significante verschillen in grondwaterstanden in peilbuizen 001 en 032. In peibuis 001 wordt een duidelijke grondwaterdynamiek waargenomen tijdens de periode 1992-2004, in 2014 is de grondwaterdynamiek volledig verdwenen. De nabijgelegen registratie van oppervlaktewaterstanden wijst op een peil van de Rijtbeek zonder noemenswaardige variatie en gelijk aan het maaiveld. Tijdens de periode 1992-2004 werden in deze zone nog winterse grondwaterstanden opgemeten die beduidend lager waren dan het maaiveld. In peilbuis 032 wordt een duidelijke grondwaterdynamiek waargenomen tijdens 1992-2004, in 2014 staat het gebied permanent 30 cm onder water. In peilbuis 035, op een hoger gelegen locatie dan peilbuizen 001 en 032, is nauwelijks een verschil in grondwaterdynamiek waar te nemen. De grondwaterstanden vertonen dus een significant verschil tussen de waarnemingen 1992-2004 en de waarnemingen 2014 voor wat betreft de lager gelegen gebieden. De trend in de grondwaterstandsdynamiek moet zich daarom hebben voorgedaan tijdens de periode 2004-2014. De oorzaak wordt gelegd bij de verhoging van de waterstanden in de Rijtbeek. Het feit dat de grondwaterstanden pas in 2014 een duidelijke invloed ondervinden van de verhoogde oppervlaktewaterstanden wijst geenszins op een plotse verhoging van de oppervlaktewaterpeilen tussen 2004 en 2014. De verhoging van de oppervlaktewaterstanden als gevolg van aanslibbing werd reeds sedert 1990 ingezet en reikte tussen 2004 en 2014 tot het maaiveldpeil. Hierdoor wordt het overstromingswater en neerslag niet meer afgevoerd. Ook op de luchtfoto’s is er pas een duidelijke vernatting waarneembaar vanaf 2009. Zolang de oppervlaktewaterstand niet boven maaiveld uitsteeg ondervond de grondwaterdynamiek nauwelijks invloed van het oppervlaktewater. Deze hypothese wordt ondersteund door de lemige en kleiige bodemtextuur in de Wellemeersen, hierin is de invloedsafstand van de oppervlaktewaterpeilen op het grondwater zeer beperkt door de hoge weerstand tegen grondwaterstroming. Bij oppervlaktewaterstanden boven het maaiveld staan de grondwaterstanden rechtstreeks in verbinding met het oppervlaktewater en kunnen deze niet meer uitdrogen tijdens de zomer waardoor de grondwaterdynamiek verdwijnt.

3.5

Grondwatermodellering

Er wordt een grondwatermodel opgebouwd waarmee de grondwaterstanden en interactie met de hydrografie worden berekend voor het volledige modeldomein. De dynamiek van de grondwatertafel wordt berekend voor verschillende situaties van de waterhuishouding in de Wellemeersen. Er wordt gestart met de kalibratie en gevoeligheidsanalyse van 115

de situatie 1992-2004, het tijdsinterval waarvoor de meeste grondwatertijdreeksen beschikbaar zijn en tijdens welke de grachten voldoende werden geruimd en zorgden voor een vlotte afwatering van het gebied. Vervolgens wordt de huidige toestand doorgerekend met falen van de afwatering, hoge waterstanden in de Rijtbeek en stagnerend water in het centrale deel van de Wellemeersen.. Voor modelopzet wordt gebruik gemaakt van de software GMS versie 9.2. Modflow (McDonald, Harbaugh, 1986), een numerieke grondwatermodellering die gebruik maakt van de eindige differentiemethode voor de oplossing van de stromingsvergelijkingen. Met behulp van modules voor neerslag, infiltratie en drainage van waterlopen, bemalingen etc. kunnen deze termen worden toegevoegd aan de stromingsvergelijkingen.

3.5.1

Hydrogeologie

3.5.1.1 Geologische opbouw Voor de bepaling van de geologische opbouw wordt beroep gedaan op volgende bronnen: ▪ Nieuw geologische kaart, kaartblad 30 Geraardsbergen (De Geyter, 1999) ▪ Beschikbare boringbeschrijvingen (DOV) ▪ Hydrogeologische watervoerende lagen in het kader van de opbouw van het VGM (VMM, 2008) ▪ Quartairgeologische kaart van Vlaanderen Het stroomgebied van de Dender te Aalst ligt volledig binnen de grenzen van het Centraal Vlaamse Systeem (VMM 2008). In Tabel 3-10 worden de geologische formaties opgesomd, voorkomend in het valleigebied van de Dender ter hoogte van de Wellemeersen. De basis wordt gevormd door de kleiafzettingen van Saint-Maur (HCOV 0924), deel van het Ieperiaan Aquitardsysteem (HCOV0900). Van de overige lagen van het Ieperiaan Aquitardsysteem komt alleen het Zand van Mons-en-Pévèle (HCOV 0923) voor binnen het stroomgebied van de Wildebeek/Molenbeek. De formatie bestaat voornamelijk uit een zeer fijnsiltige klei met enkele dunne intercalaties van grofsiltige klei of kleiige, zeer fijne silt (VMM, 2008) en kan als slecht tot matig doorlatend worden beschouwd. Het Ieperiaan Aquitardsysteem komt voor in het volledige valleigebied en dagzoomt onder het kwartair dek in het valleigebied van de Dender te Welle. De dikte varieert van 30 m in het valleigebied van de Dender tot 60 m op de heuvelruggen te Haaltert. Boven het Ieperiaan Aquitardsysteem treft men verscheidene scheidende en matig watervoerende lagen aan van het Ledo Paniselilaan Brusseliaan Aquifersysteem (HCOV 0600) en de Paniseliaan Aquitard (HCOV 0700). De dikte van het bovenliggende pakket varieert van 0 m in het valleigebied van de Dender tot een maximale dikte van 40 m op de heuvelruggen te Haaltert in het westen en tot 60 m in de oostelijke heuvelrug te Affligem (Figuur 3-63). De relevante hydrogeologische eenheden uit het VGM tot de eerste afsluitende laag, de Ieperiaan Aquitard, worden gevormd door quartaire afzettingen. Deze laatste bestaan uit laat-pleistocene fluviatiele afzettingen waarop holocene fluviatiele afzettingen voorkomen langs de Dender en in de vallei van de Molenbeek, en naar en op het interfluvium, eolische afzettingen op hellingsafzettingen. De dikte van het quartair varieert van enkele meters op het interfluvium tot een tien à vijftiental meter in de Dendervallei en tegen het interfluvium aan. Hydrogeologisch zijn dit drie eenheden: HCOV0140 alluviale deklagen; HCOV0150 zandig lemige deklagen, HCOV0160, pleistoceen van de riviervalleien.

116

Het quartair dek (HCOV0100) werd gevormd door eolische, door de wind aangevoerde sedimenten, voornamelijk leem en zandleem, en is vrij heterogeen qua samenstelling (Maréchal, 1992). De dikte ervan varieert van 0 tot 40 meter. In de vallei ter hoogte van de Wellemeersen varieert de dikte tussen 5 en 10 m. Op de licht glooiende hellingen ten westen van de Dendervallei wordt tot 30 meter quartair sediment aangetroffen. Op de steilere hellingen naar het westen daalt de dikte tot 0 meter. Een analyse van de beschikbare boorbeschrijvingen (DOV) toont een overwegend lemig quartair dek en een sterke zandige overgang naar de dieper gelegen tertiaire lagen. Op de heuvelruggen ter hoogte van de middenloop van de Wildebeek wordt 20 meter leem met beperkte bijmenging van zand aangetroffen met daaronder eerst 10 meter middelgrof zand met kleilenzen. Naarmate men zich meer naar het oosten richting de Dender begeeft, verkleint de dikte van het quartair dek naar ca. 10 m met een lemige bovenlaag van maximaal 5 m. In Tabel 3-10 wordt een overzicht gegevens van de aanwezige geologische lagen in het interessegebied volgens lithologische samenstelling en hydrogeologische karakteristieken. Tabel 3-10:

Overzicht hydrogeologische lagen voorkomend met voornaamste lithologische kenmerken (VMM, 2008)

HCOV

Beschrijving

Lithologie

Kh (m/d)

Dikte (m)

HCOV 0100 – de Quartaire Aquifersystemen 140/150/160

Deklagen

Homogene afzettingen van respectievelijk zand, zandig leem, leem en klei.

0,1 - 10

HCOV 0600 – het Ledo Paniselilaan Brusseliaan Aquifersysteem 610

Wemmel-Lede Aquifer

640

Zandige afzettingen van het Onder- Paniseliaan

Grijsgroen glauconiethoudend fijn zand, met kleilenzen; naar onder toe overgaand in homogeen kleiig zeer fijn zand.

6-3

0-30m

0,8 - 6,7

0-30m

HCOV 0700 - het Paniseliaan Aquitard 701

Klei van Pittem

Glauconiethoudend kleiig fijn zand afgewisseld met zandige klei

0,01 - 1

702

Klei van Merelbeke

Zeer fijnsiltige klei

0,003

HCOV 0900 – het Ieperiaan Aquitardsysteem 923

Zand van Mons-enPévèle

Heterogene afzetting uit silteus tot zandig materiaal met lokaal enkele kleiige zones

0,1 - 1

117

Figuur 3-61

Topografie (mTAW)

Figuur 3-62

Ondergrens quartair dek (mTAW)

118

Figuur 3-63

Dikte (m) quartair dek

3.5.1.2 Waterhuishouding (Hydrografie en drainage) De voeding van grondwater gebeurt op verschillende wijzen: ▪ Natuurlijke grondwateraanvulling: dit is de hoeveelheid neerslag die doorsijpelt naar het grondwater of de hoeveelheid water die verdampt; ▪

Onttrekkingen (grondwaterwinningen);

▪

Drainage of infiltratie via waterlopen;

▪

Via de randen van het modelgebied: randvoorwaarden.

3.5.1.2.1 Oppervlaktewater Voor de beschrijving van het afwateringstelsel in het valleigebied van de Dender wordt verwezen naar het luik hydrografie (§3.3.1). 3.5.1.2.2 Grondwaterwinningen Het inschatten van de grondwateronttrekkingen in het gebied gebeurt op basis van de huidige grondwatervergunningen (jaardebieten) zoals die worden weergegeven op de site van de Databank Ondergrond Vlaanderen (Bron http://dov.vlaanderen.be). Om het effectief onttrokken debiet te bepalen, wordt slechts een bepaald percentage (in casu slechts 2/3) van het vergunde debiet in beschouwing genomen. Om het aantal winningen te reduceren werden enkel deze in het model opgenomen met een effectief debiet groter of gelijk aan 5 m³/d. Deze winningen vertegenwoordigen ca. 90% van het totale onttrokken debiet in het modelgebied. 119

De beschouwde hydro-geologische formaties zijn slechts beperkt watervoerend. Er worden daarom slechts een beperkt aantal grondwaterwinningen geregistreerd binnen de grenzen van het modelgebied.

3.5.1.3 Stijghoogten Modelverificatie gebeurt in eerste instantie op basis van stijghoogtemetingen in observatieputten binnen het gebied. Hierbij wordt beroep gedaan op metingen die beschikbaar zijn op de website van DOV (2014) en de metingen in het kader van de inrichtingsstudie van de Wellemeersen (§ 0). De stijghoogtewaarnemingen beschikbaar via DOV, binnen het in het stroomgebied van de Wildebeek, zijn beperkt tot 2 locaties, relatief ver van het studiegebied van de Wellemeersen. Filter 423/21/5 (Figuur 3-64) is gelegen op 33.5 mTAW in het quartair dek met 3 filterstellingen tussen 8 en 21.5 mmv. De peilbuis ligt in de nabijheid van de leemgroeve waardoor de metingen lokaal sterk kunnen afwijken. De gemiddelde grondwaterstand wordt geschat op 26.5 mTAW (6.5 m-mv). Filter 423/21/4 is gelegen op 200 tussen de waterlopen Molenbeek en Wildebeek op een hoogte van 23.5 mTAW, 6 meter hoger dan de vallei van de beken. De 3 filterstellingen tussen 10 en 23.5 m-mv in het quartair geven allen een quasi gelijke grondwaterstand met gemiddelde van 19 mTAW of 5 m-mv. Omdat de modelleringen niet tijdsafhankelijk worden uitgevoerd, ijken we de modellen af op basis van het gemiddelde van de waargenomen stijghoogten. Dit betekent dat voor elke meetreeks drie gemiddelden berekend worden: het gemiddelde van alle waarnemingen voor het kalibreren van het model dat de jaargemiddelde toestand simuleert, het gemiddelde van de waarnemingen tijdens de zomermaanden (van april t.e.m. september) voor het kalibreren van het model dat de zomertoestand simuleert en het gemiddelde van de waarnemingen tijdens de wintermaanden (van oktober t.e.m. maart). Beide filters van VMM meetnet oppervlaktewater maken deel uit van het meetnet 8; geplaatst in het kader van het MAP. De stijghoogtemetingen worden slechts 2 maal per jaar uitgevoerd, te beperkt om de dynamiek van de grondwaterstanden te bepalen. De waarden van het VMM meetnet grondwater worden daarom enkel beschouwd voor een jaargemiddelde toestand.

Figuur 3-64

Ligging observatieputten DOV (links) en detail put 423/21/5

120

3.5.2

Modelconcept

Als modelgebied wordt een zo groot mogelijk gebied gekozen zodat er geen invloed meer is van de randvoorwaarden in het interessegebied en alle effecten van de ingrepen binnen het modelgebied vallen. Rekening houdend met 1/ het doel van de modelleeropdracht, nl. het inschatten van kwel en invloed van drainage in het natuurgebied van de Wellemeersen alsook 2/ de beperkte watervoerende capaciteiten van het quartair dek en de onderliggende tertiaire lagen in het bijzonder, kan een relatief kleinschalig modelgebied worden afgebakend. De keuze valt hierbij op de hydrografische scheidingen tussen de stroomgebieden van 2e en 3e categorie: In het noorden valt de modelrand samen met de waterscheiding tussen het stroomgebied van de Wildebeek/Molenbeek (Provinciale Waterloop O5077) en de Hoezebeek/Klokputbeek (Provinciale Waterloop O5967) (groene lijn Figuur 3-65). Ten Oosten valt de modelgrens samen met de Dender. Het stuwpeil van de Dender (7.6 mTAW) wordt hier opgelegd als vaste stijghoogte. De zuidelijke rand valt samen met de waterscheiding tussen de stroomgebieden van de Wildebeek/Molenbeek (Provinciale Waterloop O5077) en de Molenbeek – Vogelenzangbeek (Provinciale Waterloop O5093).

Figuur 3-65

Modelrandvoorwaarden

121

3.5.2.1 Modelgrid De permanente grondwaterstromingsvergelijking wordt met de eindigverschilmethode opgelost, wat een verticale opdeling van het beschouwde grondwaterreservoir in lagen en een horizontale discretisatie in cellen impliceert. Voor het volledige model worden cellen van 20 m op 20 m gebruikt. De kleiafzettingen van het Ieperiaan Aquitardsysteem (HCOV 0900) wordt als ondoorlatende ondergrens beschouwd. Volgens de kartering van HCOV worden hierboven slechts in zeer beperkte mate siltige afzettingen van het Ieperiaan aquifersysteem aangetroffen. Met uitzondering van de heuvelruggen te Aalter treft men het quartair dek aan boven de Ieperiaan Aquitard (HCOV 0900). Met focus op de grondwaterstroming in de lager gelegen valleigebieden wordt daarom enkel de stroming in het quartair dek gemodelleerd. Er wordt gebruik gemaakt van een 2 lagen rekenmodel om rekening te houden met de in § 3.5.1.1 vermelde stratigrafie van een lemig dek en onderliggende zandige horizonten.

3.5.2.2 Hydrogeologische parameters De watervoerende eigenschappen van verschillende hydrogeologische formaties wordt een constante verticale en horizontale conductiviteit toegekend. Aangezien in deze studie enkel stationaire berekeningen worden uitgevoerd, zijn dit de enige vereiste hydraulische parameters. Wegens de slechte watervoerende capaciteiten van de lagen en de heterogeniteit van de afzettingen moeten geïnventariseerde gegevens uit de literatuur (VMM, 2008) met de nodige ruime marges worden weerhouden. Rekening houden met de samenstelling van de formaties wordt voor het lemig dek (HCOV 0150) een startwaarde van 0,2 m/dag aangenomen en voor de zandige lagen van het pleistoceen (HCOV 0162) en de zandige alluviale deklagen in de vallei van de Dender (HCOV 0140) een startwaarde van 1,0 m/dag. Tabel 3-11

Weerhouden waarden voor de horizontale (Kh) doorlaatbaarheid van de beschouwde rekenlagen

modellaag

type

Kh (m/d)

Startwaarde (m/d)

HCOV 0150 Eolische lemige afzettingen

0,1 – 1,0

0,2

HCOV 0140 alluviale deklagen

0,1 – 1,0

0,2

HCOV 0152 Zand-lemige afzettingen

0,5 – 2,0

1,0

HCOV 0160 Pleistoceen

0,5 – 2,0

1,0

3.5.2.3 Rivieren en drainagezones De uitwisseling tussen het beschouwde grondwaterreservoir en de waterlopen en grachten DRAIN module (McDonald & Harbaugh, 1984) gesimuleerd. Dit betekent dat aan iedere gridcel waarin zich een dergelijke waterloop bevindt de volgende parameters worden toegekend:

▪

drainagepeil (bottom elevation); 122

▪

conductantie (C [m³/d/m] = KWL / M met K de doorlaatbaarheid [m/d] van de slibbodem, W [m] de breedte van de gracht, L [m] de lengte van de gracht, en M [m] de dikte van de slibbodem).

De initiële waarde voor de conductantie voor eenheidslengte wordt gelijk gesteld aan 0,1 m/d, wat overeenkomt met een breedte van de gracht gelijk aan 1 m en een weerstand van de slibbodem gelijk aan 10 d. Gedurende de kalibratie wordt deze waarde voor verschillende gebieden aangepast. De waterhoogtes in het oppervlaktewater worden bepaald aan de hand van metingen, modelleerresultaten en GIS-analyse. Voor de Dender wordt uitgegaan van een constant stuwpeil te Aalst van 7.8 mTAW. Voor de waterloopassen in het stroomgebied van de Molenbeek/Wildebeek en Rijtbeek welke niet werden opgemeten of geen deel uitmaken van een hydraulische modelstudie wordt een waterpeil opgelegd op 1 m onder maaiveld. Voor de gemodelleerde waterloop Wildebeek werd een waterpeil bij basisafvoer berekend en opgelegd. Naast grachten en waterlopen wordt tevens oppervlakkige afvoer van opstijgend grondwater beschouwd. Indien geen duidelijke plasvorming wordt waargenomen wordt de oppervlakkige afvoer gemodelleerd door middel van een oppervlakkige SEEPAGE randvoorwaarde. De SEEPAGE verschilt in hoofdzaak van de DRAIN randvoorwaarde doordat de drainagehoogte relatief is t.o.v. het maaiveld daar waar bij de DRAIN randvoorwaarde een absoluut peil wordt opgelegd. Deze randvoorwaarde geldt voor het volledige oppervlak van Wellemeersen, met uitzondering van de geïnventariseerde vijvers, de grachten en de plasvorming in het centrale deel van de Wellemeersen tijdens de recente jaren. Tijdens de recente jaren wordt in het centrale deel van de Wellemeersen stilstaand oppervlaktewater aangetroffen met een hoogte van ca. 8.6 mTAW. Het drainageniveau volgt hier niet het maaiveld doch een uniforme hoogte van 8.6 mTAW. Gelet op het permanente karakter van de plas wordt een RIVER randvoorwaarde opgelegd voor de zone. Het drainage niveau van de grachten wordt aangepast aan de situatie. Voor de simulatie van de situatie 1992-2004 (§ 3.5.3) worden geruimde grachten verondersteld met een vlotte afwatering naar de Dender. Het drainageniveau van de Rijtbeek in de Wellemeersen wordt gelijkgesteld aan 8.0 mTAW jaargemiddeld, verlaagd tot 7.9 mTAW tijdens de zomermaanden en verhoogd tot 8.1 mTAW tijdens de wintermaanden (Figuur 3-66). Voor de berekening van de huidige situatie anno 2014 (§3.5.4) wordt een drainageniveau genomen zoals waargenomen tijdens de meetcampagne. Voor de waterstanden in de Rijtbeek in de Wellemeersen bedraagt deze 8.1, 8.3 en 8.5 mTAW voor respectievelijk de zomerse, jaargemiddelde en winterse toestand (Figuur 3-67). In het verdronken, centrale deel van de Wellemeersen wordt zoals hoger vermeld een RIVER randvoorwaarde opgelegd. Tijdens de zomermaanden wordt een peil van 8.5 mTAW opgelegd, tijdens de wintermaanden en de jaargemiddelde situatie wordt een peil van 8.6 mTAW opgelegd (Figuur 3-67).

123

Figuur 3-66

Drainageniveau grachten en Rijtbeek, simulatie 1992-2004 voor jaargemiddelde (links), zomer (miden) en wintertoestand (rechts)

Figuur 3-67

Drainageniveau grachten en Rijtbeek simulatie 2014 voor jaargemiddelde (links), zomer (miden) en wintertoestand (rechts)

3.5.2.4 Grondwatervoeding In het kader van de opzet van het Vlaams grondwatermodel werd de ruimtelijk verdeelde grondwatervoeding berekend m.b.v. het WetSpass-model, dat ontwikkeld werd door de Vakgroep Hydrologie en Waterbouwkunde (VUB) (Batelaan & De Smedt, 2001). Op basis van het landgebruik, de bodemtextuur, een aantal meteorologische parameters, de helling, de grondwaterdiepte en de afvoercoëfficiënt berekent WetSpass de ruimtelijk gedistribueerde grondwatervoeding voor het gehele modelgebied (één waarde voor elke cel). De jaargemiddelde grondwatervoeding, uitgemiddeld over het volledige projectgebied, bedraagt 0.4 mm/dag of 150 mm/jaar. Een relatief lage waarde in vergelijking met de gemiddelde grondwatervoeding in Vlaanderen (ca. 250 mm/jaar), te verklaren door de sterke hellingsgraad en beperkte doorlaatbaarheid van het quartair dek. De winter-, respectievelijk zomermaanden dragen voor ca. 80 % en 20 % bij in het jaartotaal van de grondwatervoeding. 124

3.5.3

Kalibratie en simulatie historische situatie 1992-2004

De ijking van het model gebeurt door het aanpassen van de in Tabel 3-11 opgesomde parameters in functie van het bekomen van realistische grondwaterstanden en stromingen. Na parameterwijziging worden de grondwaterstanden vergeleken met de gemiddelde, geobserveerde stijghoogten (§ 3.5.1.3). Daarnaast wordt tevens met het globale stijghoogtepatroon nagegaan of het model ook aanvaardbare stijghoogten berekent op plaatsen waar geen of weinig metingen voorhanden zijn. Voor zones die het model als ‘flooded’ aanduidt, moet men de vraag stellen of het gebied in werkelijkheid inderdaad onder water kan staan. De kalibratie wordt uitgevoerd op de jaargemiddelde grondwaterstanden van de observatiepunten en met jaargemiddelde grondwatervoeding. De observatiepunten zijn voornamelijk geconcentreerd in het natuurgebied Wellemeersen. De gemeten stijghoogte worden in hoofdzaak bepaald door de aanwezigheid van lokale hydrografie en slechts beperkt door de hydrogeologische karakteristieken van de watervoerende formaties of weerstanden van de waterlopen. De hydrogeologische karakteristieken worden daarom in eerste instantie afgeijkt op een realistische weergave van de regionale grondwaterstanden. Bij lage Kh waarden voor de 1e of 2e watervoerende laag worden stijghoogtewaarden berekend boven maaiveld in Welle en in een zone van meer dan 200 m rondom de waterlopen van 2e en 3e categorie. Bij een verhoging van de Kh voor laag 2 tot 1 m/dag beperken de flooded cells zich tot een zeer smalle strook langs de waterloop. Ook de berekende stijghoogtes in peilbuizen 423/21/4 en 423/21/5 wordt relatief correct weergegeven. Bij wijze van gevoeligheidsanalyse worden de startwaarden van de hydraulische conductiviteiten gewijzigd met een factor 2 (vermenigvuldigd en gedeeld) en de weerstanden van de interne randvoorwaarden (RIVER, DRAIN, SEEPAGE) met een factor 10. De afwijkingen t.o.v. jaargemiddelde grondwaterstand worden geanalyseerd en weergegeven in Tabel 3-13. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de waarnemingen van de VMM, de waarnemingen in de lager gelegen delen van de Wellemeersen en de waarnemingen in de taluds in de Wellemeersen (erosietalud van de vallei en de taluds van de spoorwegen). De resultaten worden grafisch weergegeven in Figuur 3-68 voor de startwaarden van de gevoeligheidsanalyse. Een analoge oefening, zij het enkel met de startwaarden van de kalibratie, wordt uitgevoerd voor een winterse, respectievelijk zomerse grondwatervoeding. De afwijking van de berekende grondwaterstanden met respectievelijk gemiddelde hoogste en laagste grondwaterstand wordt weergegeven in Tabel 3-14. De resultaten van de kalibratie worden grafisch weergegeven in respectievelijk Figuur 3-69 en Figuur 3-70. De verschillende parametersets geven alle aanvaardbare waarden voor de kalibratie, wat kan wijzen op een beperkte afhankelijkheid van de berekende grondwaterstanden. Zoals vermeld is de kalibratieset van grondwaterstanden voornamelijk geconcentreerd in het valleigebied van de Wellemeersen waar de opgelegde waterstanden in de drainagegrachten vigeren. De laagste afwijkingen voor de jaargemiddelde grondwatervoeding wordt bekomen met de startset van de hydraulische parameters en de parameterset 4, waarbij de conductiviteiten van de waterlopen worden verhoogd met een factor 10. Aangezien parameterset 4 een nog grotere afhankelijkheid van de modelresultaten voor de opgelegde waterstanden impliceert zal tot nader inzicht de startset worden gehanteerd voor verdere berekeningen. De berekende grondwaterstanden in het modeldomein van de situatie 1992-2004 worden weergeven onder de vorm van gemiddelde grondwaterstanden voor de jaargemiddelde grondwatervoeding (Figuur 3-72), winterse grondwatervoeding (Figuur 3-73) en de situatie tijdens de zomermaanden (Figuur 3-71). Tijdens de zomermaanden zakt de grondwaterstand in het centrale deel van de Wellemeersen weg tot meer dan 60 cm onder maaiveld. Naar de Dender toe stijgt het maaiveld, de grondwaterstand daalt er 125

tot meer dan 1 meter onder maaiveld. Aan de voet van de stijlrand, in het zuidwesten van de Wellemeersen, staat de grondwatertafel ook in de zomer onder een sterke kweldruk, het neerslagtekort tijdens de zomer wordt aangevuld met kwel. Als gevolg hiervan daalt de grondwaterstand slechts beperkt tijdens de zomermaanden. Tijdens de wintermaanden wordt het neerslagoverschot aan het oppervlak afgevoerd in het centrale deel van de Wellemeersen, de grondwaterstand staat gelijk of hoger dan het maaiveld. In het zuidoosten worden eveneens grondwaterstanden tot het maaiveld berekend, enkel op hoger gelegen ruggen staat het grondwater meer dan 50 cm onder maaiveld. Het verschil van de zomer en wintertoestand wordt weergegeven in Figuur 3-74. De grondwaterstandsfluctuatie is het hoogst (> 60 cm) langs de Dender en neemt vervolgens sterk af naar het zuidwesten, richting erosietalud. Dit patroon is het gevolg van de sterke kwelfluxen (Figuur 3-75) die worden berekend langs de erosietalud. Deze compenseren het neerslaqtekort tijdens de zomermaanden. De kwelfluxen, voorgesteld in Figuur 3-75 voor de jaargemiddelde grondwatervoeding zijn de opwaartse fluxen tussen de 1e en 2e watervoerende laag. Sterke kwelfluxen worden berekend in de valleigebieden van de Rijtbeek en Wildebeek In het valleigebied van de Wellemeersen worden sterke kwelfluxen berekend ter hoogte van de stijlrand. De sterke kwelfluxen vanaf de erosietalud bedragen maximaal 5 mm/dag en nemen geleidelijk af naar noordoosten, op ca; 100 m van de talud bedraagt de kwelflux minder dan 1 mm/dag.

126

Tabel 3-12

Kalibratieschema

Model-laag

type

HCOV HCOV HCOV HCOV

0150 0140 0152 0160

Waterlopen bovenlopen Waterlopen benedenlopen Oppervlakkige drains

Tabel 3-13

Wellemeersen vallei Wellemeersen taluds VMM

totaal

Wellemeersen taluds

totaal

parameter Gemiddelde Gemiddelde absoluut Gemiddelde Gemiddeld absoluut Gemiddelde Gemiddeld absoluut Gemiddelde Gemiddeld absoluut

Afwijkingen [m] t.o.v. modelparameters

Observatieset Wellemeersen vallei

VMM

0.1

x 0.1

x 10

0.1

x 0.1

x- 10

Afwijkingen [m] t.o.v. gemeten waterstanden Jaargemiddelde grondwatervoeding

Observatieset

Tabel 3-14

Startwijziging waarde 1 2 3 4 HK watervoerende lagen (m/d) 0.1 x 0.5 x2 0.1 x 0.5 x2 0.5 x 0.5 x2 1.0 x 0.5 x2 Weerstand interne randvoorwaarden 0.5 x 0.1 x 10

parameter Gemiddelde Gemiddeld absoluut Gemiddelde Gemiddeld absoluut Gemiddelde Gemiddeld absoluut Gemiddelde Gemiddeld abs

Startwaarde 0.11 0.27

1 0.19 0.31

2 0.05 0.25

wijziging 3 4 0.16 0.03 0.31 0.28

5 0.23 0.35

6 0.09 0.25

-0.04 0.72

0.19 0.62

-0.17 0.80

0.05 0.74

-0.13 0.73

0.14 0.70

-0.06 0.73

-0.61 0.61

1.04 1.08

-1.88 1.88

-0.43 0.43

-0.80 0.80

-0.55 0.55

0.07 0.37

0.19 0.38

0.00 0.38

0.14 0.41

-0.01 0.38

0.21 0.43

0.05 0.36

gemeten waterstanden zomer- en wintersituatie – startwaarde Zomersituatie 0.10 0.24

Wintersituatie 0.10 0.32

-0.27 0.73

0.01 0.78

Geen gemiddelde waarden beschikbaar

-0.02 0.35

0.10 0.43

127

Figuur 3-68

Fit waargenomen/gemodelleerde jaargemiddelde grondwaterstanden

128

Figuur 3-69

Fit waargenomen/gemodelleerde grondwaterstanden tijdens winter

129

Figuur 3-70

Fit waargenomen/gemodelleerde grondwaterstanden tijdens zomer

130

3.5.3.1 Resultaten grondwatermodellering historische situatie 1992 - 2004

Figuur 3-71

Grondwaterdiepte zomer situatie 1992 – 2004 131

Figuur 3-72

Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie 1992 – 2004

132

Figuur 3-73

Grondwaterdiepte winter situatie 1992 – 2004

133

Figuur 3-74

Grondwaterdynamiek Winter – zomer situatie 1992-2004

134

Figuur 3-75: kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding situatie 1992 – 2004

135

3.5.4

Simulatie grondwaterstanden situatie 2014 en historische situatie vóór 1990

Anno 2014 manifesteert de gebrekkige afwatering zich in de vorming van stagnerend water in het centrale deel van de Wellemeersen. De waterstanden bedragen ca. 8.5 mTAW tijdens de zomermaanden tot 8.6 mTAW jaargemiddeld en tijdens de wintermaanden. Conceptueel verschilt de hydrografische situatie anno 2014 van de periode 1992-2004 in het ontbreken van oppervlakkige drainage (“seepage”) in het centrale deel van de Wellemeersen. Deze wordt in het model vervangen door een “river” randvoorwaarde met waterstand 8.6 mTAW tijdens de winter en jaargemiddelde toestand en 8.5 mTAW tijdens de zomertoestand. De berekende grondwaterstanden in het modeldomein van de situatie 2014 worden weergeven onder de vorm van gemiddelde grondwaterstanden voor de jaargemiddelde grondwatervoeding (Figuur 3-77), winterse grondwatervoeding (Figuur 3-79) en de situatie tijdens de zomermaanden (Figuur 3-76Figuur 3-76) de grondwaterdynamiek (winterse – zomerse grondwaterstanden) in Figuur 3-79 en de kwelfluxen (Figuur 3-80). In Figuur 3-81 wordt het verschil in grondwaterstand weergegeven tussen de historische situatie 1992-2004 en huidige situatie 2014 en dit voor de verschillende toestanden van de grondwatervoeding. De berekende grondwaterstanden anno 2014 zijn het logische gevolg van de opgelegde stijghoogtes in de centrale vijver: 8.5 mTAW tijdens de zomermaanden en 8.6 mTAW voor de winter en jaargemiddelde toestand. Door het opleggen van de grondwaterstanden met een beperkt verschil van 10 cm tussen zomer en wintersituatie valt de grondwaterdynamiek volledig weg in het centrale deel van de Wellemeersen. Enkel in het zuidoosten op het hoger gelegen deel van de Wellemeersen, alsook in een smalle strook langs de Dender, blijft de grondwaterdynamiek behouden. Jaargemiddeld bedraagt het verschil tussen de historische en de huidige toestand ca. 30 cm in het centrale deel van de Wellemeersen. Tijdens de zomermaanden houdt de centrale vijver de grondwaterstanden op een niveau van 8.5 mTAW, daar waar deze in de historische situatie daalde tot minstens 60 cm onder maaiveld. Het verschil in waterstand in de centrale zone bedraagt daarom 70 cm. Tijdens de wintermaanden wordt in de historische toestand reeds overstroming van het centrale deel waargenomen en berekend (maaiveldhoogte ca. 8.4 mTAW, overstromingen tot 8.5 mTAW). In de huidige toestand wordt een peil opgelegd van 8.6 mTAW, het grondwatermodel berekent daarom slechts een verschil van 10 cm. De kwelintensiteiten voor de huidige situatie anno 2014, weergegeven in Figuur 3-80 verschillen minder dan 1 mm/dag met de kwelintensiteiten voor de historische situatie (Figuur 3-75). De kwelkaart in Figuur 3-80 vertoont hetzelfde patroon anno 2014 als tijdens de historische situatie 1992-2004: een hoge kwelintensiteit langs de stijlranden en een afname van de kwel naar de Demer tot minder dan 1 mm/dag. Het verschil in de berekende kwel wordt weergegeven in Figuur 3-82. Negatieve waarden duiden op een verlaging van de kwel in 2014. Deze verlaging van de kwelintensiteit treedt voornamelijk op langs de randen van de centrale plas. Langs de oeverwal van de Demer zal het ontstaan van de centrale plas de aldaar beperkte kwel onderdrukken. Langs de steilrand wordt de kwel in de verdronken zone tevens onderdrukt. Dit wordt echter gecompenseerd door een verhoging van de kwel hoger op het talud.

136

3.5.4.1 Resultaten grondwatermodellering huidige situatie 2014

Figuur 3-76

Grondwaterdiepte zomer situatie 2014

137

Figuur 3-77

Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie 2014

138

Figuur 3-78

Grondwaterdiepte winter situatie 2014

139

Figuur 3-79

Grondwaterdynamiek Winter – zomer situatie 2014

140

Figuur 3-80

Kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding situatie 2014

141

3.5.4.2 Verschilkaarten huidige situatie 2014 vs. historische situatie vóór 1992/2004

Figuur 3-81

Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, huidige - historische situatie 1992/2004 142

Figuur 3-82

Verschilkaart kwelintensiteit huidige – historische situatie

143

3.6

Conclusies abiotische kwantitatieve aspecten

Onderstaand worden de belangrijkste bevindingen van de studieonderdelen inzake hydrogeologie samengevat en wordt een algemeen beeld geschetst van de historische en huidige toestand. Meetcampagne waterstanden 2014 Vergelijking van de resultaten van de meetcampagne 2014 met de historische waarden van de grondwaterstanden (1992-2004) tonen 3 duidelijke evoluties: ▪ Centraal in de vernatte zone wordt permanent een peil gemeten dat 20 tot 30 cm hoger is dan het maaiveld en 30 cm hoger dan het peil van de noordelijk gelegen Provinciale Rijt. Het afgestroomde water van opwaarts en vanuit de Wellemeersen blijft dus achter een oeverwal van de Rijtbeek staan. ▪ De grondwaterdynamiek in de centrale plas en langs de Rijtbeek is volledige verdwenen als gevolg van het niet meer draineren van dit gebied. ▪ De impact van de vernatting is slechts aantoonbaar in het centrale deel van de Wellemeersen en beperkt zich tot de onmiddellijke omgeving van deze slecht gedraineerde zone. Daarbuiten wordt nauwelijks verschil in maximale waterstand of grondwaterdynamiek opgemeten. ▪ Overstromingen in de Wellemeersen zijn het gevolg van een combinatie van verminderde afvoercapaciteit van de Rijtbeek en overstromingen als gevolg van de Dender Analyse oppervlaktewaterstelsel Langetermijnsimulaties van de afvoeren van de onverharde oppervlaktes berekenen een beperkt gemiddeld debiet van de Rijtbeek. Voor een goede ontwatering van het gebied is slechts een (geruimde) gracht nodig met beperkte afmetingen. De frequentie en volume van de overstorten, zo ook de hoeveelheid vuilvracht naar de Wellemeersen, is het hoogst voor het overstort van de Kampstraat en blijft quasi ongewijzigd in de toekomst. Trendanalyse grondwaterstanden De historische grondwaterstandsmetingen (periode 1992-2004) werden onderworpen aan een analyse om eventuele trends in de grondwaterstanden te vinden en deze te linken aan de trend in de degradatie van het drainagestelsel. Er werd echter geen duidelijke trend gevonden in de grondwaterstandswaarnemingen. Dit komt omdat, ondanks een gestadige degradatie, het drainagestelsel toch nog voldoende capaciteit heeft tot 2004 om het overtollig water te draineren naar de Dender. Zolang het overtollig oppervlaktewater wordt afgevoerd, topt de winterse grondwaterstand af op het maaiveld en kan de grondwaterstand dalen tijdens periodes met neerslagtekort. Grondwatermodellering Er werd een grondwatermodel opgebouwd waarmee de grondwaterstanden van zowel de historische als de huidige toestand nauwkeurig en gebiedsdekkend worden berekend. De resultaten van de modellering wijzen op het wegvallen van de grondwaterstandsdynamiek anno 2014 in het verdronken, centrale deel van de Wellemeersen en het behoud van de grondwaterstandsdynamiek in de hoger gelegen zones van de Wellemeersen. De berekening van de kwelintensiteit komt overeen met de waarnemingen op het terrein: hoge intensiteiten langs de steilrand van de vallei, beperkte kwel in het centrale deel van de Wellemeersen. De plasvorming in de huidige situatie heeft slechts een beperkt effect op het kwelpatroon.

144

3.7

Grond- en oppervlaktewaterkwalitatieve aspecten

3.7.1

Inleiding

Een onderdeel van ‘Luik 1 – abiotiek’ van de ecohydrologische studie van het gebied Wellemeersen betreft het meten en analyseren van de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit en -kwantiteit in dit gebied om deze, samen met historische meetgegevens betreffende grondwaterchemie, te interpreteren ten opzichte van de referentiewaarden voor de standplaatsgeschiktheid van de gewenste natuurdoeltypes. In Bijlage 6 geeft deze nota de methodiek voor de staalname van de chemische analyse voor zowel de grondwaterkwaliteit en oppervlaktewaterkwaliteit. Hiertoe is conform het bestek voorzien dat op; ▪

16 locaties grondwaterkwaliteitsmetingen gebeuren (2 tijdstippen);

▪

4 locaties oppervlaktewaterkwaliteitsmetingen (4 x).

In een tweede luik worden de resultaten besproken en geanalyseerd en geplaatst in het licht van de hydrologische veranderingen (vernatting) die plaatsvonden in het laatste decennium. Daarna wordt voor de data betreffende grondwaterkwaliteit nagegaan in welke mate deze een belemmerende parameter (kunnen) zijn voor de mogelijk gewenste natuurdoeltypen in dit gebied. Hiermee dient rekening gehouden te worden bij de uitwerking van scenario’s.

3.7.2

Resultaten en interpretatie

3.7.2.1 Grondwater 3.7.2.1.1 Zuurbuffering De akaliniteit of zuurbindend vermogen geeft de bufferende werking van het water aan en wordt bepaald door in water opgelost bicarbonaat, carbonaat en hydroxiden (welke ionen domineren is pHafhankelijk) en in veel mindere mate door silicaten, fosfaten en andere anionen. In de meeste wateren is echter voornamelijk bicarbonaat aanwezig. De bufferende werking van bicarbonaat is in klassen te verdelen volgens;

145

WELP045A - 01/09/2014

WELP044A - 01/09/2014

WELP042X - 01/09/2014

WELP037X - 01/09/2014

WELP036X - 01/09/2014

WELP035X - 01/09/2014

WELP034X - 01/09/2014

WELP033X - 01/09/2014

WELP024X - 01/09/2014

WELP021X - 01/09/2014

WELP015X - 01/09/2014

WELP003A - 01/09/2014

WELP037X - 24/04/2014

WELP036X - 24/04/2014

WELP035X - 24/04/2014

WELP034X - 24/04/2014

WELP033X - 24/04/2014

WELP024X - 24/04/2014

WELP021X - 24/04/2014

WELP015X - 24/04/2014

WELP003A - 24/04/2014

WELP002A - 24/04/2014

WELP045X - 28/04/2014

WELP044A - 28/04/2014

WELP042X - 28/04/2014

Concentratie HCO3 mmol/l

4 Concentratie HCO3 mmol/l

146

147

3.7.2.1.2 Kationen en anionen

148

149

WELP045A - 01/09/2014

WELP044A - 01/09/2014

WELP042X - 01/09/2014

WELP037X - 01/09/2014

WELP036X - 01/09/2014

WELP035X - 01/09/2014

WELP034X - 01/09/2014

WELP033X - 01/09/2014

WELP024X - 01/09/2014

WELP021X - 01/09/2014

WELP015X - 01/09/2014

WELP003A - 01/09/2014

WELP037X - 24/04/2014

WELP036X - 24/04/2014

WELP035X - 24/04/2014

WELP034X - 24/04/2014

WELP033X - 24/04/2014

WELP024X - 24/04/2014

WELP021X - 24/04/2014

WELP015X - 24/04/2014

WELP003A - 24/04/2014

WELP002A - 24/04/2014

WELP045X - 28/04/2014

WELP044A - 28/04/2014

WELP042X - 28/04/2014

140

120

100

60 Chloride mg/L

Sulfaat mg/L

40 Nitraat (NO3) mg/L

Ortho-fosfaat (PO4) mg PO4/L

150

3.7.2.1.3 Typering grondwater

Stiff-diagram Een Stiff-diagram is gebaseerd op de procentuele aandelen van de macro-ionen in de som van de kationenconcentraties, dan wel anionenconcentraties (in meq/l). Deze percentages worden in een diagram uitgezet, met links de kationen en rechts de anionen. Aan de hand van de vorm van het diagram en de lengte van de balk kan een watermonster worden ingedeeld.

151

Peilbuis

Staalname april 2014

Staalname september 2014

WELP002A

WELP003A

WELP015X

152

Peilbuis

Staalname april 2014

Staalname september 2014

WELP021X

WELP024X

WELP033X

153

Peilbuis

Staalname april 2014

Staalname september 2014

WELP034X

WELP035X

WELP036X

154

Peilbuis

Staalname april 2014

Staalname september 2014

WELP037X

WELP042X

WELP044X

155

Peilbuis

Staalname april 2014

Staalname september 2014

WELP045X

156

Piper-diagram Het Piper-diagram bestaat uit drie delen: een driehoek voor de kationen, een driehoek voor de anionen en een ruit voor beide typen samen. Op de zijden van de driehoeken en de ruit staan de procentuele aandelen (gebaseerd op concentraties in meq/l) van de ionen weergegeven. In het Piperdiagram worden meer watermonsters in één diagram weergegeven. Overeenkomsten en verschillen worden in één oogopslag duidelijk. Interpretaties Piper-diagram3;

Permanent Hardness; Alkalische zouten (CaSO4, MgSO4, CaCl2, MgCl2), Temporary Hardness; Ca(HCO3)2

157

Figuur 3-83

Piper-diagram staalnames april 2014

Figuur 3-84

Piper-diagram staalnames september 2014

158

EGV-IR diagram Naar analogie van het Piper diagram heeft Van Wirdum een diagram ontworpen dat plaatsing van vele watermonsters in één grafiek mogelijk maakt. Een eerste typering van de grondwaterstalen kan gebeuren aan de hand van het elektrisch geleidingsvermogen EGV (uitgedrukt in µS/cm) en de ionenratio (uitgedrukt in %) volgens Van Wirdum; IR =

Ca  (concentraties in meq/l) Ca  + Cl 

De IR geeft een indicatie van het aandeel van calciumionen in de kationensom. De verschillende peilbuisgegevens worden samen in één diagram weergegeven, met op de x-as het EGV logaritmisch uitgezet, en op de y-as de IR. In het EGV-IR-diagram zijn altijd drie referentiepunten opgenomen; ▪

At - atmoclien water: water dat chemisch lijkt op regenwater

▪

Li - lithoclien water: gerijpt grondwater - door bodempassage verrijkt met mineralen, m.n. calcium en bicarbonaat

▪

Th - thallasoclien water: ‘zeeachtig water' - water dat nog verder is verrijkt met vooral zouten, meestal afkomstig uit de grote rivieren en uit het kustgebied, waar vermenging met zout grondwater of oppervlaktewater heeft plaatsgevonden. Standplaatsen onder invloed van thalassoclien water zijn over het algemeen voedselrijk, en hebben een brak of licht brak karakter.

159

Figuur 3-85

IR-EC diagram staalnames april 2014

Figuur 3-86

IR-EC diagram staalnames september 2014

3.7.2.1.4 Interpretatie ▪

De pH in het grondwater is overal hoger dan 6,5.

▪

Het grondwater is sterk gebufferd (nagenoeg alle staalnames hebben een waarde boven 6 mmol HCO3-/l. De concentratie van het Ca-gehalte komt redelijk overeen met die van het bicarbonaatgehalte. Er wordt aangenomen dat dit duidt op de invloed van kalkrijke (diepe) kwel. Dit komt ook naar voor uit de elektrische conductiviteit van de stalen. In de literatuur is gezocht naar een onderbouwing voor het afbakenen van de conductiviteitsgrens. Uit het rapport ‘Dynamische en chemische kenmerken van het ondiep grondwater in kwelsystemen: Het Walenbos’ (Huybrechts,W. en De Becker, P., 1997) kwam de grens van 500μS/cm naar voor als indeling van het grondwater naar mineraalrijkdom. Alle metingen hebben een EC hoger dan 500μS/cm en kunnen beschouwd worden als mineraalrijke systemen.

▪

De grondwaterstalen van de peilbuizen WELP033, WELP034 en WELP036 wijken bij de staalname in april het sterkst af van de overige staalnames, voor de periode april 2014. Bij de staalname in september 2014 is dit niet meer op te merken. Er is geen duidelijke verklaring hiervoor.

▪

De nitraatgehaltes zijn relatief laag, de meeste waarnemingen liggen onder de 1 mg/l. Er werden enkel bij WELP037 bij de 2 metingen waarden hoger dan 2 mg/l gemeten. De gehaltes van ammonium zijn laag. De P-waarden in het grondwater zijn laag in de meeste waarnemingen (<0,020 mg/l). De metingen in WELP036, WELP037 en WELP015 vertonen verhoogde tot sterk verhoogde waarden. In deze zones is mogelijk fosfaatdoorslag naar het grondwater opgetreden.

160

▪

De sulfaatconcentraties zijn gevarieerd, maar de meeste metingen kennen waarden boven de 20 mg/l. Een aantal metingen kent zelfs extreem hoge (> 40 mg/l) waarden, zodat duidelijk een problematiek voor wat betreft sulfaat wordt verondersteld. De ijzerconcentraties zijn gevarieerd, maar gemiddeld gezien niet hoog. Een aantal metingen vertonen wel voor beide metingen hoge waarden (WELP015, WELP034 en WELP045). De ijzerrijke kwel situeert zich voornamelijk in het zuidoostelijk deel van het studiegebied. In systemen met een laag Ca-gehalte of weinig Fe-rijke kwel vormen de (te) hoge sulfaatconcentraties in het toestromende grondwater een probleem bij stijgende grondwaterstanden, interne eutrofiëring treedt mogelijk op. Een stagenerend hoog waterpeil met een verminderde aanvoer van ijzer en nitraat via het grondwater, leidt tot een daling van de redoxpotentiaal in de bodem. Samen met hogere sulfaatgehalten in het grondwater, veroorzaakt dit een toename van sulfaatreductie, waarbij sulfide gevormd wordt. Dit bindt sterk aan geoxideerd ijzer en ijzer van ijzerfosfaatcomplexen, onder vorming van FeSx. De concentratie vrij reactief ijzer dat fosfaat kan binden neemt af en fosfaatmobilisatie wordt gestimuleerd. Dit effect wordt nog eens versterkt door de verminderde aanvoer van ijzer en calcium via het grondwater door afname van de kwel. Het gevolg is massale ontwikkeling van de eutrofe plantensoorten (Lucassen et al. 2005). Gezien de hoge Ca-gehaltes van de stalen lijkt dit probleem zich echter niet te stellen in de Wellemeersen. Onder natuurlijke omstandigheden is er in kwelgebieden bijna altijd sprake van een overschot aan grondwater dat via beken of door wegzijging in de lage delen werd afgevoerd. Kortom, er was doorstroming van dit water. Door gebrek aan beheer in de Wellemeersen werd de afwateringsbeek zo hoog opgestuwd dat er geen water meer werd afgevoerd en steeg het waterniveau in het vernatte systeem tot de stijghoogte van het grondwater, er is sprake van stagnerend water. Dit permanent hoog opstuwen van (grond)water kan leiden tot interne P-eutrofiëring, indien het water sulfaatrijk is. Dit is onder meer aangetoond voor natte schraallanden, broekbossen, veenweiden en laagveenwateren. Interne eutrofiëring treedt daarbij vooral op in veenbodems en andere bodems met een hoog organisch stof gehalte, zoals aanwezig is in veel natte natuurgebieden. Uit recent onderzoek in het laagveengebied is gebleken dat de sulfaatconcentraties in het toestromende (grond)water niet hoger mogen zijn dan 100 – 200 μmol/l (10 - 20 mg/l). Zijn de waarden hoger dan is uit experimentele studies gebleken dat interne eutrofiëring optreedt. Tevens blijken vrijwel alle Rode-lijst soorten in deze laagveengebieden niet meer aanwezig te zijn als de 200 μmol sulfaat/l grens is overschreden (Lamers et al. 2006). In de wellemeersen wordt deze waarde voor quasi alle meetpunten overschreden. Experimenten met broekbossen toonden aan dat na vernatting (zonder voldoende doorstroming) ongewenste soorten als liesgras, mannagras en klein kroos ontwikkelden en doelsoorten verdwenen die nog op de voormalige kwelplekken aanwezig waren.

▪

De Cl-gehaltes voor het volledige gebied zijn hoog.

3.7.2.2 Oppervlaktewater Onderstaande tabel geeft een overzicht van de metingen tot op heden, met toetsing aan de geldende VLAREM-normen. 161

Algemene conclusies zijn; ▪

De fosfaatwaarden van het instromend en stagnerend oppervlaktewater zijn consequent (voor metingen tijdens alle periodes) zeer hoog.

▪

De sulfaatwaarden van het instromend en stagnerend oppervlaktewater zijn voor sommige metingen te hoog (minder relevant dan overschrijdingen van fosfaat).

▪

De nitraatwaarden van het instromend en stagnerend oppervlaktewater zijn voor sommige metingen te hoog (minder relevant dan overschrijdingen van fosfaat).

162

1 (1)

2 (2)

3 (3)

4 (4)

1 (1)

2 (2)

3 (3)

4 (4)

5 (5)

01-09-2014

19-06-2014

28-04-2014 2 (6)

6 (6)

21-11-2014

1 (5)

21-11-2014

4 (4)

28-04-2014

28-04-2014 3 (3)

21-11-2014

2 (2)

21-11-2014

1 (1)

21-11-2014

Eenheid

21-11-2014

milieukwaliteitsnormen 2010, type kleine beek

21-11-2014

Analyse

28-04-2014

Datum monstername

1 (1)

2 (2)

3 (3)

4 (4)

5 (5)

6 (6)

7 (7)

Metalen Aluminium (Al)

nvt

mg/L

<0,10

1,1

<0,10

0,39

<0,10

0,28

0,44

0,29

0,12

Calcium (Ca)

nvt

mg/L

150

120

100

180

110

150

110

130

160

120

140

IJzer (Fe)

nvt

mg/L

0,96

1,1

0,77

3,9

0,36

1,2

0,81

1,2

1,3

1,9

1,2

2,3

5,8

1,9

1,2

4,3

5,7

7,9

Kalium (K)

nvt

mg/L

3,6

4,1

4,5

5,5

6,5

3,6

4,1

4,4

4,9

4,2

2,9

4,1

4,9

5,8

6,3

6,5

5,1

4,6

Magnesium (Mg)

nvt

mg/L

9,5

Natrium (Na)

nvt

mg/L

0,14 mg/L

0,34

0,32

0,064

1,3

0,19

<0,050

0,061

0,24

<0,050

1,4

0,14

0,64

0,094

0,21

0,64

0,63

0,74

<0,050

0,058

0,5

2,8

0,57

1,3

Fosfor totaal (P) Fosfor totaal (PO4)

nvt

mg PO4/L

Fosfor totaal (P2O5)

nvt

mg P2O5/L

0,98

0,2

3,9

0,57

<0,15

0,19

0,74

<0,15

4,3

0,44

1,9

0,29

0,65

1,9

2,3

<0,15

0,18

1,5

8,7

1,8

3,9

0,78

0,73

0,15

2,9

0,43

<0,12

0,14

0,55

<0,12

3,2

0,33

1,5

0,22

0,49

1,5

1,4

1,7

<0,12

0,13

1,1

6,5

1,3

2,9

nvt

mg/L

5,9

290

5,5

6,3

250

8,2

4,6

220

1500

130

1200

Ammonium (NH4-N) Ammonium (NH4)

nvt

mg N/L

1,1

0,81

<0,050

0,69

<0,050

0,69

1,2

0,69

1,4

<0,050

0,081

1,8

1,4

0,32

0,052

0,22

<0,050

nvt

mg/L

1,4

<0,065

0,89

<0,065

0,89

1,6

0,89

1,8

<0,065

0,1

2,3

1,8

1,7

0,41

0,067

0,28

<0,065

Carbonaat

nvt

mg/L

<5,0

Bicarbonaat (HCO3)

nvt

mg/L

390

400

370

650

410

340

350

410

380

240

290

220

290

330

220

300

340

330

380

520

370

460

Chemisch zuurstof verbruik (CZV)

mg O2/L

120

<5,0

330

110

1020

650

Ortho-fosfaat (PO4-P)

nvt

mg P/L

0,15

0,2

<0,020

0,02

<0,020

0,12

<0,020

0,26

<0,020

0,054

0,23

0,27

0,43

0,022 <0,020

0,05

0,65

0,032

0,17

Ortho-fosfaat (PO4)

0,1 mg PO4/L

0,46

0,61

<0,060

0,061

<0,060

0,36

<0,060

0,81

<0,060

0,17

0,71

0,82

1,3

Bromide

nvt

mg/L

<0,30

Chloride

120

mg/L

Sulfaat

mg/L

<0,50

150

120

4,7

1,1

Nitraat (NO3-N)

nvt

mg N/L

<0,20

0,23

<0,20

2,6

<0,20

Nitraat (NO3)

mg/L

<0,90

Nitriet (NO2-N)

0,2 mg N/L

0,043

0,031

0,012

<0,010

0,019

<0,010

Nitriet (NO2)

nvt

mg/L

0,14

0,1

0,039

<0,030

0,062

<0,030

mg/L

1,3

<1,0

4,1

<1,0

1,4

1,6

1,3

2,8

1,8

3,2

2,3

1,6

2,3

1,6

2,9

2,1

1,9

<1,0

1,6

4,3

2,9

6,6

2,9

2,1

<1,0

Fysisch-chemische analyses Droogrest onopgel. bestand. (NEN6484) Anorganische verbindingen & natte chemie

Stikstof volgens Kjeldahl (N) Sulfaat opgelost (SO4)

nvt

mg SO4/L

5,2

Sulfaat opgelost (SO4-S)

nvt

mg S/L

8,5

1,7

mg O2/L

1,3

<1,0

4,1

0,067 <0,060

0,15

0,098

0,51

<0,30

8,3

2,6

<0,50

0,73

0,45

<0,20

1,8

<0,20

<0,90

7,9

<0,90

0,014

<0,010 <0,010

0,027

<0,010

1,1

0,046

<0,030 <0,030

0,089

<0,030

3,7

<1,0

3,2

3,1

7,9

5,1

<0,30

Biologisch en/of toxicologisch onderzoek Biochemisch zuurstof verbruik (BZV-5)

163

3.7.2.3 Ruimtelijke spreiding en evolutie in de tijd van de hydrochemische variabelen Voor een aantal van de belangrijkste parameters (in relatie tot vegetatie-ontwikkeling) wordt in dit hoofdstuk een ruimtelijke analyse gemaakt en wordt telkens aangegeven (indien historische meetdata ter beschikking zijn) op welke manier de parameters evolueerden in de tijd4,5. Enkele richtlijnen om de figuren juist te interpreteren: ▪

De gegevens van grond- en oppervlaktewaterkwaliteit worden op éénzelfde figuur getoond (niet voor alle hydrochemische parameters zijn grond- en oppervlaktewaterstalen genomen), dit maakt het mogelijk om eventuele linken te leggen.

▪

Voor de actuele meetgegevens werd op meerdere tijdstippen in het jaar gemeten. De hoogste meetwaarde van de meetreeks wordt getoond. Voor de historische meetgegevens (2000) gebeurden slechts eenmalig metingen.

De belangrijkste conclusies hieruit zijn; ▪

Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de tijd voor de EC-waarden en SO4-waarden.

▪

Er is lokaal een toename gemeten van de hoeveelheid Fe in het grondwater.

▪

Er is een toename gemeten van de nitraat en fosfaat-waarden. Er dient echter op gewezen te worden dat, voornamelijk voor fosfaat, de oppervlaktewatermetingen hoge waarden kennen (deze werden voor de historische toestand niet opgemeten).

Als referentietoestand voor de historische situatie wordt de toestand ’90-’91 genomen. Er zijn echter geen historische meetgegevens voor deze periode voor wat betreft de hydrochemische parameters. De beschikbare gegevens (van 2000) worden gebruikt. 5

Enkel voor de grondwaterstaalnames zijn er historische data ter beschikking.

165

Figuur 3-87

EC-waarden, historisch (links) en actueel (rechts)

166

Figuur 3-88

SO4-waarden, historisch (links) en actueel (rechts)

167

Figuur 3-89

Fe-waarden, historisch (links) en actueel (rechts)

168

Figuur 3-90

N-NO3-waarden, historisch (links) en actueel (rechts)

169

Figuur 3-91

P-PO4-waarden, historisch (links) en actueel (rechts)

170

3.8

Conclusie

Op basis van één meetjaar grondwater- (2 tijdstippen) en oppervlaktewaterkwaliteit (4 tijdstippen) wordt, wanneer vergeleken worden met de historische toestand (enkel grondwaterkwaliteitsmetingen ter beschikking), geoordeeld dat; ▪

▪

de grondwaterkwaliteit voor het gebied de Wellemeersen een relatief constante (en goede) kwaliteit kent. De mineralenrijkdom en ijzerrijkdom zijn relatief hoog (kwelwater), de nutriëntenrijkdom is laag. de oppervlaktewaterkwaliteit slecht is. Het instromend oppervlaktewater via de Rijtbeek is van een slechte kwaliteit als gevolg van huishoudelijk afvalwater, instromend landbouwwater,… en door een verminderde drainage/doorstroming blijven de nutriënten te lang aanwezig in het natuurgebied.

171

LUIK 3 – INTERACTIE ABIOTIEK EN BIOTIEK

In luik 3 wordt de kennis die verzameld werd in luik 1 en 2 samengebracht en geïnterpreteerd. In een eerste paragraaf wordt op niveau van het volledige studiegebied een algemeen overzicht (macroniveau) gegeven van de samenhang tussen de biotiek en abiotiek in het licht van de hydrologische wijziging die optrad tussen 1990 en vandaag. Vervolgens wordt aan de hand van een aantal ecohydrologische dwarsprofielen deze samenhang verder inzichtelijk gemaakt. Tot slot wordt in een derde paragraaf ingegaan op de gewenste natuurdoeltypes voor de Wellemeersen en de ‘distance to target’ op basis van de actuele biotische en abiotische toestand van het gebied en de theoretische standplaatskenmerken van de gewenste natuurdoeltypen, die werden verzameld in de literatuur.

4.1

Abiotische en biotische samenhang, gekaderd in de evolutie van het gebied

Een analyse van de biotische en abiotische toestand van de Wellemeersen in de historische en actuele toestand laat toe de evolutie van dit gebied, alsook de oorzaken voor deze evolutie, te begrijpen, knelpunten te situeren en (op basis van de aanwezige potenties) duurzame oplossingsrichtingen te formuleren. Het gebied is rijk aan potenties, maar kende de laatste decennia een achteruitgang op vlak van natuurwaarden door een gewijzigde hydrologische toestand en dit zowel op het vlak van waterkwantiteit als waterkwaliteit. Vooral een gebrek aan beheer (ruimen) van de Rijt en het historische omvangrijke slotenstelsel dat zorgde voor drainage van het gebied, lijkt initieel aan de oorzaak te liggen van de sterke vernatting van het gebied en heeft niet alleen geleid tot een quasi permanent hoge waterstand, maar ook tot; ▪ ▪ ▪

een afname van de (grondwater)dynamiek en doorstroming (locaties met jaarrond stagnerend eutroof oppervlaktewater) een toename van de eutrofiëring van het gebied (slechte oppervlaktewaterkwaliteit van de Rijt) een afname van de kwelintensiteiten in de komgronden (dit heeft mogelijk geleid tot hogere kwelintensiteiten ter hoogte van de minder/niet vernatte delen van het studiegebied in het zuidoostelijk deel - zoals kan blijken uit de toename van Fe-rijke kwel (zie Figuur 3-89)6)

Er zijn vanuit het hydrologisch onderzoek geen andere duidelijke aawijzingen naar voor gekomen, die zouden kunnen leiden tot de vernatting die actueel is opgetreden. Staalnames van de grondwaterkwaliteit geven aan dat het diepe kwelwater kalk- en (lokaal) ijzerrijk is. Hydrologisch gezien zijn deze kwelinvloeden van groot belang, voor herstel van de hiervan afhankelijke graslandtypes zoals dotterbloemgraslanden. De aanwezigheid van deze kalkrijke kwel

Echter, het betreft een hypothese op basis van een momentopname, meerdere metingen zijn nodig om dit te bevestigen.

172

werd bevestigd door het aantreffen van kalktufbronnen (perceelsnummer 6), een habitattype van Bijlage 1 van de Habitatrichtlijn, in het zuidwesten van het studiegebied. Ook wat betreft de overige hydrochemische parameters lijkt het knelpunt van de waterkwaliteit zich hoofdzakelijk te situeren op het niveau van het aangevoerde en stagnerende oppervlaktewater vanuit de provinciale Rijt en niet op het niveau van de grondwaterkwaliteit. De bovenstaande hydrologische verschuiving die, voornamelijk de laatste 2 decennia, heeft plaatsgevonden in de Wellemeersen, leidde tot een sterke wijziging van de natuurwaarden. Centraal in het gebied is een grote zone aanwezig waar, eerst vooral in de winterperiode en momenteel jaarrond veel water blijft staan. De vegetaties zijn overgegaan van gespecialiseerde soortengemeenschappen naar soortengroepen die kenmerkend zijn voor hoge waterstanden en voedselrijke omstandigheden; ▪ ▪

Een groot aandeel vegetaties, voornamelijk broekbossen, gaan over in wilgenstruwelen, verlandingsof moerasvegetaties en open water. De waardevolle dotterbloemgraslanden gaan over naar ruigten en moerasvegetaties en kennen actueel nog slechts een fractie van hun oorspronkelijke oppervlakte. De afname van deze vaak bijzonder biodiverse graslanden gebeurt ten gunste van Grote zeggenvegetaties, door Pitrus gedomineerde graslanden en permanente graslanden.

De aanwezigheid van positieve aandachtssoorten en de hydrologische uitgangssituatie die, mits het herstellen van de historische drainage, nog intact is, benadrukken de potenties voor herstel van en/of verhogen van de natuurwaarden in het gebied.

4.2

Ecohydrologische dwarsprofielen

Op basis van de parameters beschreven in luik 1 en luik 2, wordt met behulp van 4 dwarsprofielen (Figuur 4-1) de samenhang tussen de bodemtypes, het grond- en oppervlaktewatersysteem en de vegetatie weergegeven voor de actuele toestand. Op basis van de dwarsprofielen ontstaat niet alleen een goed inzicht in de actuele ecohydrologische toestand, maar vooral ook in de ecologische ontwikkelingsmogelijkheden.

173

Figuur 4-1

Situering transecten en zonering

Om de dwarsprofielen overzichtelijk te bespreken werd het kerngebied ingedeeld in verschillende zones met analoge karakteristieken (op basis van de actuele toestand). Op mesoniveau spreken we in het kerngebied over een droog en vernat deel (zie Figuur 4-1). Op microniveau is een nog meer gedetailleerde zonering toegepast, ten behoeve van de bespreking van de vegetatie (zie Luik 1. Biotiek).

174

4.2.1

Dwarsprofiel 1

Transect 1 doorkruist de (provinciale) Rijtbeek alsook de Dender in het oosten, net buiten het studiegebied. In het studiegebied bestaat de ondergrond bijna volledig uit komgronden bestaande uit natte klei en vochtige zandleem in het oosten. Het westelijk deel van het transect kruist de aanzet naar de hoger gelegen oeverwal (steilrand) die bestaat uit zware zandleemgronden. Het grootste deel van het studiegebied ter hoogte van dwarsprofiel 1 kent (grond-)waterstanden die zelfs in de zomer op of boven het maaiveld zitten. De steilrand in het westen en de hogere zone langs de Dender zijn droger. De vroeger soortenrijke graslanden die voorkwamen centraal in dit transect, zijn door de hydrologische wijziging veranderd in moerasvegetaties (rietland en andere Phragmition-vegetaties ‘mr’, grote zeggenvegetatie ‘mc’) en moerasbos (elzenbroek ‘vm’, nitrofiel alluviaal elzenbos ‘vn’). Ten oosten van de Rijtbeek komt een grote plas eutroof water (‘ae-’) voor. Vanaf het vochtig grasland (‘hj’) gaat de vegetatie op het drogere gedeelte over naar soortenrijk permanent cultuurgrasland (‘hp*’). Deze zone kent, mede door de relictvegetaties van soortenrijke graslanden, een belangrijke potentie voor herstel van een brede range van graslandhabitats.

Transect 1 Lh/Mr (50) Lh/Mc (30) Vm (20)

Mc(30) Hr(30) Hr°(20) Vm(20)

Mr°(70) Hf(30)

Vr(40) Hp(20) Hr(20) Vn(20)

Mr°(40) Mc(30) Ae-(25) Vm(5)

Ae-

Hp*

topo basis quartair 5

GHG GLG

GVG Perimeter bestek Perimeter kerngebied

Kwel -5

Droge zandleem

101 Nat zandleem

151 Natte klei

202

252 Vochtig zandleem

302

353

403

454

504

554

605

Antropogeen 175

4.2.2

Dwarsprofiel 2

Doorsnede 2 loopt dwars door het centraal gedeelte van het studiegebied waar sterke vernatting opgetreden heeft. De komgronden worden gekenmerkt door vochtige tot natte lemige, zandlemige en kleingronden. In de overgang naar de oeverwal (steilrand) zijn drogere zandleemgronden aanwezig, er is een belangrijke kwelintensiteit die potenties biedt voor de hiervan afhankelijke vegetaties. De volledige centrale zone van dit transect wordt gekenmerkt door aanwezigheid van eutroof open water (Ae), wilgenstruweel (Sf) en liesgrasvegetaties. Op de oeverwal (langs de spoorweg, aangeduid als antropogeen element) is een populierenaanplant aanwezig, een kleine zone wordt nog beheerd zoals het historische grasland dat hier vroeger aanwezig was. Het is deze zone waar graslandherstel in een beperkte zone op dit moment leidt tot massavegetaties van Bosorchis en waar belangrijke potenties voor graslandherstel aanwezig zijn. In de zone tussen het centrale sterk vernatte gebied en de Dender trad tevens een vernatting op, maar komen nog relicten voor van de historische graslanden, ook deze zone heeft belangrijke potenties voor de ontwikkeling en/of het herstel van graslanden.

Transect 2 Lsb

Hu(70) Hr(30)

1. Lsb 2. Va(50) Qa(50) 3. Vm 1

Sf(+)(75) Ae- (25)

Vm(90) Sf(10)

1. Mc(90) Sf(10) 2. Hc 3. Vn(50) Hfb(25) Hrb(25) 1

1. Lhb Hr 2. Hp* Hf- Hj

Lhb Hr

topo

basis quartair

GHG GLG

GVG Perimeter bestek Perimeter kerngebied

Kwel -5

50 Antropogeen

101

151

Natte klei

202

252

Droge zandleem

302

353

403

Vochtig zandleem

454 Natte leem

504

554

605

655

706

756

806

857

Nat zandleem

176

4.2.3

Dwarsprofiel 3

Doorsnede 3 is gelegen in het zuiden van het studiegebied, dat momenteel niet beïnvloed werd door de hydrologische wijziging die elders optrad. In deze zone van het studiegebied kan regenwater snel afgevoerd worden. De kwelintensiteiten ter hoogte van de overgang van de steilrand naar de komgrond in het centrale deel van dit transect zijn groot (aanwezigheid kalktufbronnen) en bieden potenties voor toekomstige ontwikkeling van kwelafhankelijke graslanden zoals Dotterbloemgraslanden. Actueel komen hier in hoofdzaak alluviaal elzen-essenbos (‘va’) en elzenbroek (‘vm’) voor. Op het hoger gelegen gedeelte in het westen komen populierenaanplant (‘lsb’) en zeer soortenarm, vaak tijdelijk grasland (‘hx’) voor. Het drogere gedeelte langs de Dender is actueel gekenmerkt door soortenarm permanent cultuurgrasland (‘hp’) en moerasspirearuigte (‘hf’).

Transect 3 Hx(90) Hp(10)

Lsb(80) Sz(20)

Vm(60) Hfb(25) Mcb(15)

Va(86) Kalktu fbron( 14)

Vm(90) Ae(10)

Hfb(70) Mrb(30)

Hp(90) Hrb(10)

topo

basis quartair

GHG GLG

GVG Perimeter bestek Perimeter kerngebied

Kwel -5

50 Antropogeen

101 Droge zandleem

151

202 Vochtig zandleem

252

303

Nat zandleem

353

404

454

505

555

606

Natte klei

177

4.2.4

Dwarsprofiel 4

Doorsnede 4 doorkruist, grotendeels parallel aan de steilrand, het hele kerngebied van het noordwesten tot het zuidoosten over een lengte van ongeveer 2 km en snijdt tot slot in het zuidoosten de steilrand. Dit transect geeft een goed beeld van de actuele toestand in de komgronden, waarbij in het noordwestelijke deel de drogere soortenrijke graslanden voorkomen, die recent sterk vernat zijn (Grote zeggenvegetaties, Elzenbroekbos) en vroeger een veel grotere oppervlakte besloegen. De centrale natte zone neemt de grootste oppervlakte in en wordt gekenmerkt door een soortenarme zone met wilgenstruwelen, verlandingsof moerasvegetaties en open water. Zuidelijker verhoogt de kwelintensiteit opnieuw in de omgeving van de steilrand en doorkruist dit transect de zogenaamde ‘orchideënweide’, hier komen de meest waardevolle graslanden van het gebied voor met één van de laatste restanten Dotterbloemgrasland.

Transect 4

1. Hp* 2. Kb 3. Hp* Kb 4. Mc(80) Hj(20) 5. Vr(40) Hp(20) Hr(20) Vn(20) 6. Ae1

23 4 5 6

7. Mr°(40) Mc(30) Ae-(25) Vm(5) 8. Sf(+)(75) Ae-(25) 9. Vm(90) Sf(10) 10. Mc(90) Sf(10) 11. Hj(80) Ae-(20) 12. Va(70) Qa(30)

7 8 7

13. Lhb(90) Mc(10) 14. Hj Hp* Hc 15. Hfb(70) Mrb(30) 16. Hp(90) Hp*(10)

Rodestraat

7 9 10 6 11 1 12 13

topo

basis quartair GHG

GLG GVG Perimeter bestek

Perimeter kerngebied Kwel

Vochtige leem

Natte leem

Antropogeen

Vochtig zandleem

Droge zandleem

Natte klei

2.107

2.057

2.007

1.957

1.907

1.856

1.806

1.756

1.706

1.656

1.606

1.555

1.505

1.455

1.405

1.355

1.305

1.254

1.204

1.154

1.104

1.054

1.003

953

903

853

803

753

702

652

602

552

502

452

401

351

301

251

201

151

100

-5

Nat zandleem 178

4.3

Standplaatseisen

4.3.1

Referentiewaarden standplaatsfactoren van historische, actuele en gewenste toekomstige vegetatietypes

In dit onderdeel wordt een overzicht gegeven van de stand van kennis rond de standplaatseisen van de natuurdoeltypen die in dit gebied relevant zijn. De bedoeling is om een beeld te krijgen van de omstandigheden waarin de natuurdoeltypen kunnen voorkomen (en dit te vergelijken met de omstandigheden in het verleden en actueel). In een volgende paragraaf zal vervolgens bekeken worden welke knelpunten en potenties er zijn voor de realisatie van deze natuurdoeltypen.

4.3.1.1 Instandhoudingsdoelstellingen De Wellemeersen maken deel uit van de speciale beschermingszone ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’. Deelgebied 24 ‘Wellemeersen, Kapellemeersen’ heeft een oppervlakte van 162,27 ha en is gedeeltelijk gelegen op de linkeroever van de Dender (Wellemeersen) en gedeeltelijk op de rechteroever (Kapellemeersen). Figuur 4-2 illustreert dat de grenzen van het studiegebied niet gelijk zijn aan deze van de SBZ. Ongeveer 95 ha van het studiegebied is aangeduid als Habitatrichtlijngebied (het betreft nagenoeg de volledige zone ten zuiden van de E40). Onderstaande tabel geeft een, indicatieve, oppervlaktebalans voor het volledige deelgebied 24. Tabel 4-1

Oppervlaktebalans deelgebied 24 SBZ ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’

Onderdeel deelgebied 24

Oppervlakte (ha)

Studiegebied Wellemeersen (cfr. ecohydrologische studie)

± 95 ha

Kapellemeersen

± 57,5 ha

E40

± 1 ha

Dender

± 5 ha

Snippers linkeroever (buiten studiegebied Wellemeersen)

± 3,5 ha

Totaal

± 162 ha

179

Figuur 4-2

Habitatrichtlijngebied ‘‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’, deelgebied 24

De instandhoudingsdoelstellingen voor dit SBZ-gebied werden vastgesteld op 23 april 2014 in het ‘Besluit van de Vlaamse Regering tot aanwijzing van de speciale beschermingszone ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’ en tot definitieve vaststelling van de bijbehorende instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten. De voor deelgebied 24 in dit besluit vooropgestelde doelstellingen zijn de volgende;

180

Tabel 4-2

Instandhoudingsdoelstellingen deelgebied 24 SBZ ‘BE2300007 Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen’ Habitattype Open waterhabitats 3150 Graslandhabitats 6410, 6430, 6510 Boshabitats 9120, 9130, 91E0

Doeloppervlakte (ha) 1 17 1167

Bijkomende doelstelling is dat in het gebied een aaneengesloten graslanden moeraskern van 30 ha8 voorzien wordt. Gezien de hoger vermelde doeloppervlakte van 17 ha graslandhabitats, betekent dit dat er minstens voor 13 ha regionaal belangrijke biotopen in de open sfeer (dotterbloemgrasland, grote zeggevegetatie, rietland, kamgrasland) tot doel gesteld wordt. Samengevat kunnen volgende natuurtypen in aanmerking komen als doeltypen voor het studiegebied; 1. Bossen ▪

Elzen-Olmen-Essenbos (Ulmo-Fraxinetum) (91E0_veb)

▪

Vochtige Elzen-Essenbossen (Circaeo-Alnion) (91E0_bron)

▪

Mesotroof Elzenbroekbos (Carici elongatae-Alnetum) (91E0_meso)

▪

Ruigte-Elzenbroek (Macrophorbio-alnetum) (91E0_eutr)

▪

Atlantische zuurminnende beukenbossen met Ilex en soms ook Taxus in de ondergroei (Quercion robori-petraeae of Ilici-Fagenion) (9120)

▪

Beukenbossen van het type Asperulo-Fagetum (9130)

2. Graslanden ▪

Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem ( Molinion caruleae) (6410_ve)

▪

Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland, en van de montane en alpiene zones (6430_hf)

▪

Laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis) (6510_hu)

▪

Dotterbloemgraslanden (Calthion palustris) (rbb_hc)

Er wordt aangenomen dat 113 ha 91E0 en 3 ha 9130 voor deelgebied 24 als doel gesteld zijn.

De realisatie van een aantal grote graslanden moeraskernen, die een leefbare populatie bevatten van de grotere oppervlaktebehoevende faunasoorten, is een belangrijk streefdoel om een goede staat van instandhouding te bereiken binnen dit SBZ voor deze habitats. Het combineren van inspanningen (kwaliteitsverbetering en uitbreiding) van een aantal habitattypes en regionaal belangrijke biotopen, moet resulteren in de globale doelstelling van 30 ha of meer moeras- en graslandcomplex.

181

▪

Moerasspirearuigten (Filipendulion) (rbb_hf)

3. Moerasvegetaties ▪

Grote zeggenvegetaties (Caricion gracilis) (rbb_mc)9

▪

Rietmoerassen (Phragmition) (rbb_mr)

4. Open water ▪

Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition (3150)

5. Venen ▪

Kalktufbronnen (7120)

4.3.1.2 Standplaatskenmerken De doelstelling is nu om een stand van zaken rond de kennis van de standplaatscondities van de boven genoemde natuurtypen te geven, en zo mogelijk bruikbare referentiewaarden en grenswaarden voor verschillende hydrologische en hydrochemische kenmerken te verzamelen. Die waarden zijn van belang voor de inschatting van de knelpunten en potenties, alsook voor de inschatting van de haalbaarheid van de opgestelde natuurdoelstellingen. Er kan op basis hiervan, en in combinatie met de gegevens verzameld in de luiken 1 en 2, een zogenaamde distance to target bepaald worden. Standplaatsfactoren worden hier bedoeld als de kenmerken van het abiotische milieu die de erin levende gemeenschappen beïnvloeden. Onder de meest sturende standplaatsfactoren voor vegetatie vallen de bodem- en watertoestand van een gebied: het nutriëntengehalte, de zuurtegraad en bufferingscapaciteit van bodem en water, het waterpeil en de schommelingen ervan. In het kader van deze studie werden geen bodemchemische metingen uitgevoerd, zodat hier op waterkwantitatieve en -kwalitatieve gegevens wordt gefocust. Volgende bronnen werden gebruikt; ▪

T’jollyn, F., Bosch, H., Demolder, H., De Saeger, S., Leyssen, A., Thomaes, A., Wouters, J., Paelinckx, D. & Hoffmann, M. (2009). Criteria voor de beoordeling van de lokale staat van instandhouding van de NATURA 2000-habitattypen, versie 2.0. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2009 (46). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

▪

Bobbink, R., Hart, M., van Kempen M., Smolders, F. en Roelofs, J. (2007). Grondwaterkwaliteitsaspecten bij vernatting van verdroogde natte natuurparels in NoordBrabant. B-WARE Reserach Centre BV, Nijmegen. 116 pages. Rapport nummer 2007.15 o

Abiotiekdatabestand B-WARE BV & De Becker et al. (2004)

Relevant voor doelsoort Zeggekorfslak

182

Ertsen, D., P. de Louw & J. Buma (2005) OGOR Natuur in Noord-Brabant. Hydrologische randvoorwaarden voor Brabantse natuudoeltypen. Provincie NoordBrabant, Den bosch.

▪

Callebaut J., De Bie E., De Becker P. & Huybrechts W. (2007). NICHE Vlaanderen. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, 2007(3). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek: Brussel. 252 p.

▪

Herr C., De Bie E., Corluy J., De Becker P., Wouters J., Hens M. (2012). Analyse van de actuele milieudruk op de aanwezige habitattypen in de Vlaamse Habitatrichtlijngebieden. Grond- en oppervlaktewaterkwaliteit, atmosferische stikstofdepositie en grondwaterstanden. Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. INBO.R.2012.3. 154 p.

▪

Huybrechts W., De Becker P., Callebaut J. & De Bie E. (2009). Database Flanders Wetland Sites (FlaWet1.0) Manual. Intern Rapport INBO.IR.2009.1, Instituut voor Natuur & Bosonderzoek, Brussel.

▪

Herr C., De Becker P., Hens M. (2011). Ecohydrologisch en bodemkundig onderzoek i.f.v. herstelmaatregelen aan Achelse Kluis. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2011 (6). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

Voor sulfaat in het grondwater is er geen dekkend overzicht voor de verschillende natuurdoeltypen. Als goede tot zeer goede kwaliteit kunnen waarden onder de 250 μmol/l (24 mg/l) worden beschouwd, tot 500 μmol/l (48 mg/l) als matige kwaliteit en waarden boven 500 μmol/l als (zeer) slechte kwaliteit. Vooral in nat systemen met veel organische stof dreigt dan interne eutrofiëring. 4.3.1.2.1 Referentiewaarden bossen In natte gebieden kunnen zich verschillende typen broekbossen ontwikkelen. Alle types komen voor op zware bodems, algemeen rijk aan alluviale afzettingen. Ze worden periodiek overstroomd door de jaarlijkse stijging van het waterniveau in rivier of moeras, maar bij laagwaterniveau worden ze goed gedraineerd en doorlucht. Tabel 4-3

Referentiewaarden voor Elzen-Olmen-Essenbos (Ulmo-Fraxinetum) (91E0_veb)

Waterdynamiek GLG GVG GHG Dynamiek

Gem. 38 cm -mv 89 tot 14 cm -mv Gem. 15 cm -mv Gem. 9 cm -mv 42 tot 1 cm -mv Onder maaiveldniveau in de winterperiode, dieper zakkend in de zomerperiode

LSVI NICHE LSVI LSVI NICHE LSVI

Grondwater 1000 – 5570 µmol/l (61 – 340 mg/l) Gem. <1,625 mg/l Gem. <2,305 mg/l

LSVI B-ware

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst HCO3 N-NO3 N-NH4

Herr et al. 2012 Herr et al. 2012

183

Referentiewaarden voor Elzen-Olmen-Essenbos (Ulmo-Fraxinetum) (91E0_veb) P-PO4 Gem. <0,278 mg/l Herr et al. 2012

Tabel 4-4

Referentiewaarden voor vochtige Elzen-Essenbossen (Circaeo-Alnion) (91E0_bron)

Referentiewaarden voor vochtige Elzen-Essenbossen (Circae-Alnion) (91E0_bron)

Waterdynamiek GLG GVG GHG Dynamiek

Gem. 15 cm -mv 7 cm +mv tot 51 cm -mv Gem. 5 cm -mv 12 cm +mv tot 10 cm -mv Gem. 5 cm +mv 12 cm +mv tot 0 cm mv Permanent uittredend bronwater

LSVI

Grondwater 1000 – 5570 µmol/l (61 – 340 mg/l) Gem. <1,625 mg/l Gem. <2,305 mg/l Gem. <0,278 mg/l

LSVI B-ware

LSVI LSVI LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst HCO3 N-NO3 N-NH4 P-PO4

Tabel 4-5

Herr et al. 2012 Herr et al. 2012 Herr et al. 2012

Referentiewaarden voor mesotroof elzenbroekbos (Carici elongatae-Alnetum) (91E0_meso)

Referentiewaarden (91E0_meso)

voor

mesotroof

elzenbroekbos

(Carici

elongatae-Alnetum)

Waterdynamiek GLG GVG GHG Dynamiek

Overstroming

5 cm -mv tot 30 cm -mv 110 tot 29cm -mv 0 cm mv tot 9 cm -mv 11 cm +mv tot 2 cm +mv 46 tot -6 cm -mv (zandleem) Meestal maaiveldniveau in de winterperiode en onder maaiveld in de zomerperiode 20 tot 90% van het jaar

LSVI NICHE LSVI Flawet databank NICHE LSVI

Grondwater 5,8 tot 7,3 Gem. 101 mg/l Gem. 644 µS/m Gem. 3,1 mg/l Gem. 0,44 mg/l Gem. 1,1 mg/l

LSVI

Flawet databank

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst pH HCO3 EC N-NO3 N-NH4 P-PO4

Flawet databank

184

Referentiewaarden (91E0_meso) SO4 Ca Fe

Tabel 4-6

voor

mesotroof

elzenbroekbos

(Carici

elongatae-Alnetum)

Gem. 135 mg/l Gem. 94 mg/l Gem. 14 mg/l

Referentiewaarden voor ruigte-Elzenbroek (Macrophorbio-alnetum) (91E0_eutr)

Referentiewaarden voor Ruigte-Elzenbroek (Macrophorbio-alnetum) (91E0_eutr)

Waterdynamiek GLG

GVG GHG

Dynamiek

Gem. 45cm -mv 5cm +mv tot 80cm -mv 124 tot -8cm -mv (zandleem) 81 tot 4cm -mv (lichte klei) Gem. 15cm -mv 10cm +mv tot 50cm -mv Gem. 20cm +mv 48cm +mv tot 27cm -mv 89 tot -47cm -mv (zandleem) 30 tot -19cm -mv (lichte klei) Onder maaiveld in zowel winter- als zomerperiode

LSVI

Grondwater 5,2 tot 7,4 1000 – 5570 µmol/l (61 – 340 mg/l) Gem. 234 mg/l Gem. 591 µS/m <1.070 mg/l <2.201 mg/l < 0,263 mg/l Gem. 99 mg/l Gem. 7 mg/l

LSVI Flawet databank B-ware

NICHE LSVI LSVI NICHE LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst pH HCO3

EC N-NO3 N-NH4 P-O-PO4 Ca Fe

Flawet databank Flawet databank Herr et al. 2012 Herr et al. 2012 Herr et al. 2012 Flawet databank Flawet databank

De habitattypes 9120 en 9130 zijn weinig grondwaterafhankelijk. Het is bijgevolg ook niet mogelijk in de literatuur hydrologische en hydrochemische parameters terug te vinden. Voor wat betreft de grondwaterdynamiek is kenmerkend voor beide types dat het water diep wegzakt in de zomer en in de winter hoog kan staan door opstuwend water. 4.3.1.2.2 Referentiewaarden graslanden Onderstaand schema geeft een (vereenvoudigd) overzicht van het voorkomen van grasland (-en moeras) vegetaties, rekening houdend met de vochttoestand, voedselrijkdom, pH en het beheer. De rood aangeduide zone geeft aan in welke zone de natuurdoeltypes voor de Wellemeersen zich situeren.

185

Calluno-Genistion

Ericion

Figuur 4-3

Indeling graslanden volgens vochttoestand, voedselrijkdom, pH en beheer.

186

Tabel 4-7

Referentiewaarden voor grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caruleae) (6410_ve)

Waterdynamiek GLG

GVG GHG

Overstroming

Gem. 56 cm -mv 7 cm +mv tot 117 cm -mv 40 cm -mv tot 80 cm -mv 42 tot 13 cm -mv Gem. 13 cm -mv 43 cm +mv tot 100 cm -mv Gem. 3 cm -mv 43 cm +mv tot 65 cm -mv 16 tot 2 cm -mv (zandleem) 16 tot -4cm -mv (lichte klei) Geen

Flawet databank

(Poikilotroof-)lithotroof, onder invloed van permanente kwel 5,4 30-370 µmol/l (1,83 – 22,6 mg/l) Gem. 3 mg/l Gem. 129 µS/m <1.300 mg/l Gem. 0,61 mg/l <0,220 mg/l Gem. 0,08 mg/l < 0,309 mg/l Gem. 0,03 mg/l Gem. 23 mg/l Gem. 6 mg/l 0-350 µmol/l (0-19,5 mg/l) Gem. 10 mg/l

LSVI

LSVI NICHE Flawet databank Flawet databank

NICHE LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst pH HCO3

EC N-NO3 N-NH4 P-O-PO4 SO4 Ca Fe

Tabel 4-8

Flawet databank B-ware Flawet databank Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Flawet databank Flawet databank B-ware Flawet databank

Referentiewaarden voor voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland, en van de montane en alpiene zones (6430_hf)

Waterdynamiek GLG

GVG GHG

40 cm -mv tot 80 cm -mv 170 tot 21 cm -mv (zandleem) 172 tot 42 cm -mv (lichte klei) 10 cm +mv tot 40 cm -mv 45 cm +mv tot 7 cm -mv, bij lemige vochthoudende bodems

LSVI NICHE LSVI LSVI

187

Referentiewaarden voor voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland, en van de montane en alpiene zones (6430_hf) mag de grondwatertafel dieper wegzakken 80 tot -31 cm -mv (zandleem) 45 tot -31 cm -mv (lichte klei) NICHE Overstroming Periodiek (seizoenaal tot frequent) overstroomd met gebiedsvreemd water

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst N-NO3 N-NH4 P-O-PO4

Tabel 4-9

Poikilo-, rheo- en lithotroof <0,920 mg/l <1,100 mg/l < 0,750 mg/l

Herr et al. 2012 Herr et al. 2012 Herr et al. 2012

Referentiewaarden voor laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis) (6510_hu)

Referentiewaarden voor laaggelegen Sanguisorba officinalis) (6510_hu)

schraal

hooiland

(Alopecurus

pratensis,

Waterdynamiek GLG GVG GHG

Overstroming

>80 cm -mv 250 tot 50 cm -mv >70 cm -mv Gem. 8cm -mv 11 cm +mv tot 28 cm -mv 105 tot 25 cm -mv (zandleem) 85 tot 25 cm -mv (lichte klei) Niet tot occasioneel kortstondig overstroomd met gebiedsvreemd water

LSVI NICHE LSVI Flawet databank

Grondwater 6,3 tot 7,4 Gem. 241 mg/l Gem. 590 µS/m <1.004 mg/l Gem. 0,21 mg/l <0,323 mg/l Gem. 0,23 mg/l < 0,084 mg/l Gem. 0,05 mg/l Gem. 58 mg/l Gem. 88 mg/l Gem. 11 mg/l

LSVI Flawet databank Flawet databank Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Herr et al. 2012 Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank

NICHE LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst pH HCO3 EC N-NO3 N-NH4 P-O-PO4 SO4 Ca Fe

188

Tabel 4-10

Referentiewaarden voor dotterbloemgraslanden (Calthion palustris) (rbb_hc)

Waterdynamiek GLG

GVG GHG

Overstroming

Gem. 50 cm -mv 19 cm +mv tot 117 cm -mv 123 tot 15 cm -mv (zandleem) 130 tot 18 cm -mv (lichte klei) Gem. 10 cm –mv 31 cm +mv tot 40 cm -mv Gem. 2 cm -mv 33 cm +mv tot 26 cm -mv 51 tot -16 cm -mv (zandleem) 25 tot -16 cm -mv (lichte klei) Periodieke kortstondige inundatie mogelijk

Flawet databank

Grondwater (of oppervlaktewater) Gem. 6,5 4,8 tot 7,5 600-4000 µmol/l (36,6 - 244 mg/l) Gem. 270 mg/l Gem. 545 µS/m Gem. 0,98 mg/l Gem. 0,55 mg/l Gem. 0,08 mg/l Gem. 48 mg/l Gem. 88 mg/l 500-1600 µmol/l (27,9-89,4 mg/l) Gem. 9 mg/l

B-ware

NICHE Flawet databank Flawet databank NICHE

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst pH HCO3

EC N-NO3 N-NH4 P-PO4 SO4 Ca Fe

kalkrijk

B-ware Flawet databank B-ware Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank B-ware Flawet databank

Bij stopzetten van het beheer voor dotterbloemgraslanden (1 tot 2 keer per jaar maaien), wordt een moerasspirearuigte (Filipendulion) (rbb_hf) bekomen. De standplaatskenmerken van een moerasspirearuigte zijn echter nagenoeg identiek aan deze voor dotterbloemgraslanden. De kensoorten van een moerasspirearuigte zijn echter minder kritisch ten opzichte van de kwaliteit (bron: Systematiek van natuurtypen voor Vlaanderen - 8. Ruigten en zomen). Tabel 4-11

Referentiewaarden voor moerasspirearuigte (Filipendulion) (rbb_hf)

Waterdynamiek GLG

GVG

Gem. 70 cm -mv 20 cm +mv tot 175 cm -mv 170 tot 21 cm -mv (zandleem) 172 tot 42 cm -mv (lichte klei) Gem. 29 cm -mv 34 cm +mv tot 97 cm -mv

Flawet databank NICHE Flawet databank

189

Referentiewaarden voor moerasspirearuigte (Filipendulion) (rbb_hf) GHG Gem. 16 cm -mv 35 cm +mv tot 73 cm -mv 80 tot -31 cm -mv (zandleem) 45 tot -31 cm -mv (lichte klei) Overstroming Periodieke inundatie tijdens de winter mogelijk

Flawet databank NICHE

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst

Poikilo-lithotroof

5 tot 7,5

EC N

5,4 tot 7,6 600-4000 µmol/l (36,6 - 244 mg/l) Gem. 225 mg/l Gem. 705 µS/m <2 mg/l

<0,1 mg/l

N-NO3 N-NH4 P-PO4 SO4 Ca Fe

Gem. 0,54 mg/l Gem. 0,42 mg/l Gem. 0,06 mg/l Gem. 102 mg/l Gem. 104 mg/l 500-1600 µmol/l (27,9-89,4 mg/l) Gem. 13 mg/l <50 mg/l

HCO3

Blokland & Kleijberg (1997) Blokland & Kleijberg (1997) Flawet databank Ertsen et al. 2005 Flawet databank Flawet databank Blokland & Kleijberg (1997) Blokland & Kleijberg (1997) Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank Flawet databank Ertsen et al. 2005 Flawet databank

4.3.1.2.3 Referentiewaarden moerasvegetaties De Scherpe zegge- en Oeverzeggengemeenschappen zijn verlandingsgemeenschappen in meso- tot eutroof, zoet tot zwak brak stilstaand of traagstromend water, vooral op circumneutrale minerale grond, met name op leem of klei, maar ook op veen (Vandenbussche et al., 2002). De gemeenschappen zijn van oorsprong rivier- of beekbegeleidend, maar komen secundair ook in laagveengebieden voor. Tevens in kleiputten, in natte duinvalleien, lage kommen en langs sloten in veenweidegebieden komen geschikte standplaatsen voor. Wanneer zich langdurige en/of frequente overstromingen voordoen kunnen Dottergraslanden en Moerasspirearuigten evolueren naar Grote zeggenvegetaties. Tabel 4-12

Referentiewaarden voor grote zeggenvegetaties (Caricion gracilis) (rbb_mc)

Waterdynamiek GLG

GVG

Gem. 40 cm -mv 19 cm +mv tot 99 cm -mv 55 tot -3 cm -mv Gem. 4 cm -mv

Flawet databank NICHE Flawet databank

190

Referentiewaarden voor grote zeggenvegetaties (Caricion gracilis) (rbb_mc) 27 cm +mv tot 57 cm -mv Flawet databank GHG Gem. 3 cm +mv 32 cm +mv tot 45 cm -mv NICHE 14 tot -37 cm -mv Dynamiek Het maaiveld mag niet het volledige jaar onder water staan; de vegetatie moet op zijn minst periodiek droogvallen. Overstroming Periodieke inundatie mogelijk Vlaamse met voedselrijk water Natuurtypologie; moerassen

Waterherkomst en grondwaterchemie pH HCO3

EC N-NO3 N-NH4 P-PO4 SO4 Ca Fe

5,9 tot 7,2 10-7400 µmol/l (0,61-452 mg/l) Gem. 272 mg/l Gem. 867 µS/m Gem. 0,48 mg/l Gem. 0,26 mg/l Gem. 0,09 mg/l Gem. 61 mg/l Gem. 116 mg/l Gem. 15 mg/l

Flawet databank B-ware Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet

databank databank databank databank databank databank databank databank

Rietland (rbb_mr) omvat pioniergemeenschappen in zoet tot (zwak) brak, doorgaans stilstaand tot zwak stromend, zwak eutroof tot eutroof water (Vandenbussche et al., 2002). Op zeer eutrofe standplaatsen is de gemeenschap vaak sterk verarmd. De bodem is meestal mineraal of venig en bedekt met een weke sapropeliumlaag 10, waarvan de dikte afhankelijk is van de waterstand. Van zodra overstroming zo goed als beperkt is tot de winter verandert het substraat van een week, slibrijk sapropel in een venige bodem, al of niet sterk veraard, die wel nog bedekt is met een oppervlakkige sapropellaag. Het water is doorgaans niet meer dan 70 cm diep, waarbij Mattenbies-, Ruwe bies- en Kleine lisdoddevegetaties de diepste standplaatsen innemen (gewoonlijk waterdiepte van meer dan 50 cm), terwijl vegetatietypen gedomineerd door Riet, Rietgras en Grote lisdodde gewoonlijk op een waterdiepte van 10 tot 50 cm groeien. “Typische rietlanden” komen voor op standplaatsen die niet meer constant onder water staan tot standplaatsen die ‘s zomers droogvallen en tijdens het winterhalfjaar of in uitzonderlijke omstandigheden overspoeld worden (semi-terrestrische rietlanden).

Humus kan worden ingedeeld naar het ontstaansmilieu. vertraagde afbraakprocessen zijn veel plantenresten nog van zuurstofarme, stilstaande en voedselrijke (eutrofe) organismen en planten, sapropelium (te vergelijken met H2S en methaan ontstaan).

In het aquatische milieu onderscheidt men veen (door de sterk ter herkennen), gytta (een modderige humusvorm op de bodem tot voedselarme (oligotrofe) wateren, met (resten van) microgyttja, maar gevormd onder anaerobe omstandigheden, waarbij

191

Tabel 4-13

Referentiewaarden voor rietmoerassen (Phragmition) (rbb_mr)

Waterdynamiek GLG

GVG GHG

Dynamiek

Overstroming

Gem. 18 cm -mv 3 cm +mv tot 9 7cm -mv 20 tot -10 cm -mv Gem. 4 cm –mv 26 cm +mv tot 13 cm -mv Gem. 10 cm +mv 37 cm +mv tot 9 cm -mv 10 tot -70 cm -mv Droogvallen tijdens de zomer en mogelijk tijdelijk boven maaiveld in de winter Mogelijk periodieke inundatie tijdens winterhalfjaar

Flawet databank NICHE Flawet databank Flawet databank NICHE

Waterherkomst en grondwaterchemie pH HCO3

6,4 tot 7,2 10-7400 µmol/l (0,61-452 mg/l) Gem. 384 mg/l Gem. 864 µS/m Gem. 1,16 mg/l Gem. 0,64 mg/l Gem. 0,04 mg/l Gem. 86 mg/l Gem. 136 mg/l Gem. 8 mg/l

EC N-NO3 N-NH4 P-PO4 SO4 Ca Fe

Flawet databank B-ware Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet Flawet

databank databank databank databank databank databank databank databank

4.3.1.2.4 Referentiewaarden open water Tabel 4-14

Referentiewaarden voor van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition (3150)

Waterdynamiek Regime

Peilschommelingen tijdens het vegetatieseizoen: permanent waterhoudend; stilstaand tot zwak stromend

LSVI

6,5 tot 8,5 < 2 mg/l < 105 µg/l < 200 mg/l

LSVI LSVI LSVI LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie pH N-NO3 P Cl

192

4.3.1.2.5 Venen In het zuidoosten van het studiegebied werden kalktufbronnen gekarteerd, zodat dit habitattype (niet opgenomen in de s-IHD) wel als natuurdoeltype beschouwd mag worden. Tabel 4-15

Referentiewaarden voor kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion) (7220)

Referentiewaarden voor Kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion) (7220)

Waterdynamiek GLG GVG Overstroming

Gem. 0 cm mv 10 cm -mv tot 10 cm +mv Gem. 0 cm mv 10 cm -mv tot 10 cm +mv n.v.t.

LSVI LSVI

Waterherkomst en grondwaterchemie Waterherkomst HCO3 Ca

4.3.2

Lithotroof >110 mg/l >60 mg/l

LSVI LSVI

Ruimtelijke spreiding natuurdoeltypen op basis van GXG

Voorgaande referentiewaarden voor de GXG, maken een ruimtelijke analyse van de natuurdoeltypes mogelijk in zowel de actuele als de historische toestand. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van de referentiewaarden vanuit het NICHE-model (GHG en GLG binnen de range voor de percentielen 25-75, om een voldoende nauwe range van de standplaatsgeschiktheid te bekomen). Tabel 4-16 specificeert de referentiewaarden binnen de percentielgrenzen. Er worden hier enkel waarden gegeven voor vegetatietypen die een 1:1 link kennen met de waarden die in NICHE worden aangewend. In bijlage 7 wordt een ruimere voorspelling gegeven (minimum-maximum range, ook voor 6410_ve, rbb_mc en rbb_mr met de daarbij best aanleunende vegetatietypes in NICHE). Daarnaast wordt in bijlage 7, ook de voorspelling binnen de range voor de percentiel 10-90 gegeven. Enkele opmerkingen bij het gebruik van deze waarden; ▪

De vegetatievoorspelling in Niche gebeurt op basis van de GHG en GLG

▪

De vegetatievoorspelling is in princpe afhankelijk van het bodemtype. Voor onderstaande tabel werden enkel de waarden voorkomend op veengrond uitgesloten. In bijlage 7, waarin ook de spreiding voor de maximale range wordt gegeven, wordt wel rekening gehouden met het specifieke bodemtype. Hier zullen de waarden op zandleem of klei voor sommige vegetatietypes verschillen.

▪

Type 91E0_bron is een bijzonder type en is niet met Niche te berekenen ‘Dit bostype zit dikwijls ingebed in drogere bostypen van het Eiken‐haagbeukenverbond (Carpinion) op hellingen en vormt punt‐ of lijnvormig elementen langs bronnen en bronbeekjes. Bij het gebruik van NICHE zijn deze detailgegevens vaak niet voorhanden en is dit type niet te berekenen.’ Zoals hoger aangegeven worden de types 6410_ve, rbb_mc en rbb_mr enkel bij de ruime voorspellingen in bijlage 7 weergegeven.

193

▪

De aquatische rietvegetaties komen voor in gebieden met constant hoge grondwaterstanden. Een deel van de rietvegetaties komt echter ook voor samen met de standplaatsgeschiktheid van de grote zeggenvegetaties.

Tabel 4-16

Referentiewaarden grondwaterstanden (uitgedrukt in cm onder maaiveld) voor de 25-75 percentielen Code 91E0_veb

GHG GLG p25 p75 p25 p75 (cm -mv) (cm -mv) (cm -mv) (cm -mv)

Vegetatietype Elzen-Olmen-Essenbos

91E0_meso Mesotroof Elzenbroekbos

-1

91E0_eutr

Ruigte-Elzenbroek

-17

6510_hu

Glanshaverhooilanden

177

123

rbb_hc

Dotterbloemgraslanden

-2

6430_hf

Moerasspirearuigten (N2000)

105

Onderstaand worden voor de actuele en de historische toestand voor alle vegetatietypen potentiekaarten voorgesteld die rekening houden met de referentiewaarden zoals gesteld in Tabel 4-16. Deze kaarten geven de locaties weer waarvoor cumulatief (groen) aan de voorwaarden voor GHG (blauw) en GLG (geel) voldaan is. Er dient benadrukt te worden dat dit indicatieve kaarten zijn, die als doelstelling hebben om de ruimtelijke potenties voor de verschillende natuurdoeltypen te vergelijken op basis van enkel de grondwaterstanden. De kaarten hebben niet als finaliteit om de gedetailleerde ruimtelijke contouren van de gewenste vegetatietypes weer te geven (daarvoor dient met diverse abiotische parameters, alsook het gevoerde beheer rekening gehouden te worden). Daarnaast worden uiteraard grondwaterafhankelijk zijn.

enkel

kaarten

gemaakt

voor

natuurdoeltypen

die

Hierna volgt een beknopte bespreking die de verschillen tussen de actuele en historische toestand verklaart. Algemeen zijn de verschillen in potenties uiteraard vooral te situeren in de zone waarin een wijziging van de grondwaterstand optreedt. Om deze reden zijn de potenties in het zuidoostelijk deel van het studiegebied en de zone ten noorden van de E40, nagenoeg gelijk op beide tijdstippen. ▪

Voor alle broekbostypes (91E0) is een sterke achteruitgang van de potenties opmerkelijk in de actuele ten opzichte van de historishe toestand. Zoals reeds duidelijk werd uit de standplaatseigenschappen, is een waterstand die jaarrond boven het maaiveld staat niet geschikt. De volledige centrale, vernatte, zone is hierdoor ongeschikt geworden. Op basis van de GXG zijn de potenties in de actuele toestand voor 91E0_eutr en 91E0_meso het grootst.

194

De spreiding voor de actuele toestand is in belangrijke mate te vergelijken met het effectieve voorkomen op terrein (Figuur 2-7). ▪

De veldrusgraslanden (6410_ve) kenden belangrijke potenties in de centrale komgrond bij de historische grondwaterstanden. In de actuele toestand zijn enkel restzones aan de randen van het studiegebied (buiten de vernatte zone) mogelijk (zie bijlage 7).

▪

De glanshavergraslanden (6510_hu) kennen een kleiner verschil in ruimtelijke spreiding tussen de historische en de actuele toestand, doordat de centrale zone ook in de historische toestand reeds te nat was. De zone parallel aan de Dender kent in de actuele toestand nog potenties.

▪

De potenties voor dotterbloemgraslanden (regionaal belangrijk biotoop) kende in de historische toestand belangrijke potenties in het centrale gebied. In de actuele toestand is deze zone te nat geworden.

▪

De potenties voor moerasspirearuigten (Natura2000) waren slechts beperkt groter in de historische toestand. Ook daar waren in het centrale gebied vroeger de grondwaterstanden reeds te hoog.

▪

Het studiegebied kent, op basis van de grondwaterstanden, zowel in de historische als in de actuele toestand belangrijke potenties voor grote zeggenvegetaties en rietvegetaties. In de actuele toestand is de centrale zone echter te nat voor dit vegetatietype (zie bijlage 7).

▪

De aquatische rietvegetaties tenslotten, kenden in de historische situatie belangrijke potenties op de nattere zones in de komgrond. In de actuele toestand is het centrale gedeelte geschikt door de constant hoge waterstanden (zie bijlage 7).

195

Figuur 4-4

Natuurpotenties 91E0_veb in functie van GXG (range percentiel 25-75).

196

Figuur 4-5

Natuurpotenties 91E0_meso in functie van GXG (range percentiel 25-75).

197

Figuur 4-6

Natuurpotenties 91E0_eutr in functie van GXG (range percentiel 25-75).

198

Figuur 4-7

Natuurpotenties 6510_hu in functie van GXG (range percentiel 25-75).

199

Figuur 4-8

Natuurpotenties rbb_hc in functie van GXG

200

Figuur 4-9

Natuurpotenties 6430_hf en rbb_hf in functie van GXG

201

4.3.3

Knelpunten en potenties gewenste natuurdoeltypen

4.3.3.1 Algemene bevindingen: ▪

De waterstanden zijn jaarrond te hoog (stagenerend oppervlaktewater in het centrale gedeelte kende een enorme uitbreiding de laatste 2 decennia) om de gewenste natuurdoeltypen (in gradiënten van droog naar nat) te ontwikkelen. Er is als gevolg hiervan te weinig dynamiek en doorstroming. Alle vooropgestelde natuurdoeltypen (uitgezonderd 3150) vereisen in mindere of meerdere mate een grondwaterdynamiek; in het vegetatieseizoen moet een zekere bodemaëratie aanwezig zijn, dit is momenteel niet het geval. De hoge grondwaterstanden beperken bovendien de kweldruk in de komgronden, die essentieel is voor de ontwikkeling van bepaalde vegetatietypes zoals Dotterbloemgraslanden. De kwelintensiteiten op de rand van de oeverwal zijn weinig gewijzigd ten opzichte van de historische toestand en nog steeds voldoende hoog.

▪

De slechte waterkwaliteit (hoge nitraat- en fosfaatwaarden) van het instromend oppervlaktewater heeft, in combinatie met het stagneren van dit water, de toegenomen eutrofiëring van het gebied tot gevolg gehad (alsook de instroom van een aantal andere vervuilende parameters zoals Chloor). De sulfwaarden in het gebied waren historisch al hoog.

▪

De grondwaterkenmerken (diepe kwel) zijn goed gebleven (kalk- en lokaal ook ijzerrijk).

Voor de overige hydrochemische parameters worden de knelpunten en potenties per natuurdoeltype besproken. 1. Bossen ▪

▪

Elzen-Olmen-Essenbos (Ulmo-Fraxinetum) (91E0_veb) o

De N-NO3 en P-PO4 waarden zijn beperkt gestegen, maar vallen voor het merendeel van de metingen binnen de amplitude van voorkomen. De N-NH4 waarden zijn gedaald en vallen tevens binnen de amplitude.

De HCO3-waarde is niet gewijzigd ten opzichte van de historische toestand en hoger dan de referentiewaarde.

Vochtige Elzen-Essenbossen (Circaeo-Alnion) (91E0_bron) o

Idem aan 91E0_veb.

Dit habitattype heeft permanent uittredend bronwater nodig, zodat alle zones waar een voldoende kwelintensiteit aanwezig is (actueel in zeker aan de steilrand, maar na herstel mogelijk ook in de komgronden) potenties hebben voor ontwikkeling van dit vegetatietype.

Mesotroof Elzenbroekbos (Carici elongatae-Alnetum) (91E0_meso) o

De pH binnen het studiegebied bevindt zich meestal binnen de amplitude van dit vegetatietype. De HCO3-, EC en Ca-waarden zijn opmerkelijk hoger.

202

▪

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

De Fe-waarden in het grondwater zijn lokaal voldoende hoog (ijzerrijke kwel ter hoogte van de steilrand). Vooral de zuidoostelijke zone wordt gekenmerkt door ijzerrijk grondwater (en kwel), alsook de zone aan de steilrand in het westen van het studiegebied. In de komgrond zijn de Fe-waarden soms te laag voor ontwikkeling van dit vegetatietype.

Ruigte-Elzenbroek (Macrophorbio-alnetum) (91E0_eutr) o

Analoog aan voorgaande 91E0. De grondwaterstand dient echter onder het maaiveld te blijven, zowel in de winter als in de zomer.

De vereiste Fe-waarde voor dit type is volgens de literatuur lager dan 91E0_meso (zie hoger).

Atlantische zuurminnende beukenbossen met Ilex en soms ook Taxus in de ondergroei (Quercion robori-petraeae of Ilici-Fagenion) (9120) o

▪

Potenties op de droogste standplaatsen binnen het studiegebied (zuidoostelijk deel).

Beukenbossen van het type Asperulo-Fagetum (9130) o

Potenties op de droogste standplaatsen binnen het studiegebied (zuidoostelijk deel).

2. Graslanden ▪

▪

Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem ( Molinion caruleae) (6410_ve) o

De HCO3 waarden zijn actueel (en historisch) te hoog voor ontwikkeling van dit type. Enkel ter hoogte van peilbuis 36 werden waarden gemeten die binnen de amplitude vallen. Op deze plaats komt momenteel een alluviaal Essen-Olmenbos voor.

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

De Fe-waarden vallen meestal binnen de grenswaarden, enkel de zuidoostelijke zone met ijzerrijke kwel kent (te) hoge waarden.

Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland, en van de montane en alpiene zones (6430_hf) o

▪

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

Laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis) (6510_hu) o

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken. 203

▪

pH, SO4 en Fe-waarden liggen actueel voor dit habitattype binnen de (theoretische marges).

De bicarbonaat en Ca-waarden zijn over het hele gebied in principe eerder te hoog.

Dotterbloemgraslanden (Calthion palustris) (rbb_hc) o

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

Verspreid in het gebied komt voldoende ijzerrijke kwel voor, deze zone kennen belangrijke potenties voor de ontwikkeling van dit habitattype (actueel bevindt zich hier het enige relict van Dotterbloemgrasland in het zuidwestelijk deel van het gebied).

Moerasspirearuigten (Filipendulion) (rbb_hf) o

Idem aan dotterbloemgraslanden. Bij stopzetten van het beheer voor dotterbloemgraslanden (1 tot 2 keer per jaar maaien), wordt een moerasspirearuigte (Filipendulion) (rbb_hf) bekomen. De standplaatskenmerken van een moerasspirearuigte zijn echter nagenoeg identiek aan deze voor dotterbloemgraslanden. De kensoorten van een moerasspirearuigte zijn echter minder kritisch ten opzichte van de kwaliteit.

3. Moerasvegetaties ▪

▪

Grote zeggenvegetaties (Caricion gracilis) (rbb_mc) o

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

De gemeten hydrochemische parameters in het matig vernatte gedeelte van het gebied (zone die nog een beperkte dynamiek kent), situeren zich nagenoeg volledig binnen de range van de standplaatsgeschiktheid voor dit type. Een te eutrofe toestand zonder enige dynamiek en permanent stagenerend oppervlakte zal dit type doen verdwijnen.

Rietmoerassen (Phragmition) (rbb_mr) o

De N-NO3-, P-PO4- en N-NH4-waarden zijn allemaal lager dan de gemiddelde waarden van de standplaatskenmerken.

Ook dit vegetatietype komt voor in een relatief brede ecologische niche. Dit vegetatietype kende een sterke uitbreiding door de vernatting en daarmee gepaard gaande eutrofiëring van het gebied en actueel situeren de gemeten hydrochemische parameters voor deze natte zone zich dan ook grotendeels binnen de range van standplaatsgeschiktheid.

204

4. Open water ▪

Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition (3150) Er werden geen metingen gedaan van de actueel aanwezige oppervlaktewaters die potentie hebben om te evolueren naar habitattype 3150.

5. Venen ▪

Kalktufbronnen Dit type komt actueel al in een goede staat van instandhouding voor op de steilrand in het zuidoostelijke deel van het studiegebied. Zowel de HCO 3 als de Ca-waarden zijn op deze locatie (en in het volledige studigebied) geschikt, zodat mag aangenomen worden dat de volledige steilrand met kwelintensiteiten potenties heeft voor dit habitattype.

4.3.3.2 Potenties en randvoorwaarden als input voor scenario’s 4.3.3.2.1 Potenties in relatie tot de instandhoudingsdoelstellingen Om te voldoen aan de instandhoudingsdoelstellingen, moeten de oppervlakten van de verschillende natuurdoeltypen zoals vooropgesteld in Tabel 4-2 worden gerealiseerd. In §4.3.1 wordt duidelijk dat vooral dat de (grond-)waterstanden in combinatie met een te eutrofe toestand limiterend zijn voor de realisatie van zowel een aantal soortenrijke graslandtypes, als bepaalde broekbostypes. De actuele hydrologische en hydrochemische situatie van stagenerend oppervlaktewater heeft vooral een uitbreiding van eutroof stagnerend water, rietvegetatie (met voornamelijk Liesgras) en wilgenstruweel bewerkstelligd. De hydrochemische toestand van het grondwater is echter voldoende goed om een herstel/ontwikkeling van soortenrijke graslanden, moerasvegetatie en elzenbroekbossen te bekomen. Voor het realiseren van een aaneengesloten graslanden moeraskern van 30 ha (cfr. Tabel 4-2), zijn de potenties in de Wellemeersen (t.o.v. de Kapellemeersen) het grootst. Figuur 4-10 geeft, op basis van de historische en actuele vegetatie én op basis van de abiotische (hydrologische en hydrochemische) kenmerken van het gebied, de percelen met een belangrijke potentie voor ontwikkelen van een graslanden moeraskern. Er wordt een oppervlakte van ruim 30 ha bereikt. De overige oppervlakte zal (zowel voor de Kapellemeersen) quasi volledig ingevuld moeten worden met elzenbroekbos (91E0).

205

Figuur 4-10

Potenties voor de realisatie van een aangesloten graslanden moeraskern

4.3.3.2.2 Randvoorwaarden Volgende randvoorwaarden zijn relevant bij het ontwikkelen van de scenario’s (onafhankelijk van het ambitieniveau dat wordt nagestreefd), willen de instandhoudingsdoelstellingen gerealiseerd kunnen worden.

Hydrologisch Herstel van de oppervlaktewaterafvoer in het gebied moet leiden tot: ▪

Snellere afvoer van nutriëntenrijk en vervuild oppervlaktewater

▪

Herstel GXG met voldoende dynamiek en verbeterde doorstroming

▪

Herstel kwelintensiteit in de komgronden 206

Hydrochemisch ▪

Een verbeterde kwaliteit van het oppervlaktewater dat in het gebied stroomt is wenselijk, maar grotendeels afhankelijk van externe factoren

Duurzaamheid ▪

De inrichtingsmaatregelen moeten duurzaam zijn, in de zin dat de lokale terreinbeherende instantie (na éénmalige inrichting door VLM) moet kunnen instaan voor het onderhoud ervan

▪

Een gefaseerde inrichting wordt als een mogelijkheid beschouwd (bv. efficiëntie ruiming Rijt monitoren alvorens bijkomende drainage wordt voorzien)

Er wordt aangenomen dat volgende inrichtingsmaatregelen deel kunnen uitmaken van de te bestuderen scenario’s; ▪

Ruimen van de provinciale Rijt (+ zo nodig een oppervlakig grachtenstelsel voorzien)

▪

Voorzien toegankelijkheid (in functie van beheerbaarheid), vooral naar beheermaatregelen in functie van het garanderen van de afwatering (dienstweg langs de Rijt).

▪

Kappen van verboste open vegetaties in functie van habitatherstel (graslanden moerascomplex)

▪

Inrichting begrazingsblokken voor extensieve begrazing

▪

…

207

LUIK 4 – CONCEPTVISIE – ONTWIKKELINGSSCENARIO’S

5.1

Doelstelling

In dit luik worden 2 ontwikkelingsscenario’s, die voldoen aan de randvoorwaarden zoals geschetst in §4.3.3.2.2 in concept uitgewerkt. Het eerste scenario betreft een scenario met een laag ambitieniveau, waarbij enkel de provinciale Rijt onderhouden zal worden, het tweede scenario betreft een scenario met een maximale ontwatering. Na een inhoudelijke beschrijving van de scenario’s (§5.2), wordt hun effect op het studiegebied zowel naar abiotiek als biotiek besproken. Betreffende de abiotiek worden beide scenario’s met het grondwatermodel doorgerekend (§5.3), om de impact op de grondwaterstanden te kennen, mede als input voor de realisatie van de gewenste natuurdoeltypen (§4.3). Op basis van de abiotische kenmerken van de scenario’s, worden potentiekaarten opgemaakt (§5.4.1) en worden realistische wensbeelden van vegetatie voorgesteld (§5.4.2). Uitgangspunt hierbij is het ontwikkelen van en duurzaam instandhouden van de vooropgestelde natuurdoeltypen van de SBZ. Voor de beide scenario’s worden tot slot een overzicht van de noodzakelijke werkzaamheden (zowel eenmalige inrichting als beheer) gemaakt.

5.2

Beschrijving 2 ontwikkelingsscenario’s

5.2.1

Minimaal ambitieniveau - scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’

In het scenario van de onderhouden Provinciale Rijt (Figuur 5-1) worden de inspanningen voor het onderhoud van de waterlopen beperkt tot de waterlopen die op dit moment nog in goede staat zijn. Van de waterlopen die thans werden geïnventariseerd en als watervoerend worden beschouwd in de grondwatermodellering, wordt de bovenloop van de gemeentelijke Rijt als niet voldoende onderhouden beschouwd. De overblijvende waterlopen worden voldoende verbreed en onderhouden met het oog op een stuwpeil van 8.2 mTAW in het centrale deel van de Wellemeersen. De gemiddelde waterstand van de Dender ter hoogte van het de Wellemeersen bedraagt 7.8 mTAW. Gelet op de relatief lage afvoeren van de Provinciale Rijt wordt een opstuwing door middel van een (vispasseerbare) stuw noodzakelijk geacht. Bij de beschouwde afvoeren (enkele 10-tallen liters/s) en de vermoedelijke breedte van de overlaat naar de Dender (2 meter) is de overstortende laag te verwaarlozen. De opgestuwde waterstanden worden onafhankelijk beschouwd van de afvoeren en derhalve onafhankelijk van de seizoenen.

208

Figuur 5-1

5.2.2

Scenario “onderhouden provinciale Rijt”

Maximaal ambitieniveau - scenario ‘Maximale ontwatering’

In het scenario van de maximale ontwatering worden de huidige waterlooptracés behouden en uitgebreid met historische drainagegrachten. De uitbreiding met extra drainagegrachten situeert zich in hoofdzaak in het zuidelijk deel van het projectgebied én met aantakking op de gemeentelijke Rijt (rode lijnen in Figuur 5-9). Het streefpeil in het centrale deel van de Wellemeersen bedraagt 8.0 mTAW. Analoog aan bovenstaand scenario van de ‘onderhouden provinciale Rijt’ wordt een ruiming 209

en opstuwing nodig geacht waardoor geen seizoenale variatie van het waterpeilen in de drainagegrachten wordt beschouwd.

Figuur 5-2

5.2.3

Scenario “maximale ontwatering”

Hydrologische inrichtings- en onderhoudsmaatregelen scenario’s

Voor ieder scenario wordt een overzicht gegeven van de hydrologische maatregelen die deel uitmaken van dit scenario. Er wordt hierbij een onderscheid gemaakt tussen éénmalige inrichtingsmaatregelen en terugkerende onderhoudsmaatregelen (Figuur 5-4 en Figuur 5-7). Deze bespreking vormt tevens 210

de basis voor de beoordeling van beide scenario’s naar duurzaamheid (haalbaarheid) van de scenario’s op vlak van (financiële) inspanningen en technische haalbaarheid. Het toetsen van de scenario’s aan de beoogde natuurdoeltypen gebeurt in §5.4, hier wordt ook kort ingegaan op het vereiste beheer van de scenario’s.

5.2.3.1 Minimaal ambitieniveau - scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ 5.2.3.1.1 Inrichtingsmaatregelen 1.

Inrichten provinciale Rijt

Teneinde een regelmatig onderhoud van de provinciale Rijt mogelijk te maken, wordt een inrichting volgens onderstaand profiel voorgesteld. Een smalle (1 m) en ondiepe (0.50 m) beek krijgt de voorkeur om een iets hogere stroomsnelheid te creëren (en minder aanslibbing). Ecologische gezien biedt een zwakke oeverhelling meer mogelijkheden voor de ontwikkeling ecologische interessante overgangsgebieden. Gezien echter uit de analyse blijkt dat vooral ontbreken van (de mogelijkheid tot) het ruimen van de provinciale Rijt heeft geleid tot achteruitgang van de natuurwaarden in het valleigebied, wordt gekozen voor een 8/4 helling naastliggende dijk die jaarlijks onderhoud mogelijk moet maken.

van het een met

Er worden een plasberm op 8.30 mTAW en een naastliggende dijk op 8,7 mTAW aangelegd, om op die manier de grotere afvoeren te kunnen opvangen en zo het overstromen met vervuild oppervlaktewater in het natuurgebied tot een minimum te beperken. Aan minstens één zijde van de Rijt wordt de dijk breed uitgewerkt (5m) om onderhoud mogelijk te maken. Aan de andere zijde wordt in ieder geval ook een (mogelijk smallere) dijk op 8,7 mTAW voorzien om ook hier een overstroming met water van lage kwaliteit onmogelijk te maken. Gezien de waterbodem vervuild is, dient voorafgaandelijk aan de werken een bestemming voor het sediment gezocht te worden.

211

Figuur 5-3

Indicatief dwarsprofiel provinciale Rijt scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’

212

Plaatsen vispasseerbare stuw

Ter hoogte van de monding van de provinciale Rijt in de Dender wordt een stuw geplaatst die het waterpeil op 8.2 mTAW regelt.

1] Inrichten provinciale Rijt 2] Plaatsen vispasseerbare stuw

213

Figuur 5-4

Inrichtingsmaatregelen scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’

Gezien de provinciale Rijt is aangeduid als een prioritaire waterloop voor vismigratie, dient een vispassage (V-vormige overlaat) voorzien te worden. Gezien de Dender op 7,8 mTAW staat, dient een passage met 4 trappen (10 cm) aangelegd te worden.

Figuur 5-5

Principeschets van een V-vormige overlaat (met verticaal slot) (bron: handboek vismigratie)

5.2.3.1.2 Onderhoudsmaatregelen 1.

Jaarlijkse beheer waterlopen

Om voldoende afvoer te verzekeren moeten de waterlopen en grachten in het studiegebied regelmatig onderhouden worden. Het beheer ervan kan ingedeeld worden in; ▪

Maaien en ruimen (regulier onderhoud)

▪

Herstel- en onderhoudswerken aan de oever

▪

Werken aan de waterloop

Er wordt hierna enkel kort ingegaan op het maaien en ruimen van de waterloop (de overige twee maatregelen zijn als ad hoc-maatregelen in functie van de noden). De mogelijke onderhoudsmaatregelen in functie van het maaien en ruimen van de provinciale Rijt en de overige drainagegrachten worden hierna beschouwd, met indicatie van de effecten voor de Wellemeersen, alsook enkele randvoorwaarden bij uitvoering. Er dient een concreet plan te worden opgemaakt om de hydrologische toestand in het gebied op systematische wijze te beheren.

214

Specifieke maatregel Oppervlakkig Het wegnemen en afvoeren van allerlei ruimen ongewenste materialen en voorwerpen zoals afval, vuil, grove plantenresten, takken, boomstukken,… Slibruimen Het wegnemen en afvoeren van het sediment op de bodem en de taldus van de open waterloopgedeelten, met inbegrip van allerlei ongewenste materialen en voorwerpen die zich in het sediment bevinden. Bij een grondige ruiming gebeurt tegelijkertijd een kruidruiming; de planten worden dan volledig verwijderd, inclusief wortels

Positief effect Wellemeersen ++ Versnelde afvoer

Frequentie 1 x per jaar

Randvoorwaarden -

Versnelde afvoer

Om de 2 jaar

▪ ▪

Afvoer waterbodem met slechte kwaliteit

Verstoring bodemleven

▪ ▪ ▪

▪

Maaien van de talud- en/of oevervegetatie

Het inkorten van de talud- en/of oevervegetatie tot op een gelijkmatige hoogte. Tezelfdertijd worden ongewenste materialen en voorwerpen weggenomen en afgevoerd.

Beheer van oever/waterloopvegetatie is nodig om opstuwing te beperken

Versneld verwijderen van nutriënten uit het natuurgebied.

Maximaal 2 x per jaar

▪

Enkel de sliblaag mag geruimd worden. Aandacht voor nabestemming sediment (vervuilde waterbodem) – enkel sediment op de oevers deponeren indien dit voldoet aan de kwaliteitsvereisten Machinaal onderhoud gebeurt best zo laat mogelijk op het jaar11 Geen vismigratieknelpunten creëren Controlen sediment op vissen en andere fauna en overlevende exemplaren terug in het water brengen Gefaseerde werking geniet vanuit ecologisch oogpunt de voorkeur (indien voldoende afvoer verzekerd blijft) de werkrichting is best tegengesteld aan de stroomrichting, zo werkt men met een maximale helderheidsgraad in het water. De ruige, kruidige vegetatie van een ruige oeverzone blijft in stand door één keer per twee jaar, liefst gefaseerd, te maaien en het maaisel af te voeren. Door gefaseerd te maaien blijven delen van de ruigte beschikbaar voor overwinterende dieren die er voedsel en beschutting vinden. Als het

Als eenvoudige vuistregel geldt: beheer best tussen september en januari. De werken worden immers bij voorkeur uitgevoerd buiten het broed- en paaiseizoen. Algemeen geldt voor: ▪ vegetatie: beheer na bloei en voor zaadzetting = vóór 01/04 of na 01/09. ▪ zoogdieren: beheer vóór 01/04 of na 01/09. ▪ vogels: beheer buiten broedseizoen = vóór 15/03 of na 15/07. ▪ amfibieën: beheer na voortplantingsperiode en voor winterslaap = tussen 01/08 en 01/11. ▪ vissen: beheer na voortplantingsperiode en voor winterrust = tussen 01/09 en 01/12.

215

Specifieke maatregel

Maaien van de bodemvegetatie

Het maaien en wegnemen van de waterplanten.

Positief effect Wellemeersen Wegnemen waterplanten beperkt waterzuiverende functie

Idem aan oevervegetatie

maaien

Frequentie

Randvoorwaarden aandeel aan bloemplanten gering is en de ruigte ‘s zomers eentonig blijft met soorten als brandnetel en pitrus, is een hogere maaifrequentie aan te raden zodat na enkele jaren bloemplanten zich wel kunnen vestigen. ▪ De talud van de oever wordt maximaal 2 keer per jaar (en bij voorkeur manueel gemaaid (best zo laat mogelijk op het jaar, de eerste maaibeurt na 15 juni). Het maaien wordt gespreid in de tijd en ruimte, door een deel van de te maaien oppervlakte (10 à 20%) niet te maaien. Ieder jaar moet op dezelfde plaats op ongeveer hetzelfde tijdstip en met dezelfde frequentie gemaaid worden. Het maaisel dient afgevoerd te worden. ▪ Bij voorkeur manueel maaien (best zo laat mogelijk op het jaar)11, de meest gunstige maaiperiode is september-oktober ▪ Geen vismigratieknelpunten creëren ▪ Vegetatie gedeeltelijk laten staan ▪ Afwisselend linker- en rechterzijde waterloop maaien ▪ Afvoeren maaisel ▪ Controlen maaisel op vissen en andere fauna en overlevende exemplaren terug in het water brengen ▪ Gefaseerde werking geniet vanuit ecologisch oogpunt de voorkeur (indien voldoende afvoer verzekerd blijft) ▪ de werkrichting is best tegengesteld aan de stroomrichting, zo werkt men met een maximale helderheidsgraad in het water.

216

5.2.3.2 Maximaal ambitieniveau - scenario ‘Maximale ontwatering’ 5.2.3.2.1 Inrichtingsmaatregelen 1. Inrichten provinciale Rijt Analoog met §5.2.3.1.1 wordt de provinciale Rijt verbreed ingericht met plasberm en dijken.

217

Figuur 5-6

Indicatief dwarsprofiel provinciale Rijt scenario ‘Maximale ontwatering’

218

2. Plaatsen stuw Ter hoogte van de monding van de provinciale Rijt in de Dender wordt een stuw geplaatst die het waterpeil op 8.0 mTAW regelt. Voor wat betreft de vispasseerbare stuw, dient een passage met 2 trappen (10 cm) aangelegd te worden om het verschil tussen het stuwpeil van 8.00 mTAW en het niveau van de Dender te overbruggen. 3. Aanleggen historisch grachtenstelsel Dit scenario gaat uit van een maximale ontwatering, zodat een nieuw grachtenstelsel wordt aangelegd. De uitbreiding met extra drainagegrachten situeert zich in hoofdzaak in het zuidelijk deel van het projectgebied én met aantakking op de gemeentelijke Rijt (rode lijnen in Figuur 5-9). De ligging van de grachten is gebaseerd op oude kaarten en terreinkennis. Het doel van de grachten is ervoor te zorgen dat regen- en oppervlaktewater sneller worden afgevoerd, opdat de kwelinvloed in dit centrale gebied groter zou kunnen zijn. Indien de bodemkwaliteit dit toelaat kan overwogen worden de uitgegraven grond langs de drainagegracht te leggen om zo een beperkte toegang voor onderhoud te voorzien.

219

1] Inrichten provinciale Rijt 2] Plaatsen vispasseerbare stuw 3] Aanleggen historisch grachtenstelsel

Figuur 5-7

Inrichtingsmaatregelen scenario ‘Maximale ontwatering’

220

5.2.3.2.2 Onderhoudsmaatregelen Zie §5.2.3.1.2.

5.3

Grondwatermodellering 2 ontwikkelingsscenario’s

5.3.1

Minimaal ambitieniveau - scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’

Het vooropgestelde stuwpeil is lager dan het maaiveld in het centrale deel van de Wellemeersen (8.38.4 mTAW). Er wordt vlotte oppervlakkige ontwatering aangenomen. Model-technisch verschilt het scenario ‘onderhouden provinciale Rijt’ t.o.v. de historische toestand 1993/2004 in het verwijderen van de bovenloop van de Gemeentelijke Rijt (rode lijn in Figuur 5-8). Er wordt een vaste waterstand van 8.2 mTAW opgelegd in de waterlopen in het centrale deel van de Wellemeersen, in tegenstelling tot 7.9-8.0-8.1 mTAW in de historische toestand (cf. Figuur 3-66).

Figuur 5-8

Rivierrandvoorwaarden scenario “onderhouden provinciale Rijt”

De berekende grondwaterstanden in het modeldomein van het scenario van de onderhouden provinciale Rijt worden weergeven onder de vorm van gemiddelde grondwaterstanden voor de jaargemiddelde grondwatervoeding (Figuur 5-11), winterse grondwatervoeding (Figuur 5-12) en de situatie tijdens de zomermaanden (Figuur 5-10), de grondwaterdynamiek (winterse – zomerse grondwaterstanden) in Figuur 5-13 en de kwelfluxen (Figuur 5-14). In Figuur 5-15 wordt het verschil in grondwaterstand weergegeven tussen de het scenario van de provinciale onderhouden Rijt en de huidige situatie 2014 en dit voor de verschillende toestanden van de grondwatervoeding. De berekende grondwaterstanden in het scenario zijn vergelijkbaar met de historische situatie 19932004. Met uitzondering van de opgelegde oppervlaktewaterpeilen en het verkorten van de gemeentelijke Rijt zijn de scenario’s vergelijkbaar: ▪

Grondwaterstanden tijdens de zomer tot maaiveld langs het talud en dalend tot 70 cm-mv naar het noordoosten richting Dender.

221

▪

Grondwaterstanden tijdens de winter tot 10 cm boven maaiveld

▪

Een grondwaterdynamiek van 0 m langs de stijlrand tot 80 cm naar het noordoosten tegen de Dender.

▪

De kwelintensiteit van 2e naar bovenste watervoerende laag verschil slechts beperkt (minder dan 0.2 mm/dag) met de overige toestanden.

Daar de grondwaterstanden slechts beperkt verschillen van de historische toestand wordt de impact van het scenario bij voorkeur weergegeven t.o.v. de huidige toestand (Figuur 5-15). Hier wordt de wijziging van de hydrografie duidelijk zichtbaar wanneer de verschilkaart Figuur 5-15 wordt vergeleken met Figuur 3-82. Daar waar in de historische toestand, bij een jaargemiddelde voeding (Figuur 3-82), de drainage van de gemeentelijke Rijt nog duidelijk zichtbaar is rond de as van de waterloop, worden geen waterstandsdalingen gemodelleerd t.o.v. dan huidige toestand met het voorgestelde scenario. De opgelegde waterstanden in het scenario (8.2 mTAW) benaderen de jaargemiddelde grondwaterstanden.

5.3.2

Maximaal ambitieniveau - scenario ‘Maximale ontwatering’

222

Figuur 5-9

Uitbreiding bestaand drainagenetwerk i.k.v. scenario “maximale ontwatering”

De berekende grondwaterstanden in het modeldomein van het scenario van de maximale ontwatering worden weergeven onder de vorm van gemiddelde grondwaterstanden voor de jaargemiddelde grondwatervoeding (Figuur 5-11), winterse grondwatervoeding (Figuur 5-12) en de situatie tijdens de zomermaanden (Figuur 5-10), de grondwaterdynamiek (winterse – zomerse grondwaterstanden) in Figuur 5-13 en de kwelfluxen (Figuur 5-14). Resultaten van dit scenario worden daarnaast voorgesteld aan de hand van de verschilkaarten, respectievelijk met de huidige toestand (Figuur 5-16) en met het scenario van de Provinciale Rijt in Figuur 5-17. Als gevolg van de uitbreiding van de drainagegrachten breidt de zone met een significante grondwaterstandsdaling t.o.v. de huidige toestand zich verder uit naar de talud. Tijdens de zomermaanden is er in het centrale deel een zeer beperkt verschil tussen de historische situatie, het scenario van de onderhouden provinciale Rijt en de maximale ontwatering. De grondwaterstanden tijdens de zomer liggen er onder het drainagepeil van de grachten, hierdoor hebben deze geen impact op de grondwaterstand. Ter hoogte van het talud worden grondwaterstanden tot maaiveld berekend tijdens de zomer. De aanleg van drainagegrachten heeft hier weldegelijk een invloed (zij het beperkt tot 10-20 cm) Tijdens de wintermaanden worden grondwaterstanden berekend tot maaiveld. De hoge grondwatervoeding wordt in hoofdzaak afgevoerd via het oppervlak en in mindere mate door kwel naar het drainagestelsel. Hierdoor heeft het aanleggen van extra grachten slechts een beperkte invloed. Jaargemiddeld worden grondwaterstanden berekend tot net onder het maaiveld. Overschot aan grondwater wordt hier weldegelijk afgevoerd door kwel naar de drainagegrachten. Het aanleggen van

223

de grachten, en het dichte netwerk van drainagegrachten in het centrale deel heeft een verlaging van de grondwaterstanden tot gevolg van 10 cm dan t.o.v. het scenario van de onderhouden provinciale Rijt.

5.3.3

Resultaten grondwatermodellering

224

Figuur 5-10

Grondwaterdiepte zomer (GLG)

225

Figuur 5-11

Jaargemiddelde grondwaterdiepte situatie (GVG)

226

Figuur 5-12

Grondwaterdiepte winter (GHG)

227

Figuur 5-13

Grondwaterdynamiek winter – zomer situatie

228

Figuur 5-14

Kwelflux [mm/dag] jaargemiddelde grondwatervoeding 229

5.3.3.1 Verschilkaarten scenario onderhouden provinciale Rijt versus huidige situatie 2014

Figuur 5-15

Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’ – t.o.v. ‘Huidige situatie’

230

5.3.3.2 Verschilkaarten scenario maximale ontwatering t.o.v. huidige situatie 2014

Figuur 5-16

Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Maximale ontwatering’ – t.o.v. ‘Huidige situatie’

231

5.3.3.3 Verschilkaarten scenario maximale ontwatering t.o.v. onderhouden provinciale Rijt

Figuur 5-17

Daling grondwaterstand (m) jaargemiddeld, zomer en wintertoestand, scenario ‘Maximale ontwatering’ t.o.v. scenario ‘Onderhouden provinciale Rijt’

232

5.4

Toetsen ontwikkelingsscenario’s aan beoogde natuurdoeltypen

5.4.1

Ruimtelijke spreiding natuurdoeltypen op basis van GXG Analoog aan §4.3.2, volgens de referentiewaarden zoals weergegeven in Tabel 4-16, worden de potenties voor de natuurdoeltypen op basis van de zomer- en wintergrondwaterstanden voorspeld. Deze oefening geeft reeds een eerste indicatie van de biotische ontwikkelingsmogelijkheden binnen het studiegebied (ten opzichte van de huidige en de historische toestand). Hierna volgt een beknopte bespreking die enerzijds de verschillen tussen de 2 scenario’s verklaart, maar indien relevant ook toets aan de actuele en historische toestand (zie §4.3.2). ▪

▪

Broekbossen o

De broekbostypes 91E0_meso en 91E0_eutr kennen in beide scenario’s een belangrijke toename van de ruimtelijke potenties, die te vergelijken is met deze in de historische toestand.

De potenties voor 91E0_veb blijven beperkt, gezien de bandbreedte voor de grondwaterstanden van dit vegetatietype.

beperkte

Grasland- en moerasvegetaties o

De veldrusgraslanden (6410_ve) kennen belangrijke potenties in de centrale komgrond bij beide scenario’s, naar analogie met de historische situatie (zie bijlage 7).

De glanshavergraslanden (6510_hu) kwamen historisch al niet voor in het centrale gedeelte, gezien de te hoge grondwaterstanden. De hydrologische scenario’s hebben weinig impact op de ruimtelijke spreiding van dit type.

De dotterbloemgraslanden (rbb_hc) kennen grote potenties in beide scenario’s.

De potenties voor moerasspirearuigten (6430_hf) zijn beperkt, gezien de nauwe range die het Natura2000-waardig habitattype eist. Voor het regionaal belangrijke biotoop zijn de potenties hoger en te vergelijken met deze voor rbb_hc (andere beheervorm).

De potenties voor de grote zeggenvegetaties (rbb_mc) zijn te vergelijken in beide ontwikkelingsscenario’s (zie bijlage 7).

De rietvegetaties (rbb_mr) tenslotte, hebben belangrijke potenties in beide scenario’s. De potenties zijn echter het grootst in scenario 1 ‘Ontwatering provinciale Rijt’, doordat een beperktere ontwatering van het centrale gebied (zodat hogere grondwaterstanden aanwezig zijn) optreedt (zie bijlage 7). Er treedt echter in beide scenario’s een areaalinkrimping op ten opzichte van de huidige toestand. De potenties liggen aan de rand van het gebied en zijn niet langer volledig gebiedsdekkend voor het centrale gebied van de Wellemeersen.

233

234

Figuur 5-18

Natuurpotenties 91E0_veb in functie van GXG (range percentiel 25-75).

235

Figuur 5-19

Natuurpotenties 91E0_meso in functie van GXG (range percentiel 25-75).

236

Figuur 5-20

Natuurpotenties 91E0_eutr in functie van GXG (range percentiel 25-75).

237

Figuur 5-21

Natuurpotenties 6510_hu in functie van GXG (range percentiel 25-75).

238

Figuur 5-22

Natuurpotenties rbb_hc in functie van GXG (range percentiel 25-75).

239

Figuur 5-23

5.4.2

Natuurpotenties 6430_hf en rbb_hf in functie van GXG (range percentiel 25-75).

Mogelijke vegetatietypering Op basis van de input uit de vorige luiken en de vorige paragraaf, geeft onderstaande kaart een mogelijke inrichting van het gebied weer. De verschillen tussen de 2 scenario’s zijn niet in die mate doorslaggevend dat ze aanleiding geven tot een verschillend vegetatiebeeld. Het zal veelal een lokale verschuiving binnen de voorkomende types van 91E0 in het centrale gebied betekenen, naargelang het een iets nattere (scenario 1) of drogere (scenario 2) situatie betreft. Figuur 5-24, Figuur 5-25 en Figuur 5-26 geven een mogelijke ontwikkeling weer (respectievelijk volgens indeling Natura2000, BWK typering en plantengemeenschappen). De oppervlaktes van de verschillende types binnen dit voorstel worden weergegeven in Tabel 5-1. Op iedere kaart worden daarnaast als overlay de contouren van de actuele kartering (kerngebied) en de meest recente BWK (buiten kerngebied) weergegeven. De verschillende habitattypes werden geclusterd volgens hun gesloten/open karakter (Figuur 5-27) en standplaatsgeschiktheid, dit om een overzichtelijke en voldoende flexibele visie te presenteren. Binnen de cluster is, afhankelijk van het gevoerde beheer en overige omgevingsparameters, de realisatie van de verschillende types mogelijk. Tabel 5-1

Oppervlakten vegetatietypen na hydrologische inrichting Type Boshabitat 91E0 9120, 9130 Open habitat 6410_ve, 6430_hf, rbb_hc, rbb_mc, rbb_hf 6120, 6510_hu, rbb_kam rbb_mc, rbb_mr Open water 3150 Totaal

Opp. (ha) 60,30 37,09 23,21 44,48 19,16 19,73 5,60 6,85 6,85 111,64

Een vergelijking van deze oppervlakten met de vooropgestelde doelen vanuit de IHD (Tabel 4-2), geeft aan dat het aandeel open habitat (graslandhabitats en overige habitats in de open sfeer) ruimschoots voldoet aan de vooropgestelde 30 ha (waarvan 13 ha Europese habitattypes en 17 ha regionaal belangrijke biotopen). De bosdoelstelling van 116 ha wordt slechts gedeeltelijk ingevuld, wat betekent dat de overige oppervlakte in de Kapellemeersen zal moeten ingericht worden. Dit komt erop neer dat het volledige gebied van de Kapellemeersen als boshabitat wordt ingericht. Zoals aangehaald zal deze globale balans niet of slecht minimaal beïnvloed worden door de keuze voor een bepaald scenario. Er dient benadrukt te worden dat het een visie betreft die als vertrekbasis voor de concrete inrichting van het gebied dient en uitgaat van een optimale ecologische inrichting. Indien nodig voor het behalen van de IHD, kunnen grotere oppervlakten bebost worden aan de zijde van de Wellemeersen, waarbij een aantal van de open types gerealiseerd worden door

240

‘open plekken in het bos’ te creëren, om als nog de potenties voor de gras- en moeraslandtypes maximaal te realiseren.

Figuur 5-24

Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (Natura 2000) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied)

241

Figuur 5-25

Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (BWK typering) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied)

242

Figuur 5-26

Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (plantengemeenschappen) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied)

243

Figuur 5-27

Mogelijke ontwikkeling vegetatietypes (indeling boshabitats, moeras- en graslandhabitats en open water) na hydrologisch herstel (met aanduiding BWK 2014 in zwart binnen het kerngebied en BWK2 in rood buiten het kerngebied)

244

5.5

Overzicht maatregelen In deze paragraaf wordt per scenario besproken welke maatregelen nodig zijn, welke de fasering is (indien relevant, afhankelijk van de prioriteit). Gezien de kostprijs van de werkzaamheden locatiespecifiek (nat terrein) is, wordt geen financiële raming toegevoegd, maar worden de maatregelen enkel begroot in aantal, oppervlakte, lengte,… om bij een concrete realisatie een financiële raming toe te laten met specifieke eenheidsprijzen. Hierna wordt een overzicht gegeven van de maatregelen, met een inschatting van de maatregelen naar grootte-orde. Niet voor alle acties zijn extra financiële middelen noodzakelijk. Sommige acties kunnen (mede) gerealiseerd worden door het verleggen van de focus bij de overheid en/of de terreinbeherende vereniging. Maatregelen waarvoor een relevante financiële inspanning geleverd zal moeten worden, situeren zich hoofdzakelijk in één van de 3 domeinen; ▪ ▪ ▪

Inrichtingsmaatregelen (zowel hydrologische inrichting als overige maatregelen noodzakelijk voor realisatie van de natuurdoeltypen); Instandhoudingsmaatregelen (zowel van het hydrologische wensbeeld als van de natuurdoeltypen); Verbeteren van de milieukwaliteitskenmerken.

In de volgende paragrafen wordt een gedetailleerd overzicht gemaakt van de relevante kostenposten per scenario. Verbeteren van de milieukwaliteitskenmerken (zoals bijvoorbeeld het verminderen van de vuilvracht op de provinciale Rijt) van het gebied is gerelateerd aan externe inspanningen en wordt niet meegenomen.

5.5.1

Nodige inrichtingsmaatregelen

5.5.1.1 Kostenposten hydrologische maatregelen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de hydrologische inrichtingsmaatregelen die relevant zijn voor de herinrichting van de Wellemeersen. Tabel 5-2

Relevante kostenposten voor hydrologische inrichting van het gebied Lijst maatregelen Kappen van opslag Ontstronken Maaien Herprofileren wateren (ruimen, uitgraven en profileren oevers) Uitgraven van greppels Plaatsen vispasseerbare stuw12

Plaatsen van een stuw wordt in het model geraamd op 8.000 €/stuk. Er werd in de stuurgroep geoordeeld dat deze prijs te hoog is.

245

Daarnaast dienen uiteraard ook studiekosten (eventueel vergunningentraject), kosten voor werfinrichting, kosten voor mogelijke maatregelen in functie van de toegankelijkheid van het gebied (knuppelpaden, banken, overige infrastructuur, afsluitingen,…) bij concrete uitvoering begroot te worden.

5.5.1.2 Kostenposten omvormen vegetatietypes Onderstaande tabel geeft aan welke omvormingen nodig zijn om te komen tot de natuurvisie. ▪

Een arcering in groen geeft aan dat het vegetatietype al behoort tot de juiste landschapsecologische eenheid (bos, graslanden moerashabitat of open water), een kwaliteitsverbetering en/of wijziging van het beheer is mogelijk nodig om de gewenste natuurdoeltypen te bereiken. Deze zones dienen in eerste instantie niet heringericht te worden, zodat er ook geen inrichtingskosten aan verbonden zijn.

▪

Een arcering in rood geeft aan dat het vegetatietype moet omgevormd worden. De kosten hieraan verbonden behoren tot de inrichting van het gebied.

Er wordt nogmaals benadrukt dat het hier om een indicatieve oefening gaat die, in functie van de verfijning van de visie, nog kan wijzigen. Tabel 5-3

Om te vormen oppervlakten om te komen tot de natuurdoeltypen

Actueel habitattype (ha) Grasland- en Boshabitat moerashabitat Open water 6,85 28,73 3,83 3,93 10,02 12,83 0,36 5,07 14,58 0,04 1,58 2,77

14,61 2,20

Natuurdoeltype (ha) 3150 91E0 9120, 9130 6120, 6510_hu, rbb_kam 6410_ve, 6430_hf, rbb_hc, 2,96 rbb_hf 0,63 rbb_mc, rbb_mr

Per type omvorming worden hierna de eenheidskosten besproken (indicatief). Daarnaast is er een belangrijke oppervlakte (ongeveer 7 ha) aan stagnerend water actueel aanwezig in het gebied. Na hydrologische herinrichting van het gebied zal deze zone deels bebost worden, deels een open gras- en moeraslandkarakter krijgen. ▪

Voor het omvormen van deze zones naar broekbos, wordt uitgegaan van een spontaan proces zodat geen kosten in rekening gebracht moeten worden.

▪

Voor het omvormen van deze zones naar gras- en moerasland, wordt aangenomen dat enkel maaien (van rietmoeras, natte ruigten en grote zeggenvegetaties) nodig zal zijn om een goede uitgangssituatie te creëren, waarna onderhoudsbeheer mogelijk is.

Tot slot zijn er nog enkele poelen, veedrinkplaatsen,… In de visie (Figuur 5-24) werden deze ingedeeld bij het betreffende vegetatietype. Enkel het open water met potentie voor het type 3150 werd op de kaart aangeduid. Afhankelijk van de wensen van de inrichters en beheerders kan ervoor gekozen worden deze waterrijke plaatsen te behouden dan wel te

246

verlanden en in te richten als bos- of graslandhabitat. Deze worden dan ook niet meegenomen in het overzicht van de kostenposten.

5.5.2

Overzicht kostenposten per scenario De tabellen geven een overzicht van de kostenposten voor beide scenario’s.

247

Tabel 5-4

Indicatieve raming scenario 1 ‘Ontwateren provinciale Rijt’

Type maatregel

Hoeveelheid

Eenheid Opmerkingen

Kappen van opslag voor inrichting provinciale Reyt

0,58

Lengte is 1159,30m - nieuw profiel heeft een breedte van 11 m, waarvan ongeveer 5 m² per lopende meter te kappen opslag

Maaien voor inrichting provinciale Reyt

0,58

Lengte is 1159,30m - nieuw profiel heeft een breedte van 11 m, waarvan ongeveer 5 m² per lopende meter te maaien

Herprofileren provinciale Reyt (ruimen, uitgraven en profileren oevers)

1680,99

m³

Lengte is 1159,30m - uit te baggeren volume per lopende m is 1,45m³

Herprofileren historisch grachtenstelsel

2511,99

m³

Lengte is 5023,98m - uit te baggeren volume per lopende m is 0,5m³

Plaatsen vispasseerbare stuw Creëren goede uitgangssituatie vegetatietypes Omvormen bos naar open habitat

1,00 9,43

Omvormen grasland en moeras naar bos

16,66

Er wordt aangenomen dat het maaien deels gewoon grasland, deels moeilijk toegankelijk terrein (rietland, natte ruigten, grote zeggenvegetaties) betreft. Er wordt uitgegaan van een spontane bebossing

Omvormen zones met actueel stagnerend water naar bos

Spontane bebossing

Omvormen zones met actueel stagnerend water naar grasland en moeras

7,00

Ruimen waterlopen/grachten (graafmachine)

2191,14

Provinciale Reyt, Wildebeek en langsgrachten E40

Ruimen waterlopen/grachten (handmatig) Creëren goede uitgangssituatie vegetatietypes Oppervlaktes, zie Tabel 5-3

3992,13

Overig grachtenstelsel

Inrichtingsmaatregelen (éénmalig) Hydrologische inrichting

Onderhoudsmaatregelen (jaarlijks) Hydrologisch onderhoud

248

Tabel 5-5

Indicatieve raming scenario 2 ‘Maximale ontwatering’

Type maatregel

Hoeveelheid

Eenheid Opmerkingen

Kappen van opslag voor inrichting provinciale Reyt

0,58

Lengte is 1159,30m - nieuw profiel heeft een breedte van 12 m, waarvan ongeveer 5 m² per lopende meter te kappen opslag

Maaien voor inrichting provinciale Reyt

0,70

Lengte is 1159,30m - nieuw profiel heeft een breedte van 11 m, waarvan ongeveer 6 m² per lopende meter te maaien

Herprofileren provinciale Reyt (ruimen, uitgraven en profileren oevers)

2701,17

m³

Lengte is 1159,30m - uit te baggeren volume per lopende m is 2,33m³

Herprofileren historisch grachtenstelsel

3182,41

m³

Lengte is 6364,82m - uit te baggeren volume per lopende m is 0,5m³

Plaatsen vispasseerbare stuw Creëren goede uitgangssituatie vegetatietypes Omvormen bos naar open habitat

1,00 9,43

Omvormen grasland en moeras naar bos

16,66

Er wordt aangenomen dat het maaien deels gewoon grasland, deels moeilijk toegankelijk terrein (rietland, natte ruigten, grote zeggenvegetaties) betreft. Er wordt uitgegaan van een spontane bebossing

Omvormen zones met actueel stagnerend water naar bos

Spontane bebossing

Omvormen zones met actueel stagnerend water naar grasland en moeras

7,00

Hoeveelheid

Eenheid Opmerkingen

Ruimen waterlopen/grachten (graafmachine)

2191,14

Provinciale Reyt, Wildebeek en langsgrachten E40

Ruimen waterlopen/grachten (handmatig) Creëren goede uitgangssituatie vegetatietypes Oppervlaktes, zie Tabel 5-3

5332,98

Overig grachtenstelsel

Inrichtingsmaatregelen (éénmalig) Hydrologische inrichting

Onderhoudsmaatregelen (jaarlijks) Type maatregel Hydrologisch onderhoud

249

REFERENTIES

Abiotiekdatabestand B-WARE BV & De Becker et al. (2004) Batelaan, O. and De Smedt, F., (2001) WetSpass: a flexible, GIS based, distributed recharge methodology for regional groundwater modelling. In: Gehrels, H., Peters, J., Hoehn, E., Jensen, K., Leibundgut, C., Griffioen, J., Webb, B. Zaadnoordijk, W-J. (Editors), Impact of Human Activity on Groundwater Dynamics. Publ. 269, IAHS, Wallingford, pp. 11-17 Bobbink, R., Hart, M., van Kempen M., Smolders, F. en Roelofs, J. (2007). Grondwaterkwaliteitsaspecten bij vernatting van verdroogde natte natuurparels in Noord-Brabant. BWARE Reserach Centre BV, Nijmegen. 116 pages. Rapport nummer 2007.15 Callebaut J., De Bie E., De Becker P. & Huybrechts W. (2007). NICHE Vlaanderen. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, 2007(3). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek: Brussel. 252 p. Cornelis J., Hermy M., De Keersmaeker L. & Vandekerkhove K. (2007) - Bosplantengemeenschappen in Vlaanderen: een typologie van bossen op basis van de kruidachtige vegetatie. Rapport INBO.R.2007.01. Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek en K.U.Leuven, Afdeling Bos, Natuur en Landschap i.o.v. de Vlaamse overheid, Agentschap voor Natuur en Bos, Brussel. 200 pp. De Geyter, G.G., eindredactie (1999) Toelichtingen bij de nieuwe geologische kaart van België, Vlaams Gewest, Kaartblad 30: Geraardsbergen, BGD/ANRE, Brussel, 61p. De Keersmaeker, L., Cornelis, J., en Baeten L. (2010), Oudbosplanten in Vlaanderen, BOSREVUE. p.17-21Decleer, K. (Ed.) (2007). Europees beschermde natuur in Vlaanderen en het Belgisch deel van de Noordzee: habitattypen: dieren plantensoorten. Mededelingen van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, 2007(1). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek: Brussel. ISBN 978-90-403-0267-1. 584 pp. Digitale versie Kleurenorthofoto's Eurosense schaal 1/10.000 uitgave 1988-1990 (OC GIS-Vlaanderen 1998). DOV (2014). Grondwatervergunningen. Geraadpleegd op 20 april 2014, op http://dov.vlaanderen.be. Ertsen, D., P. de Louw & J. Buma (2005) OGOR Natuur in Noord-Brabant. Hydrologische randvoorwaarden voor Brabantse natuudoeltypen. Provincie Noord-Brabant, Den bosch. Herr C., De Bie E., Corluy J., De Becker P., Wouters J., Hens M. (2012). Analyse van de actuele milieudruk op de aanwezige habitattypen in de Vlaamse Habitatrichtlijngebieden. Grond- en oppervlaktewaterkwaliteit, atmosferische stikstofdepositie en grondwaterstanden. Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. INBO.R.2012.3. 154 p. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. AMINAL, Afdeling Water (2005). Vismigratie - Een handboek voor herstel in Vlaanderen en Nederland. Orthofoto's, middenschalig, kleur, provincie Oost-Vlaanderen, VLM/OC en provincie Oost-Vlaanderen, opname 2002 (GIS-Vlaanderen) Orthofoto’s, middenschalig, kleur, provicie Oost-Vlaanderen, opname 2006 (AGIV-product)

250

Orthofoto's, middenschalig, kleur, provincie Oost-Vlaanderen, opname 2009, gegeneraliseerd (AGIVproduct) Orthofoto's, middenschalig, kleur, provincie Oost-Vlaanderen - Zuid, opname 2012 Harbaugh, A.W. & McDonald, M.G. (1996) User’s documentation for MODFLOW-96, an update to the U.S. Geological Survey modular finite-difference ground-water flow model. Open-File Report 96-485: 56 pp., USGS, Reston, Virginia. Herr C., De Becker P., Hens M. (2011). Ecohydrologisch en bodemkundig onderzoek i.f.v. herstelmaatregelen aan Achelse Kluis. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2011 (6). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. Huybrechts W., De Becker P., Callebaut J. & De Bie E. (2009). Database Flanders Wetland Sites (FlaWet1.0) Manual. Intern Rapport INBO.IR.2009.1, Instituut voor Natuur & Bosonderzoek, Brussel. Lambinon, J.; De Langhe, J.E.; Delvosalle, L.; Duvigneaud, J. (1998) - Flora van België, het groothertogdom Luxemburg, noord-Frankrijk en de aangrenzende gebieden (Pteri dofyten en Spermofofyten). 3rd ed.. Nationale Plantentuin van België: Meise. ISBN 90-72619-23-4. 1092 pp. Maréchal, R. (1992) De Geologische Structuur, In: Denis, J. (red.) (1992), Geografie van België, Gemeentekrediet, Brussel, pp. 38-86. Stortelder A.H.F., Schaminée J.H.J. & Hommel P.W.F.M. (1999) - De vegetatie van Nederland. Deel 5: Plantengemeenschappen van ruigten, struwelen en bossen. Opulus Press, Uppsala/Leiden. 376 pp. T’jollyn, F., Bosch, H., Demolder, H., De Saeger, S., Leyssen, A., Thomaes, A., Wouters, J., Paelinckx, D. & Hoffmann, M. (2009). Criteria voor de beoordeling van de lokale staat van instandhouding van de NATURA 2000-habitattypen, versie 2.0. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2009 (46). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. Uitdewilligen, D., Van Eylen, I., & Lermytte, J. (2005). Ontwikkelen van regionale modellen ten behoeve van het Vlaams Grondwater Model (VGM) in GMS/MODFLOW – Centraal Vlaams Model Noord, deelrapport 1: Basisgegevens en conceptueel model, studie in het kader van de opdracht: Opbouw van het Vlaams Grondwater Model (VGM) en de gegevensinvoer in Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV), Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Leefmilieu en Infrastructuur, Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer, Afdeling Water. van der Meijden, R.( 2005) - Heukels' Flora van Nederland, 23e druk. Wolters-Noordhoff Groningen/Houten, The Netherlands.: 1-685.

bv,

Van Landuyt, W., Hoste, I., Vanhecke, L., Van den Bremt, P., Vercruysse, W. & De Beer, D. (2006) Atlas van de flora van Vlaanderen en het Brussels Gewest, Instituut voor Natuur en Bos Onderzoek, Nationale Plantentuin van België & Flo.Wer, Brussel. Van Landuyt, W., Vanhecke, L. & Hoste, I. (2006). Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In : Van Landuyt W. et al. Atlas van de Flora van Vlaanderen en het Brussels Gewest. INBO en Nationale Plantentuin van België, Brussel. Van Schandevyl, 2010, Libellen in de Wellemeersen, Een gedocumenteerd verslag over een libellenobservatie in de periode van 1996 tot en met 2007, in een natuurreservaat langs de Dender, Natuurpunt

251

Vlaamse Natuurtypologie: https://www.inbo.be/nl/naar-een-natuurtypologie-voor-vlaanderen VMM (2008). Grondwater in Vlaanderen: het Centraal Vlaams Systeem. Vlaamse Milieumaatschappij. Aalst. 111 p

252

BIJLAGEN Bijlage 1.

Kaartenbundel Wellemeersen: luik biotiek

Bijlage 2.

Tabellen vegetatieopnamen

Bijlage 3.

Overzicht permanente kwadraten (PQ’s)

Bijlage 4.

Beschrijving van de gekarteerde vegetaties

Bijlage 5.

Inventaris waterlopen

Bijlage 6.

Staalnameschema grond- en oppervlaktewater

Bijlage 7.

Ruimtelijke spreiding natuurdoeltypen

253

BIJLAGE 1. KAARTENBUNDEL WELLEMEERSEN: LUIK BIOTIEK LIJST VAN FIGUREN Figuur 1

Detailkaart Kerngebied Biotiek ......................................................................................5

Figuur 2

Vegetatiepolygonen van de in 1990 en 1991 uitgevoerde vegetatiekarteringen. ..............6

Figuur 3

Overzicht onderzoeksgebied met weergave van meest recente luchtfoto’s (2012) en de laatste BWK (versie 2.2) i.k.v. uitgevoerde vegetatiekarteringen ...........................7

Figuur 4

Detailkaart Kerngebied Biotiek ......................................................................................8

Figuur 5

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 1 (rond 1990) .....................................................9

Figuur 6

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 2.2 (rond 2000-2002) ........................................ 10

Figuur 7

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 2014 (kartering ikv dit project) ........................... 11

Figuur 8

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .............................................................................................. 12

Figuur 9

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .............................................................................................. 13

Figuur 10

Vergelijkingskaarten van aantal rode lijstsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 14

Figuur 11

Vergelijkingskaarten van aantal rode lijstsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 15

Figuur 12

Vergelijkingskaarten van positieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 16

Figuur 13

Vergelijkingskaarten van positieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 17

Figuur 14

Vergelijkingskaarten van negatieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 18

Figuur 15

Vergelijkingskaarten van negatieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 19

Figuur 16

Vergelijkingskaarten van hydrofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .......................................................................................................... 20

Figuur 17

Vergelijkingskaarten van hydrofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .......................................................................................................... 21

Figuur 18

Vergelijkingskaarten van obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .............................................................................................. 22 1

Figuur 19

Vergelijkingskaarten van obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .............................................................................................. 23

Figuur 20

Vergelijkingskaarten van natte obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 24

Figuur 21

Vergelijkingskaarten van natte obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 25

Figuur 22

Vergelijkingskaarten van som obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 26

Figuur 23

Vergelijkingskaarten van som obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 27

Figuur 24

Vergelijkingskaarten van kalk - afreatofuten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .............................................................................................. 28

Figuur 25

Vergelijkingskaarten van kalk - afreatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .............................................................................................. 29

Figuur 26

Vergelijkingskaarten van oud bos indicatoren in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .............................................................................................. 30

Figuur 27

Vergelijkingskaarten van oud bos indicatoren in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .............................................................................................. 31

Figuur 28

Vergelijkingskaarten van indicatoren bron en bronbeek in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 32

Figuur 29

Vergelijkingskaarten van indicatoren bron en bronbeek in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 33

Figuur 30

Vergelijkingskaarten van indicatoren elzenbroekbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 34

Figuur 31

Vergelijkingskaarten van indicatoren elzenbroekbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 35

Figuur 32

Vergelijkingskaarten van indicatoren voedselrijk eiken beukenbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ............................................................. 36

Figuur 33

Vergelijkingskaarten van indicatoren voedselrijk eiken beukenbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ............................................................. 37

Figuur 34

Vergelijkingskaarten van indicatoren dotterbloemgrasland in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 38

Figuur 35

Vergelijkingskaarten van indicatoren dotterbloemgrasland in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 39

Figuur 36

Vergelijkingskaarten van indicatoren kleine zeggenvegetaties in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 .................................................................... 40

Figuur 37

Vergelijkingskaarten van indicatoren kleine zeggenvegetaties in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 .................................................................... 41

Figuur 38

Vergelijkingskaarten van indicatoren glanshavergraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 42

Figuur 39

Vergelijkingskaarten van indicatoren glanshavergraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 43

Figuur 40

Vergelijkingskaarten van indicatoren zilverschoongraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 44

Figuur 41

Vergelijkingskaarten van indicatoren zilverschoongraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 45

Figuur 42

Vergelijkingskaarten van indicatoren droge graslanden op zandgrond in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ............................................... 46

Figuur 43

Vergelijkingskaarten van indicatoren droge graslanden op zandgrond in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ............................................... 47

Figuur 44

Vergelijkingskaarten van indicatoren dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 48

Figuur 45

Vergelijkingskaarten van indicatoren dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 49

Figuur 46

Vergelijkingskaarten van indicatoren eendekroosklasse – eutroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ............................................... 50

Figuur 47

Vergelijkingskaarten van indicatoren eendekroosklasse – eutroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ............................................... 51

Figuur 48

Vergelijkingskaarten van indicatoren fonteinkruidklasse – mesotroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ............................................... 52

Figuur 49

Vergelijkingskaarten van indicatoren fonteinkruidklasse – mesotroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ............................................... 53

Figuur 50

Vergelijkingskaarten van indicatoren natte strooiselruigte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 54

Figuur 51

Vergelijkingskaarten van indicatoren natte strooiselruigte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 55

Figuur 52

Vergelijkingskaarten van indicatoren nitrofiele zomen in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 56

Figuur 53

Vergelijkingskaarten van indicatoren nitrofiele zomen in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 57

Figuur 54

Vergelijkingskaarten van indicatoren rietklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 58 3

Figuur 55

Vergelijkingskaarten van indicatoren rietklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 59

Figuur 56

Vergelijkingskaarten van indicatoren tandzaadklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 60

Figuur 57

Vergelijkingskaarten van indicatoren tandzaadklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 61

Figuur 58

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde licht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 62

Figuur 59

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde licht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 63

Figuur 60

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde stikstofgehalte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 64

Figuur 61

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde stikstofgehalte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 65

Figuur 62

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde vocht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 66

Figuur 63

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde vocht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 67

Figuur 64

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde zuurtegraad in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990 ........................................................................ 68

Figuur 65

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde zuurtegraad in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014 ........................................................................ 69

Figuur 1

100

200

300

400

500 Meter

Detailkaart Kerngebied Biotiek

Figuur 2

100

200

300

400

500 Meter

Vegetatiepolygonen van de in 1990 en 1991 uitgevoerde vegetatiekarteringen

Figuur 3

100

200

300

400

500 Meter

Overzicht onderzoeksgebied met weergave van meest recente luchtfoto’s (2012) en de laatste BWK (versie 2.2) i.k.v. uitgevoerde vegetatiekarteringen

Figuur 4

100

200

300

400

500 Meter

Detailkaart Kerngebied Biotiek

Figuur 5

100

200

300

400

500 Meter

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 1 (rond 1990)

Figuur 6

100

200

300

400

500 Meter

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 2.2 (rond 2000-2002)

Figuur 7

100

200

300

400

500 Meter

Detailkaart Wellemeersen BWK versie 2014 (kartering ikv dit project)

Figuur 8

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 9

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van de soortenrijkdom in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 10

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van aantal rode lijstsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 11

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van aantal rode lijstsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 12

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van positieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 13

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van positieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 14

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van negatieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 15

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van negatieve aandachtsoorten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 16

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van hydrofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 17

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van hydrofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 18

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 19

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 20

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van natte obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 21

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van natte obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 22

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van som obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 23

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van som obligate freatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 24

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van kalk - afreatofuten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 25

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van kalk - afreatofyten in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 26

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van oud bos indicatoren in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 27

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van oud bos indicatoren in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 28

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren bron en bronbeek in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 29

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren bron en bronbeek in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 30

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren elzenbroekbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 31

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren elzenbroekbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 32

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren voedselrijk eiken beukenbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 33

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren voedselrijk eiken beukenbos in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 34

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren dotterbloemgrasland in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 35

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren dotterbloemgrasland in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 36

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren kleine zeggenvegetaties in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 37

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren kleine zeggenvegetaties in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 38

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren glanshavergraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 39

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren glanshavergraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 40

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren zilverschoongraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 41

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren zilverschoongraslanden in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 42

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren droge graslanden op zandgrond in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 43

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren droge graslanden op zandgrond in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 44

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 45

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren dwergbiezenklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 46

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren eendekroosklasse – eutroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 47

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren eendekroosklasse – eutroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 48

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren fonteinkruidklasse – mesotroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 49

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren fonteinkruidklasse – mesotroof water in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 50

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren natte strooiselruigte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 51

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren natte strooiselruigte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 52

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren nitrofiele zomen in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 53

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren nitrofiele zomen in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 54

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren rietklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 55

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren rietklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 56

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren tandzaadklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 57

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van indicatoren tandzaadklasse in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 58

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde licht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 59

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde licht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 60

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde stikstofgehalte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 61

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde stikstofgehalte in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 62

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde vocht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 63

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde vocht in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

Figuur 64

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde zuurtegraad in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 1990

Figuur 65

100

200

300

400

500 Meter

Vergelijkingskaarten van Ellenbergwaarde zuurtegraad in de kernzone van de Wellemeersen voor de Kartering 2014

BIJLAGE 2. TABELLEN VEGETATIEOPNAMEN LIJST VAN TABELLEN Tabel 1

Karteringseenheden Opname 2014 met weergave van BWK-code, aantal waargenomen soorten, aantal Rode lijstsoorten, Aandachtssoorten, ingeschatte ecologische waarde, Vegetatietype van Nederland, ruw vegetatietype, Vlaams vegetatietype en Europees habitattype .........................................................................3

Tabel 2

Karteringseenheden Opname 1990 met weergave van BWK-code gegeven aan zone tijdens kartering BWK1, de geïnterpreteerde BWK uit de vegetatieopnamen van 1990, de geïnterpreteerde eenheid 1 uit de geïnterpreteerde bwk 1990 en bwk1, Vegetatietype van Nederland, ruw vegetatietype, Vlaams vegetatietype en Europees habitattype ................................................................................................. 13

Tabel 3

Specifieke eigenschappen, indicatorwaarde en vegetatietype van alle in 2014 en/of 1990 gekarteerde soorten .......................................................................................... 24

Tabel 4

Lijst van de Rode-Lijstsoorten (Van Landuyt et al. 2006) waargenomen in de karteringsperiodes van 2014 en/of 1990 en de vegetatiegemeenschap waarbinnen ze thuishoren (ASSOCIA) ........................................................................................... 87

Tabel 5

Lijst van de positieve aandachtsoorten (T:TRUE = WAAR) waargenomen in de karteringsperiodes van 2014 en/of 1990 en de vegetatiegemeenschap waarbinnen ze thuishoren ............................................................................................................ 90

Tabel 6

Lijst van de negatieve aandachtsoorten (T:TRUE = WAAR) waargenomen in de karteringsperiodes van 2014 en/of 1990 en de vegetatiegemeenschap waarbinnen ze thuishoren ............................................................................................................ 99

Tabel 7

Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsooten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 2014 ........................................................................................... 100

Tabel 8

Totaaltabel met soortaantal, Freatofyten, abundantie van indicatorklassen, aandachtsooten en Ellenbergwaarden voor alle karteringseenheden van vegetatiekartering 1990. .......................................................................................... 111

Tabel 9

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Hydrofyten en Freatofyten ............................................................................................................. 121

Tabel 10

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Oudbossoorten ........................................................................................................... 133

Tabel 11

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Bron- en bronbeekindicatoren ........................................................................................... 135

Tabel 12

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige Elzenbroekbosindicatoren ................................................................................... 136

Tabel 13

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke bodem .................................................... 138 1

Tabel 14

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren dotterbloemgraslanden ....................................................................................... 146

Tabel 15

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Kleine zeggenvegetaties ..................................................................................... 151

Tabel 16

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Glanshavergraslanden ......................................................................................... 153

Tabel 17

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Zilverschoongraslanden ...................................................................................... 160

Tabel 18

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Droge graslanden op zandbodem ....................................................................... 163

Tabel 19

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren van de Eendenkroosklasse (Eutroof water) .............................................................. 166

Tabel 20

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Fonteinkruidklasse (Mesotroof water) ............................................................... 168

Tabel 21

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren van Natte strooiselruigten ......................................................................................... 170

Tabel 22

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor Nitrofiele zomen .................................................................................................. 173

Tabel 23

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor de Rietklasse ........................................................................................................ 175

Tabel 24

Lijst van de tijdens de Kartering van 1990 en/of 2014 aanwezige indicatoren voor de Tandzaadklasse ............................................................................................... 179

Tabel 25

Overzicht van de dominante, abundante en frequente soorten in opnames van 2014 en 1976 .......................................................................................................... 181

Tabel 26

Aangepaste LSVI projectgebied ................................................................................ 182

Tabel 25

Lijst Permanente kwadraten ..................................................................................... 183

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

BWK

Aantal soorten

Inventarisatie_eenheid

Tabel 1

Vn (85) + Hfc (15)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Va (70) + Qa (30)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Lhb (90) + Mc (10)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Va (95) + Kalktufbron (5)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Qa (85) + Va (10) + Hf (5)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Va (50) + Qa (50)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 11

Va (80) + Vm (20)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Vm (90) + Ae (10)

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

Vm (80) + Lhb/Mc (20)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Vn (70) + Lh/Mc (30)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Vm (95) + Ae-(5)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Vm (90) + Sf (10)

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

Lh/Hf (60) + Lh/Mc (30) + Lh/Mr(10)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Vm (60) + Hfb (25) + Mcb (15)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

91E0

Lh/Hf (60) + Lh/Mc (30) + Lh/Mr- (10)

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hf (85) + Mr- (15)

32AA01C Valeriano-

ruigte

Associatie van Moerasspirea en

6430

Valeriaan

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid

Vegetatietype Nederland Filipenduletum symphytetosum

Mc (70) + Mr- (30)

08BC01 Caricetum ripariae

Moerassen

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

Ae-

01RG01 RG Lemna minor[Lemnetea minoris]

open water

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

39AA02A Carici elongataeAlnetum typicum

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

Lh/Mc

39AA02A Carici elongataeAlnetum typicum

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

Vm (60) + Vn (40)

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

91E0

Lh/Mr (50) + Lh/Mc (30) + Vm (20)

38AA02A Irido-Salicetum menthetosum

broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers

91E0

Hp*

31CA03A Tanaceto-Artemisietum agrostietosum

ruigte

Glanshaververbond - associatie van Bijvoet en boerenwormkruid

6430

37AB01A Pruno-Crataegetum typicum

struwelen en mantels

Asssociatie van sleedoorn en Meidoorn

6430

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 31

Hp* + Kb

31CA01B Echio-Melilotetum typicum

pioniermilieu

Klasse van de ruderale gemeenschappen met tredplanten

37AB01A Pruno-Crataegetum typicum

struwelen en mantels

Asssociatie van sleedoorn en Meidoorn

Hp*

16AB05 Scirpetum sylvatici

ruigte

Rompgemeenschap van Bosbies (Calthion / Filipendulion)

6430

Vn + Lhb

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hp* (85) + Hr (15)

32AA01C ValerianoFilipenduletum symphytetosum

ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

6430

Vn (85) + Hr (15)

33AA05B Urtico-Aegopodietum alliarietosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-zonder-look

91E0

Lhb + Hr

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hp* + Hf- + Hj

32AA01B ValerianoFilipenduletum holcetosum

ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

Vn (50) + Hfb (25) + Hrb (25)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Va (35) + Lhb/Hf (30) + Lhb/Hc (20) + Lhb/Hc (15)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hp (90) + Hrb (10)

16RG02 RG Holcus lanatusLychnis flos-cuculi-[Molinietalia]

graslanden

RG Gestreepte witbol(Glanshaververbond)

33AA05A Urtico-Aegopodietum alliarietosum

RG Gestreepte witbol(Glanshaververbond)

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-zonder-look

16RG01 RG Holcus lanatus-Lolium perenne-[MolinioArrhenatheretea] graslanden

16RG04 RG Juncus effusus[Molinietalia/Lolio-Potentillion]

ruigte

Rompgemeenschap van Pitrus

33AA05B Urtico-Aegopodietum holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-zonder-look

Kl (50) + Hu- (20) + Hr(15) + Sz(15)

18AA02 Hieracio-Holcetum mollis

graslanden

Glanshaververbond

Hr (80) + Hf (10) + Hfc (5) + Mru (5)

33AA05B Urtico-Aegopodietum holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-zonder-look

21AB01 Asplenietum rutomurario-trichomanis

Lsb (80) + Sz (20)

43AA05 Pruno-Fraxinetum

16RG01 RG Holcus lanatus-Lolium perenne-[MolinioArrhenatheretea] graslanden

RG Gestreepte witbol[Arrhenatheretalia]

39AA02B Carici elongataeAlnetum cardaminetosum

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

Hp (90) + Hp* (10)

Hj + Hp* + Hc

Se (60) + Hr (40)

Hx (90) + Hp (10)

Vm (70) + Ae- (30)

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 42

Niet van toepassing broekbos

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid

amarae

Hj (80) + Ae- (20)

Mc (90) + Sf (10)

Mr° (40) + Mc (30) + Ae- (25) + Vm (5)

16RG04 RG Juncus effusus[Molinietalia/Lolio-Potentillion]

ruigte

Rompgemeenschap van Pitrus

01AA01A Wolffio-Lemnetum typicum

Moerassen

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

91E0

16AB06 Angelico-Cirsietum oleracei

ruigte

Natte ruigten van het Moerasspireaverbond

6430

38AA02A Irido-Salicetum menthetosum

Moerassen

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

6430

29AA01 Polygono-Bidentetum

pioniermilieu

Voedselminnende pioniersgemeenschappen met waterpeper

32AA01C ValerianoFilipenduletum symphytetosum

ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

37AB01A Pruno-Crataegetum typicum

Asssociatie van sleedoorn en Meidoorn

21AB02 Filici-Saginetum

Niet van toepassing

Mc (80) + Hj (20)

Mc (30) + Hr (30) + Hr° (20) + Vm (20)

Mr° (70) + Hf (30)

Vr (40) + Hp (20) + Hr (20) + Vn (20)

Mc (50) + Mr° (45) + Sf (5)

Mc (90) + Mr° (10)

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 60

pioniermilieu

Voedselminnende pioniersgemeenschappen met waterpeper

6430

29AA01 Polygono-Bidentetum

08BC02A Caricetum gracilis typicum

Moerassen

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

32AA01C ValerianoFilipenduletum symphytetosum

ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

91E0

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

32AA01C ValerianoFilipenduletum symphytetosum

ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

6430

38AA03D Cardamino amaraeSalicetum inops

broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers

Moerassen

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

08BC01 Caricetum ripariae

Ae-

08BC01 Caricetum ripariae

Moerassen

Grote zeggengemeenschappen met Scherpe zegge (Carex acuta) en oeverzegge (Carex riparia)

Lsb

43AA05 Pruno-Fraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

6430

91E0

33AA05B Urtico-Aegopodietum holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen - zevenbladassociatie

16AB05 Scirpetum sylvatici

ruigte

Rompgemeenschap van Bosbies (Calthion / Filipendulion)

08RG08 RG Carex acutiformis[Phragmitetalia]

Moerassen

Rietmoerassen

32RG01 RG Eupatorium cannabinum-[ConvolvuloFilipenduletea]

ruigte

Natte ruigten van het moerasspireaverbond

Hu ( 70) + Hr (30)

Hf (30) + Hr (25) + Sz (25) + Mc (20)

Ae- (90) + Mc (10)

Hr (60) + Mr (20) + Ur (10) + Gml (10)

Ae-

01RG01 RG Lemna minor[Lemnetea minoris]

open water

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Ae-

01RG01 RG Lemna minor[Lemnetea minoris]

open water

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Mrb

32AA01C ValerianoFilipenduletum symphytetosum

Moerassen

Rietmoerassen

Ae-

08AA02 Polygono-Veronicetum anagallidis-aquaticae

pioniermilieu

Associatiatie van Blauwe waterereprijs en waterpeper

Kn+

05CA01 Callitricho-Hottonietum

open water

Waterviolier-Kranswier ionenrijk type

Ae+

01RG01 RG Lemna minor[Lemnetea minoris]

open water

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

Inventarisatie_eenheid

BWK

Ae+

01RG01 RG Lemna minor[Lemnetea minoris]

open water

Kroos-schedefonteinkruid ionenrijk watertype

pioniermilieu

Voedselminnende pioniersgemeenschappen met waterpeper

Kn-

28RG01 RG Gnaphalium uliginosum-[IsoetoNanojuncetea/Bidentetea tripartitae]

Ae-

38AA03D Cardamino amaraeSalicetum inops

broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers

Ae+

08BA02A Cicuto-Caricetum typicum

Moerassen

Rietmoerassen

Ae-

21RG02 RG Cymbalaria muralis[Tortulo-Cymbalarietalia]

Moerassen

Rietmoerassen

Hfb (70) + Mrb (30)

43AA04 Carici remotaeFraxinetum

broekbos

Essen-elzenbos met goudveil en reuzenpaardenstaart

16RG01 RG Holcus lanatus-Lolium perenne-[MolinioArrhenatheretea] graslanden

Hr + Mrb

32BA02A Soncho-Epilobietum typicum

Moerassen

Rietmoerassen

Hr(60) + Mcb (25) + Hfb (15)

38AA02B Irido-Salicetum alopecuretosum pratensis

Moerassen

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers

RG Gestreepte witbol[Arrhenatheretalia]

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 79

91E0

6430

Ae+

Sf(75) + Ae- (25)

Hp*

05CA01 Callitricho-Hottonietum

open water

Waterviolier-Kranswier ionenrijk type

akker

Niet van toepassing

39AA02C Carici elongataeAlnetum ribetosum nigri

broekbos

Elzenbroekbos met Pluimzegge en moerasvaren

16RG04 RG Juncus effusus[Molinietalia/Lolio-Potentillion]

ruigte

Rompgemeenschap van Pitrus

Europees habitat

Vlaamse vegetatietypologie

Vegetatietype Nederland

Ecologische waarde

Aandachtssoorten

Aantal Rode Lijstsoorten

Aantal soorten

BWK

Inventarisatie_eenheid 89

91E0

Tabel 2

Kolom 1:

Karteringseenheid volgens de plantenwerkgroep Wellemeersen

Kolom 2:

Richtdatum van de kartering volgens de plantenwerkgroep Wellemeersen (1990). De inventarisaties zijn gebeurd over 2 jaren nl. 1990 en 1991. Inventarisaties zijn telkens afgerond in mei van het betreffende jaar.

Kolom 3:

BWK-eenheid van BWK1 (kartering Wellemeersen rond 1990 – INBO)

Kolom 4:

Geïnterpreteerde BWK-eenheid uit de vegetatiekarteringen van plantenwerkgroep Wellemeersen (1990)

Kolom 5:

Geïnterpreteerde BWK- eenheid uit de combinatie van 1/ de vegetatiekarteringen van plantenwerkgroep Wellemeersen (1990) en 2/ BWK1 (kartering Wellemeersen rond 1990 – INBO)

Kolom 6:

Vegetatietype volgens Associa berekening

Kolom 7:

Ruw vegetatietype

Kolom 8:

Overeenstemmende Vlaamse Natuurtypologie

Kolom 9:

Europese Habitatcode

19900510

Urtico-

Hp* + Sf + Hr

Urtico-

Hp + Hr

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Urtico-

Hp + Kh + Hr

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Urtico-

Hp +Sf + Mr°

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Urtico-

Hu- + Hp* + Hr

33AA05B Aegopodietum Hr holcetosum 33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Urtico-

Lsb 33AA05B

19900510

Hp+Hc +Mc + Hr

19900510

Hp* + Hr + lsb + Mc

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

Urtico- ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid 8

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

Aegopodietum holcetosum

zonder-look

16RG08 RG Alopecurus pratensis-Lychnis floscuculiMr° [Alopecurion/Molinietalia] graslanden

19900510

Hp*+Hr + Hc+Mc+Mr°

19900510

Hr+Lsb + Mr + Vn+Hc+Hp*+Hr

Lh 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

19900510

Hr + Mr + Mc + Ae+Hp*

38AA02A Irido-Salicetum Mc menthetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

16RG08 RG Alopecurus pratensis-Lychnis floscuculiHp [Alopecurion/Molinietalia] graslanden

RG Grote vossestaart-[Alopecurion]

32AA01B ValerianoFilipenduletum Hp holcetosum ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

19900510

Hp + Hr + Ae

19900510

Hp*+Hr

19900510

Hr +Vn + Hp*+Hj+ Mr

RG Grote vossestaart-[Alopecurion] Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Urticoruigte

32AA01C ValerianoVn Filipenduletum ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

symphytetosum

19900510

Hr + Hp*+Hj+Mr

38AA03A Cardamino amarae-Salicetum Hr anthriscetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

32AA01B ValerianoFilipenduletum Hc holcetosum ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

19900510

Hr + Hc+Hj

19900510 Mr+Ae+Vn

Lsb+Ae+Hp+Mc

33AA05B Irido-Salicetum Ae alopecuretosum pratensis broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

Lsb + Vn + Ae +Mr

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

19900510

Hr + Vn+Mr

38AA02A Irido-Salicetum Vn menthetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

Lh+Mc+sf

Lsb + Vn + Hp*+Mr

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

19900510

Lh + Mc

Hr + Lsb + Mc+Ae

38AA02B Irido-Salicetum Lh alopecuretosum pratensis broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

33AA05B Hp Aegopodietum

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

Urticoruigte

91E0

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

holcetosum

19900510

Lsb + Vn

43RG03 RG Urtica dioica Vn [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

19900510

Hp*

33AA05B Irido-Salicetum Hp alopecuretosum pratensis broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

16RG08 RG Alopecurus pratensis-Lychnis floscuculiHp [Alopecurion/Molinietalia] graslanden

RG Grote vossestaart-[Alopecurion]

Lh 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

Urtico-

Hp+Hr

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

Urtico-

Hc+Hr+Hf+Mr+Vn

33AA05B Aegopodietum Vn holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

19900510

Lsb + Vn

19900510

91E0

19900510 Lh+Vn+Mr

19900510

Hp +Lh

Lsb + Vn + Qa+Hf

Hf 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

19900510

Lsb + Vn + Hp*+Hj

38AA03A Cardamino Vn amarae-Salicetum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

91E0

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

anthriscetosum

19900510

Hp + Hr

19900510

Vn +Hp

Vn + Hp*+Hf

19900510

Hr + Lsb +Vn+Hj+Hf+Mr+Ae

19900510

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

Urticoruigte

43RG03 RG Urtica dioica Vn [Circaeo-Alnenion] broekbos

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

RG Elzen-essenbos

91E0

43RG03 RG Urtica dioica Mr° [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

Lsb + Vn+Mr

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

Lsb + Vn + Hp*+Hf+Mr

Lh 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Lh+Vn

Lsb + Vn+Hj+Hf+Mr

Lh 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

Vn 43RG03 RG Urtica dioica broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

19900510

Hp*+Hr

19900510

Vn+Hj+Hf+Mr+Ae

Urtico-

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

[Circaeo-Alnenion]

19900510

Vn+Hj+Hf

38AA02B Irido-Salicetum Vn alopecuretosum pratensis broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

Lsb+Hr+Hf+Mr+Ae

38AA02A Irido-Salicetum Lh menthetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

Sf+Vn

38AA02A Irido-Salicetum Sf menthetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

32AA01B ValerianoFilipenduletum Lh holcetosum ruigte

Associatie van Moerasspirea en Valeriaan

38AA02B Irido-Salicetum Vn alopecuretosum pratensis broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

16AB05 Lh sylvatici

Rompgemeenschap van Bosbies (Calthion / Filipendulion)

19900510 Mc+Vn+Lh

Hr + Lsb + Mc+Hf+Mr+Ae

19900510

Lsb + Vn + Ae

19900510 Lh+Mc+Hc

Lsb + Hc + Hm + Hp*+Hj+Mc+Hf

19900510

Lh+Hp

Hr + Hj

19900510

Lh+hp

Scirpetum ruigte

33DG02 DG Populus x canadensis-[GalioHr Urticetea broekbos

RG Elzen-essenbos

Hp 16RG11

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

ruigte

91E0

19900510

Vn +Hf

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

Urtico-

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

Lsb + Vn +Hc + Mc+Hf+Mr

Hc + Hp*+Hr+Hf

19900510

Vn+Hf

Vn+Hj+Hr+Hf

38AA03A Cardamino amarae-Salicetum Lh anthriscetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

16RG08 RG Alopecurus pratensis-Lychnis floscuculiHc [Alopecurion/Molinietalia] graslanden

RG Grote vossestaart-[Alopecurion]

Vn 33DG02

broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

38AA03A Cardamino amarae-Salicetum Hf anthriscetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie Urtico-

Hp+Hj

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

19900510

Associa_01

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

Hc + Mc+Hf+Mr

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid 78

38AA03A Cardamino amarae-Salicetum Hf anthriscetosum broekbos

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

Lsb

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

19900510

RG Elzen-essenbos

91E0

19900510

Lsb+hr

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

19900510

Lh+Hf

Hr 33AA05A

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

19900510

Lh+Vn

Lsb + Vn + Va+ Hc + Hp*+Sf+Hf+Mr

Lh 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

19900510

Lh+Hc

Hr + Hp*+Mr°

Mr° 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

ruigte

Urtico-

19900510

Lsb + Hr

43RG03 RG Urtica dioica Lh [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

Hc + Hp*+Hf

38AA03A Cardamino amarae-Salicetum Hf anthriscetosum broekbos

Wilgenvloedbos met reuzenbalsemien en Bittere veldkers 91E0

19900510

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

91E0

19900510

Lsb + Vn + Hc + Va + Hp*+Mr

101

19900510

Lsb + Vn + Va

102

19900510

Lsb + Vn + Mr + Hc + Va + Hp +Sf + Mc

103

19900510

104

19900510

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid 100

Vn 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Ae 33AA05A

RG Elzen-essenbos

91E0

Vn 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hp+Hj

43RG03 RG Urtica dioica Hj [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

Hr + Hc + Hp*+Hj+Mc+Hf+Mr°

43RG03 RG Urtica dioica Mr° [Circaeo-Alnenion] broekbos

RG Elzen-essenbos

91E0

33AA05B Aegopodietum Hp holcetosum

broekbos

Urticoruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Hc + Va

Va 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

Lsb + Vn + Hc + Va+Hf

Va 43AA05 Pruno-Fraxinetum broekbos

Essen-elzenbos met Bloedzuring

91E0

19900510

Hr + Mr + Hp*+ Mc

Mc 33AA03A

ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Lookzonder-look

19900510

Hp+Hr

Hp 33AA05B

Urtico- ruigte

Nitrofiele zomen en ruigten verbond Look-

105

19900510

Hp+Hr+Mc

108

19900510

Lsb + Vn + Va + Hp + Mc+Ae

110

19900510

111

19900510

113 114

Va 33AA05A

Aegopodietum holcetosum

119 19900510 Ui Lsb 33DG02 DG Populus x canadensis-[GalioLh Urticetea aanplant

zonder-look

Populierbeemd

Europees habitat

Vlaamse natuurtypologie

Associa_01

en BWK1

Geïnterpr. Eenh1 uit BWK1990

Geïnterpr. BWK1990 uit veg

BWK1

Datum (jaar/maand/dag)

Karteringseenheid

Capsella bursapastoris

Matricari a recutita Echte kamille

Gewoon herderstasje A 7

A 7

Myosotis Akkervergeetarvensis mij-nietje A 6 5

5 X

X 6

6 A30 30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30 30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30 30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc

Associatie

Verbond

Orde

Klasse

Socsrtgrp1

SLEUTELSOORTEN

Negatieve aandachtsoort

Positieve aandachtsoort

Rode Lijst

Indicatoren voor Fonteinkruiden-Klasse (mesotroof water)

Indicatoren voor Eendenkroos-Klasse (Eutroof water)

Indicatoren voor nitrofiele zomen

Indicatoren voor Natte Strooiselruigte

Indicatoren voor Tandzaadklasse

Dwergbiezenklasse

Kleine zeggenindicatoren

Rietklasseindicatoren

Bronbeekindicatoren

Indicatoren voor Klasse der droge graslanden op zandgrond

Zilverschoongraslandindicatoren

Glanshavergraslandindicatoren

Indicatoren voor Eiken-Beukenbossen op voedselrijke grond

Elzenbroekbosindicatoren

Dotterbloemgraslandindicatoren

Oudbosplanten

Stiksind

Zuurgind

Vochtind

Lichtind

Grondwtr

Ned. naam

Wetenschappelijke naam

Tabel 3 Specifieke eigenschappen, indicatorwaarde en vegetatietype van alle in 2014 en/of 1990 gekarteerde soorten

happen

Senecio vulgaris

Persicari a maculos a

Klein kruiskruid

Perzikkruid

Veronica arvensis Veldereprijs

Stellaria media

Vogelmuur

Fallopia convolvu lus Zwaluwtong

Mentha arvensis

Akkermunt

A 7

A 6

A 7

A 6

A 7

8 *

A30

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

A30

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

Sonchus asper

Sonchus oleraceu s

Gekroesde melkdistel

Gewone melkdistel

A 7

Veronica persica Grote ereprijs A 6 5

Equisetu m arvense Heermoes

Tussilag Klein o farfara hoefblad

D 6

A 8

6 *

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos 30A

Euphorbi a heliosco Kroontjeskrui pia d

A 6

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

Geraniu

A 6

A30A 30

Slipbladige

m dissectu m

ooievaarsbek

Mercuria lis Tuinbingelkru annua id

Atriplex patula

Lamium purpure um

Uitstaande melde

A 7

A 6

Paarse dovenetel s.s. A 7

Spergula Gewone arvensis spurrie

Vicia hirsuta

Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc happen

Ringelwikke

A 6

A 7

Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30A happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der A30A akkergemeensc B happen

30A Papaveretalia rhoeadis Orde van Grote klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30B happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30 Stellarietea mediae Klasse der akkergemeensc A30B happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30AB FumarioEuphorbion Verbond van Duivekervel en Kroontjeskr uid

Vicia sativa s. Smalle wikke nigra s.s. A 5 X

30 Stellarietea mediae Klasse der A30B akkergemeensc A happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30BA Aperion spicae-venti Windhalmverbond

30 Stellarietea mediae Klasse der A30B akkergemeensc A happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30BA Aperion spicae-venti Windhalmverbond

30 Stellarietea mediae Klasse der A30B akkergemeensc A01 happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30BA Aperion spicae-venti Windhalmverbond

30BA01 Sclerantho annuiArnoseridetu m Korenslaassociatie

30 Stellarietea mediae Klasse der A30B akkergemeensc A02 happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30BA Aperion spicae-venti Windhalmverbond

30BA02 Papaveretum argemones Associatie van Ruige klaproos

30 Stellarietea mediae Klasse der A30B akkergemeensc B happen

30B Sperguletalia arvensis Orde van Gewone spurrie

30BB DigitarioSetarion Verbond van Vingergras en Naaldaar

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en -

Veelkleurig

Myosotis vergeet-mijdiscolor nietje

Vicia sativa s. sativa Voederwikke

Arabidop sis thaliana Zandraket

Setaria viridis

Salix triandra

Groene naaldaar

Amandelwilg

A 8

A 5

A 6

A 7

W 7

8 =

struwelen

Salix viminalis Katwilg

Salix alba

Impatie ns glandulif era

Populus nigra

Lysimac hia nummul aria

Schietwilg

Reuzenbalse mien

Zwarte populier

Penningkruid

W 7

W 5

8 =

6 *

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en struwelen

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en struwelen

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A01 struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en struwelen

38AA01 ArtemisioSalicetum albae Bijvoetooibos

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A01 struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en struwelen

38AA01 ArtemisioSalicetum albae Bijvoetooibos

38 Salicetea purpureae Klasse der wilgenvloedbos B38A sen en A02 struwelen

38A Salicetalia purpureae Orde der wilgenvloedbos sen en struwelen

38AA Salicion albae+ Verbond der wilgenvloed bossen en -

38AA02 IridoSalicetum albae Gele lis-ooibos

Bedreig d

struwelen

Solanum dulcama ra Bitterzoet

Alnus glutinos a

Zwarte els

Humulus lupulus Hop

Carex remota

IJle zegge

8 *

9 =

8 =

Ribes nigrum

Zwarte bes

9 =

Rhamnu s

Sporkehout

8 *

M L

39A 39 Alnetea Alnetalia glutinosae glutinosae Klasse der Orde der B39A elzenbroekboss elzenbroekboss A en en

39AA Alnion glutinosae Verbond der elzenbroekb ossen

39A 40 Alnetea Alnetalia glutinosae glutinosae Klasse der Orde der B39A elzenbroekboss elzenbroekboss A en en

39AA Alnion glutinosae Verbond der elzenbroekb ossen

39A 42 Alnetea Alnetalia glutinosae glutinosae Klasse der Orde der B39A elzenbroekboss elzenbroekboss A02 en en

39AA Alnion glutinosae Verbond der elzenbroekb ossen

39AA02 Carici elongataeAlnetum ElzenzeggeElzenbroek

39A 43 Alnetea Alnetalia glutinosae glutinosae Klasse der Orde der B39A elzenbroekboss elzenbroekboss A02 en en

39AA Alnion glutinosae Verbond der elzenbroekb ossen

39AA02 Carici elongataeAlnetum ElzenzeggeElzenbroek

39A 41 Alnetea Alnetalia glutinosae glutinosae Klasse der Orde der B39A elzenbroekboss elzenbroekboss A02 en en

39AA Alnion glutinosae Verbond der elzenbroekb ossen

39AA02 Carici elongataeAlnetum ElzenzeggeElzenbroek

B40A 40 A Vaccinio-

40AA Betulion

40A Vaccinio-

frangula

Betula pubesce ns

Pinus sylvestri s

Quercus rubra

Fagus sylvatica Ilex aquifoliu m

Zachte berk

Grove den

Amerikaanse eik

Beuk

Hulst

Betuletea pubescentis Klasse der berkenbroekbo ssen

Betuletalia pubescentis Orde der berkenbroekbo ssen

pubescentis Verbond der berkenbroe kbossen

40 VaccinioBetuletea pubescentis Klasse der B40A berkenbroekbo A ssen

40A VaccinioBetuletalia pubescentis Orde der berkenbroekbo ssen

40AA Betulion pubescentis Verbond der berkenbroe kbossen

41 VaccinioPiceetea B41A Klasse der A naaldbossen

41A VaccinioPiceetalia Orde der naaldbossen

41AA DicranoPinion Verbond der naaldbosse n

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme B42A grond

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

A 3

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme B42A grond

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42 42A Quercetea Quercetalia B42A robori-petraeae roboris4 Orde

A 7

A 4

Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

Betula pendula

Castane a sativa

Ruwe berk

Tamme kastanje

Sorbus aucupari Wilde a lijsterbes

Quercus robur

Zomereik

A 7

A 5

A 6

A 7

der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme B42A grond

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme B42A grond

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselarme B42A grond

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op B42A voedselarme

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

grond

Prunus serotina

Geraniu m robertia num

Ribes rubrum

Stachys sylvatica

Amerikaanse vogelkers

Robertskruid

Aalbes

Bosandoorn

Anemon e nemoros a Bosanemoon

A 6

A 5

A X

42 Quercetea robori-petraeae Klasse der eiken- en beukenbossen op B42A voedselarme A grond

B43

43 QuercoFagetea7 Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond

43 QuercoFagetea7 Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselrijke B43A grond

43A Fagetalia sylvaticae5 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond

43 QuercoFagetea7 Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselrijke B43A grond

43A Fagetalia sylvaticae5 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond

43 QuercoFagetea7 Klasse der eiken- en beukenbossen op voedselrijke B43A grond

43A Fagetalia sylvaticae5 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselrijke

M L

42A Quercetalia roboris4 Orde der eiken- en beukenbossen op voedselarme grond

42AA Quercion roboris Zomereikve rbond

grond

Salix caprea

Carex sylvatica

Geum urbanu m

Viburnu m opulus

Boswilg

Boszegge

Geel nagelkruid

Gelderse roos

Pulmona ria officinali Gevlekt s longkruid