Issuu

Inventaris van kennis(hiaten) eco-hydrologie en PAS-relevante hydrologische herstelmaatregelen voor de Vlaamse SBZH-deelgebieden

Piet De Becker & Dries Adriaans

Geef rapportnummer in Geef opdrachtnummer in

Dankwoord Voor dit overzicht werd te rade gegaan bij vele collega’s van het INBO, ANB, VMM en VLM waarvoor dank!

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Samenvatting Vertrekkend van een gelijkaardige oefening in 2011 (De Bie et al.) wordt hier een vernieuwde stand van zaken anno 2015 gemaakt van de ecohydrologische systeemkennis van de verschillende Vlaamse deelgebieden van de speciale beschermingszones in het kader van de habitatrichtlijn (SBZH-deelgebieden). Er wordt, voor zover bekend een overzicht gemaakt van de belangrijkste PAS-relevante hydrologische herstelmaatregelen, eveneens per SBZHdeelgebied. 372 van de 455 deelgebieden (82%) herbergt actueel ten minste 1 ha of meer grondwaterafhankelijke habitatsubtypen en/of regionaal belnagrijke biotopen. De exacte doelen zijn per SBZH-deelgebied op vandaag nog niet bekend, dus werd enkel met actueel voorkomende typen en biotopen gewerkt.

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Inhoudstafel Inventaris van kennis(hiaten) eco-hydrologie en PAS-relevante hydrologische herstelmaatregelen ......................................................................................... 1 Dankwoord/Voorwoord ..................................................................................................... 4 Samenvatting ..................................................................................................................... 5 Lijst van figuren .................................................................................................................. 7 Lijst van tabellen ................................................................................................................ 7 1

Aanleiding ....................................................................................................... 9

Vraag ............................................................................................................ 10

Toelichting .................................................................................................... 12

3.1 3.2 3.3

Waarom hydrologische herstelmaatregelen in het kader van PAS? ..................... 12 Wat zijn de waterafhankelijke habitattypen en regionaal belangrijke biotopen? 12 Verdeling van de waterafhankelijke habitat/rbb-types over de verschillende SBZH-deelgebieden................................................................................................ 14 Wat zijn de PAS gerelateerde hydrologische herstelmaatregelen ........................ 17 Structurele ingrepen met een grote ruimtelijke impact ....................................... 17 Oppervlakte- en grondwaterwaterkwaliteit.......................................................... 17 Grondwaterwinningen........................................................................................... 18 lokale drainage ...................................................................................................... 22 Beperken van evapo-transpiratie .......................................................................... 22 Meten is weten en zorgt voor efficiënte remediëring .......................................... 22 Planologische problemen ...................................................................................... 27 Overzicht van kennishiaten ................................................................................... 27

3.4 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.4 3.4.5 3.4.6 3.4.7 3.5

Referenties 37 Bijlagen

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Lijst van figuren Figuur 1. Aandeel (%) van waterafhankelijke biotopen binnen elk van de SBZH-deelgebieden in Vlaanderen. De klassegrenzen zijn berekend op basis van de kwantielen van de oppervlakte binnen elk SBZHdeelgebied. .................................................................................................................................................16 Figuur 2. Overzicht van de nitraatconcentraties in de MAP-meetpunten voor het winterhalfjaar 2012-2013 (Rood: > 50 mg nitraat/l, groen: < 50 mg nitraat/l). Het brongebied en de bovenlopen van de Zwarte Beek, de Bolisserbeek en de Dommel (gelegen in de rode cirkel) overschrijden de norm. Bron: VMM ..................18 Figuur 3. Indicatief overzicht van de pompkegels van grondwateronttrekkingen in Vlaanderen, met weergave van pompkegel. De SBZH-deelgebieden staan aangeduid in het groen. De onttrekkingen omvatten de drinkwaterwinningen (transparante laag) en de overige winningen met een vergund debiet van meer dan 500 m³ per jaar (donkerrode laag). ............................................................................................19 Figuur 4. Overzicht van de SBZH deelgebieden die door grondwateronttrekking beïnvloed worden (d.w.z. freatische grondwaterstandsdaling van minimaal 5-10 cm). Dit betekent echter niet noodzakelijk dat de aanwezige (waterafhankelijke) habitattypen ook effectief binnen de invloedszone van de wateronttrekking gelegen zijn en/of dat hun toestand hierdoor negatief beïnvloed wordt. ....................19 Figuur 5. Overzicht van de SBZH deelgebieden waarin hydrologische meetpunten aanwezig zijn (geweest) of niet ........23 Figuur 6. Overzicht van de SBZH deelgebieden waarvoor de huidige indeling van SBZH-deelgebied ontoereikend is om de hydrologische problemen te beschrijven. .......................................................................................28 Figuur 7. Overzicht van de SBZH-deelgebieden waarvoor ecohydrologisch relevante studies beschikbaar zijn. ...............29 Figuur 8. Overzicht van de SBZH-deelgebieden met aanduiding van de noodzaak tot het uitvoeren van ecohydrologische studies (groen (1) = grote noodzaak aan studies, oranje (2) mogelijks nog bijkomende specifieke studies nodig, rood (3) studies niet noodzakelijk). ................................................33

Lijst van tabellen Tabel 1. Overzicht van de habitattypen en regionaal belangrijke biotopen (HT/RBB) die als waterafhankelijk werden beschouwd. Habitat(sub)typen waarvoor generiek het herstel van het grondwaterpeil als maatregel aangegeven wordt in INBO.A.3334, staan grijs gearceerd. *De oppervlakte van 9160 wordt integraal meegerekend in de cijfers in bijlage, maar in onderstaande tabellen werd er bij oordeel van de auteurs wel rekening mee gehouden dat in de meeste deelgebieden het om varianten gaat die niet tot weinig afhankelijk zijn van de grondwatertafel. ...................................................................................13 Tabel 2. SBZH-deelgebieden met een oppervlakte aan waterafhankelijke biotopen (Opp) die volgens de Habitatkaart (versie 2014) minder dan 1 ha bedraagt. Deelgebieden met enkel de weinig grondwaterafhankelijke variant van habitattype 9160 staan eveneens opgelijst. De oppervlakte wordt ook procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte van het deelgebied (Opp %). .....................................14 Tabel 3. SBZH-deelgebieden met uitsluitend zout/brak-watergebonden habitattypen. Voor deze deelgebieden wordt geen inventaris gemaakt van de hydrologische problemen. ......................................................................16 Tabel 4. SBZH-deelgebieden (met waterafhankelijke habitattypen) die voor een aanzienlijk oppervlakte overlappen met de pompkegels van grondwateronttrekkingen (met manuele toevoegingen van laatste 6 deelgebieden waar cijfermateriaal ontbreekt en schrapping van deelgebieden waar impact verwaarloosbaar geacht wordt). ................................................................................................................21 Tabel 5. Overzicht van de SBZH-deelgebieden met WATINA+ meetlocaties (de groen gemarkeerde gebieden zijn actueel nog steeds bemeten), met vermelding van de codes uit WATINA+. .............................................24 Tabel 6. SBZH-deelgebieden waarvan de gebruikte perimeter onvoldoende specifiek is om hydrologische problemen te kunnen beschrijven. ...............................................................................................................................28

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Aanleiding

In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) werd door het ANB aan het INBO gevraagd om gebiedsanalyses uit te voeren, als eerste aanzet om het herstelbeheer te onderbouwen dat gericht is op het behoud of ontwikkelen van een gunstige staat van instandhouding van de Europees te beschermen habitats. Een gebiedsanalyse heeft tot doel om voor specifieke habitatlocaties na te gaan welke set van herstelmaatregelen het meest aangewezen of vereist zijn, rekening houdend met de lokale toestand van de habitat, de depositiedruk, de landschappelijke context, de aanwezige kwetsbare soorten, al uitgevoerd beheer, e.d. De gebiedsanalyses werden uitgevoerd door het INBO en gerapporteerd als advies op 23 juli 2015 (INBO.A.3334). Het advies INBO.A.3334 zoomt echter enkel in op de percelen waar effectief een overschrijding van de KDW vastgesteld wordt en brengt enkel de extra inspanningen bovenop het gangbare beheer in kaart. Een factor die bij het herstel van een belangrijk aandeel van de habitats een cruciale rol speelt, is de ecohydrologie. Daar waar momenteel de ecohydrologische toestand niet voldoet aan de eisen van een habitat, zijn de voorgestelde herstelmaatregelen uit bovenstaand advies ondergeschikt aan het herstel van de ecohydrologie. Bovendien reikt de impact van ecohydrologisch herstel ruimtelijk verder dan de percelen waar de KDW voor stikstof overschreden wordt. Daarom wordt het ecohydrologisch luik van het herstelbeheer in onderstaand advies afzonderlijk uitgewerkt. Een eerste stap richting ecohydrologisch herstel is een inventarisatie van de gebied specifieke problemen die het bereiken van een gunstige staat van instandhouding in de weg staan, samen met de hiaten in de kennis rond het ecohydrologisch functioneren in elk gebied. Dit advies tracht invulling te geven aan deze eerste stap. In een latere fase kan dan beslist worden waar prioritair verder studiewerk verricht wordt, of welbepaalde problemen aangepakt moeten worden om de gestelde instandhoudingsdoelen te realiseren.

Vraag

Voor de volledigheid wordt hier de vraagstelling van advies INBO.A.3334 hernomen. Concreet werd door het ANB op 18/5/2015 aan het INBO gevraagd om tegen 1/8/2015 de gebiedsanalyses als volgt uit te voeren: 1. Een inschatting maken per deelgebied, van oppervlaktepercentages waarop een bepaald beheer zou moeten gebeuren, op basis van terreinkennis (op INBO aanwezig bij beide auteurs maar ook o.a. uit opmaak S- IHD-rapporten) en ‘best professional judgement’. In eerste instantie, voor de opmaak van de begroting, wordt er niet overlegd met de beheerders. Deze worden er later bij betrokken wanneer het herstelbeheer verfijnd wordt om ze in de beheerplannen op te nemen. 2. De onderbouwing van de inschatting documenteren in een fiche. Hiervoor worden deelgebieden zoveel mogelijk samengenomen (voor zover analoog qua herstelbeheer), grote deelgebieden worden opgesplitst indien nodig (cf. S-IHD rapporten). 3. Er wordt gevraagd een onderscheid te maken tussen maatregelen die worden toegepast op perceelniveau en op landschapsniveau: a. Op perceelniveau: aangewezen maatregelen voor gebieden die landschapsecologisch duidelijk afgebakend zijn; maatregelen die geen kwaad kunnen (‘no regrets') in gebieden waar betere landschaps-ecologische kennis nodig is; b. Op landschapsniveau: waar is hydrologisch herstel aangewezen; waar is uitbreiding van habitat aangewezen Ook de intensiteit van de maatregelen moet worden aangegeven, die verschilt immers van SBZ tot SBZ. 4. In functie van de gebiedsanalyses wordt abstractie gemaakt van belemmerende factoren zoals toegankelijkheid. Compatibiliteit met soorten wordt meegenomen waar gekend. In een vervolgfase zou deze inschatting verder kunnen getoetst aan de terreinrealiteit. 5. Reality check gebeurt niet door overleg met beheerders, maar wel door overlay van de beschikbare informatie. Voor domeinen door ANB beheerd, is deze informatie te halen uit verschillende databanken: POBW (beheerwerken), OPA (beheerovereenkomsten), veedatabank (begrazing), orafin (uitbestedingen) (aan te leveren door ANB). Die check is, voor alle duidelijkheid, nog niet gebeurt. We verwijzen hier naar advies INBO.A.3334 voor een overzicht van de bovenstaande deelvragen die reeds in het betreffende advies werden behandeld, en op welke manier. In het advies wordt expliciet aangegeven dat in het kader van deelvraag 3b de inventarisatie van ecohydrologische kennis grotendeels uit de gebiedsanalyses werd gelaten en afzonderlijk zal opgeleverd worden. Het is die informatie die in onderstaand advies dus aan bod komt. Een belangrijk verschil is dat in dit advies niet enkel de habitattypen in rekening gebracht worden, maar evengoed de regionaal belangrijke biotopen (rbb). Voor het Vlaamse natuurbeleid zijn deze laatste immers evenzeer van belang bij de inventarisatie van hydrologische problemen met het oog op herstel. In dit advies wordt, net als in INBO.A.3334, enkel de toestand binnen SBZH bekeken. Voor elk SBZH-deelgebied wordt de toestand ingeschat. Er wordt echter geen voorstel gedaan om SBZHdeelgebieden samen te nemen of op te splitsen in functie van de beoogde herstelmaatregelen. In het advies INBO.A.3334 werden SBZH-deelgebieden voornamelijk geclusterd. Omdat in voorliggend advies de oorspronkelijke SBZH-deelgebieden gebruikt werden, wordt de ecohydrologische kennis in 10

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

een hogere ruimtelijke resolutie aangeboden dan de kennis die in de voorlopige gebiedsanalyses (INBO.A.3334) werd aangereikt.

Toelichting

3.1

Waarom hydrologische herstelmaatregelen in het kader van PAS?

Hydrologische herstelmaatregelen kunnen in hoge mate bijdragen aan het remediëren van de negatieve effecten van stikstofinstroom via atmosferische depositie, maar ook via grondwater of via de afzetting van riviersedimenten. Nagenoeg alle terrestrische waterafhankelijke vegetatietypen produceren in meer of mindere mate organische verbindingen en leggen die ook (ten dele) vast. Dat organisch materiaal wordt (deels) afgebroken onder invloed van microbiële activiteit in de bodem. De grootte van de microbiële activiteit en dus de snelheid waarmee het geaccumuleerde organisch materiaal wordt afgebroken hangt zeer sterk samen met een aantal milieufactoren zoals:      

De beschikbaarheid van zuurstof De beschikbaarheid van mineralen De beschikbaarheid van nutriënten (zoals stikstof- en fosforverbindingen) De zuurtegraad van de bodem/grondwater De graad van menging van organisch materiaal met water /bodem …

Bij hoge (grond-)waterstanden wordt dat organisch materiaal gedurende een deel van het jaar afgesloten van zuurstof omdat het verzadigd is met (grond-)water of zelfs gewoon onder water staat. Hoe langer het organisch materiaal afgesloten blijft van zuurstof, des te trager dat afbraakproces loopt. In extreme gevallen ((grond-)waterstand permanent gelijk met of boven het maaiveld) kan dit leiden tot de vorming van dikke veenpakketten. De beste voorbeelden daarvan in Vlaanderen zijn te vinden in het SBZH-gebied van de vallei van de Zwarte Beek waar veenpakketten van meer dan zes meter dikte zijn ontstaan gedurende de laatste 6000 jaar. In bescheidener gevallen, waar het grondwater gedurende grote delen van het jaar lager staat dan het maaiveld en waar de schommelingen groter zijn, gaat het om dunnere lagen organisch materiaal. Ook in dergelijke gevallen kan er sprake zijn van het ontstaan van veen, maar aan een trager tempo. De productie van organisch materiaal kan dan wel groot zijn maar de afbraak is dat ook. Zolang de afbraak maar kleiner is dan de opbouw, is er sprake van accumulatie van organisch materiaal. Dat organisch materiaal bevat uiteraard niet alleen koolstof, maar ook stikstof verbindingen, en tal van andere voor het PAS-verhaal minder relevante verbindingen zoals fosforverbindingen, mineralen... Het is die situatie die ervoor zorgt dat er in de waterafhankelijke gebieden nutriënten kunnen worden vastgelegd. Met andere woorden, een goed functionerend hydrologische systeem kan een deel van de instroom van stikstof (atmosferisch of watergebonden) vastleggen en dus een rol spelen bij de Programmatorische Aanpak Stikstof (PAS).

3.2

Wat zijn de waterafhankelijke habitattypen en regionaal belangrijke biotopen?

In dit overzichtsrapport worden waterafhankelijke habitats en dito regionaal belangrijke biotopen steeds in één adem vernoemd. Met waterafhankelijk wordt gronden of oppervlaktewaterafhankelijk bedoeld, zoet of zout, en met een gewenst grondwaterpeil dat in de zomer (GLG) tot maximaal 2 meter onder het maaiveld wegzakt. De waterafhankelijke habitats en regionaal belangrijke biotopen zoals ze in dit overzicht zijn meegenomen, worden weergegeven in Tabel 1. 12

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Voor een aantal habitattypen wordt enkel een selectie van de bestaande subtypen als waterafhankelijk beschouwd. Tabel 1. Overzicht van de habitattypen en regionaal belangrijke biotopen (HT/RBB) die als waterafhankelijk werden beschouwd. Habitat(sub)typen waarvoor generiek het herstel van het grondwaterpeil als maatregel aangegeven wordt in INBO.A.3334, staan grijs gearceerd. *De oppervlakte van 9160 wordt integraal meegerekend in de cijfers in bijlage, maar in onderstaande tabellen werd er bij oordeel van de auteurs wel rekening mee gehouden dat in de meeste deelgebieden het om varianten gaat die niet tot weinig afhankelijk zijn van de grondwatertafel. HT/RBB Subtype en beschrijving (half)natuurlijk grasland en ruigte 6410 mo Grasland met Molinia op kalkhoudende bodem en kleibodem(Eu-Molinion), subtype basenrijke Moliniongraslanden (blauwgraslanden s.s.) 6410 ve Grasland met Molinia op kalkhoudende bodem en kleibodem(Eu-Molinion), subtype basenarme Moliniongraslanden, inclusief het veldrustype 6230 hmo Grasformaties met Nardus-soorten, op kiezelbodems van berggebieden (en van submontane gebieden van continentaal Europa) 6430 bz Voedselrijke ruigten, subtype nitrofiele boszomen en –ruigten 6430 hf Voedselrijke ruigten, subtype verbond van moerasspirea 6430 hw Voedselrijke ruigten, subtype verbond van harig wilgenroosje 6430 mr Voedselrijke ruigten, subtype rietruigte met heemst 6510 hu Laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis,Sanguisorba officinalis), subtype glanshaverhooilanden hua Laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis,Sanguisorba officinalis), subtype associatie van Weidekerveltorkruid binnen Alopecurion; overstroomde graslanden hus Laaggelegen schraal hooiland (Alopecurus pratensis,Sanguisorba officinalis), subtype graslanden met grote pimpernel rbbhc Dotterbloemgrasland rbbhf moerasspirearuigte met graslandkenmerken (en daardoor niet behorend tot habitattype 6430) rbbkam soortenrijk kamgrasgrasland (valt onder soortenrijk permanent cultuurgrasland hp* en hpr*) rbbvos grote vossenstaartverbond (valt onder soortenrijk permanent cultuurgrasland hp* en hpr*), indien niet vervat in habitattype 6510 rbbzil zilverschoongrasland zonder zilte elementen (valt onder soortenrijk permanent cultuurgrasland hp* en hpr*) (zilte zilverschoongraslanden behoren tot habitattype 1330) bos 9160* Eikenbossen van het type Stellario -–Carpinetum 91E0 overig Overblijvende of relictbossen op alluviale grond (Alnion glutinoso-incanae) 91E0 sf Overblijvende of relictbossen op alluviale grond (Alnion glutinoso-incanae), subtype wilgenvloedbos/zachthoutooibos 91F0 Gemengde eiken-iepen-essenbossen langs de oevers van grote rivieren rbbsf vochtig wilgenstruweel op voedselrijke bodem, indien niet vervat in habitattype 91E0 rbbso vochtig wilgenstruweel op venige of zure grond heide 4010 Noordatlantische vochtige heide met Erica tetralix kust- en landduin 2170 Duinen met Salix arenaria 2180 Beboste duinen van het Atlantische kustgebied 2190 mp Vochtige duinvalleien kust en zout 1130 Estuaria 1140 hpr Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten 1310 Eenjarige pioniersvegetaties van slik-en zandgebieden met Salicorniasoorten en andere zoutminnende planten pol Zeekraalvegetaties in binnendijks gelegen zilte poldergraslanden zk Pioniergemeenschappen met Zeekraal zv Zeevetmuurverbond (Saginion maritimae) 1320 Schorren met slijkgrasvegetatie(Spartinion) 1330 Atlantische schorren (Glauco-Puccinellietalia) bin Binnendijkse vegetaties: overige vegetaties da Buitendijkse schorren hpr Binnendijkse vegetaties: zilte graslanden rbbah brak of zilt water moeras en veen 7110 Actief hoogveen 7140 Overgangs- en trilveen base Basenrijk trilveen met ronde zegge cl Overgangs-en trilveen meso Basenarm tot matig basenrijk, zuur tot circum-neutraal laagveen mrd Moerasvaren- en/of (veen)mosrijke rietlanden op drijftillen

HT/RBB 7150 7210 7220 7230 rbbmc rbbmr rbbms rbbsm zoet water 3110 3130

3140 3150 3160 3260 3270

3.3

Subtype en beschrijving oli Natte heide en venoevers met hoogveensoorten Slenken in veengronden (Rhynchosporion) Kalkhoudende moerassen met Cladium mariscus en Carex davalliana Kalktufbronnen met tufsteenformatie (Cratoneurion) Alkalisch laagveen grote zeggenvegetatie rietland en andere vegetaties van het rietverbond, indien niet vervat onder habitattype 6430 zuur laagveen, indien niet vervat in overgangsveen (habitattype 7140) gagelstruweel, indien niet vervat in een habitattype

aom na

Mineraalarme oligotrofe wateren van de Atlantische zandvlakten met amfibische vegetatie:Lobelia,Littorellia en Isoëtes Oeverkruidgemeenschappen (Littorelletea) Oevers van tijdelijke of permanente plassen of poelen met eenjarige dwergbiezenvegetaties (IsoëtoNanojuncetea) Kalkhoudende oligo-mesotrofe wateren met benthische characeeënvegetatie Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition Dystrofe meren De drijvende Ranunculus-vegetatie van submontane en planitiaire rivieren Rivieren met slikoevers met vegetaties behorend tot het Chenopodion rubri p.p. en Bidention

Verdeling van de waterafhankelijke habitat/rbb-types over de verschillende SBZHdeelgebieden.

In de 38 SBZH gebieden (in totaal 455 deelgebieden), is actueel over een oppervlakte van ca. 46.866 ha (43,6 %) een of ander habitat/rbb ontwikkeld. Daarvan is 24.209 ha (51,7 %) waterafhankelijk en bijgevolg behoort 22.657 ha (48.3 %) tot een niet-waterafhankelijke habitat/rbb-type. Dat is resp. 22,5 % en 21,1 % van de totale oppervlakte binnen SBZH. Deze oppervlakten zijn berekend op basis van de Habitatkaart versie 2014. De oppervlakte die volgens de Habitatkaart mogelijks (niet met volle zekerheid) tot een habitattype/rbb behoort, is meegerekend in bovenstaande cijfers. 83 van de 455 deelgebieden (18%) herbergen actueel geen of minder dan 1 ha aan waterafhankelijke habitat/rbb-typen of ze bevatten uitsluitend de weinig grondwaterafhankelijke variant van 9160 (Tabel 2). Uiteraard is het oppervlakteaandeel van waterafhankelijke habitats per deelgebied erg variabel (Figuur 1) omdat deelgebieden erg heterogeen kunnen zijn qua abiotiek, en de nattere stukken sterk in relatieve oppervlakte kunnen verschillen. Tabel 2. SBZH-deelgebieden met een oppervlakte aan waterafhankelijke biotopen (Opp) die volgens de Habitatkaart (versie 2014) minder dan 1 ha bedraagt. Deelgebieden met enkel de weinig grondwaterafhankelijke variant van habitattype 9160 staan eveneens opgelijst. De oppervlakte wordt ook procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte van het deelgebied (Opp %). SBZH-deelgebied BE2100019-1 Kievitsheide BE2100020-1 De Hees BE2100024-12 Krombusseltjes BE2100026-8 Witherenheide BE2100045-1 Fort 2 Fort Wommelgem BE2100045-10 Fort Kessel BE2100045-12 Fort Mijlstraat BE2100045-13 Fort Kapellen BE2100045-16 Fort Schoten BE2100045-19 Fort Liefkeshoek BE2100045-25 Fort 7 Fort Schoonselhof BE2100045-26 Fort Haasdonk BE2100045-27 Fort Bornem BE2100045-28 Fort Liezele Fort Puurs BE2100045-32 Schans Smoutakker BE2100045-9 Fort Ranst Broechem BE2200036-1 Roosburg BE2200036-10 Lindenstraat BE2200036-11 Janekes-Koet BE2200036-12 Lacroix-west BE2200036-3 Keel-De Muizenberg

Opp 0,00 0,00 0,43 0,00 3,60 0,00 0,48 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,16 0,13 0,00 1,17 0,00 0,00 0,05 2,63

Geef rapportnummer in

Opp % 0,00 0,00 1,65 0,00 10,37 0,00 4,14 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,64 3,00 0,00 4,85 0,00 0,00 7,67 19,93

www.inbo.be

SBZH-deelgebied BE2200036-5 Mergelgroeve Coolen BE2200036-6 Lacroixberg-oost BE2200036-7 Pitjesberg BE2200036-8 Mathuus BE2200036-9 OpkanneIV BE2200037-10 Uikhoven BE2200037-2 Ophoven BE2200038-5 Meertsheuvel BE2200039-2 Hoogbos BE2200039-3 Alserbos BE2200039-4 Stroevenbos, Vrouwenbos BE2200043-2 Klaverberg BE2200043-4 Heiderbos BE2300005-4 Bellebargiebos of Kwadebossen BE2300005-7 Heidebos BE2300006-42 De Blakken en Warandeduinen BE2300007-2 Bos bij Hogerlucht-Hemelberg BE2300007-37 Kezelsfort en Edelarebos BE2300044-10 Serskampse-Oud Smetleedse bossen (Koningsbos) BE2300044-17 Kesterbeek, Lareveld BE2300044-20 Vrijbroek BE2300044-6 Hoekske Ter Hulst BE2300044-7 Betsbergbos BE2400009-3 Gasthuisbos BE2400011-10 Weeberg BE2400011-11 Tersaartbos BE2400011-15 Grevensbos, Eikenbos, Vleugt BE2400011-17 Hogenbos ten zuiden van de E40 BE2400011-18 Hogenbos ten noorden van de E40 BE2400011-9 Rondebos, Wolfsbos, Lerickat BE2400012-2 Benninksberg BE2400012-3 Houwaartse Berg BE2400012-4 Neringe BE2400012-5 Wijngaardberg BE2400014-4 Demercoupures soldatenbrug BE2400014-5 Demercoupures Schip Stal BE2400014-6 Demercoupures Blaasbroek west BE2400014-7 Demercoupures Blaasbroek oost BE2500001-11 Oostduinkerke-Duinpark BE2500001-13 Duinpolderovergang Nieuwpoortsesteenweg BE2500001-14 Kartuizerduinen BE2500001-17 IJzerklove BE2500001-18 Schuddebeurze BE2500001-29 Warandeduinen BE2500001-31 Duinen Mariakerke BE2500001-32 Duinen tussen Wenduine en Blankenberge BE2500001-5 Duinen van de Panne aan de Egelantierenlaan BE2500001-6 Duinen van de Panne aan de Kinkhoornlaan BE2500002-1 Duivenkete BE2500002-18 Oude Hazegraskreek BE2500002-23 Dudzele Oost BE2500002-24 Oudemaarspolder, oostelijk deel BE2500002-26 Oudemaarspolder, westelijk deel BE2500002-5 De Grote Palingpot BE2500002-6 Polders Vlissegem, Kromzwin BE2500003-2 Helleketelbos BE2500003-3 Dozingem, Couthof BE2500003-4 Galgebossen BE2500003-5 Het Heet BE2500003-6 Bardelenbos BE2500003-7 Bossen van Wijtschate BE2500004-7 Schobbejakshoogte, Rijkevelde

Opp 0,31 0,74 0,00 0,00 0,00 0,03 0,24 0,00 30,67 6,99 13,33 0,00 0,01 0,00 0,08 0,28 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,99 0,00 0,00 0,00 0,04 6,83 52,10 0,00 1,36 0,07 0,00 0,08 0,05 0,13 0,58 0,38 0,24 0,00 0,00 0,00 0,58 0,13 0,94 0,03 0,20 0,00 0,00 0,00 0,70 0,00 0,85 0,86 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00 0,05 0,48 0,00

Opp % 56,33 72,50 0,00 0,00 0,00 0,27 3,40 0,00 30,65 6,57 4,83 0,00 0,03 0,00 0,02 1,57 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 8,49 0,00 0,00 0,00 0,17 5,60 51,73 0,00 2,17 0,13 0,04 0,24 0,07 1,06 6,30 7,68 7,60 0,00 0,00 0,00 9,65 0,12 2,56 0,44 1,12 0,00 0,00 0,00 26,46 0,00 10,54 7,42 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00 0,20 0,61 0,00

Figuur 1. Aandeel (%) van waterafhankelijke biotopen binnen elk van de SBZH-deelgebieden in Vlaanderen. De klassegrenzen zijn berekend op basis van de kwantielen van de oppervlakte binnen elk SBZH-deelgebied.

Per SBZH-deelgebied werd nagegaan of er waterafhankelijke habitattypen voorkomen, welke types dat zijn en wat de problemen met de hydrologie zijn. De waterafhankelijke habitattypen van estuariene (11**) en zilte (13**) milieus worden verder buiten beschouwing gelaten in dit advies, omdat hiervoor specifieke beoordelingen noodzakelijk zijn (bleekblauw gemarkeerd in Tabel 1). Ze volgen bovendien een specifieke herstelstrategie, die in de overgrote meerderheid van de gevallen op dit ogenblik al bestudeerd en grotendeels geïmplementeerd wordt in het kader van SIGMA-werken. In 8 SBZH-deelgebieden bestaan de waterafhankelijke biotopen uitsluitend uit zilte habitattypen. Deze deelgebieden blijven dus buiten beschouwing (Tabel 3). Deelgebieden met waterafhankelijke duingemeenschappen (21**; donkerblauw gemarkeerd in Tabel 1) worden wel bekeken evenals deelgebieden met andere ‘zoet’ waterafhankelijke typen. Tabel 3. SBZH-deelgebieden met uitsluitend zout/brak-watergebonden habitattypen. Voor deze deelgebieden wordt geen inventaris gemaakt van de hydrologische problemen. SBZH-deelgebied BE2300006-47 Slikken en schorren van Hobokenpolder BE2500001-23 Baai van Heist BE2500001-28 Moeren Sint-Anna BE2500001-32 Duinen tussen Wenduine en Blankenberge BE2500001-4 Duinen van de Panne ten noorden van de Dynastielaan BE2500002-15 Monnikenwerve BE2500002-18 Oude Hazegraskreek BE2500002-24 Oudemaarspolder, oostelijk deel BE2500002-26 Oudemaarspolder, westelijk deel

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

3.4

Wat zijn de PAS gerelateerde hydrologische herstelmaatregelen

3.4.1

Structurele ingrepen met een grote ruimtelijke impact

In Vlaanderen zijn er verschillende grote structurele hydrologische ‘problemen’ te onderkennen, die dikwijls een hele regio treffen. Die ‘problemen’ zijn bijna altijd het gevolg van economisch (meestal landbouw) geïnspireerde, grootschalige ingrepen in het landschap. De belangrijkste zijn rechttrekking en verdieping van waterlopen (volledige Grensmaas, Demer, en de Grote en Kleine Nete). Bij dergelijke ingrepen werd het hydrologisch systeem fundamenteel gewijzigd. Herstelmaatregelen zijn hier slechts mogelijk wanneer erg grootschalig ingegrepen wordt; veelal is dat maatschappelijk een moeilijk en tijdrovend proces. In de meeste gevallen is het echter niet onmogelijk en kan het leiden tot win-win situaties (zie bijvoorbeeld veiligheid tegen overstromingen en rivierpeilverhoging in de Maas of de Demer).

3.4.2

Oppervlakte- en grondwaterwaterkwaliteit

Uit het geactualiseerde overzicht van de bestaande kennis van het hydrologisch functioneren van natuurgebieden in Vlaanderen komt duidelijk naar voor dat de slechte kwaliteit van het oppervlaktewater (veelal te wijten aan instromend huishoudelijk afvalwater, en in mindere mate ook met nutriënten aangerijkt landbouwwater, en in nog minder gevallen ten slotte vervuild industriewater), hét belangrijkste probleem is bij hydrologisch herstel. Instroom van vervuild grondwater is een tweede, maar in orde van grootte lijkt dit een kleiner probleem. Eerder nog dan verdroging moet dit probleem gebied per gebied aangepakt worden vóór er sprake kan zijn van peilherstel. Immers, als er vervuild oppervlakte- en/of grondwater het gebied binnenstroomt, dan is het best dat dit niet ruim verspreid wordt in het gebied. Het is noodzakelijk om eerst voor kwaliteitsverbetering te zorgen vooraleer er aan peilherstel gedacht wordt. Als deze stap wordt overgeslagen, verspreiden nutriënten en andere polluenten zich over het natuurgebied. Voor stikstofverbindingen (ammonium en nitraat/nitriet) is dat niet wenselijk, maar niet echt een groot en blijvend probleem. Een heel ander verhaal is echter de inbreng van fosforverbindingen (orthofosfaat) en zware metalen. In veel gevallen kunnen aanzienlijk hoeveelheden neerslaan in de bodem om dan later langzaam te worden vrijgesteld. Het definitief verwijderen van fosforverbindingen is doorgaans erg kostelijk en bovendien invasief (afgraven). Voorkomen is dus beter dan genezen. In veruit de meeste waterafhankelijke natuurgebieden is er onvoldoende zicht op de omvang van het probleem van waterkwaliteit. Op vele plaatsen in Vlaanderen zijn er bovendien wellicht op korte termijn conflicten te verwachten zijn tussen het behoud of de ontwikkeling van natuurwaarden en waterberging als bescherming tegen overstromingen, niet zozeer als gevolg van de ontoereikende oppervlaktewaterkwaliteit maar wel als gevolg van de instroom van nutriënten via met overstromingswater meegevoerde en in de overstromingsgebieden afgezette sedimenten (zie o.a. De Becker & De Bie 2013). Een specifiek grondwaterkwaliteitsprobleem wordt gevormd door nitraat. Dat komt in het grondwater terecht via bemesting van uit landbouw, maar ook (in veel mindere mate) door lekkende rioleringen. Nagenoeg alle min of meer ondiepe quartair en tertiair geologische lagen in Vlaanderen bevatten grote tot zeer grote hoeveelheiden ijzersulfiden (dikwijls voor de eenvoud samengevat onder de term pyriet). Die zijn ervoor verantwoordelijk dat nitraat/nitriet www.inbo.be

Geef rapportnummer in

wordt afgebroken bij infiltratie. Bij dat proces ontstaat sulfaat dat in de kwelgebieden aan de oppervlakte komt. Die sulfaat is verantwoordelijk voor versnelde afbraak van organisch materiaal in grondwater gevoede natuurgebieden (zie o.a. Roelofs 1989). De voorbije jaren zijn er grote inspanningen geleverd om overbemesting terug te dringen (en dus de infiltratie van nitraat in grondwater). Dat heeft geleid tot het sterk terugdringen van de sulfaatconcentraties in het grondwater. Er zijn echter nog vrij grote zones in Vlaanderen waar het nitraatprobleem hardnekkig blijft voortduren. Voorbeelden daarvan (Figuur 2) zijn het brongebied van de Zwarte Beek, een beperkt deel van de Antwerpse noorderkempen, het Demerbekken in Haspengouw en grote delen van West-Vlaanderen.

Figuur 2. Overzicht van de nitraatconcentraties in de MAP-meetpunten voor het winterhalfjaar 2012-2013 (Rood: > 50 mg nitraat/l, groen: < 50 mg nitraat/l). Het brongebied en de bovenlopen van de Zwarte Beek, de Bolisserbeek en de Dommel (gelegen in de rode cirkel) overschrijden de norm. Bron: VMM

Om aan gerichte remediëring te kunnen werken in het kader van PAS-herstelmaatregelen, is kennis van de herkomst van het grondwater dat in een bepaald natuurgebied aan de oppervlakte komt onder de vorm van kwel, alsook kennis van het grondwatervoedingsgebied, een absolute noodzaak. Voor een hele reeks natuurgebieden is die kennis beschikbaar. Als vervuilingsbronnen van oppervlaktewater worden weggewerkt, leidt dit quasi ogenblikkelijk tot een verbeterde oppervlaktewaterkwaliteit. Bij grondwater is dat een veel trager proces.

3.4.3

Grondwaterwinningen

Grondwaterwinningen vormen een groot probleem voor de overlevingskansen van waterafhankelijke habitat/rbb’s in Vlaanderen. Het grondwaterpeil binnen maar liefst een 60tal SBZH-deelgebieden worden op betekenisvolle wijze negatief beïnvloed door grondwaterwinningen (Tabel 4; deelgebieden waarvan meer dan 1% van de oppervlakte overlapt met pompkegels van drinkwaterwinningen, klasse I-bedrijven of bedrijven met vergund debiet >500 m³ per jaar). Het gaat daarbij nagenoeg altijd om drinkwaterwinningen. Drinkwatermaatschappijen en grote industriële verbruikers brengen de laatste jaren systematisch de pompkegel veroorzaakt door de verschillende winningen in beeld, veelal in 18

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

het kader van een hervergunning van de winning in kwestie. Die gegevens werden samengezet met gegevens uit DOV voor kleinere winningen (>500 m³ per jaar vergund debiet; zie Figuur 3).

Figuur 3. Indicatief overzicht van de pompkegels van grondwateronttrekkingen in Vlaanderen, met weergave van pompkegel. De SBZH-deelgebieden staan aangeduid in het groen. De onttrekkingen omvatten de drinkwaterwinningen (transparante laag) en de overige winningen met een vergund debiet van meer dan 500 m³ per jaar (donkerrode laag).

Figuur 4. Overzicht van de SBZH deelgebieden die door grondwateronttrekking beïnvloed worden (d.w.z. freatische grondwaterstandsdaling van minimaal 5-10 cm). Dit betekent echter niet noodzakelijk dat de aanwezige (waterafhankelijke) habitattypen ook effectief binnen de invloedszone van de wateronttrekking gelegen zijn en/of dat hun toestand hierdoor negatief beïnvloed wordt.

Van deze laatste (veelal beregeningsputten voor landbouwdoeleinden) kan op basis van het vergunde debiet een benaderende pompkegel worden berekend (gebruik makend van de formule van Thieme-Dupuit – zie bv. Freeze & Cherry 1979). Aldus kan begroot worden hoeveel oppervlakte habitat/rbb’s nadelig beïnvloed wordt (Figuur 3). Een dergelijk cijfer zegt echter nog niet veel over de werkelijk te verwachten impact omdat niet elk biotoop even gevoelig is voor een eventuele waterstandsdaling. Bovendien is het op basis van de www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Habitatkaart niet altijd mogelijk om de ligging van een biotoop eenduidig af te lijnen. Ca. 11.000 ha actueel waterafhankelijk habitat/rbb ligt in een deelgebied dat enigszins overlapt met een pompkegel van een grondwateronttrekking. Dat cijfer daalt naar ongeveer 4000 ha als minimaal 10% van de deelgebiedoppervlakte overlapt met pompkegels, en naar 1000 ha als het deelgebied voor de helft overlapt met pompkegels. Dat betekent nog niet dat deze habitat/rbb-vlekken ook effectief nadelig beïnvloed worden; het geeft enkel een indicatie van de mogelijke omvang van het probleem. De SBZH-deelgebieden die beïnvloed worden, zijn opgelijst in Tabel 4 en in een overzicht te zien in Figuur 4. Belangrijk daarbij is dat de impact van pompkegels naar alle waarschijnlijkheid een onderschatting is van de realiteit. Dat is het gevolg van het niet in rekening brengen van gecumuleerde effecten en omdat de invloed van een aantal belangrijke ‘buitenlandse winningen’ niet in rekening werden gebracht. Hieronder vallen onder meer de winningen ten westen van de Kalmthoutse heide (drinkwaterwinning Huybergen, NL), de drinkwaterwinning in het Brusselse deel van het Zoniënwoud (Vivaqua), de Waals-Brabantse drinkwaterwinningen, de bruinkoolwinning gerelateerde afpompingen in Duitsland, de drinkwaterwinning te noorden van de Stropers (drinkwaterwinning van Hulst, NL); ten slotte zijn ook de gegevens van de satellietwinning van Brecht ten noorden van het Groot schietveld niet beschikbaar.

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Tabel 4. SBZH-deelgebieden (met waterafhankelijke habitattypen) die voor een aanzienlijk oppervlakte overlappen met de pompkegels van grondwateronttrekkingen (met manuele toevoegingen van laatste 6 deelgebieden waar cijfermateriaal ontbreekt en schrapping van deelgebieden waar impact verwaarloosbaar geacht wordt). Deelgebied SBZH BE2100026-13 Lommel-sahara en Riebos BE2200043-4 Heiderbos BE2400010-4 Kastanjebos BE2500001-5 Duinen van de Panne aan de Egelantierenlaan BE2500001-6 Duinen van de Panne aan de Kinkhoornlaan BE2200032-3 Vloeiweiden van Lommel-Kolonie BE2400011-7 Ormendaal BE2400012-15 Molenbeek stroomafwaarts Korbeek-Lo BE2300005-7 Heidebos BE2500001-4 Duinen van de Panne ten noorden van de Dynastielaan BE2500001-9 Noordduinen BE2100026-1 Snepkesvijver, Olens Broek, Langendonk, Zwart water en Grote Neerheide BE2300005-4 Bellebargiebos of Kwadebossen BE2100017-7 Boscomplex rond vliegveld Malle BE2500001-8 Houtsaegerduinen BE2100020-7 Bovenloop vallei van de Mark BE2200037-8 Maaswinkel Grindgroeve, Uiterwaarden van Mazenhoven, Meeswijk, Kerkeweerd BE2200043-2 Klaverberg BE2100040-2 Zammelsbroek, Varendonk en Witbergen BE2100016-1 Klein Schietveld BE2500001-10 Hoge Blekker, Doornpanne, Schipgatduinen BE2400011-6 Veeweide (Broek) BE2400011-5 Veeweide BE2100040-7 Goor, Asbroek en Prinsenbos BE2400014-16 Achter Schoonhoven, Rommelaar, Konijnenberg BE2500001-25 Het Zwin, Zwinbosjes, Kleine Vlakte, Groenpleinduinen, Oude Hazegraspolder, Koningsbos, Golfterrein '’t Zoute BE2200037-9 Uiterwaarden Maaswinkel - omgeving Steenbakkerij BE2500001-7 Oosthoekduinen, Belvédère BE2100015-1 Kalmthoutse Heide BE2500004-5 Sint-Andriesveld BE2500001-1 Westhoek, Calmeynbos BE2200043-1 Bosbeekvallei BE2200043-3 Ruwmortelven BE2100040-1 Bovenloop van de Grote Nete met Scheps, De vennen, Most en Keiheuvel BE2100017-14 Tikkebroeken BE2100017-5 Binnenbos en vallei van de Wilborrebeek BE2100026-2 De Zegge, Mosselgoren en Neerhelst/De Botten BE2100020-1 De Hees BE2500002-31 Blauwe Toren BE2100016-2 Groot Schietveld BE2300006-4 Berlare broek, Overmere-Donk en Paardenweide, met Broekmeers, Polsmeersen, Donkvijver en Meulenbroek BE2400010-5 Warande, Plantsoenbos, kasteel De Merode, Rotte Gaten, Molenbeekvallei Herent, Silsombos, Wilder, Kareelbos BE2100017-3 Vallei van de Laarse beek BE2500001-12 Ter Yde, Hannecart, Plaatsduinen, Oostvoorduinen BE2500004-6 Bulskampveld, Vagevuurbossen, Vallei van de Wantebeek BE2400014-10 Merodebossen, Averbode Bos en Heide, Waaiberg, Gerhagen, Houterenberg-Pinnekenswijer, Rodenberg BE2400011-4 Doode Bemde, Grootbroek, Laanvallei, Rodebos, Heverleebos, Meerdaalwoud BE2200034-1 Itterbeek met Brand, Jagersborg en Schootsheide BE2500004-4 Wijnendalebos, Vallei van de Waterhoenbeek BE2500001-18 Schuddebeurze BE2300005-6 Stropersbos BE2300044-4 Drooghout met Kerkesbeek-Molenbeekvallei BE2300044-5 Gootbos BE2400008-1 Zoniënwoud (Groenendaal) BE2400008-2 Zoniënwoud (Tervuren), Koninklijke schenking, Kapucijnenbos BE2500001-17 IJzerklove

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Overlap (%) 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 95,7 92,3 90,5 90,2 84,8 83,8 81,7 72,4 68,5 64,2 62,7 58,2 57,9 55,5 52,2 52,0 51,0 50,8 48,6 48,3 47,7 44,4 41,8 40,6 39,6 39,2 35,4 33,3 29,6 17,1 16,0 14,6 14,4 13,5 12,1 11,8 10,7 7,0 6,3 2,8 1,8 0,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0

3.4.4

lokale drainage

Naast de structurele problemen en de waterkwaliteit, is het -voor natuurbehoudsdoelstellingen- te diep uitgevoerde lokale drainagenetwerk het grootste probleem. Na de tweede wereldoorlog werd overal in West Europa intensief werk gemaakt van drainage in het streven naar een verbeterde landbouwproductie. Dat leidde ertoe dat er een systematische daling van het grondwaterniveau optrad tot in de kleinste hoeken en kanten van natuurgebieden. Bij hoge uitzondering ontsnapte er eens ergens een hoekje, maar er kan gerust gesteld worden dat de algemene regel is dat nagenoeg elk Vlaams natuurgebied te maken heeft met verdroging als gevolg van lokale drainage. De voorbije decennia werd in toenemende mate gewerkt aan het herstel van dat grondwaterpeil in een hele reeks natuurgebieden, maar de te leveren inspanning is hier nog erg groot. De te behalen winsten zijn dat dus ook. Het probleem daarbij is het gebrek aan kennis van het lokale drainagenetwerk. Voor de overgrote meerderheid van de gebieden moet dat netwerk nog in kaart gebracht worden. Dat is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen beslissen waar er kan gewerkt worden aan het verminderen van het drainageniveau (door dempen of verondiepen van grachten). Het is van het grootste belang dat er als gevolg van die ingrepen geen ongewenste effecten buiten de grenzen van de natuurgebieden optreden. Door het in beeld brengen van de drainagenetwerken (al dan niet in combinatie met een gedetailleerd Digitaal Hoogte Model) kunnen binnen natuurgebieden hydrologisch min of meer onafhankelijke ‘deelgebieden’ onderscheiden worden. Die aanpak geldt voor gans Vlaanderen.

3.4.5

Beperken van evapo-transpiratie

In toenemende mate wordt verwezen naar het beperken van evapo-transpiratie als maatregel voor het herstel van hogere grondwatertafels. Tot op zekere hoogte klopt dit verhaal, maar er wordt in veel gevallen ook op verkeerde gronden naar verwezen. Het principe is duidelijk: als het verdampingsoppervlak van een vegetatie beperkt wordt, wordt ook het grondwaterverbruik beperkt en zal het grondwater in de zomer minder diep wegzakken. Er zijn nogal wat verschillen in verdampingsoppervlakte (LAI of Leaf Area Index) tussen verschillende vegetatietypen. Een grasland heeft een LAI van 3-4, heide en schrale graslandvegetaties hebben een LAI van 2. Loofbos heeft een LAI van 4-6 en een fijnsparrenaanplant heeft een LAI die kan oplopen tot 8. Grove den of Corsicaanse den heeft een LAI van 5-6. Het lijkt dan ook op het eerste zicht gunstig om fijnsparbestanden om te vormen naar loofbos. Voor fijnspar is deze redenering correct, voor dennen dus niet. Bos vervangen door grazige vegetatie levert dus quasi steeds een verlaging van de verdampingsoppervlakte op, maar levert meteen ook conflicten op tussen het streven naar bosuitbreiding en het streven naar vernatting. Het moet duidelijk zijn dat een vernatting op basis van het kappen van bos slechts in laatste instantie nog een bijdrage kan leveren aan een stijging van de grondwaterpeilen, nadat alle voorgaande, belangrijkere maatregelen zijn genomen.

3.4.6

Meten is weten en zorgt voor efficiënte remediëring

De voorbije decennia zijn er zowel in Vlaanderen als in de ons omringende regio’s en landen grote inspanningen geleverd om een goed, op cijfers gebaseerd inzicht te krijgen in het verband tussen het voorkomen (ook kans voor ontwikkeling) van grondwaterafhankelijke 22

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

vegetatietypen en de grondwaterdynamiek en –chemie. Er zijn voor de meeste grondwaterafhankelijke vegetatietypen goede cijfers beschikbaar over de gewenste karakteristieke grondwaterstanden (GXG’s zoals GHG en GLG) maar ook over de noodzakelijke chemische samenstelling (mineralenconcentraties en nutriëntenvracht). Dat betekent dat de waarden gekend zijn voor de verschillende sturende (=belangrijkste) hydrologische variabelen waaraan een standplaats moet voldoen om een goede kans te hebben dat een bepaald grondwaterafhankelijk vegetatietype zich zal ontwikkelen. Voor het overgrote deel van de Vlaamse SBZH deelgebieden hebben we een vrij goed beeld over de vegetatietypen die hier ‘van nature’ voorkomen, thuishoren of in het verleden aanwezig geweest zijn. Dat betekent logischerwijze dan ook dat de abiotische standplaats bij vrij nauwkeurige benadering kan worden aangegeven. Doorgaans kunnen dat één of meerdere mogelijke vegetatietypen zijn. Als er dan gemeten wordt wat de waarde van de verschillende sturende standplaatskarakteristieken actueel is, en er wordt een doel-vegetatietype vooropgesteld (waaraan dus eenduidige en cijfermatige standplaatsvereisten gekoppeld zijn), dan is de ‘doelafstand’ (in abiotische termen) bekend. Dit is dé methode die het minst voor discussie vatbaar is. Uiteraard kan die doelafstand ook ‘ingeschat’ worden, maar de ervaring leert dat dergelijke inschattingen in het beste geval redelijk zijn, maar in een groot aantal gevallen ronduit fout zijn. Het is daarom te adviseren om in de verschillende deelgebieden een gedegen meetcampagne op te zetten naar een aantal cruciale hydrologische variabelen. Daarbij is het wenselijk om te vertrekken van bestaande (historische) meetpunten. Een vrij volledig overzicht daarvan is te vinden in de on-line WATINA+ databank (http://data.inbo.be/watina/Pages/Common/Default.aspx).

Figuur 5. Overzicht van de SBZH deelgebieden waarin hydrologische meetpunten aanwezig zijn (geweest) of niet

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

In 202 SBZH-deelgebieden werden gedurende de voorbije 30 jaar freatische peilmetingen uitgevoerd (Figuur 5). 125 van die gebieden worden actueel nog steeds actief bemeten. De meetlocaties zijn gearchiveerd in de WATINA+ databank. In veel gevallen gaat het om vrij korte tijdreeksen van waterpeilen en in de meeste gevallen werden er ook één of meerdere chemische analysen uitgevoerd. Zowel de peilgegevens als de chemische analyseresultaten zitten in de databank.

SBZ deelgebieden met (zoet) waterafhankelijke habtat/rbb's SBZ-deelgebieden met (historisch) hydrologisch meetnet SBZ-deelgebieden met actueel bemeten hydrologisch meetnet

391 202 125

Als de redenering gevolgd wordt dat herstelmaatregelen bij voorkeur gebeuren in deelgebieden waarvoor metingen beschikbaar zijn, dan is de keuze van gebieden beperkt tot de lijst in Tabel 5. Tabel 5. Overzicht van de SBZH-deelgebieden met WATINA+ meetlocaties (de groen gemarkeerde gebieden zijn actueel nog steeds bemeten), met vermelding van de codes uit WATINA+. SBZH-deelgebied BE2100015-1 Kalmthoutse Heide (KAL) BE2100016-1 Klein Schietveld (KSV) BE2100016-2 Groot Schietveld (GSV) BE2100017-1 Halse hoek met vallei van Schijn en Tappelbeek (VRI) BE2100017-10 Kindernouw (VIS) BE2100017-11 Grootenhout (GRO) BE2100017-13 Tielenkamp (TIE; TIH) BE2100017-2 Tussen Maas en Moor (BRA) BE2100017-4 Muizenbos (BRA) BE2100017-6 Zoerselbos (ZOE) BE2100017-7 Boscomplex rond vliegveld Malle (VIS) BE2100017-9 Visbeekvallei en Schrieken (VIS) BE2100019-2 Blak en Ekstergoor (DUI, EKS) BE2100019-5 Klokkeven, Bonte Klepper (BOK; VOL) BE2100020-2 Benedenloop van de Mark samenvloeiing Heerlese Loop met ringven (MAR) BE2100020-4 Benedenloop van de Markmet Elsakker (MAR) BE2100020-6 vallei van Merkske met Bootjesven (ZON) BE2100020-7 Bovenloop vallei van de Mark (MPL) BE2100024-1 Landschap de Liereman - De Korhaan (LIE) BE2100024-13 Den Bogaerd (BOG) BE2100024-16 Goorken en Rode Del (GOK) BE2100024-18 Meergoren Werkendam (TVG) BE2100024-2 Moer (ZON) BE2100024-3 Geheul en Zandvenheide (MPL; TVG) BE2100024-4 Nieuwe bossen (TVG) BE2100024-5 Dombergheide, Zwartvenheide en vliegveld Weelde (DOM; TVG) BE2100024-7 Kijkverdriet, Kesseven en Klotgoor (KIJ) BE2100024-8 Zwartgoor (RAV) BE2100024-9 Kruisberg witgoor (RAV) BE2100026-1 Snepkesvijver, Olens Broek, Langendonk, Zwart water en Grote Neerheide (OLE; SNE) BE2100026-10 Kamp Grobbendonk, Schupleer (AAB; MDG) BE2100026-11 Vallei van de Kleine Nete van Lier tot Vierseldijk (STE; VRL) BE2100026-12 Buitengoor, Meergoor, Sluismeer (BUI) BE2100026-13 Lommel-sahara en Riebos (LMH; RIE) BE2100026-2 De Zegge, Mosselgoren en Neerhelst/De Botten (NEB) BE2100026-5 Ronde Put en Hoge moer (RON) BE2100026-6 Bovenlopen van de Kleine, Desselse en Zwarte Nete met De Maat en Koemook (DIE; GRA; KLN; MAA; RON; SIB) BE2100026-9 Bladelse heide (RON) BE2100040-1 Bovenloop van de Grote Nete met Scheps, De vennen, Most en Keiheuvel (GRS; MOS; SCP; VEN; VLY) BE2100040-2 Zammelsbroek, Varendonk en Witbergen (DEM; ROC; ZAB) BE2100040-3 Vallei van de Molse Nete (MON) BE2100040-4 Vallei van de Grote Nete met Malesbroek en Belsbroek (MAY; BBH; KWA; ZEE) BE2100040-6 Langdonken en de Blakers (LDO) 24

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

BE2100040-7 Goor, Asbroek en Prinsenbos (GOO) BE2100045-21 Orchis (ORC) BE2200028-1 De Maten (MAT) BE2200029-1 Vallei- en brongebieden van de Zwarte Beek, Bolisserbeek en Dommel met heide en vengebieden (ZWA; SHH; PIJ; NOZ; HBT; DML) BE2200030-1 Mangelbeekvallei, Schietveld van Helchteren, Ruiterskuilen, Ophovenerheide, Oudsberg (ABE; MAN; NOZ; SHH; OPH) BE2200030-2 Op den Aenhof (NOZ) BE2200030-3 Schansbeemden (SAN) BE2200031-1 Vijvergebied Midden-Limburg, Laambeekvallei (LAA; MLV; NOZ; TLA) BE2200031-3 Valleien van Laambeek, Huttebeek, Slangebeek, Tenhaagdoornheide, De Teut, Slangebeekbron (HEN; SLA, TEU) BE2200032-1 Hageven met Dommelvallei (HAG) BE2200032-2 Warmbeekvallei, Kolisbos, Beverbeekse heide (DOB; ELS; WAR) BE2200033-1 Abeek met aangrenzende moerasgebieden (AAB; SMA; STA) BE2200033-2 Brandven (BVB) BE2200034-1 Itterbeek met Brand, Jagersborg en Schootsheide (BOB; ITT; JAG; SOT) BE2200034-2 Bergerven (BVB) BE2200035-1 Mechelse Heide en vallei van de Ziepbeek (ASB, MEC; VED; ZIE) BE2200037-1 Vijverbroek (VIJ) BE2200037-8 Maaswinkel Grindgroeve, Uiterwaarden van Mazenhoven, Meeswijk, Kerkeweerd (GRM) BE2200038-1 Herkwinning, Middenloop Mombeekvallei te Zammelen, Kolmontbos, Fonteinbeekvallei (KMT; ZAM) BE2200038-13 Mombeekvallei te Wimmertingen (Oftingen) (MOM) BE2200038-15 Het Vinne, Heerbroek, Zwartaardebos, Gorsem (VIN) BE2200038-17 Overbroek, Egoven (EGO) BE2200038-18 Nietelbroeken-Merlemont (MOM) BE2200038-26 Zuurbemde, Groothofveld, Velpevallei (VLP) BE2200038-5 Meertsheuvel (VIN) BE2200038-9 Vallei van de Sint-Annabeek (OPL) BE2200041-1 Molenbeemd-Klein Membruggen (MLB) BE2200041-3 Vallei van de Boven-Demer (BUC) BE2200041-6 De Kevie (KEV) BE2200041-7 Pomperik-Dorpsbeemden (POM) BE2200042-5 Muntsterbos, Bekembeemden, Noterbos (WLB) BE2200043-1 Bosbeekvallei (BOB) BE2200043-3 Ruwmortelven (VED) BE2300005-1 Drongengoed-Koningsboscomplex (DRO) BE2300005-10 Zeverenbeekvallei (ZEV) BE2300005-11 Bos van Ooidonkkasteel (LAT) BE2300005-3 Het Leen (LEE) BE2300005-4 Bellebargiebos of Kwadebossen (BLB) BE2300005-6 Stropersbos (STR) BE2300005-7 Heidebos (HDB) BE2300005-8 Moervaartdepressie met Heernisse, Fondatie van Boudelo, Vettemeers, Etbos, Turfmeersen, Eenbes en De Linie (EEN; FBO; HNS; LIN) BE2300006-1 Kalkense meersen met Heisbroek, Kastermeersen en Wijmeers (KAM; SCM) BE2300006-13 Vlassenbroekse polder met Uiterdijk, Vlassenbroekse schorren, Wezenschoor en Pauwelaartsschoor (VLB) BE2300006-16 Achterste broek voor Baasrode, Grote Wal, Het Zwijn, Sint-Amandsschoor, Lippensbroek en Naillebroek (GWZ) BE2300006-2 Bergenmeersen (BER) BE2300006-25 Het Molsbroek (MOB) BE2300006-28 Het Schouselbroek en den Ballooi (SAU) BE2300006-3 Slikken en schorren van de Zeeschelde tussen Heusdenbrug en Ringvaart (HEU) BE2300006-31 Polder van Kruibeke-Bazel-Rupelmonde met Rupelmondse kreek (KBR) BE2300006-4 Berlare broek, Overmere-Donk en Paardenweide, met Broekmeers, Polsmeersen, Donkvijver en Meulenbroek (BAR; DON; SCB; SCM) BE2300006-44 NO deel Damvallei met Oostmeersen (DAM) BE2300006-45 ZO deel Damvallei met Houw en Meerskantpoelen (DAM) BE2300006-49 Slikken en schorren van de Schellandpolder/Oudebroekpolder (HIP/gunther van rijckegem) BE2300006-5 Vonviel schorren (ZSC) BE2300006-54 Neteschorren te Duffel (POL) BE2300006-55 Moer/Colembos (COO) BE2300006-56 Daknamse meersen (DAK) BE2300006-57 De schelde (WAH) BE2300007-1 Bos t' Ename (BTE) BE2300007-10 Steenbergse bossen (SBB) BE2300007-12 Raspaille-Karkook-Moerbeke-Kluysboscomplex (KAR; KLU; RAS) BE2300007-13 Neigembos (NEI) BE2300007-17 Nerenmeers, Boelarebos, Arduinbos, Buizemont, Markvallei (MRK) BE2300007-22 Moenebroekvallei (MOE) BE2300007-24 Wellemeersen, Kapellemeersen (WEL) BE2300007-25 Kravaal-Herenboscomplex, Vogelenzang (KRA) www.inbo.be

Geef rapportnummer in

BE2300007-26 Osbroek (OSG) BE2300007-30 Middenloop Zwalm, Vijverbos, Bertelbos, Kloosterbos (JAN; BOE; VOS; ZWB) BE2300007-4 Bos Terrijst (BTR) BE2300007-5 Burreken met Steenberg, Korteberg, Ganzenberg, Hauwstraat, Kannakkendries, Froen- en Boembos (BUR) BE2300007-6 Brakelbos, Vaanbuikbeek, Sassegembeek (SAS) BE2300007-7 Haeyesbos, Steenbergbos, Dorenbosbeek, Verrebeek (HAY; STB) BE2300007-8 Parikebos (PAR) BE2300007-9 Trimpont-, Kapel- en Broukbos, Plaatsbeke, Kortenbos en Nieuwpoort (TRI) BE2300044-12 Molenbeek-Dorenbeekvallei bij Honegem, Zolegem, Sint-Appolonia (HON) BE2300044-14 Bos van Aa, Kollintenbos, 's Gravenbos, Driesbos (KOL) BE2300044-19 Dorent-Nelebroek (DOR) BE2300044-20 Vrijbroek (???) BE2300044-21 Pikhakendonk, Hollaken (HDP) BE2300044-22 Aalmoezeneijebos en Gondebeekvallei (ALM) BE2400008-1 Zoniënwoud (Groenendaal) (IJS) BE2400009-1 Hallerbos, Kesterbeekbos, Krabbos, Zevenborren, Duling, Rilroheide, Steenputbeek (DUL; HAL) BE2400009-10 Zuunvallei, Heidries (ZUV) BE2400009-6 Vallei van de Mark en de Schiebeek (MRK) BE2400009-9 Zuunvallei, Middenlopen van de Zuunbeek, Beringen, Pelikaan, Pannebrug, Beisberg, Park van Gaasbeek, (ZUV) BE2400010-2 Hellebos, Snijsselsbos, Vossekot, Driebunders (BAB) BE2400010-3 Torfbroek, Ter Bronnen (TOR) BE2400010-4 Kastanjebos (KAS) BE2400010-5 Warande, Plantsoenbos, kasteel De Merode, Rotte Gaten, Molenbeekvallei Herent, Silsombos, Wilder, Kareelbos (MOL; SIL) BE2400011-3 Margijsbos (IJS) BE2400011-4 Doode Bemde, Grootbroek, Laanvallei, Rodebos, Heverleebos, Meerdaalwoud (DYL) BE2400011-5 Veeweide (DYL) BE2400011-6 Veeweide (Broek) (DYL) BE2400011-7 Ormendaal (DYL) BE2400011-8 Egenhovenbos, Rotspoel (DYL) BE2400012-1 Wingevallei, Troostembergbos, Walenbos, Lozenhoek, Horst, Hagelandse Vallei, Dunbergbroek, Kloosterbroek, Chartreuzenbos, Speelberg, Kapellebos, Sint-Martinus (HOR; DUN; WAL; KLO; MOT) BE2400012-15 Molenbeek stroomafwaarts Korbeek-Lo (KBL) BE2400012-16 Meldertbos (WIL) BE2400014-1 s Hertogenheide, Kloesebos, Eikelberg, Vorsdonkbos-Turfputten, Amerbeemd, Bartelsrot (VOT) BE2400014-10 Merodebossen, Averbode Bos en Heide, Waaiberg, Gerhagen, Houterenberg-Pinnekenswijer, Rodenberg (AVE, HOU) BE2400014-12 Rotbroek, Gorenbroek, Sint-Jansberg, Leunen, Lobos (ROB, WEB) BE2400014-13 Schulensbroek (SBR) BE2400014-15 Dassenaarde, Vallei van de Drie Beken, Prinsenbos, Groot Asdonk, Klein Asdonk, Zwartwater, de Schans (VDB) BE2400014-16 Achter Schoonhoven, Rommelaar, Konijnenberg (ASH; HAR) BE2400014-17 Krekelbroek, De Baggelt, Messelbroek, Keet, Kerkendijk (KRE; MES) BE2400014-18 Lakervelden, zavelbeemden (DEL, ZAV) BE2400014-19 Demerbroeken, Vierkensbroek, Voortberg, Doodbroek, Kloosterbeemden (DOO; VIE) BE2400014-22 Vallei van de Drie Beken, Willebroek, Brelaar, Hooilandse Berg (VDB) BE2500001-1 Westhoek, Calmeynbos (WES) BE2500001-10 Hoge Blekker, Doornpanne, Schipgatduinen (DOP) BE2500001-12 Ter Yde, Hannecart, Plaatsduinen, Oostvoorduinen (TDY) BE2500001-13 Duinpolderovergang Nieuwpoortsesteenweg (TDY) BE2500001-14 Kartuizerduinen (TDY) BE2500001-15 Littobos () BE2500001-16 IJzermonding, Sint-Laureinsstrand (IJZ) BE2500001-17 IJzerklove (SBE) BE2500001-18 Schuddebeurze (SBE) BE2500001-19 Duinen van de Middenkust van Oostende tot De Haan (BRE) BE2500001-2 Garzebekeveld (CAB) BE2500001-20 D'Heye (DHE) BE2500001-21 Duinen van de Middenkust van De Haan tot Wenduine (BDH) BE2500001-22 Fonteintjes (ZEB) BE2500001-24 Kleiputten van Heist (ZEB) BE2500001-25 Het Zwin, Zwinbosjes, Kleine Vlakte, Groenpleinduinen, Oude Hazegraspolder, Koningsbos, Golfterrein 't Zoute (ZWI) BE2500001-28 Moeren Sint-Anna (CAB) BE2500001-29 Warandeduinen (WAD) BE2500001-3 Cabourgduinen (CAB) BE2500001-30 Duinen tussen Middelkerke en Raversijde (MID; RVS) BE2500001-31 Duinen Mariakerke (MID) BE2500001-33 Groenendijk (LEN) BE2500001-7 Oosthoekduinen, Belvédère (BEL; HOS; WES) BE2500001-8 Houtsaegerduinen (HOS) BE2500001-9 Noordduinen (NOD) BE2500002-10 De Schobbejak (JAK) 26

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

BE2500002-11 Kwetshage (KWE) BE2500002-13 Uitkerkse Polder (UKP) BE2500002-16 Ter Doest, Roskambeek (ZEB) BE2500002-2 Zwaanhoek Noord (OSK) BE2500002-22 Bonem (DMP) BE2500002-25 Dudzeelse Polder, zuidelijk deel (ZEB) BE2500002-28 Oude Straatkreek (OSK) BE2500002-29 Grote Keygnaert (OSK) BE2500002-3 Zwaanhoek Zuid (OSK) BE2500002-30 Dudzeelse Polder, middelste deel (ZEB) BE2500002-33 Meetjeslands krekengebied (KRG) BE2500002-4 Het Pompje (PJE; SWE) BE2500002-7 Polders Klemskerke-Vlissegem (BUN) BE2500002-8 Vijfwege (CAT) BE2500003-1 Heuvelland (DOE; EEU; HEL; KEM; SCP) BE2500003-10 Polygonebos (REU) BE2500003-11 Breemeersen (BRM) BE2500003-9 Gasthuisbossen (BAV; GBB) BE2500004-1 Bos van Houthulst (HHU) BE2500004-2 Vloetemveld (VLV) BE2500004-4 Wijnendalebos, Vallei van de Waterhoenbeek (WIJ) BE2500004-5 Sint-Andriesveld (BZK) BE2500004-6 Bulskampveld, Vagevuurbossen, Vallei van de Wantebeek (GUP; BOR; LIP; VAG; VOR) BE2500004-8 Warande, Vallei van de Rivierbeek (NHB; ROK) BE2500004-9 Vallei van de Zuidleie (LEI)

3.4.7

Planologische problemen

Belangrijk om weten is dat voor een aantal SBZH-deelgebieden de afbakening/aanduiding als SBZH-gebied destijds zodanig gebeurd is dat hydrologisch herstel of zelfs de optimalisatie van de hydrologie zodanig complex wordt (met veel artificiële, in de praktijk moeilijk uitvoerbare en niet duurzame maatregelen) dat de haalbaarheid zeer in vraag moet gesteld worden. Het gaat daarbij om ‘halve’ kreken in West- en Oost-Vlaanderen tot kempische beekdalen waarvan de helft (van de breedte) van de vallei werd aangeduid (bv Bosbeek en Itterbeek in Limburg) of waarvan de ruimtelijke mix van landbouw- en natuurgebied herstel gewoon onmogelijk maakt (bv. Schupleer in Antwerpen).

3.5

Overzicht van kennishiaten

Om te beginnen werd gebruik gemaakt van wat er als problemen opgesomd staat in IHD rapporten voor de verschillende SBZH gebieden. Doorgaans zijn die opmerkingen niet erg specifiek van aard en beperken ze zich tot algemeenheden als verdroging of eutrofiering, waarmee de oorzaak van de hydrologische problemen niet duidelijk omschreven is en onvoldoende ruimtelijk toegewezen is, laat staan dat het zeker is dat die problemen zich wel effectief stellen. Om een gedegen inschatting van de hydrologische problemen te kunnen maken is de perimeter van het deelgebied in kwestie van belang. Voor 35 deelgebieden is de perimeter ontoereikend om de hydrologische problemen van het deelgebied weer te geven (Tabel 6 en Figuur 6). Een frappant voorbeeld: het deelgebied BE2200029-1 Vallei- en brongebieden van de Zwarte Beek, Bolisserbeek en Dommel met heide en vengebieden beslaat ruim 8300 ha met uitgestrekte plateaugebieden en ingesneden kempische beekdalen. Op basis van de huidige perimeter van het deelgebied kan niet aan consistente probleemduiding worden gedaan. Een verdere indeling in ‘sub-deelgebieden’ is dan te verkiezen. Aan de andere kant zijn er ook deelgebieden die te nauw afgebakend zijn om een hydrologisch probleem ruimtelijk toe te kennen en een herstelmaatregel efficiënt in te kunnen zetten, zoals bijvoorbeeld voor de www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Demercoupures (BE2400014) het geval is. Een herindeling van deelgebieden is echter geen optie binnen de taakstelling en het tijdsbestek dat voorzien is voor dit advies.

Figuur 6. Overzicht van de SBZH deelgebieden waarvoor de huidige indeling van SBZH-deelgebied ontoereikend is om de hydrologische problemen te beschrijven. Tabel 6. SBZH-deelgebieden waarvan de gebruikte perimeter onvoldoende specifiek is om hydrologische problemen te kunnen beschrijven. SBZH-deelgebied BE2100017-1 Halse hoek met vallei van Schijn en Tappelbeek BE2100019-2 Blak en Ekstergoor BE2100024-5 Dombergheide, Zwartvenheide en vliegveld Weelde BE2100026-1 Snepkesvijver, Olens Broek, Langendonk, Zwart water en Grote Neerheide BE2100026-10 Kamp Grobbendonk, Schupleer BE2100026-2 De Zegge, Mosselgoren en Neerhelst/De Botten BE2100026-6 Bovenlopen van de Kleine, Desselse en Zwarte Nete met De Maat en Koemook BE2100040-1 Bovenloop van de Grote Nete met Scheps, De vennen, Most en Keiheuvel BE2100040-2 Zammelsbroek, Varendonk en Witbergen BE2200029-1 Vallei- en brongebieden van de Zwarte Beek, Bolisserbeek en Dommel met heide en vengebieden BE2200030-1 Mangelbeekvallei, Schietveld van Helchteren, Ruiterskuilen, Ophovenerheide, Oudsberg BE2200031-3 Valleien van Laambeek, Huttebeek, Slangebeek, Tenhaagdoornheide, De Teut, Slangebeekbron BE2200032-2 Warmbeekvallei, Kolisbos, Beverbeekse heide BE2200033-1 Abeek met aangrenzende moerasgebieden BE2200034-1 Itterbeek met Brand, Jagersborg en Schootsheide BE2200035-1 Mechelse Heide en vallei van de Ziepbeek BE2200042-9 Kiewit bij Lanaken BE2200043-1 Bosbeekvallei BE2300044-11 Serskampse-Oud Smetleedse bossen BE2300044-14 Bos van Aa, Kollintenbos, 's Gravenbos, Driesbos BE2300044-17 Kesterbeek, Lareveld BE2300044-8 Hospiesbos BE2300044-9 Boskantgracht BE2400008-1 Zoniënwoud (Groenendaal) BE2400008-2 Zoniënwoud (Tervuren), Koninklijke schenking, Kapucijnenbos BE2400011-4 Doode Bemde, Grootbroek, Laanvallei, Rodebos, Heverleebos, Meerdaalwoud BE2400011-6 Veeweide (Broek) BE2400012-1 Wingevallei, Troostembergbos, Walenbos, Lozenhoek, Horst, Hagelandse Vallei, Dunbergbroek, Kloosterbroek, Chartreuzenbos, Speelberg, Kapellebos, Sint-Martinus BE2400014-1 s Hertogenheide, Kloesebos, Eikelberg, Vorsdonkbos-Turfputten, Amerbeemd, Bartelsrot BE2400014-16 Achter Schoonhoven, Rommelaar, Konijnenberg 28

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

BE2400014-3 Demercoupures Helligter Broek BE2400014-4 Demercoupures soldatenbrug BE2400014-5 Demercoupures Schip Stal BE2400014-6 Demercoupures Blaasbroek west BE2400014-7 Demercoupures Blaasbroek oost BE2400014-8 Demercoupures Zallaeken Broeck

In tweede instantie werd vertrokken van de lijst van (eco-)hydrologische studies en adviezen die relevant geacht werden voor het begrijpen van het hydrologisch functioneren van het gebied. Er werd vertrokken van De Bie et al. (2011) die een voorstudie maakten van de ecologische waterkwantiteitsdoelstellingen voor de Speciale Beschermingszones (SBZH). De studies die verzameld werden in het kader van dat rapport werden bekeken, de lijst werd aangevuld met destijds niet gevonden studies en meer recente studies (tussen 2011 en 2015; zie bijlage). Ook studies die actueel lopen en op korte termijn afgerond worden (uiterlijk 2016), werden mee opgenomen in het overzicht. In totaal levert dat 590 relevante rapporten, adviezen en verslagen op die 193 SBZH-deelgebieden beslaan. Een overzicht van de beschikbaarheid van hydrologische informatie voor de verschillende deelgebieden is te vinden in Figuur 7 en

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Tabel 7. De informatie uit een aantal van die rapporten, adviezen en verslagen bleek voor een 18 deelgebieden evenwel verouderd te zijn. Dat betekent dat bijkomend onderzoek zeker nog informatie kan opleveren in functie van PAS-relevant hydrologisch herstel.

Figuur 7. Overzicht van de SBZH-deelgebieden waarvoor ecohydrologisch relevante studies beschikbaar zijn.

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Tabel 7. SBZH-deelgebieden waarvoor hydrologische studies gebeurden. De grijs gemarkeerde zijn studies die ontoereikend of verouderd zijn. Groen gemarkeerde gebieden hebben toereikende ecohydrologische info (192 deelgebieden of ongeveer de helft van de deelgebieden met waterafhankelijke habitats/rbb's) SBZH-deelgebied BE2100015-1 Kalmthoutse Heide BE2100016-1 Klein Schietveld BE2100016-2 Groot Schietveld BE2100017-1 Halse hoek met vallei van Schijn en Tappelbeek BE2100017-10 Kindernouw BE2100017-11 Grootenhout BE2100017-13 Tielenkamp BE2100017-14 Tikkebroeken BE2100017-2 Tussen Maas en Moor BE2100017-3 Vallei van de Laarse beek BE2100017-4 Muizenbos BE2100017-6 Zoerselbos BE2100017-7 Boscomplex rond vliegveld Malle BE2100017-9 Visbeekvallei en Schrieken BE2100019-2 Blak en Ekstergoor BE2100020-2 Benedenloop van de Mark samenvloeiing Heerlese Loop met ringven BE2100020-4 Benedenloop van de Mark met Elsakker BE2100020-6 vallei van Merkske met Bootjesven BE2100020-7 Bovenloop vallei van de Mark BE2100024-1 Landschap de Liereman - De Korhaan BE2100024-16 Goorken en Rode Del BE2100024-18 Meergoren Werkendam BE2100024-2 Moer BE2100024-6 Geleeg BE2100024-7 Kijkverdriet, Kesseven en Klotgoor BE2100026-1 Snepkesvijver, Olens Broek, Langendonk, Zwart water en Grote Neerheide BE2100026-10 Kamp Grobbendonk, Schupleer BE2100026-11 Vallei van de Kleine Nete van Lier tot Vierseldijk BE2100026-12 Buitengoor, Meergoor, Sluismeer BE2100026-13 Lommel-sahara en Riebos BE2100026-2 De Zegge, Mosselgoren en Neerhelst/De Botten BE2100026-5 Ronde Put en Hoge moer BE2100040-1 Bovenloop van de Grote Nete met Scheps, De vennen, Most en Keiheuvel BE2100040-2 Zammelsbroek, Varendonk en Witbergen BE2100040-3 Vallei van de Molse Nete BE2100040-4 Vallei van de Grote Nete met Malesbroek en Belsbroek BE2100040-5 Vallei van de Grote Nete te Stelen BE2100040-6 Langdonken en de Blakers BE2100040-7 Goor, Asbroek en Prinsenbos BE2200028-1 De Maten BE2200029-1 Vallei- en brongebieden van de Zwarte Beek, Bolisserbeek en Dommel met heide en vengebieden BE2200030-1 Mangelbeekvallei, Schietveld van Helchteren, Ruiterskuilen, Ophovenerheide, Oudsberg BE2200030-2 Op den Aenhof BE2200030-3 Schansbeemden BE2200031-1 Vijvergebied Midden-Limburg, Laambeekvallei BE2200031-3 Valleien van Laambeek, Huttebeek, Slangebeek, Tenhaagdoornheide, De Teut, Slangebeekbron BE2200032-1 Hageven met Dommelvallei BE2200032-2 Warmbeekvallei, Kolisbos, Beverbeekse heide BE2200033-1 Abeek met aangrenzende moerasgebieden BE2200034-1 Itterbeek met Brand, Jagersborg en Schootsheide BE2200034-2 Bergerven BE2200035-1 Mechelse Heide en vallei van de Ziepbeek BE2200037-1 Vijverbroek BE2200038-13 Mombeekvallei te Wimmertingen (Oftingen) BE2200038-14 Mierhoopbos, Mielenbos, Galgebos, Nieuwenhoven, Kraaienbos BE2200038-15 Het Vinne, Heerbroek, Zwartaardebos, Gorsem BE2200038-19 Jongenbos BE2200038-20 Belle-vuebos BE2200038-24 Hasselbos, Kluis van Vrijherm BE2200038-26 Zuurbemde, Groothofveld, Velpevallei BE2200038-27 Groot Gasthuisbos BE2200038-9 Vallei van de Sint-Annabeek BE2200039-6 Vallei van de Gulp met Teuvenderberg en Obsinnich www.inbo.be

Geef rapportnummer in

BE2200041-6 De Kevie BE2200041-7 Pomperik-Dorpsbeemden BE2200043-1 Bosbeekvallei BE2300005-10 Zeverenbeekvallei BE2300005-11 Bos van Ooidonkkasteel BE2300005-12 Vinderhoutse bossen BE2300005-2 Markettebossen en Kraenepoel BE2300005-3 Het Leen BE2300005-6 Stropersbos BE2300005-8 Moervaartdepressie met Heernisse, Fondatie van Boudelo, Vettemeers, Etbos, Turfmeersen, Eenbes en De Linie BE2300005-9 Moervaartdepressie met Siesmeersbos BE2300006-1 Kalkense meersen met Heisbroek, Kastermeersen en Wijmeers BE2300006-10 Pottelbergse schorren BE2300006-11 Groot Schoor BE2300006-13 Vlassenbroekse polder met Uiterdijk, Vlassenbroekse schorren, Wezenschoor en Pauwelaartsschoor BE2300006-14 De Kramp BE2300006-15 De Zogge BE2300006-16 Achterste broek voor Baasrode, Grote Wal, Het Zwijn, Sint-Amandsschoor, Lippensbroek en Naillebroek BE2300006-17 t Eiland Mariekerke BE2300006-18 t Egael BE2300006-19 Slikken en schorren van Briel/Het Stort BE2300006-2 Bergenmeersen BE2300006-20 Slikken en schorren aan de Groene Dijk/Weert BE2300006-21 Tielrodebroek BE2300006-22 Slikken en schorren van de Durme nabij den Bunt BE2300006-23 Slikken en schorren van de Durme nabij Noubroek BE2300006-24 De Durme met slikken en schorren en met Rietsnijderij, Sombeekse meersen, Potpolder I, Weijmeerbroek, Oude Durme, Moerasput, Groot Broek, Polder van Waasmunster, Hof ten Rijen en Potpolder IV BE2300006-25 Het Molsbroek BE2300006-26 Sluispolder/Buitelandpolder BE2300006-27 Groot Schoor/Hingenebroeken BE2300006-28 Het Schouselbroek en den Ballooi BE2300006-3 Slikken en schorren van de Zeeschelde tussen Heusdenbrug en Ringvaart BE2300006-31 Polder van Kruibeke-Bazel-Rupelmonde met Rupelmondse kreek BE2300006-32 Slikken en schorren van de Benedenvliet BE2300006-33 Slikken en schorren van Zwijndrecht BE2300006-34 Slikken en schorren van Sint Filips BE2300006-35 Slikken en schorren van de Zeeschelde nabij Kallo BE2300006-36 Slikken en schorren bij Cauwelaaertssluis BE2300006-37 Galgenschoor/Scheldedijkenschoor RO BE2300006-38 Slikken en schorren van de Zeeschelde Doel BE2300006-39 Slikken en schorren van de Zeeschelde tussen Kalosluis en Doel BE2300006-4 Berlare broek, Overmere-Donk en Paardenweide, met Broekmeers, Polsmeersen, Donkvijver en Meulenbroek BE2300006-40 Groot Buitenschoor BE2300006-43 NW deel Damvallei met Bergenmeersen en Damvalleimeer BE2300006-44 NO deel Damvallei met Oostmeersen BE2300006-45 ZO deel Damvallei met Houw en Meerskantpoelen BE2300006-46 ZW deel Damvallei met Stapsteenbogten en Wulfdongen BE2300006-47 Slikken en schorren van Hobokenpolder BE2300006-49 Slikken en schorren van de Schellandpolder/Oudebroekpolder BE2300006-5 Vonviel schorren BE2300006-50 Slikken van de Rupel te Heindonk/Potveld/Bovenzande/Koeiesteert BE2300006-54 Neteschorren te Duffel BE2300006-55 Moer/Colembos BE2300006-56 Daknamse meersen BE2300006-57 De schelde BE2300006-6 Brede schorren BE2300006-7 Scheldebroek BE2300006-8 Slikken en schorren van de Zeeschelde nabij Dijk BE2300006-9 Groene meers BE2300007-1 Bos t' Ename BE2300007-10 Steenbergse bossen BE2300007-12 Raspaille-Karkook-Moerbeke-Kluysboscomplex BE2300007-13 Neigembos BE2300007-24 Wellemeersen, Kapellemeersen BE2300007-26 Osbroek BE2300007-30 Middenloop Zwalm, Vijverbos, Bertelbos, Kloosterbos BE2300007-38 Kluisbos BE2300007-6 Brakelbos, Vaanbuikbeek, Sassegembeek 32

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

BE2300007-7 Haeyesbos, Steenbergbos, Dorenbosbeek, Verrebeek BE2300044-19 Dorent-Nelebroek BE2300044-20 Vrijbroek BE2300044-21 Pikhakendonk, Hollaken BE2300044-22 Aalmoezeneijebos en Gondebeekvallei BE2400008-1 Zoniënwoud (Groenendaal) BE2400009-9 Zuunvallei, Middenlopen van de Zuunbeek, Beringen, Pelikaan, Pannebrug, Beisberg, Park van Gaasbeek, BE2400010-2 Hellebos, Snijsselsbos, Vossekot, Driebunders BE2400010-3 Torfbroek, Ter Bronnen BE2400010-4 Kastanjebos BE2400010-5 Warande, Plantsoenbos, kasteel De Merode, Rotte Gaten, Molenbeekvallei Herent, Silsombos, Wilder, Kareelbos BE2400011-3 Margijsbos BE2400011-4 Doode Bemde, Grootbroek, Laanvallei, Rodebos, Heverleebos, Meerdaalwoud BE2400011-5 Veeweide BE2400011-6 Veeweide (Broek) BE2400011-7 Ormendaal BE2400011-8 Egenhovenbos, Rotspoel BE2400012-1 Wingevallei, Troostembergbos, Walenbos, Lozenhoek, Horst, Hagelandse Vallei, Dunbergbroek, Kloosterbroek, Chartreuzenbos, Speelberg, Kapellebos, Sint-Martinus BE2400014-1 s Hertogenheide, Kloesebos, Eikelberg, Vorsdonkbos-Turfputten, Amerbeemd, Bartelsrot BE2400014-10 Merodebossen, Averbode Bos en Heide, Waaiberg, Gerhagen, Houterenberg-Pinnekenswijer, Rodenberg BE2400014-12 Rotbroek, Gorenbroek, Sint-Jansberg, Leunen, Lobos BE2400014-13 Schulensbroek BE2400014-15 Dassenaarde, Vallei van de Drie Beken, Prinsenbos, Groot Asdonk, Klein Asdonk, Zwartwater, de Schans BE2400014-16 Achter Schoonhoven, Rommelaar, Konijnenberg BE2400014-17 Krekelbroek, De Baggelt, Messelbroek, Keet, Kerkendijk BE2400014-18 Lakervelden, zavelbeemden BE2400014-19 Demerbroeken, Vierkensbroek, Voortberg, Doodbroek, Kloosterbeemden BE2400014-22 Vallei van de Drie Beken, Willebroek, Brelaar, Hooilandse Berg BE2400014-3 Demercoupures Helligter Broek BE2400014-4 Demercoupures soldatenbrug BE2400014-5 Demercoupures Schip Stal BE2400014-6 Demercoupures Blaasbroek west BE2400014-7 Demercoupures Blaasbroek oost BE2400014-8 Demercoupures Zallaeken Broeck BE2400014-9 Zallaken BE2500001-1 Westhoek, Calmeynbos BE2500001-10 Hoge Blekker, Doornpanne, Schipgatduinen BE2500001-12 Ter Yde, Hannecart, Plaatsduinen, Oostvoorduinen BE2500001-16 IJzermonding, Sint-Laureinsstrand BE2500001-17 IJzerklove BE2500001-18 Schuddebeurze BE2500001-22 Fonteintjes BE2500001-23 Baai van Heist BE2500001-24 Kleiputten van Heist BE2500001-25 Het Zwin, Zwinbosjes, Kleine Vlakte, Groenpleinduinen, Oude Hazegraspolder, Koningsbos, Golfterrein '’t Zoute BE2500001-7 Oosthoekduinen, Belvédère BE2500001-8 Houtsaegerduinen BE2500002-13 Uitkerkse Polder BE2500002-33 Meetjeslands krekengebied BE2500002-4 Het Pompje BE2500003-1 Heuvelland BE2500003-2 Helleketelbos BE2500003-3 Dozingem, Couthof BE2500003-4 Galgebossen BE2500003-5 Het Heet BE2500003-6 Bardelenbos BE2500004-1 Bos van Houthulst BE2500004-5 Sint-Andriesveld BE2500004-6 Bulskampveld, Vagevuurbossen, Vallei van de Wantebeek BE2500004-8 Warande, Vallei van de Rivierbeek BE2500004-9 Vallei van de Zuidleie

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Er resten dan nog een kleine 200 deelgebieden met waterafhankelijke habitattypen waar, voor zover ons bekend, nooit ecohydrologisch relevante studies voor gebeurd zijn. In die 200 gebieden kan een prioritering worden aangebracht. Op basis van een eerste inschatting van de problemen en de reeds bestaande kennis (niet afkomstig van reeds bestaande of lopende studies) werd voor alle SBZH deelgebieden ingeschat of er nood is aan het uitvoeren van studies om herstel strategieën beter te kunnen aflijnen en verantwoorden. Deze expert-gebaseerde analyse toont aan dat voor 96 SBZHdeelgebieden er nood is aan dergelijke studies (Tabel 8 en Figuur 8). Een verdere prioritering van deze 96 deelgebieden zou kunnen gebeuren op basis van verschillende criteria, waaronder:        

het oppervlakteaandeel van de waterafhankelijke habitats/rbb's per deelgebied (zie Tabel 8); De ecohydrologische systeemkennis van het deelgebied aanwezig binnen INBO (groen gemarkeerde SBZH-deelgebieden in Tabel 8); De zeldzaamheid van de aanwezige (of tot doel gestelde) habitats/rbb's; De inspanning die vereist is voor het beoogde herstel van de habitats/rbb's; De mate waarin de betreffende percelen met de habitat/rbb's reeds in eigendom zijn van ANB/terrein beherende verenigingen; De afstand tussen de actuele situatie en de gewenste toestand (voor zover bekend); Of er al een hydrologisch meetnet operationeel is …

Kortom, de keuze aan criteria is legio. Om een verdere prioritering mogelijk te maken, moet er dus eerst aangegeven worden welke criteria aan de orde zijn.

Figuur 8. Overzicht van de SBZH-deelgebieden met aanduiding van de noodzaak tot het uitvoeren van ecohydrologische studies (groen (1) = grote noodzaak aan studies, oranje (2) mogelijks nog bijkomende specifieke studies nodig, rood (3) studies niet noodzakelijk). 34

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Tabel 8. Overzicht van de SBZH-deelgebieden waarvoor zeer weinig tot geen informatie bekend is om een onderbouwd voorstel te doen van de gewenste hydrologische herstelmaatregelen. Voor deze deelgebieden is de prioriteit tot het uitvoeren van studies hoog. Voor de groen gemarkeerde gebieden is ecohydrologische gebiedskennis aanwezig binnen het INBO, voor de geel gemarkeerde gebieden niet. SBZH-deelgebied

opp. (ha)

BE2100017-12 Complex van Bos van Moretus en zuidelijke bossen BE2100017-5 Binnenbos en vallei van de Wilborrebeek BE2100019-1 Kievitsheide BE2100019-3 Kooldries, Hoofsweer BE2100019-4 Leeuwerik BE2100019-5 Klokkeven, Bonte Klepper BE2100020-1 De Hees BE2100024-10 De Lei BE2100024-11 Standaartsven BE2100024-12 Krombusseltjes BE2100024-13 Den Bogaerd BE2100024-17 Hooiput BE2100024-3 Geheul en Zandvenheide BE2100024-4 Nieuwe bossen BE2100024-8 Zwartgoor BE2100024-9 Kruisberg witgoor BE2100026-3 Zomerzang BE2100026-6 Bovenlopen van de Kleine, Desselse en Zwarte Nete met De Maat en Koemook BE2200031-2 Het Wik-Vijvergebied Bokrijk BE2200033-2 Brandven BE2200038-1 Herkwinning, Middenloop Mombeekvallei te Zammelen, Kolmontbos, Fonteinbeekvallei BE2200038-10 Mettekoven BE2200038-16 De Kluis BE2200038-17 Overbroek, Egoven BE2200038-18 Nietelbroeken-Merlemont BE2200038-2 Bossen van Hardelingen en Hardelingenbeek, Teugelenbeemd BE2200038-21 Manshovebos, Magneebos, Zalenberg, omgeving Kasteel van Heks BE2200038-22 Mergelkuilen van Vechmaal BE2200038-23 Keiberg-Leerbeek BE2200038-25 Wijngaardbossen BE2200038-3 Steenbroek BE2200038-4 Klein en Groot Begijnbos BE2200038-5 Meertsheuvel BE2200038-7 Vilsterbron BE2200038-8 Bollenberg-Nerem BE2200041-1 Molenbeemd-Klein Membruggen BE2200041-2 Vallei van de Nieuwzouw te Bilzen BE2200041-3 Vallei van de Boven-Demer BE2200041-4 Demerbronnen, Wadden BE2200041-5 Demervallei van Spurk tot Beverst BE2200041-8 Grootbos BE2200042-1 Munsterbeek,Roelerbeek, Hoefaart en Gellikerheide BE2200042-2 Munstervallei en Bonijterbos BE2200042-3 Taluds van Albertkanaal bij Kesselt BE2200042-4 Taluds van Albertkanaal tussen Eigenbilzen en Veldwezelt BE2200042-5 Muntsterbos, Bekembeemden, Noterbos BE2200042-6 Vallei van de Zutendaalbeek ter hoogte van Albertkanaal BE2200042-7 Hesselberg-Alvorkuil-Dieleberg BE2200042-8 Vallei van de Bezoensbeek BE2200042-9 Kiewit bij Lanaken BE2200043-4 Heiderbos BE2300005-7 Heidebos BE2300007-14 Muziekbos-Sint-Pietersbos-Bos ter Eeckencomplex BE2300007-15 Patersbos, Pyreneeën BE2300007-16 Watermolenbos BE2300007-17 Nerenmeers, Boelarebos, Arduinbos, Buizemont, Markvallei BE2300007-18 Berchembos BE2300007-19 Bouvelobos BE2300007-2 Bos bij Hogerlucht-Hemelberg BE2300007-20 Hemsrodebos

157 226 48 75 109 158 141 33 22 26 59 20 388 32 50 196 45 1503 308 10 289 115 22 114 196 107 162 22 29 36 30 141 115 16 39 42 36 122 30 144 24 185 23 19 102 271 3 28 49 23 38 345 277 103 16 484 13 105 8 30

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

opp. waterafh. hab/rbb (ha) 46 79 0 20 16 53 21 2 2 0 6 3 35 2 2 1 14 148 151 4 96 62 12 57 76 39 25 5 13 21 5 34 0 3 1 27 18 86 21 42 21 25 2 1 19 83 2 3 7 3 0 0 15 11 1 96 4 5 0 4 35

29 35 0 26 15 33 0 7 11 2 10 17 9 5 3 1 31 10 49 41 33 54 54 50 39 36 15 21 43 58 18 24 0 18 4 63 51 71 70 29 86 14 10 6 19 31 59 11 15 14 0 0 5 11 7 20 28 4 0 12

SBZH-deelgebied

opp. (ha)

BE2300007-22 Moenebroekvallei BE2300007-23 Bossen bij Kottem BE2300007-25 Kravaal-Herenboscomplex, Vogelenzang BE2300007-28 Bellebeek, Steenvoordbeek BE2300007-29 Liedekerkebos BE2300007-3 Bois Joly BE2300007-32 Geiten-Burrenboscomplex BE2300007-33 Feelbos BE2300007-34 Fonteinbos-Beiaardboscomplex BE2300007-35 Heynsdaele BE2300007-36 Bossengordel van Hotond tot Koppenberg met Scherpenberg, Ingelbos, Hoogberg, Kuithol, Kabernol, Elenebos, Kortekeer, Koppenbergbos, Rotelenberg en Onderbos BE2300007-37 Kezelsfort en Edelarebos BE2300007-5 Burreken met Steenberg, Korteberg, Ganzenberg, Hauwstraat, Kannakkendries, Froen- en Boembos BE2300007-9 Trimpont-, Kapel- en Broukbos, Plaatsbeke, Kortenbos en Nieuwpoort BE2300044-1 Makegemse bossen met Makegembos, Bruinbos, Heilig Geestgoed, Harentbeekbos en Molenbeekvallei BE2300044-11 Serskampse-Oud Smetleedse bossen BE2300044-3 Gentbos BE2300044-4 Drooghout met Kerkesbeek-Molenbeekvallei BE2300044-5 Gootbos BE2300044-6 Hoekske Ter Hulst BE2300044-8 Hospiesbos BE2300044-9 Boskantgracht BE2400009-2 Meigemheide, Padenborre, Kesterbeekmoeras BE2400009-6 Vallei van de Mark en de Schiebeek BE2400014-11 Molenheide, Meren, Diepven, Kalsterbos, Steenheuvels BE2400014-20 Gorenbeekvallei te Goeslaar BE2400014-21 Rosse beemden BE2500002-10 De Schobbejak BE2500002-11 Kwetshage BE2500002-16 Ter Doest, Roskambeek BE2500003-10 Polygonebos BE2500003-11 Breemeersen BE2500003-7 Bossen van Wijtschate BE2500003-8 Palingbeek, Vierlingen BE2500003-9 Gasthuisbossen BE2500004-2 Vloetemveld

139 151 207 83 107 16 89 31 66 66 406

opp. waterafh. hab/rbb (ha) 28 41 13 33 12 1 10 3 4 2 8

20 27 6 39 11 9 11 11 7 3 2

12 278

0 21

0 8

286 165

16 24

6 14

129 23 58 35 12 56 19 32 198 125 35 69 40 35 36 112 93 78 246 273 294

5 10 24 1 1 3 7 13 54 13 13 14 5 5 5 4 4 0 19 10 20

4 45 42 4 8 5 39 40 27 10 37 20 12 14 15 4 4 1 8 4 7

Daarnaast zijn er nog een reeks van 32 SBZH-deelgebieden waarvan er destijds al studies naar het hydrologisch functioneren gebeurden, maar waarvoor de kennis intussen achterhaald, ontoereikend, of verouderd is, of waarvoor de inzichten verkeerd zijn. Die worden opgelijst in

Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Tabel 9

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Tabel 9. Overzicht van de SBZH-deelgebieden waarvoor reeds hydrologie-gerelateerde studies gebeurden maar waarvan de systeemkennis ontoereikend is om aan onderbouwde hydrologische herstelmaatregelen te doen. (voor de groen gemarkeerde gebieden is ecohydrologische gebiedskennis aanwezig binnen het INBO, voor de geel gemarkeerde gebieden niet). SBZH-deelgebied

opp (ha)

BE2100017-1 Halse hoek met vallei van Schijn en Tappelbeek BE2100017-14 Tikkebroeken BE2100017-3 Vallei van de Laarse beek BE2100024-16 Goorken en Rode Del BE2100024-18 Meergoren Werkendam BE2100024-6 Geleeg BE2100024-7 Kijkverdriet, Kesseven en Klotgoor BE2100026-2 De Zegge, Mosselgoren en Neerhelst/De Botten BE2100040-2 Zammelsbroek, Varendonk en Witbergen BE2200030-2 Op den Aenhof BE2200030-3 Schansbeemden BE2200033-1 Abeek met aangrenzende moerasgebieden BE2200035-1 Mechelse Heide en vallei van de Ziepbeek BE2200038-13 Mombeekvallei te Wimmertingen (Oftingen) BE2200038-14 Mierhoopbos, Mielenbos, Galgebos, Nieuwenhoven, Kraaienbos BE2200038-19 Jongenbos BE2200038-20 Belle-vuebos BE2200038-24 Hasselbos, Kluis van Vrijherm BE2200038-26 Zuurbemde, Groothofveld, Velpevallei BE2200038-27 Groot Gasthuisbos BE2200039-6 Vallei van de Gulp met Teuvenderberg en Obsinnich BE2300007-30 Middenloop Zwalm, Vijverbos, Bertelbos, Kloosterbos BE2300007-38 Kluisbos BE2300044-21 Pikhakendonk, Hollaken BE2300044-22 Aalmoezeneijebos en Gondebeekvallei BE2400008-1 Zoniënwoud (Groenendaal) BE2500003-2 Helleketelbos BE2500003-3 Dozingem, Couthof BE2500003-4 Galgebossen BE2500003-5 Het Heet BE2500003-6 Bardelenbos BE2500004-8 Warande, Vallei van de Rivierbeek

Geef rapportnummer in

727 51 89 205 91 83 206 436 572 56 41 2551 3760 153 306 106 148 49 73 49 309 572 286 259 96 1606 53 186 101 14 26 543

opp wateraf. hab/rbb (ha) 170 30 3 58 9 28 34 123 175 32 22 717 243 80 42 19 61 20 44 8 66 103 11 33 26 85 0 0 0 0 0 44

www.inbo.be

23 59 4 28 10 34 16 28 31 58 53 28 6 52 14 18 41 40 61 17 21 18 4 13 27 5 0 0 0 0 0 8

Referenties De Becker P. & De Bie E. (2013) Verzamelen van basiskennis en ontwikkeling van een beoordelings- of afwegingskader voor de ecologische effectanalyse van overstromingen. INBO.R.2013.6. D/2013/3241/027 De Bie E., Herr C., Huybrechts W. (2011). Voorstudie naar de opmaak van ecologische waterkwantiteitsdoelstellingen voor de Speciale Beschermingszones (SBZ-H). Rapport van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek INBO.R.2011.7. Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel, 75 p. Freeze, R.A. & Cherry, J.A. (1979) Groundwater. Prentice-Hall (New Jersey, U.S.A) Roelofs J.G.M.(ed) (1989) Aanvoer van gebiedsvreemd water: omvang en effecten op oecosystemen Katholieke Universiteit Nijmegen, Vakgroep Aquatische Oecologie (Nijmegen, Nl) WATINA+. Databank voor hydrologische monitoring in natuurgebieden. http://data.inbo.be/watina/Pages/Common/Default.aspx

www.inbo.be

Geef rapportnummer in

Bijlagen Dit rapport bevat een aantal digitale bijlagen die noodzakelijk zijn voor het goede begrip: PAS_herstel_ecohydrologie.xlsx: Overzicht van de informatie voor de verschillende deelgebieden die werd gebruikt voor de inschatting van de kennishiaten bij het formuleren van hydrologische herstelmaatregelen.        

  

          40

SBZH_code Deelgebiednaam Deelgebiedcode opp deelgebied: oppervlakte (ha) van deelgebied opp waterafhankelijke habitat/rbb's: oppervlakte (ha) van waterafhankelijke habitats/rbb's % tov totale oppervlakte: aandeel van waterafhankelijke habitats/rbb's in oppervlakte van deelgebied (%) Waterafhankelijk: aanduiding van deelgebieden uit Tabel 2 (met attribuutwaarde 0) indeling in deelgebieden: aanduiding of indeling in deelgebieden toereikend is om hydrologische herstelmaatregelen efficiënt te implementeren (ok, niet ok of te weinig info) Grondwaterontrekking: nee (no) of ja (yes). Indien ja, dan wordt meestal de aard van de onttrekking vermeld. DWW (-10cm) opp in ha: oppervlakte (ha) binnen deelgebied met een grondwaterstandsdaling van meer dan 10 cm n.a.v. een drinkwaterwinning GWW (-5cm) opp in ha: oppervlakte (ha) binnen deelgebied met voorspelde grondwaterstandsdaling van 5 cm of meer n.a.v. grondwaterwinningen met vergunde jaardebieten >500 m³ of van klasse 1 bedrijven; berekening volgens vergelijking van Thiem/Dupuit/Veruijt meetnet: (historische) aanwezigheid van grondwatermeetpunten met peilmetingen in de WATINA+ databank van het INBO WATINA-codes: code(s) van de grondwatermeetpunten uit de WATINA+ databank van INBO studies beschikbaar: beschikbaarheid van studies die het voorstellen van hydrologische herstelmaatregelen kunnen ondersteunen probleem: aanzet tot de inventarisatie van de hydrologische problemen die zich in een deelgebied stellen (expertoordeel; niet systematisch beoordeeld) uniform type hydrogebied: ruwe hydrologische typering van het deelgebied (expertoordeel; niet systematisch beoordeeld) remediering studie noodzakelijk: (1) grote noodzaak aan studies, (2) mogelijks nog bijkomende specifieke studies nodig, (3) studies niet (meer) noodzakelijk (expertoordeel) studieonderwerpen (expertoordeel; niet systematisch beoordeeld) planologisch probleem (expertoordeel; niet systematisch beoordeeld) Geef rapportnummer in

www.inbo.be

Shape_PAS_herstel_ecohydrologie.shp: ESRI shapefile met bovenstaande attributen per SBZH-deelgebied Kaarten_PAS_herstel_ecohydrologie.zip: Gecomprimeerde map met detailkaartjes per SBZHgebied voor elk van de variabelen waarvoor in het advies enkel de overzichtskaartjes voor gans Vlaanderen worden getoond. De map bevat verschillende deelmappen:      

Aandeel waterafhankelijke habitats/rbb's Deelgebiedsindeling Wateronttrekking Meetnet aanwezig Studies beschikbaar Studies noodzakelijk

Literatuurlijst_PAS_herstel_ecohydrologie.xlsx: Lijst met ecohydrologisch relevante studies voor de waterafhankelijke habitattypen in de deelgebieden van de SBZH

www.inbo.be

Geef rapportnummer in