RVK Vissenaken Monitoring T10.pdf by Vlaanderen-be

RUILVERKAVELING VISSENAKEN Monitoring T=10 (2020)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 1 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

RUILVERKAVELING Vissenaken COLOFON Uitvoerder: Vlaamse Landmaatschappij Regio Oost Vestiging Leuven Dirk Boutsgebouw (VAC Leuven) Diestsepoort 6 3000 Leuven Tel.: 016 66 50 03 www.vlm.be Redactie: Het rapport “Monitoring T=10 (2020)” is opgemaakt door: Jurgen Bernaerts, projectmedewerker ecologie en bedrijfsplanner Marino Boyen, projectmedewerker ecologie

jurgen.bernaerts@vlm.be marino.boyen@vlm.be

Coverfoto: opgaande zon boven akkerlandschap te Tienen, VLM Boyen Marino, 2020 Datum Rapport: december 2020 Status/Revisie: definitief Wijze van citeren: Bernaerts, J. & Boyen, M. 2020. Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020). VLM, Regio Oost, Leuven.

INHOUD Inleiding .................................................................................................................................................. 5 1 Methodiek terreinwerk: uitgebreide Territoriumkartering ..................................................... 6 1.1 1.2

Inleiding Projectgebieden en inventarisaties

6 6

Basissoorten en aandachtsoorten ........................................................................................... 7

2.1

Basissoorten

2.2

Aandachtsoorten

Kaartmateriaal en interpretatie ............................................................................................... 8

3.1 3.2

Kaartmateriaal Interpretatie en verwerking

4 5

Weersomstandigheden .......................................................................................................... 10 Resultaten .............................................................................................................................. 11

5.1 5.1.1

Algemene bevindingen Basissoorten

11 12

5.1.2 5.2

Aandachtsoorten Soortbesprekingen: Basissoorten

13 14

5.2.1 5.2.2

GEELGORS (Emberiza citrinella) GELE KWIKSTAART (Motacilla flava)

15 20

5.2.3 5.2.4

GRASPIEPER (Anthus pratensis) GRAUWE GORS (Emberiza calandra)

25 30

5.2.5 5.2.6

KIEVIT (Vanellus vanellus) KNEU (Linaria cannabina)

33 37

5.2.7 5.2.8

KWARTEL (Coturnix coturnix) PATRIJS (Perdix perdix)

41 43

5.2.9 5.2.10

RIETGORS (Emberiza schoeniclus) RINGMUS (Passer montanus)

48 52

5.2.11 5.2.12

SCHOLEKSTER (Haematopus ostralegus) VELDLEEUWERIK (Alauda arvensis)

56 59

5.2.13 5.3

WULP (Numenius arquata) Soortbesprekingen: Aandachtsoorten

65 68

5.3.1 5.3.2

AALSCHOLVER BLAUWE KIEKENDIEF

69 69

5.3.3 5.3.4

BLAUWE REIGER BOERENZWALUW

70 70

5.3.5 5.3.6

CANADESE GANS FITIS

71 71

5.3.7 5.3.8

GROTE LIJSTER GROTE ZILVERREIGER

71 72

5.3.9 5.3.10

HUISMUS HUISZWALUW

72 73

5.3.11 5.3.12

KOKMEEUW KRAMSVOGEL

73 74

8 9

//////////////////////////// //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 3 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.3.13

SPOTVOGEL

5.3.14 5.3.15

STAARTMEES TUINFLUITER

75 75

5.3.16 5.4

WIELEWAAL overige soorten

76 77

6 7 8

Evaluatie van de effecten van de Ruilverkaveling.................................................................. 79 referenties .............................................................................................................................. 81 bijlagen ................................................................................................................................... 83

8.1

bijage 1: kaarten basissoorten

8.2 8.3

bijlage 2: kaarten aandachtsoorten bijlage 3: kaarten overige soorten

92 112

8.5 8.6

bijlage 5: rode lijst van broedvogels in Vlaanderen bijlage 6: provinciale prioritaire soorten Vlaams-Brabant

165 168

8.7 8.8

bijlage 7: bijzondere broedvogels vlaanderen bijlage 8: inventarisatieroutes

169 170

8.9

bijlage 9: beheerovereenkomsten en territoria

172

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

INLEIDING Voorliggend rapport bespreekt de resultaten van de monitoring in 2020 in het ruilverkavelingsgebied Vissenaken, gelegen in de provincie Vlaams-Brabant. Deze monitoring omvat enkel de module akkervogels. De uitgangssituatie, in het ruiverkavelingsgebied Vissenaken, werd beschreven in 2003-2005 door de Vlaamse landmaatschappij en omvatte 5 modules; - akkervogels (Boyen, M., Dupae, E. & Stulens, H. 2004) - kleinschalig valleilandschap (Boyen, M., Devolder, D., Dupae, E. & Stulens, H. 2005) - poelen (Boyen, M., Devolder, D., Dupae, E. & Stulens, H. 2005) - voedselarm grasland op tertiaire koppen (Boyen, M., Devolder, D., Dupae, E. & Stulens, H. 2005) - rugstreeppad (Boyen, M., Dupae, E. & Stulens, H. 2004) In 2012 en in 2016 werd telkens een vervolgmonitoring uitgevoerd door Natuurpunt.Studie (Herremans M., Lambrechts, J & Lewylle I., 2012 en Nijs, G., Lewylle, I, Herremans, M., Feys, S. & Lambrechts, J. 2016) voor de volgende modules: - akkervogels - poelen - rugstreeppad Door een rationalisatie van het monitoringsprogramma werden de modules ‘kleinschalig valleilandschap’ en ‘voedselarm grasland op tertiaire koppen’ niet weerhouden. In de rapporten van 2012 en 2016 bleken de resultaten van de monitoring voor de modules ‘poelen’ en ‘rugstreeppad’ minder relevant te zijn als toetsing van de effecten van de ruilverkaveling. Hierdoor werd besloten om enkel de module ‘akkervogels’ in 2020 uit te voeren als definitieve monitoring (T=10).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 5 van 174

1 METHODIEK TERREINWERK: UITGEBREIDE TERRITORIUMKARTERING 1.1 INLEIDING De inventarisatie is uitgevoerd volgens de uitgebreide territoriumkartering, zoals beschreven door Hustings (Hustings et al., 1989). Deze methode werd ondertussen een aantal verfijnd en geactualiseerd (van Dijk, 2004, van Dijk & Boele, 2011, Vergeer et al., 2016). Deze inventarisatiemethode is zeer arbeidsintensief. De gestandaardiseerde opzet maakt het echter mogelijk om resultaten van verschillende waarnemers te vergelijken en geeft een idee over de absolute aantallen.

1.2 PROJECTGEBIEDEN EN INVENTARISATIES De inventarisatie situeerde zich, net als de vorige monitoringperiodes, in twee deelzones van het ruilverkavelingsgebied Vissenaken. De twee gebieden (142 ha en 99 ha) werden voorzien om acht keer gebiedsdekkend te karteren. Deze acht bezoeken omvatten zes ochtendbezoeken en twee avondbezoeken. In een ideaal scenario worden deze bezoeken evenwichtig verdeeld over de maanden maart - juli (twee rondes in maart, twee in april, twee in mei en twee in juni-juli). Een ‘vroeg’ avondbezoek is gericht op patrijs, een ‘laat’ avondbezoek eerder op kwartel. De spreiding doorheen het broedseizoen is belangrijk om zowel soorten die vroeg territoriaal actief zijn, als soorten die pas later in het seizoen aankomen optimaal in kaart te kunnen brengen. In praktijk werden in 2020 zes ochtendinventarisaties uitgevoerd, en één avondbezoek. Een ‘late’ avondinventarisatie werd afgelast wegens onvoorziene omstandigheden. Tijdens elke inventarisatie werden de twee inventarisatie-eenheden onderling alternerend afgewerkt: indien in ronde één het gebied Vissenaken Noord eerst werd doorlopen en daarna het gebied Vissenaken Zuid, werd in ronde twee deze volgorde omgekeerd, zodat elk gebied afwisselend op een vroeg en een later tijdstip van de dag werd bezocht. Deze alternerende aanpak werd ook toegepast binnen elk van de kerngebieden door te werken met verschillende startpunten. Zo werd ook elke locatie binnen elk kerngebied afwisselend op een vroeg en een later tijdstip van de dag bezocht. Hierdoor verhoogt de trefkans voor elk van de te onderzoeken soorten. De rondes werden gelopen volgens de routes die tijdens de eerste monitoring in 2003 werden uitgestippeld (zie kaarten bijlage 8). In de ochtendrondes werd doorgaans geïnventariseerd van een half uur tot één uur voor zonsopgang tot beëindiging van de twee rondes (ongeveer vier uur na zonsopgang). Bij vele soorten treden territoriale gedragingen vooral in de vroege ochtenduren op. Een aantal soorten kent hun hoogste trefkans rond zonsopgang, terwijl andere later op de ochtend een hogere trefkans bereiken. Bij sommige soorten is er tegen de avond weer een opleving, die doorgaans echter maar vrij kort duurt.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

2 BASISSOORTEN EN AANDACHTSOORTEN 2.1 BASISSOORTEN De monitoring gebeurt niet voor alle voor soorten. De nadruk wordt gelegd op soorten uit het landbouwgebied. Hiervoor kunnen we verwijzen naar een bepaalde ecologische soortengroep, zoals beschreven door Sierdsema (1995). De ecologische soortengroep die het best overeenstemt is de Veldleeuwerikgroep. Deze groep bevat volgende soorten: patrijs, kwartel, scholekster, kievit, wulp, veldleeuwerik, graspieper en grauwe gors. Het overeenstemmend habitat voor deze soortengroep beschreef Sierdsema als volgt: nat tot droog grasland, pioniervegetaties (akkers), open gebied en ruigten. De soortenlijst met basissoorten wordt uitgebreid met kneu, gele kwikstaart, geelgors, ringmus en rietgors. Deze aanvulling gebeurde op basis van Dochy en Hens (2005), uitgezonderd rietgors. Rietgors werd mee opgevolgd omwille van regelmatig voorkomen in groenbemesters zoals gele mosterd, meestal in najaar en winter (eigen waarnemingen). Deze soorten werden rechtstreeks ingegeven in Avimap (Sovon, 2016).

2.2 AANDACHTSOORTEN Daarnaast werd tijdens de inventarisatie ook nog aandacht besteed aan een reeks bijkomende soorten die voorkomen op: - Bijlage 1 van de Vogelrichtlijn (voor alle in Vlaanderen voorkomende soorten bijlage 4 van het natuurdecreet) (zie bijlage 4 in dit rapport) - Rode Lijst broedvogels Vlaanderen (zie bijlage 5 in dit rapport) - PPS-lijst (provinciale prioritaire soorten) Vlaams-Brabant (zie bijlage 6 in dit rapport) - lijst van koestersoorten van de gemeente Tienen: enkel grauwe gors en geelgors als vogelsoorten - lijst bijzondere broedvogels Vlaanderen (BBV project) (zie bijlage 7 in dit rapport) Van deze soorten werden de waarnemingen tevens rechtstreeks ingegeven in Avimap.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

3 KAARTMATERIAAL EN INTERPRETATIE 3.1 KAARTMATERIAAL Voor het registreren van alle territoriumindicerende waarnemingen, werd gebruik gemaakt van de ontwikkelde Avimap app (Sovon, 2016). Avimap is een mobiele applicatie die door Alex Kwak in opdracht van SOVON werd ontwikkeld en werd verfijnd i.s.m. Natuurpunt, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek en Natagora. Deze app laat toe om, via een smartphone of tablet (met android besturingssysteem), waarnemingen rechtstreeks digitaal in te geven tijdens het veldwerk. Het gebruik van analoge veldkaarten wordt hierdoor overbodig. Enkel de contouren van het onderzoeksgebied en de inventarisatieroutes werden afgedrukt op een analoge kaart. Als basislaag voor deze kaart werd een combinatie gebruikt van topografische kaart en een recente luchtfoto van 2018. De locatie van iedere waarneming wordt binnen deze app rechtstreeks op een digitale luchtfoto ingetekend. Naast locatie en soortnaam werd ook het waargenomen gedrag geregistreerd (zang, roep, balts, alarm, afleidingsgedrag, nest, uitgevlogen jongen, …). Dit werd aangegeven in de app onder de vorm van broedvogelcodes. Na de terreininventarisaties werden alle gegevens geüpload naar Avimap voor verdere verwerking. Bij elke bezoekronde werd ervan uitgegaan dat iedere waarneming die werd ingegeven betrekking had op een ander individu. Alle ingegeven waarnemingen worden dus beschouwd als uitsluitende waarnemingen. Elkaar uitsluitende waarnemingen zijn van essentieel belang voor het bepalen van territoria. Er werden twee types van uitsluitende waarnemingen gebruikt: (1) waarnemingen van tegelijk geobserveerde verschillende vogels (2) waarnemingen van vogels die na elkaar langs de route werden geobserveerd en waarvan het onwaarschijnlijk was dat het om hetzelfde individu ging. Het vastleggen van dit tweede type uitsluitende waarnemingen is deels afhankelijk van de soorten gebiedservaring van diegene die het veldwerk uitvoert. Bestond er geen zekerheid dat het om verschillende individuen ging, dan werd steeds het minimumaantal individuen dat met zekerheid (tegelijk) werd waargenomen, en dus 100% uitsluitend is, ingetekend. Via de Avimap app werden alleen ‘geldige’ waarnemingen genoteerd. Bij de interpretatie worden territoria immers enkel onderscheiden op basis van dit type waarnemingen. Geldige waarnemingen zijn doorgaans waarnemingen die territorium- of nestindicerend zijn. Onder territoriumindicerende waarnemingen worden alle waarnemingen verstaan die een aanduiding geven voor de aanwezigheid van een territorium (zang, agressief gedrag tegen soortgenoten, alarmroep, balts, …). Onder nestindicerende waarnemingen vallen alle waarnemingen die wijzen op de aanwezigheid van een nest of van ouders met jongen (verzamelen van en rondvliegen met nestmateriaal, broedende vogels, afleidingsgedrag, eierschalen, een gebruikt nest, uitgevlogen jongen). Concreet: een groepje overvliegende Veldleeuweriken in maart werd niet ingetekend op kaart aangezien een dergelijke waarneming niet indicatief is voor een territorium of nest. Een zangpost van een

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 8 van 174

Veldleeuwerik in mei werd wel ingetekend. Voor een meer uitgebreide duiding omtrent geldige waarnemingen verwijzen we naar de soorthandleiding die werd uitgewerkt door Hustings (Hustings et al., 1989) en naar de belangrijke updates die werden opgesteld voor het Nederlandse Broedvogel Monitoring Project (BMP). Alle veldkaarten die in dit rapport werden opgenomen, werden per gebied automatisch gegenereerd uit avimap.be.

3.2 INTERPRETATIE EN VERWERKING De interpretatie van de veldgegevens werd uitgevoerd door de autoclusteringsmodule van avimap.be. SOVON ontwikkelde in opdracht van en samen met Natuurpunt, het INBO & Natagora een versie van deze autoclusteringsmodule voor België. Deze online invoermodule garandeert dat alle ingevoerde data op een gestandaardiseerde manier worden verwerkt tot territoria, op basis van de criteria van van Dijk & Boele (2011) en Vergeer et al. (2016). Elke subjectieve interpretatie die zou kunnen ontstaan wanneer verschillende personen de data manueel zouden interpreteren, wordt hiermee uitgesloten. Deze autoclusteringsmodule is in Nederland intussen uitgegroeid tot dé standaard bij elke broedvogelkartering die in opdracht van overheden door studiebureaus of NGO’s worden uitgevoerd. In Vlaanderen is deze module vooralsnog enkel gratis beschikbaar voor Natuurpunt en het INBO, of voor derden tegen betaling. Het is belangrijk om te realiseren dat de autoclusteringsmethode een geobjectiveerd overzicht geeft van het aantal territoria dat in het gebied aanwezig was tijdens het broedseizoen. Dat is niet helemaal (en soms zelfs helemaal niet) gelijk aan het aantal broedgevallen, en zeker niet aan het aantal geslaagde broedgevallen. In de praktijk zijn territoria behoorlijk dynamisch en zijn heel wat territoriale vogels nog wel eens ‘ondernemend’: dat wil bv. zeggen dat ze soms tijdelijk - doorgaans achtereenvolgens, maar desnoods zelfs tegelijkertijd - op twee verschillende plaatsen een zangterritorium te verdedigen, of dat het zwaartepunt van een territorium komt te verschuiven, al dan niet onder ‘druk’ van buren. Territoriumkartering en de standaardisatie hiervan via autoclustering is een alternatieve aanpak. Wat de uitkomst van de autoclustering betreft, valt het op dat die niet zelden een hoger aantal territoria oplevert dan wat men intuïtief zou opdelen. Dat heeft weer veel te maken met het denken in broedparen in plaats van in territoria. Zo zullen we bv. een situatie waarbij een Geelgors eerst anderhalve maand in een houtkant zingt om dan de rest van het seizoen te verdwijnen, terwijl er vervolgens de rest van het seizoen 250 m verder een zangpost opduikt, intuïtief gaan samenvoegen tot ‘dezelfde vogel die zich verplaatst heeft’. Autoclustering interpreteert dit meer volgens strikte criteria: op beide plaatsen werd territoriumgedrag vertoond gedurende de geldige periode voor het vaststellen van een territorium en de afstand tussen beide is meer dan de fusieafstand van waarnemingen die men voor deze soort tot eenzelfde territorium kan rekenen, dus gaat het om twee geldige territoria. In autoclustering zitten ook reeds compensaties voor onopvallendheid en moeilijke waarneembaarheid van soorten. Zo is één waarneming van een zingende Ringmus in de geldige periode op >200 m van andere waarnemingen voldoende om tot een territorium te komen, terwijl je soms intuïtief zou geneigd zijn om die ene keer toch als een toevallige excursie van een naburige vogel te beschouwen. Om al die redenen is de uitkomst van de huidige autoclustering methode iets aan de hoge kant in vergelijking met wat men zou bekomen door een handmatige interpretatie. Dat is vooral belangrijk bij de vergelijking met de gegevens van T-

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

1, toen autoclustering nog niet bestond en alle territoriumafbakeningen gedeeltelijk beïnvloed werden door de intuïtie van de analist.

4 WEERSOMSTANDIGHEDEN De inventarisaties werden uiteraard uitgevoerd bij geschikte weersomstandigheden. Dit houdt in dat er geen extreme omstandigheden zijn tijden de inventarisatie, zoals felle wind of hevige neerslag. Hieronder worden de weersomstandigheden, tijdens de inventarisatiedagen, weergegeven. Weer kan immers één van de variabelen zijn, die het verschil in resultaten tussen opeenvolgende monitoringperiodes zou kunnen verklaren. Dit kan van belang zijn wanneer ook in de toekomst deze monitoring zou worden herhaald. De daggegevens (windrichting, windsterkte en regenkans) zijn afkomstig van het KMI. De temperatuur werd gemeten op terrein. Tevens werd ook een perceptie van het weer, door de karteerders genoteerd op terrein. Tabel 1: weersomstandigheden tijdens de inventarisatietijdstippen (bron: KMI) ochtend ochtend ochtend ochtend 11/03/2020

25/03/2020

8/04/2020

22/04/2020

avond

ochtend

23/04/2020

6/05/2020

ochtend

begintemp

8°C

-2°C

10°C

8°C

22°C

4°C

20/05/202 0 11°C

eindtemp

12°C

5°C

16°C

15°C

13°C

11°C

16°C

perceptie

bijna hele tijd motregen

lichte wind, koud maar open

mistig in begin, warm, windstil, droog

winderig, heel open hemel

warm, windstil

frisse wind, open

warm, weinig wind

windrichting (KMI) windkracht (KMI) kans op regen (KMI)

WZW-ZW

variabel

ONO

variabel

NNO

4-5 Bft

2-3 Bft

1-2Bft

3-4 Bft

1-2 Bft

2-3 Bft

2 Bft

90%

10%

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5 RESULTATEN 5.1 ALGEMENE BEVINDINGEN Hieronder wordt een kort overzicht gegeven van de toestand van de basis- en de aandachtsoorten in het projectgebied. De basissoorten zijn patrijs, kwartel, scholekster, kievit, wulp, veldleeuwerik, graspieper, grauwe gors, kneu, gele kwikstaart, geelgors, rietgors en ringmus. Als aandachtsoorten worden volgende soorten in tabel 2 weerhouden uit de waarnemingen (op basis van de criteria opgesomd in 2.2, uitgezonderd de soorten van de basislijst). Tabel 2: lijst aandachtsoorten met reden van selectie (uitgezonderd overlap met basissoorten) PPS bijlage 4 natuurdecreet rode lijst Vlaanderen VlaamsBrabant aalscholver blauwe Kiekendief

X kwetsbaar

Canadese gans spec.

fitis

kwetsbaar

grote Lijster

bijna in gevaar

huismus

bijzondere broedvogels Vlaanderen X X

blauwe Reiger boerenzwaluw

grote zilverreiger

koestersoorten Tienen

X kwetsbaar

huiszwaluw

kokmeeuw

kwetsbaar

kramsvogel

ernstig bedreigd

spotvogel

bijna in gevaar

staartmees

kwetsbaar

tuinfluiter

bijna in gevaar

wielewaal

bedreigd

X X

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 11 van 174

5.1.1 Basissoorten Onderstaande tabel geeft per basissoort het totaal aantal vastgestelde territoria weer voor de deelgebieden Vissenaken Noord en Zuid. Tabel 3: overzicht basissoorten met weergave territoria 2020

geelgors gele kwikstaart graspieper grauwe gors kievit kneu kwartel patrijs rietgors ringmus scholekster veldleeuwerik wulp

Vissenaken Noord 7 6 3 0 3 1 0 3 0 0 0 4 0

Vissenaken Zuid 10 7 1 0 0 0 0 2 1 0 0 7 0

Totaal 17 13 4 0 3 1 0 5 1 0 0 11 0

Van 5 van de 13 basissoorten werden geen territoria vastgesteld in het projectgebied: grauwe gors, kwartel, ringmus, scholekster en wulp. Voor de details per soort verwijzen we naar de soortbesprekingen in 5.2.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 12 van 174

5.1.2 Aandachtsoorten Onderstaande tabel geeft per aandachtsoort het totaal aantal vastgestelde territoria weer voor de deelgebieden Vissenaken Noord en Zuid. Tabel 4: overzicht aandachtsoorten met weergave territoria 2020

aalscholver blauwe kiekendief blauwe reiger boerenzwaluw Canadese gans fitis grote lijster grote zilvereiger huismus huiszwaluw kokmeeuw kramsvogel spotvogel staartmees tuinfluiter wielewaal

Vissenaken Noord 0 0 0 3 0 0 1 0 6 0 0 0 1 0 4 1

Vissenaken Zuid 0 0 0 0 0 2 0 0 8 0 0 0 0 0 2 0

Totaal 0 0 0 3 0 2 1 0 14 0 0 0 1 0 6 1

Van negen van de 16 aandachtsoorten werden geen territoria vastgesteld in het projectgebied: aalscholver, blauwe kiekendief, blauwe reiger, Canadese gans, grote zilverreiger, huiszwaluw, kokmeeuw, kramsvogel en staartmees. Voor de details per soort verwijzen we naar de soortbesprekingen in 5.3.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 13 van 174

5.2 SOORTBESPREKINGEN: BASISSOORTEN Bij de soortbespreking wordt voor elke soort eerst weergegeven welke waarnemingen als geldige waarnemingen worden weerhouden volgens de handleiding van het SOVON broedvogelonderzoek (Vergeer et al., 2016). Het aantal territoria wordt opgesplitst voor de twee deelgebieden. Bij ‘Veranderingen’ worden de aantallen en verspreiding vastgesteld tijdens de monitoring in 2020 vergeleken met de aantallen en verspreiding tijdens de inventarisaties in 2003 (jaar T-1) (Boyen et al., 2004), 2012 (jaar T+2) (Herremans et al., 2012) en 2016 (jaar T+6) (Nijs et al., 2016). De kaartjes met territoria werden automatisch gegenereerd door Avimap. Deze territoriumkaarten worden mee opgenomen in de soortbespreking. De gedetailleerde kaarten met waarnemingen van de basissoorten werden toegevoegd als bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 14 van 174

5.2.1 GEELGORS (Emberiza citrinella) 5.2.1.1

Rode Lijst-categorie

Momenteel niet in gevaar 5.2.1.2 − − −

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.1.3

Aantal territoria

Er werden in 2020 in totaal 17 territoria geclusterd via Avimap. Tabel 5: overzicht territoria geelgors over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

+16,67%

0,00%

+40,00%

+25,00%

+11,11%

+42,86%

+21,43%

+6,25%

+41,67%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaarten. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 15 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.1.4

Dichtheid

In 2016 werd een dichtheid berekend van 5,0 territoria/100 ha. In 2020 is de dichtheid licht toegenomen tot 6,1 territoria per 100 ha. 5.2.1.5

Verandering

In 2020 zijn de aantallen toegenomen t.o.v. de situatie voor de ruilverkaveling. Er valt een stijging te noteren van het aantal territoria van ongeveer 22%. Ook in vergelijking met de andere inventarisatiejaren 2012 en 2016 is er een respectievelijke stijging van ongeveer 6% en 42%. 5.2.1.6 5.2.1.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

In Vlaanderen werd een toename becijferd tussen 2007 en 2010 (Vermeersch & Onkelinx, 2011), de cijfers tussen 2007 en 2015 wijzen eerder op een stabiele trend (Vermeersch et al., 2015). In de Vlaamse broedvogelatlas staat dat dichtheden van meer dan 0,8/100 ha op atlashokniveau zeldzaam zijn en enkel werden vastgesteld ten oosten van Brussel (Vermeersch et al., 2004). Aangezien dat dichtheden zijn voor 25 km2 liggen deze lokaal nog een stuk hoger. In het onderzoeksgebied van de ruilverkaveling Vissenaken ligt de dichtheid in 2020 op 6,1/100 ha. Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). In vergelijking met de vorige atlasperiode in 2000-2002 heeft de geelgors duidelijk nog meer terrein verloren in West-Vlaanderen. In het Meetjesland in het noorden van Oost-Vlaanderen is de soort quasi volledig verdwenen en ook in het zuiden van die provincie lijkt het areaal nog in te krimpen. Ten oosten van Brussel en in de provincie Limburg lijkt de soort stand te houden en lokaal zelfs wat uit te breiden. Het ABV-project verschaft weinig duidelijkheid. Gemiddeld zou de soort licht toenemen, maar de berekende waarde (+14% over de periode 20072018) is niet significant. De trend voor Vlaanderen in diezelfde periode is fluctuerend. De populatie geelgors in Vlaanderen, in de periode 2013-2018, zit tussen 2800 en 4000 broedparen. POP-VL KT-VL LT-VL KT-BEL LT-BEL Trend Europa

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.1.6.2

Europa

Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie geelgors nam met 47% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 10%.

Figuur 1: trend van de populatie geelgors op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends )

5.2.1.7

Conclusie

Geelgors lijkt zich te handhaven, en zelfs licht toe te nemen, in het onderzoeksgebied na ruilverkaveling. De soort volgt hiermee de Vlaamse trend, of alleszins de regionale trend, waar de populatie van geelgors een status quo lijkt te bereiken, of zelfs een lichte toename. De ruiverkaveling lijkt geen effect (negatief noch positief) te hebben op de populatie geelgors in het onderzoeksgebied.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 19 van 174

5.2.2 GELE KWIKSTAART (Motacilla flava) 5.2.2.1

Rode Lijst-categorie

Momenteel niet in gevaar 5.2.2.2 − − − −

Geldige waarnemingen volwassen individu in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.2.3

Aantal territoria

Er werden in 2020 in totaal 13 territoria geclusterd via Avimap. Tabel 6: overzicht territoria gele kwikstaart over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

+20,00%

+100,00%

-58,82%

-50,00%

+75,00%

-43,48%

-31,58%

+85,71%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaarten. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 20 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 21 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 22 van 174

5.2.2.4

Dichtheid

In 2016 werd er een dichtheid opgetekend van 2,9 territoria/100 ha. In 2020 is deze dichtheid toegenomen tot 5,4 territoria per 100 ha. 5.2.2.5

Verandering

In vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling is het aantal territoria van gele kwikstaart in 2020 met ongeveer 43 % afgenomen. Ook in vergelijking met 2012 is er nog een lichte daling. Opmerkelijk genoeg is er wel een toename van territoria (bijna verdubbeling) in vergelijking met de resultaten van 2016. Het is niet duidelijk of dit over fluctuaties gaat die seizoensgebonden zijn, dan misschien wel een positieve omkeer in de cijfers van gele kwikstaart. Er is ook een duidelijk onderscheid in de twee deelgebieden. In Vissenaken Noord lijkt er in 2020 een lichte stijging (of status quo) t.o.v. de situatie voor de ruilverkaveling. In Vissenaken Zuid is er daarentegen een duidelijke daling van de populatie. 5.2.2.6 5.2.2.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Na een toename van deze soort sinds de jaren ’80, lijkt er zich de laatste 10-15 jaar een dalende trend in te zetten. De gele kwikstaart kwam voor de jaren ’80 vooral tot broeden in vochtige graslanden. Door o.a. het draineren van die graslanden en het intensiveren van het beheer, met o.a. fors vervroegde maaidata, verdween de soort nagenoeg volledig uit dit habitat. Gele kwikstaarten pasten zich in eerste instantie goed aan en kwamen in hoge aantallen tot broeden in de intensieve open akkergebieden van o.a. Oosten van West-Vlaanderen. De akkergebieden op droge zandgronden, waar vaak tot de teelt van maïs overgegaan werd, liet hij daarbij links liggen. De dalende trend van de laatste decade kan wellicht toegeschreven worden aan de nog steeds verdere intensivering van die akkerbouw. Enigszins hoopgevend is het feit dat gele kwikstaart positief lijkt te reageren op bepaalde gesubsidieerde beheerovereenkomsten (bloemrijke akkerranden,…) waar landbouwers in deze akkergebieden voor kunnen kiezen. Voorlopig lijkt het schaalniveau waarop dit gebeurt zowel in Vlaanderen als Wallonië echter nog te klein om die negatieve trends om te buigen. In Nederland nemen de aantallen eveneens af, maar er zijn belangrijke regionale verschillen en de mate van afname lijkt lager uit te pakken dan in Vlaanderen het geval is. In Vlaanderen wordt de populatie geschat (2013-2018) tussen 10.000 en 25.000 broedparen. De korte termijntrend (2007-2018) van de broedpopulatie gele kwikstaart in Vlaanderen wordt begroot op een afname van 44%.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 23 van 174

5.2.2.6.2

Europa

Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie van gele kwikstaart nam met 67% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (20082017) vertoont de soort een stabilisatie, en is er geen aantoonbare stijging of daling van de populatie.

Figuur 2: trend van de populatie gele kwikstaart op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends )

5.2.2.7

Conclusie

Gele kwikstaart vertoont in het onderzoeksgebied een sterke daling; 43% afname in het gemiddeld aantal territoria. De soort vertoont op Vlaams niveau een gelijkaardige trend. De Vlaamse broedpopulatie neemt af met 44% in de periode 2007-2018. In het deelgebied Vissenaken Noord lijkt de soort zich te handhaven (cijfers voor en 10 jaar na ruilverkaveling zijn vergelijkbaar). Een mogelijke verklaring hiervoor zou de aanwezigheid van beheerovereenkomsten in deze deelzone kunnen zijn. In Vissenaken Zuid daarentegen is er een opvallende daling van gele kwikstaart. Een mogelijke oorzaak hiervan kan de schaalvergroting, door ruilverkaveling, zijn. Gezien de algemene negatieve trend van de soort in Vlaanderen is het echter niet mogelijk om dit oorzakelijk enkel toe te wijzen aan ruilverkaveling.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 24 van 174

5.2.3 GRASPIEPER (Anthus pratensis) 5.2.3.1

Rode Lijst-categorie

Bedreigd 5.2.3.2 − −

Geldige waarnemingen territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.3.3

Aantal territoria

Er werden in 2020 in totaal 4 territoria geclusterd via Avimap. Tabel 7: overzicht territoria graspieper over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaarten. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 25 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 26 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 27 van 174

5.2.3.4

Dichtheid

In 2020 werd een dichtheid gemeten van 1,7 territoria graspieper per 100 ha. Tijdens de vorige inventarisatieronde in 2016 werden er geen territoria opgetekend. 5.2.3.5

Verandering

In vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling, en tevens met de twee inventarisatierondes na de ruilverkaveling, is er een duidelijke stijging. Er is een toename van 0 territoria in alle voorgaande inventarisaties, naar 4 territoria. Van deze vier territoria bevinden zich er 3 in Vissenaken Zuid. 5.2.3.6 5.2.3.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Graspieper verkiest open, vochtige weilandgebieden met niet te veel bomen als broedgebied. Ook grazige, brede bermen, vochtige, deels vergraste heide en braakliggende terreinen komen in aanmerking als broedplaats. De grootste dichtheden werden in 2000-2002 genoteerd in de polders, de riviervalleien, de weilandgebieden in de noordelijke Kempen en aansluitend in de grote heideterreinen in de provincie Limburg. Net zoals veel andere soorten gebonden aan landbouwgebied is ook graspieper enorm afgenomen als broedvogel in Vlaanderen. Het massaal omzetten van weilanden in akkers, verdroging, het vervroegen van de maaidata en het verhogen van de veedichtheden in de overblijvende weilanden zijn maar enkele van de gekende oorzaken van de terugval. In heideterreinen (vooral door de vergrassing aldaar) hield de soort stand en nam zelfs toe. In de periode 2007-2018 wordt nog steeds een sterke afname vastgesteld en nu zowel in landbouwgebied als in de heide. Ook in Nederland, Wallonië en Duitsland neemt de soort nog steeds af. Verdere intensivering van de landbouw wordt hier aangevoerd als belangrijkste oorzaak. In de heidegebieden spelen tenminste lokaal verbossing en verdroging wellicht een grote rol. In Vlaanderen wordt de populatie graspieper geschat (2013-2018) tussen 2300 en 3400 broedparen. De korte termijntrend (2007-2018) van de broedpopulatie graspieper in Vlaanderen wordt begroot op een afname van 52%.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 28 van 174

5.2.3.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie graspieper nam met 62% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een lichte toename van 6%.

Figuur 3: trend van de populatie graspieper op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends )

5.2.3.7

Conclusie

We zien een duidelijke toename van graspieper in het onderzoeksgebied van de ruilverkaveling. Dit is merkwaardig, gezien de negatieve trend van de broedpopulatie op Vlaams niveau. Het is opvallend dat de 4 territoria graspieper (3 in Vissenaken Noord en 1 in Vissenaken Zuid) allemaal gesitueerd zijn in de onmiddellijke omgeving van vochtige graslanden. De twee meest noordelijke territoria liggen op de grens van het onderzoeksgebied, net naast een complex van vochtige weilanden. Het andere territorium in Vissenaken Noord ligt in een beheerovereenkomst (i.k.v. soortenbescherming). Het laatste territorium (Vissenaken Zuid) ligt in de buurt van een aangelegde bufferstrook (ruilverkavelingsmaatregel) langs de Kleinbeek. We kunnen concluderen dat er een licht positief effect is van de ruilverkaveling op voorkomen van graspieper.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 29 van 174

5.2.4 GRAUWE GORS (Emberiza calandra)

5.2.4.1

Rode Lijst-categorie

Ernstig bedreigd 5.2.4.2 − − −

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.4.3

Aantal territoria

In 2020 werden er geen grauwe gorzen waargenomen in het gebied. Tabel 8: overzicht territoria grauwe gors over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal 5.2.4.4

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

-100,00%

Dichtheid

0 territoria / 100 ha. 5.2.4.5

Verandering

In 2020 werden er geen grauwe gorzen waargenomen, tijdens de monitoring, in het gebied. Dit was tevens het geval voor de andere inventarisatierondes na de ruilverkaveling. In 2012 (T+2) werd er wel nog grauwe gors waargenomen. Deze was echter buiten de gestandaardiseerde inventarisatierondes van de monitoring. Daarom werd deze ook niet weerhouden in bovenstaande tabel. In 2003 werden in Vissenaken Zuid nog 5 territoria grauwe gors vastgesteld.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 30 van 174

5.2.4.6 5.2.4.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

De populatie werd in 2000-2002 geschat op 850-1.000 paren (Vermeersch et al., 2004), maar dit was wellicht een overschatting, de werkelijke aantallen lagen wellicht eerder rond de 650-750 koppels (Vermeersch & Anselin, 2009). Op basis van de gegevens in de vorige Belgische atlas zou de Vlaamse populatie in 1973-1977 tussen de 3.000 en de 4.900 paren bedragen hebben (Devillers et al., 1988). Latere schattingen toonden al een sterke afname, met nog 1.100 tot 2.500 paren in 1985-1988, en 1.170-1.500 in 1989-1991. De grootte van de afname verschilt van regio tot regio, met in een kerngebied zoals Limburg een afname van ongeveer 50%, maar in bijvoorbeeld de regio Schelde-Leie bleven maar een paar procenten over van de populatie in het midden van de jaren zeventig (Vermeersch et al., 2004). In 2008 werd de populatie nog geschat op 225-275 broedparen, en was ze reeds zo goed als verdwenen als broedvogel in West- en Oost-Vlaanderen. De laatste Vlaamse koppels broedden nog in een tamelijk klein kerngebied in oostelijk Vlaams-Brabant en het zuiden van de provincie Limburg. De aangrenzende populatie in Wallonië nam eveneens sterk af, daar ging ruim 80% verloren in de periode 1990-2007 (Vermeersch & Anselin, 2009; Lewylle et al., 2011). Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). De populatie grauwe gors wordt geschat tussen 40 en 120 broedparen in de periode 2013-2019. Recente cijfers (2018-2019) vernauwen deze cijfers tot slechts 40-45 broedparen. Grauwe gorzen komen nu enkel nog voor in een 10-tal 5x5 km blokken in het uiterste zuidoosten van Vlaams-Brabant en aangrenzend in het zuiden van Limburg. Ondanks de inzet van allerlei lokale maatregelen om het tij te keren, lijkt de soort binnen afzienbare tijd als broedvogel te verdwijnen uit Vlaanderen. De afname van de broedpopulatie grauwe gors in de periode 2007-2018 wordt begroot op 95%. In Nederland is de soort ondertussen geen jaarlijkse broedvogel meer en in de periode 2013-2015 werd maar één geslaagd broedgeval ontdekt.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.4.6.2

Europa

Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 81% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 10%.

Figuur 4: trend van de populatie grauwe gors op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends )

5.2.4.7

Conclusie

Grauwe gors is volledig verdwenen in het onderzoeksgebied. Van de 5 territoria in 2003, kon er in de volgende inventarisaties na de ruilverkaveling (2012, 2016, 2020) geen enkele meer bevestigd worden. Gezien de evolutie op Vlaamse schaal (-95% in 2007-2018), zijn de cijfers in het onderzoeksgebied niet uitzonderlijk te noemen. We kunnen het verdwijnen van grauwe gors in het onderzoeksgebied niet wijten aan de effecten van de ruilverkaveling. Het is echter ook zo dat er geen positief effect van de ruilverkaveling is geweest op mogelijk behoud van grauwe gors in de regio.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 32 van 174

5.2.5 KIEVIT (Vanellus vanellus)

5.2.5.1

Rode Lijst-categorie

Bedreigd 5.2.5.2 − − − −

Geldige waarnemingen ♂♂ in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.5.3

Aantal territoria

Er werden in 2020 in totaal slechts 3 territoria geclusterd via Avimap. Tabel 9: overzicht territoria kievit over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

-78,57%

-40,00%

+200,00%

-100,00%

-89,29%

-80,00%

-25,00%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaart. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 33 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 34 van 174

5.2.5.4

Dichtheid

In 2020 werd er een dichtheid vastgesteld van 1,2 territoria kievit per 100 ha. In 2016 was dit 1,7 territoria/100 ha. 5.2.5.5

Verandering

De cijfers geven aan dat kievit het niet goed doet in het geïnventariseerde gebied. T.o.v. 2003 (voor ruilverkaveling) is er een afname van bijna 90%. In Vissenaken Zuid werd er in 2020 zelfs geen enkel territorium van kievit vastgesteld. 5.2.5.6 5.2.5.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Voor Vlaanderen werd er tussen 2007 en 2015 een afname becijferd van 48,6% (Vermeersch et al., 2015). Om de oorzaken van de achteruitgang te kunnen achterhalen werd 2016 door Vogelbescherming Nederland en Sovon in Nederland uitgeroepen tot ‘Jaar van de Kievit’. In 2016 werd onderzoek gedaan naar jonge kieviten en naar het effect van maatregelen om het tij te keren. Er zijn sterke aanwijzingen dat jaarlijks te weinig jonge kieviten groot worden. Door intensivering van de landbouw en de daarmee samenhangende verdroging zijn hun overlevingskansen laag. Daar komt bij dat met uitbreiding van het stedelijk gebied het leefgebied van de kievit is gekrompen. Om te kijken wat de overlevingskansen van jonge kieviten zijn, werden op verschillende plekken in Nederland vooral jonge Kieviten geringd en gevolgd. Aangezien kieviten zowel in grasland als op akkers broeden wordt naar beide types gebieden gekeken. Daarbij wordt ook gelet op de effectiviteit van beschermingsmaatregelen en hoeveel eieren er per gebied uitkomen (https://www.sovon.nl/nl/actueel/nieuws/2016-het-jaar-van-de-kievit). De atlas van de Vlaamse broedvogels (Vermeersch et al., 2004) meldde dat de dichtheden in gebieden die worden gedomineerd door grootschalige akkerbouw meestal niet boven de 2/100 ha komen, soms zelfs niet boven de 0,4/100 ha. Uit onderzoek blijkt dat in Vlaanderen de hoogste densiteiten worden bereikt in gebieden met een gevarieerd aanbod aan graslanden en akkers. Weilanden worden gebruikt als foerageergebied voor de kuikens terwijl de akkers, waar weinig voedsel voorhanden is voor Kievit, als nest- en schuilplaats fungeren. Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). De laatste populatieschatting in 2000-2002 maakte gewag van 14.000 tot 20.000 broedparen voor Vlaanderen. De resultaten van het ABV-project wijzen op een afname van 59% over de periode 2007-2018. Met dat cijfer scoort de soort slechter dan andere steltlopersoorten als grutto en wulp. Wellicht zijn er wel behoorlijke regionale verschillen, waarbij de soort het relatief iets beter doet in de polders en minder goed in de akkergebieden in het Vlaamse binnenland. Om hier meer inzicht te krijgen is het wachten op de resultaten van de nieuwe vogelatlas. De populatie wordt geschat op 5.000 tot 15.000 broedparen (periode 2013-2018).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 35 van 174

5.2.5.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 55% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 12%.

Figuur 5: trend van de populatie kievit op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.5.7

Conclusie

Kievit doet het zeer slecht in het onderzoeksgebied met slechts 3 territoria in Vissenaken Noord en geen enkel in Vissenaken Zuid (2020). In 2003 werden nog 28 territoria opgetekend in het onderzoeksgebied. Op Vlaams niveau is er een afname van de populatie kievit van 59% in de periode 2007-2018. De cijfers in het onderzoeksgebied zijn echter beduidend slechter. De schaalvergroting en de rationalisering van het landschap door ruilverkaveling hebben vermoedelijk een versterkend effect gehad op de reeds algemene negatieve trend (Dupae, 1992).

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.6 KNEU (Linaria cannabina) 5.2.6.1

Rode Lijst-categorie

Kwetsbaar 5.2.6.2 − − −

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.6.3

Aantal territoria

In 2020 werd er 1 territorium opgetekend van kneu. Tabel 10: overzicht territoria kneu over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

0,00%

-75,00%

-100,00%

-75,00%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaart. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 37 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 38 van 174

5.2.6.4

Dichtheid

De dichtheid van territoria evolueerde van 1,7 territoria/100 ha in 2016 tot slechts 0,4 territoria/100 ha in 2020. 5.2.6.5

Verandering

Er zijn geen gegevens bekend van 2003, wat een vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling moeilijk maakt. T.o.v. de vorige inventarisatierondes in 2012 en 2016 lijkt er een daling te zijn van ongeveer 75%. In Vissenaken Zuid werden er in 2016 en 2020 zelfs geen territoria van kneu vastgesteld. 5.2.6.6 5.2.6.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

In Vlaanderen werd een afname van 32,4% becijferd tussen 2007 en 2015 (Vermeersch et al., 2015). Tijdens het veldwerk voor de atlas van de Vlaamse broedvogels werden gemiddeld 0,8 territoria/100 ha gemeld (Vermeersch et al., 2004). Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). In de Rode Lijst van 2004 (Vermeersch et al., 2004) werd kneu nog als ‘achteruitgaand’ genoteerd, maar in die van 2016 werd duidelijk dat het de soort steeds minder goed verging en werd hij als ‘kwetsbaar’ opgenomen. Het is een strikte vegetariër die in het intensieve landbouwgebied vooral lijdt onder overmatig herbicidengebruik en het verdwijnen van kleine landschapselementen als potentiële broedplaats. In tegenstelling tot putter slaagt kneu er niet in zich aan te passen aan de meer verstedelijkte omgeving. Sinds 2007 wordt de berekende trend op basis van ABV als ‘stabiel’ beschouwd. Net zoals voor vele andere soorten die tenminste deels aan landbouwgebied zijn gebonden, viel de grote crash van de populatie reeds vroeger, vooral in de periode tussen 1980 en 2000 (afname van minstens 50%). Sinds 2007 is het beeld wisselend. Gedurende de eerste twee telcycli van het ABV-project (periode 2007-2012) werd een doorzettende afname van ca. 25% gemeld, maar in de twee laatste cycli (2013-2018) trad een licht herstel op. Momenteel (recente cijfers 2013-2018) wordt de populatiegrootte geschat tussen 10.000 en 25.000 broedparen in Vlaanderen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 39 van 174

5.2.6.6.2

Europa

Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 48% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een opmerkelijke toename van 38%.

Figuur 6: trend van de populatie kneu op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.6.7

Conclusie

Er werden in 2003 (telling voor uitvoering ruilverkaveling) geen gegevens genoteerd van kneu. Dat maakt de interpretatie van gegevens van kneu (enkel in tellingen na de ruilverkaveling) niet relevant voor de mogelijke effecten van de ruilverkaveling. We kunnen wel stellen dat kneu slechts beperkt aanwezig is in het gebied, met enkel 1 territorium in Vissenaken Noord (2020). Algemeen kunnen we stellen dat het intensiever gebruik van braakgronden, omzetting van graanakkers in maïsteelten en een forse daling van de hoeveelheid akkeronkruiden door een toenemend gebruik aan herbiciden op de meeste plaatsen de basisingrediënten voor een forse achteruitgang vormen. Ook voedselschaarste in de winter, waardoor minder vogels de winter overleven of in een slechte conditie aan het broedseizoen beginnen (Dochy en Hens, 2005)., heeft ongetwijfeld een negatieve impact.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 40 van 174

5.2.7 KWARTEL (Coturnix coturnix) 5.2.7.1

Rode Lijst-categorie

Momenteel niet in gevaar 5.2.7.2 − − − −

Geldige waarnemingen volwassen individu in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.7.3

Aantal territoria

Er werden in 2020 geen territoria vastgesteld van kwartel. Aangezien de late avondronde in 2020 niet kon doorgaan, kunnen we ook niet met zekerheid stellen dat kwartel niet aanwezig was in het gebied. Tabel 11: overzicht territoria kwartel over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

-100,00%

Aangezien de specifieke avondronde (gericht op kwartel) niet kon doorgaan, zijn er geen waarnemingen van kwartel. 5.2.7.4

Dichtheid

Niet van toepassing. 5.2.7.5

Verandering

Enkel in 2012 werd er een territorium vastgesteld van kwartel. In 2003 (voor ruilverkaveling) en in 2016 werd er geen territorium vastgesteld van kwartel. Aan de hand van de cijfers is er geen negatief effect toe te wijzen van de ruilverkaveling op het voorkomen van kwartel.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 41 van 174

5.2.7.6 5.2.7.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Het sterk fluctuerend voorkomen van de kwartel, veroorzaakt door zijn onvoorspelbare en opportunistische natuur, laat voorlopig niet toe om conclusies omtrent deze soort te maken. Momenteel (periode 2013-2018) wordt de Vlaamse populatie kwartel geschat tussen 50 en 500 broedparen. 5.2.7.6.2

Europa

Deze soort wordt niet gemonitord in kader van de PECBMS. De Europese populatie wordt geschat op 6.630.000 tot 13.400.000 volwassen individuen (Birdlife International 2015). De soort neemt af, en dat zou in hoofdzaak te wijten zijn aan de vangst migrerende vogels. Plaatselijke afnames kunnen te wijten zijn aan intensivering van landbouw en toename van pesticidegebruik. 5.2.7.7

Conclusie

Gezien de avondronde, gericht op kwartel, in 2020 niet kon doorgaan is het onmogelijk om een uitspraak te doen over de evolutie van kwartel in het onderzoeksgebied. Ook de beperkte waarnemingen in 2012 en 2016 laten een goede interpretatie niet toe en kunnen we bijgevolg geen evaluatie geven van de populatie kwartel in het onderzoeksgebied. Daarenboven kunnen we waarnemingen van kwartel over het algemeen erg fluctueren.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.8 PATRIJS (Perdix perdix) 5.2.8.1

Rode Lijst-categorie

Kwetsbaar 5.2.8.2 − − − −

Geldige waarnemingen volwassen individu in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.8.3

Aantal territoria

Op basis van de waarnemingen in 2020 clusterde Avimap 5 territoria van patrijs in het gebied. Tabel 12: overzicht territoria patrijs over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

+200,00%

0,00%

-40,00%

0,00%

-33,33%

100,00%

+66,67%

-16,67%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaarten. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 43 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 44 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 45 van 174

5.2.8.4

Dichtheid

In 2020 was er een dichtheid van 2,1 territoria per 100 ha. Dat is een lichte daling in vergelijking met 2016. Toen werden er 2,5 territoria per 100 ha vastgesteld. 5.2.8.5

Verandering

In vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling (2003) is er een toename van ongeveer 67%. Vooral in Vissenaken Noord is er een opvallende stijging van 1 naar 3 territoria. Die stijging in Vissenaken Noord leek in andere inventarisatiejaren (2012 en 2016) ook al aanwezig. In Vissenaken Zuid lijkt het aantal territoria status quo gebleven. 5.2.8.6 5.2.8.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Tussen 2007 en 2015 werd een daling becijferd van de Vlaamse broedvogelpopulatie patrijs van 38,9% (Vermeersch et al., 2015). De soort werd in de jaren negentig op verschillende plaatsen in Vlaanderen gericht geïnventariseerd waardoor voor die periode nauwkeurige informatie over lokale dichtheden beschikbaar is. In de ruilverkaveling Mettekoven werden in 1994 vier tot vijf paar per 100 ha opgetekend. Eenzelfde grootteorde (4,5/100 ha) werd vastgesteld in het Meetjesland terwijl een gestandaardiseerde inventarisatie door wildbeheereenheden in de Westhoek een gemiddelde dichtheid van 4,3/100 ha opleverde met plaatselijk pieken tot 10/100 ha. Gericht onderzoek in het kader van de broedvogelatlas gaf echter aan dat deze waarden in 2002 ook in deze West-Vlaamse stronghold niet meer werden bereikt (Verbelen, 2010). Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Als typische vertegenwoordiger van agrarisch gebied staat de Patrijs in Vlaanderen – net als elders in Europa – onder zware druk. De ABV-gegevens wijzen op een achteruitgang van 56% tussen 2007 en 2018, nadat de soort ook reeds in voorafgaande decennia een sterke afname kende. Er blijft echter veel onduidelijkheid bestaan over de werkelijke, resterende populatiegrootte in Vlaanderen. Tijdens de vorige atlasperiode 2000-2002 werd het aantal territoria geschat op 3500 tot 10.000 paren. Op basis van recente trendgegevens, die neerkomen op meer dan een halvering tijdens de laatste 10-15 jaar, zou de Vlaamse populatie nu nog maximaal 5000 paren tellen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 46 van 174

5.2.8.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 93% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 50%.

Figuur 7: trend van de populatie patrijs op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.8.7

Conclusie

Op basis van de tellingen lijkt patrijs in het onderzoeksgebied toegenomen te zijn (2003-2020). Vooral in Vissenaken Noord is dat te merken. In Vissenaken Zuid is er een status quo. Nochtans is er op Vlaamse schaal een achteruitgang van 56%. Het is niet goed te duiden waarom de patrijs het relatief goed doet. De territoria (en waarnemingen) vallen opvallend in ‘restzones’. Twee van de territoria vallen in een beheerovereenkomst, twee in een KLE (graft) en een ligt aan het militair domein in Vissenaken Noord. Het is duidelijk dat structuren in het landschap bijdragen aan het voorkomen van patrijs (en andere soorten).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 47 van 174

5.2.9 RIETGORS (Emberiza schoeniclus) 5.2.9.1

Rode Lijst-categorie

Bijna in gevaar 5.2.9.2 − − −

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.9.3

Aantal territoria

In 2020 werd er 1 territorium vastgesteld van rietgors. Tabel 13: overzicht territoria rietgors over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaart. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 48 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 49 van 174

5.2.9.4

Dichtheid

De dichtheid van rietgors in het geïnventariseerde gebied ligt op 0,4 territoria per 100 ha in 2020. In de voorgaande inventarisaties van 2012 en 2016 werden geen territoria vastgesteld van rietgors. 5.2.9.5

Verandering

Een vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling is niet mogelijk, aangezien er geen gegevens bekend zijn van 2003. In vergelijking met de inventarisaties van 2012 en 2016 is er een lichte stijging te noteren. In deze jaren werden geen territoria opgetekend. In 2020 werd er 1 territorium vastgesteld in Vissenaken Zuid. 5.2.9.6 5.2.9.6.1

Vergelijking studiegebied met andere gebieden Vlaanderen

Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). In de periode tussen 1975 en 2002 nam de populatie rietgorzen in Vlaanderen met de helft af en kromp het areaal aanzienlijk. Tegelijkertijd verschoof het zwaartepunt van de verspreiding in westelijke richting naar de kustpolders waar ze vooral voorkomen in smalle rietkraagjes langs beken en andere waterlopen. Op basis van de ABV-cijfers uit de periode 2007-2018 dienen we de populatieschatting van rond de eeuwwisseling (21003000 paren) nog verder naar beneden bij te stellen en houden we voorlopig 1500-2300 paren aan (periode 20132018). Vooral in landbouwgebied lijkt de soort nog verder terrein te verliezen, nu ook in het westen. In de periode 2007-2018 nam de Vlaamse broedpopulatie af met 40%.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 50 van 174

5.2.9.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 31% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 12%.

Figuur 8: trend van de populatie rietgors op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.9.7

Conclusie

Er werden in 2003 (telling voor uitvoering ruilverkaveling) geen gegevens genoteerd van rietgors. Dat maakt de interpretatie van gegevens van rietgors (enkel in tellingen na de ruilverkaveling) niet relevant voor de mogelijke effecten van de ruilverkaveling. We kunnen stellen dat rietgors slechts beperkt aanwezig is in het gebied, met enkel 1 territorium in Vissenaken Zuid (2020). Het is wel zo dat rietgors geen typische akkervogel kan genoemd worden. Deze soort werd opgevolgd vanwege zijn regelmatig voorkomen in groenbemesters zoals gele mosterd, meestal in najaar en winter.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 51 van 174

5.2.10 RINGMUS (Passer montanus) 5.2.10.1 Rode Lijst-categorie Bedreigd 5.2.10.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.10.3 Aantal territoria In 2020 werden geen waarnemingen gedaan van ringmus. Bijgevolg zijn er geen territoria vastgesteld. Tabel 14: overzicht territoria ringmus over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

-100,00%

5.2.10.4 Dichtheid In 2016 werd een dichtheid vastgesteld van 0,8 territoria/100 ha. In 2020 werden geen waarnemingen gedaan van ringmus. 5.2.10.5 Verandering Aangezien er geen waarnemingen van ringmus geregistreerd werden in 2003, is er geen vergelijking mogelijk met de situatie voor de ruilverkaveling. T.o.v. de inventarisaties van 2012 en 2016 is er een daling van aantal territoria en lijkt er een negatieve trend te zijn.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 52 van 174

5.2.10.6 Vergelijking studiegebied met andere gebieden 5.2.10.6.1 Vlaanderen In Vlaanderen werd een afname van 38,6% becijferd tussen 2007 en 2015 (Vermeersch et al., 2015). Die afname werd hoofdzakelijk door het verlies aan nestgelegenheid en toenemend voedseltekort in zowel het broedseizoen als in de winter veroorzaakt. Het verminderde succes van tweede en derde legsels (belangrijk voor een soort als ringmus) door gebrek aan dierlijk voedsel in bepaalde periodes speelt hier wellicht ook een rol. Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Op basis van de recent verzamelde ABV-data wordt nog steeds een afname voor deze soort berekend en ze past daarbij in de lange rij afnemende soorten kenmerkend voor landbouwgebied. De aanhoudend negatieve trend werd ook in Nederland en Wallonië vastgesteld. De aangehaalde redenen hiervoor zijn grotendeels nog dezelfde: voedseltekort (afname dierlijk voedsel, zaden van wilde planten, …) door gebruik van bestrijdingsmiddelen en intensiever beheer zowel in de landbouw als in de tuinen, verder verdwijnen van nestgelegenheden, concurrentie met andere holenbroeders enz... Uit Nederlandse gegevens van vaste ringopstellingen (zogenaamde ‘Constant Effort Sites, kortweg CES’) blijkt dat de jaarlijkse overleving van zowel adulten (20-40%) als jongen (amper 5-15%) erg laag is. Tijdens de periode 2007-2018 werd een achteruitgang vastgesteld van 18%. De broedpopulatie ringmus in Vlaanderen wordt geschat op een grootte tussen 10.000 en 20.000 broedparen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 53 van 174

5.2.10.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 65% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een toename van 21%.

Figuur 9: trend van de populatie ringmus op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.10.7 Conclusie Er werden in 2003 (telling voor uitvoering ruilverkaveling) geen gegevens genoteerd van ringmus. Dat maakt de interpretatie van gegevens van ringmus (enkel in tellingen na de ruilverkaveling) niet relevant voor de mogelijke effecten van de ruilverkaveling. Tijdens de inventarisaties na de ruilverkaveling werd wel een afname vastgesteld van 5 territoria in 2012, naar 2 in 2016 en 0 in 2020. Dit houdt een afname in van 100%. Deze heel lage aantallen zijn opmerkelijk. Doorgaans is de soort in gebieden met een agrarisch karakter immers vrij goed vertegenwoordigd waarbij de hoogste dichtheden worden vastgesteld in kleinschalig cultuurlandschap met verspreide bebouwing. In tegenstelling tot andere soorten die typisch zijn voor kleinschalig cultuurlandschap (zoals patrijs en kneu), nam het aantal

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 54 van 174

territoria van ringmus in Vissenaken sterk af, wat opmerkelijk maar ook verontrustend is. De aanwezige ringmussen hielden zich op rond de Billighouthoeve in het noordelijke deelgebied, waar nog enkele grotere bomen en wat houtkanten staan. Ze bevonden zich vaak in gemengde groepen met huismus. Op de overige locaties kon geen ringmus vastgesteld worden. In Vlaanderen is een achteruitgang vastgesteld van 18% (2007-2018), terwijl er in Europa een afname geconstateerd is van 65% tussen 1980 en 2017. De crashtrend die de ringmus in grote delen van West-Europa vertoont, zou mogelijk kunnen worden verklaard door een drastische afname aan het voedselaanbod buiten het broedseizoen. Door een toegenomen gebruik van pesticiden, veranderende teeltkeuzes en het verdwijnen van stoppelvelden zijn in de winter minder graanresten en onkruidzaden beschikbaar (Vermeersch et al., 2020). Gezien echter een soort als geelgors (die ook sterk afhankelijk is van winters graan) op Vlaams niveau wel stabiel blijft, spelen vermoedelijk ook andere factoren een rol.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.11 SCHOLEKSTER (Haematopus ostralegus) 5.2.11.1 Rode Lijst-categorie Momenteel niet in gevaar 5.2.11.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.11.3 Aantal territoria Er werden geen territoria vastgesteld. Tabel 15: overzicht territoria scholekster over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

0,00%

5.2.11.4 Dichtheid 0 territoria per 100 ha. 5.2.11.5 Verandering Tijdens alle inventarisatiejaren werden geen territoria vastgesteld van scholekster. Er is dan ook geen trend of verandering te vermelden.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 56 van 174

5.2.11.6 Vergelijking studiegebied met andere gebieden 5.2.11.6.1 Vlaanderen Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). In de periode 2000-2002 werd de Vlaamse broedpopulatie geschat op 1500-2000 paren. De cijfers van het ABVmeetnet wijzen op een afnemende trend in de daaropvolgende periode (-16% over de periode 2007-2018), maar zijn nog enigszins onzeker. De nieuwe populatieschatting 1200-1450 (periode 2013-2018) paar wordt dan ook met het nodige voorbehoud gegeven. Ondanks de algemeen dalende trend, zijn er ook gebieden waar de soort het wel relatief goed doet, zoals in de nieuwe natuurontwikkelingsgebieden langs de Schelde en in de Waaslandhaven (waar een geleidelijke toename plaatsvond van 57 paren in 2003 tot 87 in 2018). De grote meerderheid van de Vlaamse broedvogels broedt evenwel in agrarisch gebied en wellicht zijn de ontwikkelingen daar beduidend minder positief. In Nederland vergaat het de soort nog slechter dan in Vlaanderen. In de periode 2013-2015 telde men er nog 35.000-43.000 broedparen, tegenover 80.000-130.000 op het hoogtepunt in de periode 1998-2000. De oorzaken van die afname worden vooral bepaald door de jongen- en winteroverleving. In landbouwgebieden hebben broedvogels te kampen met intensiever bewerking van akkers en graslanden en een verminderde voedselbeschikbaarheid. Nederlandse scholeksters overwinteren voornamelijk in het Wadden- en Deltagebied. In beide regio’s lijkt de winteroverleving aan de magere kant als gevolg van een verminderd voedselaanbod en het verlies aan geschikt foerageerhabitat (vooral in de Oosterschelde). Negatieve ontwikkelingen in de Delta kunnen trouwens ook een invloed hebben op de Vlaamse broedpopulatie die voor een groot deel overwintert in dit gebied.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 57 van 174

5.2.11.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 6% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 7%.

Figuur 10: trend van de populatie scholekster op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.11.7 Conclusie Scholekster werd tijdens geen enkele inventarisatieronde waargenomen in het onderzoeksgebied en is niet relevant als evaluatiemiddel.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 58 van 174

5.2.12 VELDLEEUWERIK (Alauda arvensis)

5.2.12.1 Rode Lijst-categorie Kwetsbaar 5.2.12.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.12.3 Aantal territoria Er werden in 2020 11 territoria geclusterd door Avimap. Tabel 16: overzicht territoria veldleeuwerik over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

-50,00%

-42,86%

-58,82%

-61,11%

-46,15%

-56,00%

-45,00%

Voor een ruimtelijke spreiding van de territoria verwijzen we naar onderstaande kaarten. De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 59 van 174

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 60 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.12.4 Dichtheid In 2020 was er een territoriumdichtheid van 4,6 territoria per 100 ha. Dat is bijna een halvering t.o.v. 8,3 territoria / 100 ha in 2016. 5.2.12.5 Verandering De populatie veldleeuwerik in het geïnventariseerde gebied is erg verminderd t.o.v. de vorige inventarisaties. In vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling (2003) is er een daling van 56%. Er is een daling van 25 naar 11 territoria. Terwijl er in 2012 nog een status quo was, en in 2016 een lichte daling, kunnen we nu spreken van een ernstige afname. Aangezien er in 2012 en 2016 respectievelijk een status quo en een lichte daling waren, kunnen we de recente negatieve evolutie moeilijk oorzakelijk verbinden als een effect van de ruilverkaveling. 5.2.12.6 Vergelijking studiegebied met andere gebieden 5.2.12.6.1 Vlaanderen De soort neemt al verschillende decennia af. Volgens de Belgische atlas broedden er in 1973-1977 in ons land 115.000 paar, maar ook toen werd al een sterke achteruitgang vastgesteld. In de periode 1985-1988 werd de Vlaamse populatie op 30.000 à 60.000 paar geschat. De populatieschatting voor de periode 2000-2002 van ongeveer 10.000 paar betekent dat ten opzichte van de jaren ’60, toen het broedbestand in Vlaanderen geschat werd op meer dan 180.000 paar, de afname oploopt tot ongeveer 95% (Vermeersch et al., 2004). Ook tijdens de tellingen van de volgende broedvogelatlas (Vermeersch et al., 2015) blijft de soort verder afnemen. Volgens ABV-tellingen kende de Veldleeuwerik sinds 2007 een negatieve trend waarbij de soort met 16,6% achteruitging. Tijdens het veldwerk voor de atlas van de Vlaamse broedvogels werden sterk variërende dichtheden opgetekend (tot max. 8,2/100 ha) maar buiten de echte kerngebieden werden zelden meer dan 2 territoria/100 ha gekarteerd. Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). De broedpopulatie (2013-2018) wordt geschat op een grootte tussen 6500 en 10.000 broedparen. Op Vlaams niveau is er een afname van 35% in de periode 2007-2018. De afname in landbouwgebied gaat nog steeds door, terwijl heidegebieden steeds meer lijken te gaan fungeren als toevluchtsoord.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.12.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 54% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een afname van 21%.

Figuur 11: trend van de populatie veldleeuwerik op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.12.7 Conclusie De populatie veldleeuwerik in het onderzoeksgebied is drastisch afgenomen in vergelijking met de situatie voor de ruilverkaveling (2003). Tussen 2003 en 2020 is er daling van 56%. Niettegenstaande veldleeuwerik het op Vlaamse schaal ook slecht doet (afname van 35% in periode 2007-2018) zijn deze cijfers toch beduidend slechter. Het is wel opvallend dat er in 2012 (2 jaar na uitvoering van ruilverkaveling) er geen afname viel te noteren. Zelfs in 2016 (6 jaar na uitvoering) waren de cijfers nog enigszins vergelijkbaar (lichte daling). Pas in 2020 was er een opvallende verslechtering van de populatie veldleeuwerik in het gebied. Gezien de resultaten van 2012 en 2016 kunnen we moeilijk van een afname spreken die gerelateerd is aan de uitvoering van de ruilverkaveling. Tenzij

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 63 van 174

er een mogelijk na-ijleffect is natuurlijk. Het is moeilijk om hier een oorzakelijk verband te leggen tussen ruilverkaveling en achteruitgang van populatie veldleeuwerik in het onderzoeksgebied. In akkergebieden speelt de overschakeling van zomergranen naar wintergranen als één van de belangrijkste negatieve factoren. Er zijn sterke aanwijzingen dat veldleeuweriken twee tot drie legsels per broedseizoen nodig hebben om de populatie op peil te houden. Omdat wintergranen in de loop van het broedseizoen ongeschikt worden voor broedende veldleeuweriken (deze vormen een te hoge en te dichte vegetatie), moeten de vogels na het eerste legsel kunnen uitwijken naar andere gewassen. De switch van de kleinschalige open akkerlandschappen met een grote diversiteit aan gewassen naar grote monoculturen (bv. van maïs) zorgt eveneens voor grote problemen. Naast onvoldoende nestgelegenheid wordt de soort ook nog geconfronteerd met een verminderd voedselaanbod (onkruiden, invertebraten) als gevolg van het veelvuldig gebruik van bestrijdingsmiddelen in de akkerbouw (Vermeersch et al., 2020).

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.2.13 WULP (Numenius arquata)

5.2.13.1 Rode Lijst-categorie Bedreigd 5.2.13.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.2.13.3 Aantal territoria Er werden in 2020 geen territoria vastgesteld. Wulp werd tijdens de inventarisatie in 2020 1 maal waargenomen in Vissenaken Noord. Tabel 17: overzicht territoria wulp over volledige monitoringperiode, inclusief evolutie t.o.v. 2020

aantal territoria Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Totaal

2003

2012

2016

2020

2003-2020

2012-2020

2016-2020

0,00%

De details van de waarnemingen kan je terugvinden in bijlage 1. 5.2.13.4 Dichtheid Niet van toepassing. 5.2.13.5 Verandering Er zijn geen veranderingen te melden, aangezien er in de vier inventarisatiejaren geen territorium vastgesteld werd van wulp.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 65 van 174

5.2.13.6 Vergelijking studiegebied met andere gebieden 5.2.13.6.1 Vlaanderen Voor recente verspreidingsgegevens en trends baseren we ons op de recente broedvogelatlas van Vlaanderen (Vermeersch et al., 2020). Sinds 2002, toen de populatie geschat werd op 500-600 paar, wordt het broedbestand van de wulp niet meer op Vlaamse schaal opgevolgd. Regelmatige inventarisaties op lokaal en/of regionaal niveau laten ons echter toe om de aantalsontwikkeling tijdens de laatste 15 tot 20 jaar in grote lijnen te documenteren. Daaruit blijkt dat het aantal broedparen in Vlaanderen inmiddels meer dan gehalveerd is. Voor de periode 2017-2018 komen we aan een schatting van 170-230 paar. Vooral in de Kempen zijn de aantallen in korte tijd drastisch afgenomen. In Limburg werden tijdens de atlasperiode 2000-2002 nog 200-240 paar geteld; in 2009 was dit gedaald tot 75 en in 2018 tot hooguit een 30-tal. Gezien wulpen hier erg verspreid voorkomen, zijn deze laatste cijfers mogelijk wel een lichte onderschatting. De soort is ondertussen vrijwel verdwenen in de heidegebieden. Maar ook in het landbouwgebied doen zich forse afnames voor als gevolg van een toegenomen predatie, het steeds vroeger en vaker maaien in het broedseizoen en de omzetting van bloemrijke graslanden in raaigrasakkers. Deze factoren zorgen ervoor dat het broedsucces te laag is om de populatie in stand te houden.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 66 van 174

5.2.13.6.2 Europa Voor gegevens van de populatie op Europese schaal baseren we ons op de cijfers van ‘the European Bird Census Council (EBCC)’. (EBCC, 2019) De Europese populatie nam met 36% af, tussen 1980 en 2017. Op kortere termijn (2008-2017) vertoont de soort een lichte toename van 7%.

Figuur 12: trend van de populatie wulp op Europese schaal (bron: PanEuropean Common Bird Monitoring Scheme, https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends)

5.2.13.7 Conclusie Er werden geen territoria van wulp vastgesteld tijdens de inventarisatierondes in het onderzoeksgebied. Gegevens van wulp zijn niet relevant als evaluatiemiddel.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 67 van 174

5.3 SOORTBESPREKINGEN: AANDACHTSOORTEN Bij de soortbespreking wordt voor elke soort eerst weergegeven welke waarnemingen als geldige waarnemingen worden weerhouden volgens de handleiding van het SOVON broedvogelonderzoek (van Dijk & Boele, 2011). Daarna worden kort de territoria en waarnemingen besproken. In tegenstelling tot het deel ‘basissoorten’ worden geen veranderingen besproken t.o.v. vorige inventarisatierondes. Aangezien deze soorten sowieso niet geïnventariseerd werden in de situatie voor de ruilverkaveling, is een evaluatie niet relevant. Het is dan ook niet de bedoeling om de maatregelen van de ruilverkaveling te evalueren aan de hand van de verspreidingsgegevens van deze aandachtsoorten. Deze soorten worden mee opgenomen in deze bespreking als aanvullende info over het voorkomen van de soorten binnen het geïnventariseerde gebied, aangezien ze van lokaal of bovenlokaal belang zijn (opname in lijsten zie 2.2). De kaartjes met territoria werden automatisch gegenereerd door Avimap. De territoriumkaarten en de detailkaarten werden toegevoegd als bijlage 2.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 68 van 174

5.3.1 AALSCHOLVER 5.3.1.1

Rode Lijst-categorie

Momenteel niet in gevaar 5.3.1.2 − − −

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.3.1.3

Aantal territoria en waarnemingen

Er werden in 2020 in geen territoria geclusterd van aalscholver. Er waren een vijftal waarnemingen van aalscholver, waarvan 2 buiten het gebied. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.2 BLAUWE KIEKENDIEF 5.3.2.1

Rode Lijst-categorie

Aangezien deze soort slechts een sporadische broedvogel is in België, wordt deze niet vermeld op de Rode Lijst van de broedvogels. 5.3.2.2

Geldige waarnemingen

Niet van toepassing. 5.3.2.3

Aantal territoria en waarnemingen

In 2020 waren er drie waarnemingen van blauwe kiekendief. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 69 van 174

5.3.3 BLAUWE REIGER 5.3.3.1

Rode Lijst-categorie

Momenteel niet in gevaar 5.3.3.2

Geldige waarnemingen

Niet van toepassing (nesttellingen). 5.3.3.3

Aantal territoria en waarnemingen

Er was 1 waarneming van blauwe reiger in Vissenaken Noord (geen territorium). Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.4 BOERENZWALUW 5.3.4.1

Rode Lijst-categorie

Kwetsbaar 5.3.4.2 − − − − 5.3.4.3

Geldige waarnemingen Volwassen individu in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag Aantal territoria en waarnemingen

In 2020 waren er 9 waarnemingen van boerenzwaluw. Avimap distilleerde daaruit 3 territoria, allen in Vissenaken Noord.

Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.3.5 CANADESE GANS 5.3.5.1

Rode Lijst-categorie

Niet van toepassing. (exoot/ingeburgerde soort) 5.3.5.2

Geldige waarnemingen en waarnemingen

Niet van toepassing 5.3.5.3

Aantal territoria

Er was 1 waarneming van Canadese gans in Vissenaken Zuid. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.6 FITIS 5.3.6.1

Rode Lijst-categorie

Kwetsbaar 5.3.6.2 − − 5.3.6.3

Geldige waarnemingen territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag Aantal territoria en waarnemingen

Er werden in 2020 in totaal 2 territoria geclusterd via Avimap. Er waren in Vissenaken Zuid 2 waarnemingen, die beiden leidden tot een territorium. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.7 GROTE LIJSTER 5.3.7.1

Rode Lijst-categorie

Bijna in gevaar.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.3.7.2 − − − 5.3.7.3

Geldige waarnemingen paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag Aantal territoria en waarnemingen

Er was 1 waarneming in Vissenaken Noord, welke leidde tot de interpretatie van 1 territorium. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.8 GROTE ZILVERREIGER 5.3.8.1

Rode Lijst-categorie

Niet geëvalueerd (onregelmatige broedvogel) 5.3.8.2

Geldige waarnemingen

Niet van toepassing 5.3.8.3

Aantal territoria en waarnemingen

Er waren in 2020 2 waarnemingen van grote zilverreiger tijdens de inventarisatie. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.9 HUISMUS 5.3.9.1

Rode Lijst-categorie

Kwetsbaar 5.3.9.2

Geldige waarnemingen

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

− − − − 5.3.9.3

mannetje in broedbiotoop paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag Aantal territoria en waarnemingen

In 2020 waren er 29 waarnemingen van huismus (waarvan 2 buiten het inventarisatiegebied). In totaal werden er 14 territoria geclusterd door Avimap. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.10 HUISZWALUW 5.3.10.1 Rode Lijst-categorie Momenteel niet in gevaar 5.3.10.2 Geldige waarnemingen Niet van toepassing (nesttelling). Aantal territoria en waarnemingen Er was slechts 1 waarneming van huiszwaluw, in Vissenaken Noord.

Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.11 KOKMEEUW 5.3.11.1 Rode Lijst-categorie Kwetsbaar 5.3.11.2 Geldige waarnemingen −

territoriumindicerend gedrag

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

− −

nestindicerend gedrag (nesttelling)

5.3.11.3 Aantal territoria en waarnemingen In 2020 waren er twee waarnemingen van kokmeeuw, in Vissenaken Noord. Dit leidde niet tot afbakening van territoria.

Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.12 KRAMSVOGEL 5.3.12.1 Rode Lijst-categorie Ernstig bedreigd 5.3.12.2 Geldige waarnemingen − −

territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.3.12.3 Aantal territoria en waarnemingen Er werden geen territoria geclusterd door Avimap. In totaal waren er 4 waarnemingen van kramsvogel tijdens de monitoring 2020, 2 waarnemingen in Vissenaken Noord en 2 in Vissenaken Zuid. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.13 SPOTVOGEL 5.3.13.1 Rode Lijst-categorie Bijna in gevaar 5.3.13.2 Geldige waarnemingen −

territoriumindicerend gedrag

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

−

nestindicerend gedrag

5.3.13.3 Aantal territoria en waarnemingen In Vissenaken Noord werd 1 waarneming geregistreerd van spotvogel. Deze leidde tot het enige territorium in het onderzoeksgebied. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.14 STAARTMEES 5.3.14.1 Rode Lijst-categorie Kwetsbaar 5.3.14.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.3.14.3 Aantal territoria en waarnemingen Er waren 3 waarnemingen van staartmees. Er werd geen enkel territorium afgebakend. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.15 TUINFLUITER 5.3.15.1 Rode Lijst-categorie Bijna in gevaar 5.3.15.2 Geldige waarnemingen − −

territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.3.15.3 Aantal territoria en waarnemingen In 2020 werden 8 waarnemingen geregistreerd van tuinfluiter. Dit leidde tot de clustering van 6 territoria, waarvan 4 in Vissenaken Noord. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

5.3.16 WIELEWAAL 5.3.16.1 Rode Lijst-categorie Bedreigd 5.3.16.2 Geldige waarnemingen − − −

paar in broedbiotoop territoriumindicerend gedrag nestindicerend gedrag

5.3.16.3 Aantal territoria en waarnemingen Er was 1 waarneming van wielewaal, welke leidde tot de vastlegging van 1 territorium, in Vissenaken Noord. Voor een weergave op kaart verwijzen we naar bijlage 2.

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

5.4 OVERIGE SOORTEN Naast de waargenomen basis- en aandachtsoorten werden nog 35 andere vogelsoorten waargenomen. Aanvullend melden we nog de waarnemingen van haas, konijn en ree in het onderzoeksgebied. De waarnemingen van deze overige soorten worden hieronder in de tabel weergegeven, samen met het eventuele aantal territoria dat Avimap clusterde. Alle kaarten worden weergegeven in bijlage 3. Tabel 18: overzicht waarnemingen en territoria overige soorten in 2020

Soort

gebiedsnaam

Bergeend Bosrietzanger Buizerd Buizerd Ekster Fazant Fazant Gaai Gaai Grasmus Grasmus Groene Specht Groene Specht Groenling Groenling Grote Bonte Specht Grote Bonte Specht Heggenmus Heggenmus Holenduif Houtduif Kauw Koekoek Koolmees Koolmees Merel Merel Nijlgans

Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid

waarnemingen 2020

waarnemingen 2020 buiten plot

1 2 6 5 1 27 17 1 1 24 18 1 1 2 6 7 1 14 23 1 9 32 11 10 5

aantal territoria 2020 1

1 2 1 8 7

1 1 4 1 1 1 4 1 2 2 3 4 1 4 1

9 4

12 11 1 1 1 1 2 1 7 8

1 10 5 3 4

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

Pagina 77 van 174

Pimpelmees Pimpelmees Putter Ransuil Roodborst Roodborst Roodborsttapuit Roodborsttapuit Sperwer Sperwer Spreeuw Spreeuw Tjiftjaf Tjiftjaf Torenvalk Torenvalk Turkse Tortel Vink Vink Wilde Eend Winterkoning Winterkoning Witte Kwikstaart Witte Kwikstaart Zanglijster Zwarte Roodstaart Zwartkop Zwartkop Haas Haas Konijn Ree Ree

Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid Vissenaken Zuid Vissenaken Noord Vissenaken Zuid

20 6 1 1 15 6 10 2 2 1 14 4 18 10 4 9 45 60 1 25 8 1

2 2

4 2

2 2 5

2 1 6 1 2 1 11 19

4 3

8 13

7 5

9 4

1 2 1 20 11 15 17 2

7 7 1

8 6

2 2

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

6 EVALUATIE VAN DE EFFECTEN VAN DE RUILVERKAVELING Voor een evaluatie van de effecten van ruilverkaveling baseren we ons vooral op de tellingen en cijfers van de basissoorten. Deze soorten zijn bijna allen opgevolgd over een lagere periode en hebben een directe link met het landbouwgebied. De aandachtsoorten dragen bij tot een globaal beeld van de avifauna in het onderzoeksgebied, maar zijn minder geschikt om als evaluatiemiddel te gebruiken. Het is evenwel niet evident om oorzakelijke conclusies te trekken uit de gegevens van de basissoorten m.b.t. mogelijke effecten van ruilverkaveling op natuur, en meer bepaald op avifauna. (Een systematische opvolging van landgebruik en koppeling van deze resultaten had misschien een duidelijker beeld gegeven.) Enerzijds is er de algemene negatieve trend van het merendeel van deze soortengroep op Vlaams en zelfs op Europees niveau. We proberen de trends op niveau van het onderzoeksgebied te vergelijken met de trends op grotere schaal. Anderzijds is er ook de autonome evolutie binnen het onderzoeksgebied. Naast de ingrepen van de ruilverkaveling op het gebied, zijn er uiteraard nog andere veranderingen in het gebied op 17 jaar tijd (monitoring 2003-2020). Deze autonome evolutie in het gebied kan zowel negatieve als positieve effecten hebben op natuur zoals respectievelijk het verdwijnen van KLE’s of de aanleg van beheerovereenkomsten. De ruilverkaveling heeft zijn vermoedelijke negatieve effecten op natuur, en specifiek op avifauna, door o.a. schaalvergroting en bijkomende verharding (Dupae, 1992). Daarnaast zijn er uiteraard ook ruiverkavelingsmaatregelen die een positief effect hebben op de natuur in het onderzoeksgebied zoals o.a. buffering waterlopen en bosuitbreiding. Het is duidelijk dat een eenduidige interpretatie van de gegevens en het duiden van een causaal verband niet makkelijk is. Uit de tellingen blijkt dat er een duidelijke achteruitgang is van het aantal territoria van gele kwikstaart, kievit, veldleeuwerik en grauwe gors. Grauwe gors verdween zelfs volledig uit het onderzoeksgebied. Gezien de zeer negatieve trend van de populatie grauwe gors op Vlaamse schaal is deze achteruitgang in het onderzoeksgebied niet uitzonderlijk te noemen. Ook de achteruitgang van gele kwikstaart in het onderzoeksgebied is vergelijkbaar met de trend op Vlaamse schaal. Opvallend genoeg bleek gele kwikstaart het beter te doen in het noordelijk deelgebied, en zich zelfs te handhaven. Voor deze twee soorten kunnen we moeilijk besluiten trekken m.b.t. mogelijke negatieve effecten van de ruilverkaveling. Een ander verhaal is het echter voor kievit en veldleeuwerik. Beide soorten vertonen een grotere daling van het aantal territoria in het onderzoeksgebied, dan de negatieve trend op Vlaamse schaal. Voor veldleeuwerik is er nog enige nuance nodig. De soort bleef het de eerste jaren na de ruilverkaveling nog relatief goed doen in het onderzoeksgebied. Is deze recente negatieve trend (2020) in het onderzoeksgebied te wijten aan een na-ijleffect van de ruilverkaveling of spelen andere factoren mee? Over een dergelijk effect zijn echter geen literatuurgegevens gevonden. Voor kievit kunnen we duidelijker spreken van de negatieve effecten van de schaalvergroting en rationalisering van het landschap door ruilverkaveling. Uit de basissoorten zijn er twee soorten die het beter doen dan in de uitgangssituatie van 2003, nl. graspieper en patrijs. Beide soorten zijn licht toegenomen in het onderzoeksgebied. De Vlaamse populatie is nochtans met

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 79 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

meer dan de helft afgenomen in de periode 2007-2018, volgens de recentste broedvogelatlas (Vermeersch et al., 2020). De waarnemingen en territoria van deze soorten komen opvallend overeen met structuren in het landschap. Een aantal hiervan zijn aanwezig in de rand van het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied liggen ook een aantal structuren die bijdragen aan de uitbreiding van patrijs en graspieper. Een aantal hiervan werden aangelegd i.k.v. ruilverkaveling (zoals de bufferstrook langs de Kleinbeek) en een aantal hiervan zijn het resultaat van positieve autonome evolutie van het gebied (zoals de aanleg van beheerovereenkomsten). De populatie graspieper en patrijs hebben geen negatief effect ondervonden van de ruilverkavelingsmaatregelen, en kunnen we zelfs spreken van een licht positief effect. Net zoals eerder vermeld bij gele kwikstaart, is er ook bij patrijs en graspieper een opvallend betere evolutie in deelgebied Vissenaken Noord. De kleinschaligheid in dit deelgebied (en dus het ruimer aanbod van habitat) zal hier niet vreemd aan zijn, meer bepaald o.a. het complex van onverharde wegen en houtkanten rond de Billighouthoeve. De populatie geelgors lijkt zich te handhaven in het onderzoeksgebied (of licht toe te nemen). De soort volgt hiermee de Vlaamse trend, of alleszins de regionale trend, waar de populatie van geelgors een status quo lijkt te bereiken. De ruiverkaveling lijkt geen effect (negatief noch positief) te hebben op de populatie geelgors in het onderzoeksgebied. Ook hier is er een duidelijke overlap van waarnemingen en territoria met de structuren in het landschap (KLE’s, bufferstroken, …). De resterende basissoorten zijn niet relevant voor een evaluatie van de ruilverkavelingsmaatregelen. Van een aantal ontbreken gegevens binnen een van de inventarisatierondes (kneu, kwartel, rietgors, ringmus). Hierdoor kunnen we geen evolutie schetsen van deze soorten in het onderzoeksgebied. Wulp en scholekster zijn minder relevant voor het onderzoeksgebied, vanwege het niet voorkomen in het gebied. Over het algemeen is het duidelijk dat er een negatieve impact kan zijn, van o.a. schaalvergroting en verharding van wegen, door ruilverkaveling op het voorkomen van een aantal vogelsoorten (en natuur in het algemeen). Uit de cijfers blijkt ook dat er binnen ruilverkaveling maatregelen kunnen genomen worden om deze negatieve effecten te milderen of te compenseren (zoals o.a. bufferstroken). Het is essentieel dat dergelijke compenserende maatregelen voldoende (blijven) voorzien worden binnen ruilverkavelingsplannen. Zoals blijkt profiteren een aantal soorten hiervan en neemt hun populatie zelfs toe. Daarenboven wordt ook het belang van kleine landschapselementen onderstreept door de gedetailleerde locaties van waarnemingen en territoria. Behoud en uitbreiding van verscheidene KLE’s zijn zeker niet te onderschatten en hebben een duidelijke meerwaarde (o.a. Dochy en Hens, 2002). Aanvullend kunnen beheerovereenkomsten van belang zijn voor het behoud of de uitbreiding van een aantal soorten. Dit blijft evenwel een vrijwillig instrument maar is zeker niet te onderschatten als aanvulling op essentiële structurele maatregelen binnen de ruilverkaveling. (Ter illustratie kan je in bijlage 8.9 een kaart vinden van de aanwezige beheerovereenkomsten en de vastgestelde territoria van de basissoorten.)

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

7 REFERENTIES Boyen, M., Devolder, D. Dupae, E. & Stulens, H. 2005. Ruilverkavelingsproject Vissenaken. Uitvoering monitoringsprogramma. Kleinschalig valleilandschap, jaar -1 (2003-2005). Vlaamse landmaatschappij. Boyen, M., Devolder, D. Dupae, E. & Stulens, H. 2005. Ruilverkavelingsproject Vissenaken. Uitvoering monitoringsprogramma. Poelen, jaar -1 (2003-2004). Vlaamse landmaatschappij. Boyen, M., Devolder, D. Dupae, E. & Stulens, H. 2005. Ruilverkavelingsproject Vissenaken. Uitvoering monitoringsprogramma. Voedselarm grasland op tertiaire koppen, jaar -1 (2005). Vlaamse landmaatschappij. Boyen, M., Dupae, E. & Stulens, H. 2004. Ruilverkavelingsproject Vissenaken. Uitvoering monitoringsprogramma. Amfibieën, akkervogels en vegetatie, jaar-1 (2003). Vlaamse landmaatschappij Limburg. Boyen, M., D. Dupae, E. & Stulens, H. 2004. Ruilverkavelingsproject Vissenaken. Uitvoering monitoringsprogramma. Akkervogels, jaar -1 (2003). Vlaamse landmaatschappij. Devillers, P., Roggeman, W., Tricot, J., Del Marmol, P., Kerwijn, C., Jacob, J.-P. & Anselin, A. (1988). Atlas van de Belgische broedvogels. Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen: Brussel. 395 pp. Dochy O. & Hens M., 2005. Van de stakkers van de akkers naar de helden van de velden. Beschermingsmaatregelen voor akkervogels. Rapport van het Instituut voor Natuurbehoud IN.R.2005.01, Brussel, i.s.m. het provinciebestuur WestVlaanderen, Brugge. Dupae E., 1992. Ruilverkaveling én akkervo¬gels! Avifaunistisch aspekt in de ruilverkaveling Vissena¬ken. 15 p., 1 bijl. Vlaamse Landmaatschappij – Prov. Afd. Diest. EBCC (2019). Pan European Common Bird Monitoring Scheme. Trends of common birds in Europe, 2018 update. www.ebcc.info Herremans M., Lambrechts, J. & Lewylle I., 2012. Ruilverkaveling Vissenaken: monitoring T=2. Rapport Natuurpunt Studie 2012/8, Mechelen Hustings, M.F.H., Kwak, R.G.M., Opdam, P.F.M. & Reijnen, M.J.S.M. (1989). Natuurbeheer in Nederland deel 3. Vogelinventarisatie. Achtergronden, richtlijnen en verslaglegging. Nederlandse vereniging tot bescherming van vogels Zeist, Pudoc Wageningen. Lewylle I., Erens R. & S. Raymaekers. (2011). Verspreiding en ecologie van de Grauwe gors in Limburg. Rapport Natuur.studie 2011/8. Natuurpunt Studie, Mechelen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 81 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Nijs, G., Lewylle, I, Herremans, M., Feys, S. & Lambrechts, J. 2016. Ruilverkaveling Vissenaken: uitvoeringmonitoringsprogramma jaar 6 (2016). Rapport Natuurpunt Studie 2016/7, Mechelen. Sierdsema H. 1995. Broedvogels en beheer. Het gebruik van broedvogelgegevens in het beheer van bos- en natuurterreinen. SBB-rapport 1995-1, SOVON-onderzoeksrapport 1995/04. SBB/SOVON, Driebergen/BeekUbbergen. Sovon (2016). Handleiding Sovon Broedvogelonderzoek. Avimap Handleiding. Sovon. van Dijk A.J. 2004. Handleiding Broedvogel Monitoring Project (Broedvogelinventarisatie in proefvlakken). SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen. van Dijk A.J. & Boele A. 2011. Handleiding SOVON Broedvogelonderzoek. SOVON Vogelonderzoek Verbelen, D. (2010). Ruilverkavelingsproject Fortem. Uitvoering monitoringprogramma. Avifauna - Deelrapport broedvogels. Jaar +5 (2010). Rapport Natuur.Studie, nr. 17, 2010. pp. 112. Vergeer J.W., van Dijk A.J., Boele A., van Bruggen J. & Hustings F. 2016. Handleiding Sovon broedvogelonderzoek: Broedvogel Monitoring Project en Kolonievogels. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Vermeersch, G. & Anselin, A. (2009). Broedvogels in Vlaanderen in 2006-2007. Recente status en trends van Bijzondere Broedvogels en soorten van de Vlaamse Rode Lijst en/of Bijlage I van de Europese Vogelrichtlijn. Mededeling van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek nr. 3, Brussel. Vermeersch, G., Anselin, A., Devos, K., Herremans, M., Stevens, J., Gabriëls, J. & Van der Krieken, B. (2004). Atlas van de Vlaamse broedvogels 2000 - 2002. Vermeersch, G. & Onkelinx, T. (2011). Algemene Broedvogels Vlaanderen (ABV) Trends na de eerste cyclus in een Europees perspectief. Vogelnieuws 17: 4-8. Vermeersch, G., Onkelinx, T. & Lewylle, I. (2015). Algemene Broedvogels Vlaanderen (ABV): nieuwe cijfers en trends. Vogelnieuws 25: 14-16. Vermeersch, G., Devos, K., Driessens G., Everaert J., Feys, S., Herremans M., Onkelinx T., Sti enen E.W.M. & T’Jollyn F. (2020). Broedvogels in Vlaanderen 2013-2018. Recente status en trends van in Vlaanderen broedende vogelsoorten. Mededelingen van het Insti tuut voor Natuur en Bosonderzoek 2020 (1), Brussel, 228 p. DOI: doi.org/10.21436/inbor.18794135

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8 BIJLAGEN In de bijlages 1, 2 en 3 worden kaarten weergegeven. Voor de basissoorten worden enkel de detailkaarten van de waarnemingen weergegeven. De kaarten van de territoria van deze soorten worden reeds weergegeven in de soortbespreking en worden hier niet herhaald. Van de aandachtsoorten en de overige soorten worden zowel de territoriumkaarten als de detailkaarten van de waarnemingen weergegeven. Bij het ontbreken van één van deze types kaarten, wil dat zeggen dat er geen waarnemingen en/of territoria werden waargenomen. Deze kaarten werden automatisch gegenereerd door ‘Avimap’. De legende van de detailkaarten wordt hier kort weergegeven, aangezien deze ontbreekt op de kaarten zelf.

Kleur betekenis wit niet in territorium groen gebruik voor territorium rood territorium stip

Broedcode 0 ongeldig 1 individu 3 paar 2,4,5 zang/balts 6-12,14 nest-indicatie 13,15-16 nest

symbool klein rondje rondje driehoek vierkant ruit ster

8.1 BIJAGE 1: KAARTEN BASISSOORTEN

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 83 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Geelgors

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 84 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Gele kwikstaart

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 85 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Graspieper

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 86 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Kievit

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 87 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Kneu

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 88 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Patrijs

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 89 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Rietgors

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 90 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Veldleeuwerik

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 91 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.2 BIJLAGE 2: KAARTEN AANDACHTSOORTEN

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 92 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Aalscholver

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 93 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Blauwe kiekendief

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 94 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Blauwe reiger

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 95 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Boerenzwaluw

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 96 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 97 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Canadese gans

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 98 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Fitis

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 99 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Grote lijster

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 100 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Grote zilverreiger

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 101 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Huismus

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 102 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 103 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Huiszwaluw

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 104 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Kokmeeuw

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 105 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Kramsvogel

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 106 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Spotvogel

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 107 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Staartmees

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 108 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Tuinfluiter

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 109 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 110 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Wielewaal

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 111 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.3 BIJLAGE 3: KAARTEN OVERIGE SOORTEN

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 112 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Bergeend

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 113 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Bosrietzanger

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 114 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Buizerd

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 115 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ekster

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 116 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Fazant

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 117 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 118 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Gaai

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 119 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Grasmus

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 120 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Groene specht

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 121 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 122 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Groenling

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 123 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 124 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Grote bonte specht

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 125 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 126 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Heggenmus

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 127 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 128 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Holenduif

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 129 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Houtduif

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 130 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Kauw

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 131 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Koekoek

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 132 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Koolmees

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 133 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 134 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Merel

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 135 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 136 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Nijlgans

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 137 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Pimpelmees

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 138 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Putter

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 139 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ransuil

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 140 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Roodborst

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 141 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 142 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Roodborsttapuit

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 143 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 144 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Sperwer

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 145 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Spreeuw

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 146 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Tjiftjaf

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 147 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 148 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Torenvalk

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 149 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 150 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Turkse tortel

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 151 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Vink

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 152 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Wilde eend

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 153 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Winterkoning

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 154 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Witte kwikstaart

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 155 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Zanglijster

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 156 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Zwarte roodstaart

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 157 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Zwartkop

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 158 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 159 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Haas

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 160 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Konijn

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 161 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ree

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 162 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.4 BIJLAGE 4: SOORTEN BIJLAGE 4 NATUURDECREET https://codex.vlaanderen.be/Portals/Codex/documenten/1005915.html Acrocephalus paludicola Alcedo atthis Anser erythropus Anthus campestris Ardea purpurea Asio flammeus Aythya nyroca Botaurus stellaris Branta leucopsis Branta ruficollis Burchinus oedicnemus Caprimulgus europaeus Charadrius alexandrinus Charadrius morinellus Chlidonias niger Ciconia ciconia Ciconia nigra Circus aeruginosus Circus cyaneus Circus pygargus Crex crex Cygnus columbianus Cygnus cygnus Dendrocopus medius Dryocopus martius Egretta alba Egretta garzetta Emberiza hortulana Ficedula parva Falco columbarius Falco peregrinus Gallinago media Gavia arctica Gavia immer Gavia stellata Grus grus Haliaeetus albicilla

Waterrietzanger Ijsvogel Dwerggans Duinpieper Purperreiger Velduil Witoogeend Roerdomp Brandgans Roodhalsgans Griel Nachtzwaluw Strandplevier Morinelplevier Zwarte stern Ooievaar Zwarte ooievaar Bruine kiekendief Blauwe kiekendief Grauwe kiekendief Kwartelkoning Kleine zwaan Wilde zwaan Middelste Bonte Specht Zwarte specht Grote zilverreiger Kleine zilverreiger Ortolaan Kleine vliegenvanger Smelleken Slechtvalk Poelsnip Parelduiker Ijsduiker Roodkeelduiker Kraanvogel Zeearend

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 163 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Himantopus himantopus Ixobrychus minutus Lanius collurio Larus melanocephalus Limosa lapponica Lullula arborea Luscinia svecica Mergellus albellus Milvus migrans Milvus milvus Nycticorax nycticorax Pandion haliaetus Pernis apivorus Phalaropus lobatus Philomachus pugnax Platalea leucorodia Pluvialis apricaria Podiceps auritus Porzana paura Porzana porzana Porzana pusilla Recurvirostra avocetta Sterna albifrons Sterna dougallii Sterna hirundo Sterna paradisaea Sterna sandvicensis Sylvia nisoria Tetrao tetrix Tringa glareola

Steltkluut Woudaapje Grauwe klauwier Zwartkopmeeuw Rosse grutto Boomleeuwerik Blauwborst Nonnetje Zwarte wouw Rode wouw Kwak Visarend Wespendief Grauwe franjepoot Kemphaan Lepelaar Goudplevier Kuifduiker Kleine waterhoen Porseleinhoen Kleinste waterhoen Kluut Dwergstern Dougalls stern Visdief Noordse stern Grote stern Sperwergrasmus Korhoen Bosruiter

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.5 BIJLAGE 5: RODE LIJST VAN BROEDVOGELS IN VLAANDEREN Devos K., A. Anselin, G. Driessens, M. Herremans, T. Onkelinx, G. Spanoghe, E. Stienen, F. T’Jollyn, G.Vermeersch & D. Maes) (2016). De IUCN Rode Lijst van de broedvogels in Vlaanderen (2016). Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek jaar (11485739). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. DOI: dx.doi.org/10.21436/inbor.11485739 RE - Regionaal uitgestorven (6) Korhoen Duinpieper Zwarte stern Ortolaan Hop Klapekster

Tetrao tetrax Anthus campestris Chlidonias niger Emberiza hortulana Upapa epops Lanius excubitor

CR - Ernstig Bedreigd (24) Roerdomp Draaihals Lepelaar Kuifleeuwerik Grauwe kiekendief Kramsvogel Porseleinhoen Paapje Kwartelkoning Tapuit Bontbekplevier Graszanger Strandplevier Snor Kemphaan Grote karekiet Watersnip Buidelmees Stormmeeuw Europese kanarie Dwergstern Barmsijs Zomertortel Grauwe gors

Botaurus stellaris Jynx torquila Platalea leucorodia Galerida cristata Circus pygargus Turdus pilaris Porzana porzana Saxicola rubetra Crex crex Oenanthe oenanthe Charadrius hiaticula Cisticola juncidis Charadrius alexandrinus Locustella luscinioides Philomachus pugnax Acroceph. arundinaceus Gallinago gallinago Remiz pendulinus Larus canus Serinus serinus Sterna albifrons Carduelis flammea Streptopelia turtur Miliaria calandra

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 165 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

EN - Bedreigd (16) Geoorde fuut Steltkluut Woudaap Kievit Kleine zilverreiger Wulp Ooievaar Graspieper Zomertaling Matkop Grote stern Wielewaal Bruine kiekendief Grauwe klauwier Slechtvalk Ringmus

Podiceps nigricollis Himantopus himantopus Ixobrychus minutus Vanellus vanellus Egretta garzetta Numenius arquata Ciconia ciconia Anthus pratensis Anas querquedula Parus montanus Sterna sandvicensis Oriolus oriolus Circus aeruginosus Lanius collurio Falco peregrinus Passer montanus

VU- Kwetsbaar (21) Patrijs Nachtegaal Kluut Fluiter Kleine plevier Fitis Grutto Goudhaan Tureluur Baardmannetje Zwartkopmeeuw Staartmees Kokmeeuw Kortsnavelboomkruiper Visdief Huismus IJsvogel Kneu Veldleeuwerik Kruisbek Boerenzwaluw

Perdix perdix Luscinia megarhynchos Recurvirostra avosetta Phylloscopus sibilatrix Charadrius dubius Phylloscopus trochilus Limosa limosa Regulus regulus Tringa totanus Panurus biarmicus Larus melanocephalus Aegithalos caudatus Larus ridibundus Certhia familiaris Sterna hirundo Passer domesticus Alcedo atthis Carduelis cannabina Alauda arvensis Loxia curvirostra Hirundo rustica

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

NT - Bijna in Gevaar (25) Knobbelzwaan Boomleeuwerik Wintertaling Oeverzwaluw Slobeend Boompieper Tafeleend Grote gele kwikstaart Wespendief Grote lijster Havik Cetti's zanger Boomvalk Spotvogel Houtsnip Tuinfluiter Kleine mantelmeeuw Grauwe vliegenvanger Zilvermeeuw Zwarte mees Nachtzwaluw Goudvink Zwarte specht Rietgors Middelste bonte specht

Cygnus olor Lullula arborea Anas crecca Riparia riparia Anas clypeata Anthus trivialis Aythya ferina Motacilla cinerea Pernis apivorus Turdus viscivorus Accipiter gentilis Cettia cetti Falco subbuteo Hippolais icterina Scolopax rusticola Sylvia borin Larus fuscus Muscicapa striata Larus argentatus Parus ate Caprimulgus europaeus Pyrrhula pyrrhula Dryocopus martius Emberiza schoeniclus Dend. medius

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.6 BIJLAGE 6: PROVINCIALE PRIORITAIRE SOORTEN VLAAMS-BRABANT https://waarnemingen.be/focus/pps-vlaams-brabant/ selectie vogelsoorten uit de PPS Roerdomp Kwak Rode Wouw Grauwe Kiekendief Porseleinhoen Draaihals Paapje Grauwe Klauwier Klapekster Boomleeuwerik Kramsvogel Zwarte Wouw

Botaurus stellaris Nycticorax nycticorax Milvus milvus Circus pygargus Porzana porzana Jynx torquilla Saxicola rubetra Lanius collurio Lanius excubitor Lullula arborea Turdus pilaris Milvus migrans

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 168 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.7 BIJLAGE 7: BIJZONDERE BROEDVOGELS VLAANDEREN Vermeersch, G. & Anselin, A. (2009). Broedvogels in Vlaanderen in 2006-2007. Recente status en trends van Bijzondere Broedvogels en soorten van de Vlaamse Rode Lijst en/of Bijlage I van de Europese Vogelrichtlijn. Mededeling van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek nr. 3, Brussel. geoorde fuut patrijs oeverzwaluw aalscholver porseleinhoen huiszwaluw roerdomp kwartelkoning graspieper woudaapjes steltkluut boompieper kwak kluut Engelse gele kwikstaart koereiger kleine plevier grote gele kwikstaart kleine zilverreiger bontbekplevier rouwkwikstaart grote zilverreiger strandplevier nachtegaal blauwe reiger watersnip blauwborst ooievaar tureluur gekraagde roodstaart lepelaar oeverloper paapje knobbelzwaan zwartkopmeeuw tapuit zwarte zwaan kokmeeuw kramsvogel kolgans stormmeeuw graszanger grauwe gans grote mantelmeeuw Cetti’s zanger Indische gans kleine mantelmeeuw snor Canadese gans zilvermeeuw rietzanger brandgans geelpootmeeuw grote karekiet Magelhaengans grote stern Orpheusspotvogel Nijlgans visdief baardmannetje casarca dwergstern matkop Carolina-eend witwangstern taigaboomkruiper mandarijneend zomertortel buidelmees smient halsbandparkiet wielewaal zomertaling velduil grauwe klauwier pijlstaart oehoe roek krooneend kerkuil Europese kanarie rosse stekelstaart ijsvogel sijs wespendief bijeneter kleine barmsijs rode wouw draaihals kruisbek zwarte wouw middelste bonte specht roodmus bruine kiekendief zwarte specht goudvink blauwe kiekendief nachtzwaluw geelgors grauwe kiekendief kuifleeuwerik grauwe gors havik veldleeuwerik rietgors slechtvalk boomleeuwerik

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 169 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.8 BIJLAGE 8: INVENTARISATIEROUTES

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 170 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

8.9 BIJLAGE 9: BEHEEROVEREENKOMSTEN EN TERRITORIA

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 172 van 174

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

Ruilverkaveling Vissenaken, monitoring T=10 (2020)

31.12.2020

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

31.12.2020

VLM.BE