Vinne_monitoringsrapport_t-1.pdf by Vlaanderen-be

i n r i c h t i n g

Monitoringsplan en inventarisatie van de huidige toestand voor het natuurinrichtingsproject het Vinne

Stagerapport Stijn Messiaen

Diest, mei 2003

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Inhoud 1

Inleiding ........................................................................................................................................1

1.1 1.2 1.3 2

ALGEMEEN KADER........................................................................................................ 1 STRUCTUUR EN OPMAAK VAN HET RAPPORT ................................................................. 1 GEGEVENS EN KAARTMATERIAAL................................................................................. 1

Monitoringsplan ............................................................................................................................2

2.1 DOEL VAN DE MONITORING .......................................................................................... 2 2.1.1 Ecologische doelstellingen beleid ........................................................................ 2 2.1.2 Ecologische doelstellingen inrichting en beheer: gebiedsthema’s ...................... 2 2.2 TE MONITOREN PARAMETERS EN MEETNETONTWERP ................................................... 2 2.2.1 Stuurparameters ................................................................................................... 3 2.2.2 Tussenparameters ................................................................................................. 3 2.2.3 Doelparameters .................................................................................................... 4 2.3 FINANCIERINGSPLAN EN UITVOERINGSPROGRAMMA .................................................... 5 2.4 FINANCIERINGSPLAN .................................................................................................... 5 2.4.1 Kostenraming monitoring .................................................................................... 5 2.4.2 Kostenraming inrichtingsmaatregelen ................................................................. 5 2.5 UITVOERINGSPROGRAMMA........................................................................................... 5 2.5.1 Planning van de werken ....................................................................................... 5 2.5.2 Planning monitoring. ........................................................................................... 5 3

Monitoring van de huidige toestand............................................................................................. 14

3.1 FAUNA ........................................................................................................................ 14 3.1.1 Amfibieën ............................................................................................................ 14 3.1.2 Dagvlinders en libellen ...................................................................................... 19 3.1.3 Vogels ................................................................................................................. 24 3.1.4 Vleermuizen ........................................................................................................ 36 3.1.5 Besluit ................................................................................................................. 37 3.2 VEGETATIE ................................................................................................................. 38 3.2.1 Inleiding ............................................................................................................. 38 3.2.2 Methodologie ...................................................................................................... 38 3.2.3 Resultaten ........................................................................................................... 38 3.2.4 Besluit ................................................................................................................. 39 3.3 HYDROLOGIE .............................................................................................................. 42 3.3.1 Inleiding ............................................................................................................. 42 3.3.2 Waterpeilen ........................................................................................................ 42 3.3.3 Waterkwaliteit .................................................................................................... 45 3.3.4 Besluit ................................................................................................................. 47 4

Bibliografie .................................................................................................................................. 49

Lijst met kaarten Kaart 1: Maatregelen in het Vinne ............................................................................................. 6 Kaart 2: Inventarisatie van salamanders ................................................................................... 15 Kaart 3: Inventarisatie van kikkers ........................................................................................... 16 Kaart 4: Inventarisatie van vissen ............................................................................................ 18 Kaart 5: Inventarisatie van dagvlinders .................................................................................... 22 Kaart 6: Inventarisatie van libellen .......................................................................................... 23 Kaart 7: Niet-broedvogels ........................................................................................................ 26 Kaart 8a en volgende: Territoriumkartering broedvogels ........................................................ 27 Kaart 9: Locatie van de vegetatie-opnamen ............................................................................. 40 Kaart 10: Overzicht van de verschillende plantengemeenschappen. ....................................... 41 Kaart 11: Locatie van de piëzometers en peilschalen .............................................................. 44 Kaart 12: Lokaties van de staalnames voor waterkwaliteit ...................................................... 48

Lijst met tabellen Tabel 1: Overzicht van gebiedsthema’s, maatregelen en stuur- tussen- en doelparameters ...... 7 Tabel 2: Overzicht van de te meten stuurparameters ................................................................. 9 Tabel 3: Overzicht van op te volgen tussen- en doelparameters .............................................. 10 Tabel 4: Overzicht van op te volgen doelsoorten ..................................................................... 11 Tabel 5: Kostenraming monitoringsprogramma (exclusief BTW) .......................................... 12 Tabel 6: Schematische weergave van het monitoringsprogramma .......................................... 13 Tabel 7: Achtergrondinformatie van inventarisatie dagvlinders en libellen ............................ 20 Tabel 8: Soorten en aantallen dagvlinders ............................................................................... 21 Tabel 9: Soorten en aantallen libellen ...................................................................................... 21 Tabel 10: Achtergrondinformatie van de inventarisatie van vogels......................................... 25 Tabel 11: Soort vleermuis, frequentiebereik en fourageergebied ............................................ 36 Tabel 12: Oppervlakte en lengte verhouding open en gesloten ............................................... 38 Tabel 13: Grondwaterstanden in de piëzometer (meter onder maaiveld). ............................... 43 Tabel 14: Resultaten van de wateranalysen van het grondwater (ppm) ................................... 45 Tabel 15: Resultaten van de wateranalysen van het oppervlaktewater (ppm) ......................... 46

Lijst met bijlagen bijlage 1: Achtergrondinformatie van de inventarisatie van amfibieën ................................... 50 bijlage 2: Vangsten in de fuiken van eind april tot eind mei.................................................... 51 bijlage 3: Waargenomen vogelsoorten ..................................................................................... 52 bijlage 4: Voorkomen en abundantie van plantensoorten per PQ .......................................... 53

Inleiding

1 Inleiding 1.1 Algemeen kader Er werd door AMINAL Afdeling Natuur en de Vlaamse Landmaatschappij beslist om uitgebreide monitoringsprogramma’s op te stellen voor de natuurinrichtingsprojecten. Via de resultaten van de monitoring kunnen de maatregelen bijgesteld worden en kan het instrument natuurinrichting getoetst worden. Monitoring van een natuurinrichtingsproject omvat het in de tijd (op)volgen van de ontwikkelingen van natuurwaarden die plaatsvinden naar aanleiding van een eenmaal gedane ingreep (inrichtingsmaatregelen) of een ingezette vorm van beheer. Resultaten van monitoring dienen enerzijds gebruikt te worden om natuurdoelen op projectniveau te kunnen toetsen, en anderzijds ook voor evaluatie van doelstellingen op beleidsniveau. Het moet toelaten om te signaleren dat zich andere ontwikkelingen voordoen dan de gewenste, en om zo mogelijk ook de oorzaak van het probleem te achterhalen zodat er lessen kunnen getrokken worden voor nog uit te voeren projecten. Cruciaal bij het verzamelen van gegevens is het vastleggen van enerzijds de huidige toestand, en anderzijds de uitgangssituatie. Met de huidige toestand wordt bedoeld: de toestand, voordat natuurinrichtingsmaatregelen worden uitgevoerd. Binnen de monitoringsperiode wordt dit aangeduid met het tijdstip T < 0. Met de uitgangssituatie wordt de toestand op T = 0 bedoeld, het tijdstip vanaf wanneer een gewenste ontwikkeling in gang wordt gezet, door uitvoering van maatregelen. Beide situaties vormen het referentiekader voor de gehele monitoring. De monitoring van de huidige toestand (T < 0) wordt in principe uitgevoerd door de VLM, de jaren na de werken zal dit waarschijnlijk worden uitbesteed.

1.2 Structuur en opmaak van het rapport In een eerste deel wordt het monitoringsplan uitgewerkt voor het Vinne op basis van het Vademecum Monitoring Natuurinrichting. In het tweede deel werd de uitgangssituatie van de fauna, vegetatie en hydrologie vastgelegd. Monitoring van de fauna betreft inventarisatie van VLM in 2002-2003 van amfibieën, vissen libellen, vlinders, vogels en vleermuizen. Voor de monitoring van de hydrologie en de vegetatie werd gebruikt gemaakt van gegevens verzameld in 1998-199 door het Instituut van Natuurbehoud in het kader van een ecohydrologische studie.

1.3 Gegevens en kaartmateriaal Dit rapport is terug te vinden onder W/natuurinrichting/VlaamsBrabant/Vinne/rapporten/monitoring. Alle kaartmateriaal is terug te vinden op de locatie van de PA onder W/natuurinrichting/Vlaams-Brabant/Vinne/gis/monitoring. De samenvattende gegevens zijn terug te vinden onder W/natuurinrichting/Vlaams-Brabant//Vinne /monitoring.

Monitoringsplan

2 Monitoringsplan 2.1 Doel van de monitoring 2.1.1 Ecologische doelstellingen beleid Het natuurinrichtingsproject ‘het Vinne’ omvat naar het beleid toe volgende ecologische hoofddoelstellingen: 1.Verhogen van de (a)biotische diversiteit op gebiedsniveau (Thema 13 van MINA-plan 2: verlies van biodiversiteit) 2.Versterking van het functioneren van het gebied binnen habitatrichtlijngebied ‘Bossen en kalkgraslanden van Limburgs Haspengouw’ (Thema 12: versnippering). 3.Terugdringen van schadelijke invloeden voor natuur en het natuurlijk milieu als gevolg van menselijke activiteiten (thema’s: 8: verontreiniging van oppervlaktewater, 9: verdroging) Door gegevens uit monitoring van verschillende natuurinrichtingsprojecten te bundelen kan inzicht verkregen worden in de effectiviteit van natuurinrichting als instrument in kader van behoud van de biodiversiteit. Om het functioneren van het projectgebied als onderdeel van een groter complex van natuurgebieden in de omgeving te monitoren dient men de resultaten van deze monitoring te combineren met gegevens over de omliggende (natuur)gebieden. Dit valt echter buiten het kader van dit monitoringsplan.

2.1.2 Ecologische doelstellingen inrichting en beheer: gebiedsthema’s Om de doelstellingen van het gebied te halen zijn in het projectrapport verschillende maatregelen omschreven. Voor de monitoring zijn deze maatregelen gegroepeerd in thema’s. Maatregelen die in eerste instantie geen ecologische doelstelling hebben worden niet opgevolgd. Volgende gebiedsthema’s en bijbehorende maatregelen (Kaart 1 1) zijn te onderscheiden: 1: verschraling: afgraven oeverwal, bomen kappen, ontstronken en afschrapen. 2: verbetering van ecologisch functioneren van oppervlaktewateren: grachten ruimen, afgraven oeverwallen, dijkwerken, aanleggen percolatierietveld voor huishoudelijk afval, afkoppelen afvalwater t.h.v. de hoeve, kappen bomen en instellen hoger waterpeil (m.b.t. aanleg Vinnemeer), heraanleg drinkpoelen. 3: vernatting en herstel van kwelmilieu’s: opstuwen grachten (m.b.t. uitbreiding van kwelgebonden graslanden) 4: verbetering van de landschapsstructuur: aanleg hoogstamboomgaard, aanplant kleine landschapselementen (heesters), instellen maaibeheer, ontstronken, instellen extensieve begrazing 5: verhoging van het inheems karakter van aanwezige vegetaties: kappen van populier, naaldhout en Amerikaanse eik.

2.2 Te monitoren parameters en meetnetontwerp Tabel 1 geeft de op te volgen parameters aan per gebiedsthema. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen stuurparameters, tussenparameters en doelparameters. Stuurparameters houden direct verband met de uit te voeren maatregel en dienen om de uitgangssituatie vast te leggen. Tussenparameters zijn op basis van causale relaties verbonden met de stuurparameter en dienen

Monitoringsplan om zichtbaar te maken dat een veronderstelde relatie inderdaad aanwezig is. Dit is van belang als men de oorzaak van ev. ongewenste ontwikkelingen wil achterhalen. Doelparameters zijn het belangrijkst: hieronder vallen alle doelsystemen, natuurstreefbeelden en doelsoorten die men wil realiseren of herstellen. Tabel 2 geeft een overzicht van de te monitoren stuurparameters, die grotendeels éénmalig gemeten moeten worden, net na de werken (T=0). Tabel 3 geeft een overzicht van de tussen- en doelparameters die tot 10 jaar na de aanleg (T= 10) opgevolgd worden. Bij de monitoringsfrequentie wordt het jaar t.o.v. de uitvoering van de maatregelen genoemd: • T<0 vóór uitvoering (huidige toestand) • T=0 jaar van uitvoering (uitgangssituatie) • T=1 1 jaar na uitvoering De meetfrequentie en de meetmethode wordt bepaald aan de hand van de richtlijnen in het Vademecum.

2.2.1 Stuurparameters Stturparameters worden tijdens of direct na de uitvoering van de werken door de VLM vastgelegd. Daar de impact van het pakket maatregelen naar verwachting groter is naarmate in een groter deel van het projectgebied maatregelen worden toegepast, worden de oppervlakten waarin of oppervlaktes waarover diverse maatregelen van toepassing zijn als stuurparameters meegenomen per gebiedsthema (Tabel 2). Het aantal lozingspunten en de stuwhoogte zijn ook stuurparameters voor het verbeteren van het ecologisch functioneren van de oppervlaktewateren en vernatting en herstel van kwelgebonden graslanden. Een vergelijkbare redenering geldt bij het instellen van een maairegime ten aanzien van het aantal maaibeurten (hoe vaker, des te meer voedingsstoffen worden afgevoerd) en het maaitijdstip (midden in het groeiseizoen worden de meeste voedingsstoffen afgevoerd) bij het instellen van een maairegime. Dit zijn eveneens stuurparameters. Toepassing van begrazing kan tot verschraling leiden, maar het voornaamste doel is het creëren van een half gesloten landschap (voorkomen van verruiging en in een later stadium dichtgroeien) van bepaalde delen van het gebied. De mate waarin dit zal kunnen ‘slagen’ is direct afhankelijk van a) de oppervlakte waarin begrazing wordt toegestaan; b) de intensiteit waarmee wordt begraasd; c) de lengte van de begrazingsperiode. Deze 3 parameters vormen bij het instellen van een begrazingsregime de stuurparameters.

2.2.2 Tussenparameters Tussenparameters betreffen voornamelijk hydrologische parameters (abiotiek). 2.2.2.1.1 Gebiedsthema 1: verschraling Het ontbossen, ontstronken en afgraven heeft in het noordoosten van het gebied tot doel de voedselrijkdom van het bodemvocht in de graslanden direct te verlagen. De grondwaterkwaliteit en trofie en saprobie van de graslanden wordt aan de hand van monsternames in de peilbuizen bepaald. De bodemtrofie wordt niet bepaald omdat de analyse duur en gecompliceerd is.

Monitoringsplan

2.2.2.1.2 Gebiedsthema 2: verbeteren van het ecologisch functioneren van oppervlaktewateren De belangrijkste maatregel in het Vinne is het herstel van het meer. Daarom wordt geopteerd om de ontwikkeling van het meer aan de hand van een aantal stuurparameters op te volgen. De kwantiteit van het water wordt aan de hand van de stijghoogte ter hoogte van het pomphuis en de daaraan gekoppelde oppervlakte van het meer gemeten. Ook het grond -en oppervlaktewaterpeil in de omgeving van het meer worden op de voet gevolgd aan de hand van peilbuizen. De kwaliteit van het meer wordt gemeten aan de hand van de algemene biotoopkwaliteit (doorzicht en structuur van de waterplantvegetatie), de slibdikte, de trofie en saprobie van het water en de minerale waterkwaliteit. De kwaliteit van de poelen wordt gemeten aan de hand van de algemene biotoopkwaliteit. 2.2.2.1.3 Gebiedsthema 3: vernatting en herstel van kwelmilieu’s Het grondwaterpeil en de kwaliteit (verhouding tussen kwel en oppervlaktewater) wordt in de kwelgebonden graslanden opgevolgd. 2.2.2.1.4 Gebiedsthema 4: verbetering van de landschapsstructuur De verhouding van de oppervlakte en de lengte van de open en gesloten vegetaties wordt gebiedsdekkend opgevolgd. 2.2.2.1.5 Gebiedsthema 5: verhoging van het inheems karakter van de aanwezige vegetaties Er worden geen tussenparameters opgemeten voor dit gebiedsthema.

2.2.3 Doelparameters De doelparameters bestaan enerzijds uit vegetatie (doelsystemen en natuurstreefbeelden) en anderzijds uit fauna. De vegetatie wordt gemonitord aan de hand van een bepaling van soortensamenstelling aan de hand van PQ’s, een gebiedsdekkende BWK-kartering. Hieruit wordt en een bepaling gemaakt van de oppervlakte doelsystemen en natuurstreefbeelden. Voor de fauna wordt geopteerd voor inventarisatie van amfibieën, vissen, vogels, vleermuizen, dagvlinders en libellen. In Tabel 4 wordt een overzicht gegeven van de doelsoorten van flora en fauna.

Monitoringsplan

2.3 Financieringsplan en uitvoeringsprogramma 2.4 Financieringsplan 2.4.1 Kostenraming monitoring In Tabel 5 wordt een kostenraming weergegeven volgens de methode van het Vademecum. De kosten van de volledige monitoring worden geschat op ca. 70.000 euro (exclusief BTW). De berekende kosten bestaan uit het veldwerk, invoering meetgegevens en verwerking ten behoeve van de gebiedsevaluatie, exclusief het werk dat al gedaan werd. Materiaalkosten zijn voor sommige parameters van toepassing en werden mee ingecalculeerd.

2.4.2 Kostenraming inrichtingsmaatregelen Het project wordt volledig gefinancierd door het Vlaams Gewest. De kostenraming van de natuurinrichtingsmaategelen wordt geschat op 60 miljoen BEF.

2.5 Uitvoeringsprogramma 2.5.1 Planning van de werken De werken worden gepland voor het voorjaar van 2004.

2.5.2 Planning monitoring. Er werd gekozen om de monitoring van het natuurinrichtingsproject een tijdsbestek van 10 jaar mee te geven. In Tabel 6 wordt schematisch weergegeven in welke fase of in welk jaar na uitvoering de verschillende elementen van het monitoringsprogramma worden uitgevoerd.

Monitoringsplan Kaart 1: Maatregelen in het Vinne

Monitoringsplan

Tabel 1: Overzicht van gebiedsthema’s, maatregelen en stuur- tussen- en doelparameters Gebiedsthema

Beoogd effect

1: verschraling

Verlaging van de voedselrijkdom van de bodem, ter bevordering van de vegetatietype, van voedselarme of matig voedselrijke terrestrische milieutypen en geassocieerde fauna 2: verbetering van Herstel/ontwikkeling open water ecologisch functioneren van oppervlaktewateren

Waterkwaliteit Vinnemeer optimaliseren

Maatregel

Bomen ontstronken afschrapen Instellen waterpeil

Stuurparameters

kappen, Oppervlakte en kappen en schrapen

Tussenparameters Doelsystemen (oppervlakte ligging) te Trofie en saprobie grondwater Grasland te

hoger Stijghoogte in Grondwaterpeil afwateringsbeek en Oppervlaktewaterpeil oppervlakte meer

Gracht ruimen Afgraven oeverwal Waterdicht maken en verbreden van de dijken Bomen kappen Aanleggen percolatierietveld

Lengte te ruimen grachten Lengte af te graven Algemene biotoopkwaliteit oeverwal en volume Slibdikte in het meer grond Trofie en saprobie water Lengte dijk Grond- en Oppervlakte te oppervlaktewaterkwaliteit kappen watertype Oppervlakte percolatierietveld Aantal te saneren lozingspunten Verbeteren van de structuur van de poelen Heraanleg poelen Oppervlakte nieuwe Algemene biotoopkwaliteit poelen 3: vernatting en herstel Uitbreiding van kwelgebonden graslanden Grachten opstuwen Stuwhoogte op Grondwaterkwaliteit van kwelmilieu’s ontwateringsgrachten watertype Grondwaterpeil 4: verbetering van de Herstel traditioneel landschap Aanleg Oppervlakte aan te landschapsstructuur hoogstamboomgaard leggen hoogstamboomgaard Creëren hagen en houtkanten Aanplant kleine Lengte aan te leggen landschapselementen lijnelement en aantal Verhouding (%) oppervlakte (heesters) stuks bosgoed aan te en lengte open en gesloten planten Creëren waardevolle graslanden Instellen maaibeheer Oppervlakte Kappen, ontstronken, maaibeheer afgraven Aantal maaibeurten

Doelparameters Natuurstreefbeeld Doelsoorten en (oppervlakte en ligging) Hc Vegetatie Dagvlinders

Vinnemeer Moeras Bos in de randzones

Ae Mr, Mc, Ms Vm, Va, Vf

Vinnemeer

Poelen

Grasland

Amfibieën Vegetatie Vogels Libellen Vleermuizen Vissen Macrofauna

Amfibieën Vegetatie Vogels

Hoogstamboomgaard Kj Kleine K landschapselementen Grasland

Vegetatie Vogels Dagvlinders Vleermuizen

Hc, Hu

Monitoringsplan Creëren halfopen landschap

5: verhoging van het Verwijderen exoten inheems karakter van aanwezige vegetaties

Instellen begrazing

extensieve Oppervlakte begrazing Aantal grazers per ha Lengte van de begrazingsperiode Exoten kappen Oppervlakte te kappen

Halfopen landschap

Hc, Hu, Hf, Vm, Va, Vf, Fa, Fs, Qa, Qb

Bos in de randzones

Vm, Va, Vf, Fa, Fs, Qa, Qb

Monitoringsplan Tabel 2: Overzicht van de te meten stuurparameters

Stuurparameter Aantal te saneren lozingspunten Lengte aan te leggen lijnelement en aantal stuks bosgoed aan te planten Lengte af te graven oeverwal en volume grond Lengte dijk Lengte te ruimen grachten Oppervlakte te kappen en af te schrapen Oppervlakte aan te leggen hoogstamboomgaard Oppervlakte begrazing Aantal grazers per ha Lengte van de begrazingsperiode Oppervlakte maaibeheer Aantal maaibeurten

Gebiedsthema # meetlocaties 1 2 2 4 2000m/6000stuks

Oppervlakte nieuwe poelen Oppervlakte percolatierietveld Oppervlakte te kappen Stijghoogte in afwateringsbeek en oppervlakte meer

2 2 2,5 2

Stuwhoogte op ontwateringsgrachten

2 2 2 1 4 4 4

Meetfrequentie Meetmethode Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek

2700 m / 1500 m³ Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 407 m Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 6000 m Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 2,7 ha Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 3,5 ha Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 25 ha Eenmalig T=0 Ontlenen aan beheersplan/logboek, zonodig jaarlijks tellingen 1 grazer per ha uitvoeren jaarrond 5 ha Eenmalig T=0 Ontlenen aan beheersplan/logboek, wijzigingen registreren 2 maaibeurten per jaar (eind mei en begin september) 700 m³ Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 84 m² Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 50 ha Eenmalig T=0 Ontlenen aan projectuitvoeringsplan/logboek 1,2 m stijging waterpeil; Eenmalig T=0 Met meetlat in beek, op te meten door beheerder meer van 68 ha Nog te bepalen Eenmalig T=0 Met meetlat in beek, op te meten door beheerder

Ligging: zie Kaart 1

Monitoringsplan Tabel 3: Overzicht van op te volgen tussen- en doelparameters

Meetmethode2 Peilbuizen; handmatige peiling door beheerder of door een vrijwilliger

parameter Grond- en oppervlaktewaterpeil

Gebiedsthema 2,3

# meetlocaties 30

Ligging meetlocatie Gebiedsdekkend

Monitoringsfrequentie T = <0 t/m 2, 5, 10

Stijghoogte en oppervlakte meter

Pompinstallatie

T = 1,2, 5, 10

Grond- en oppervlaktewaterkwaliteit watertype

1, 2, 3

5 + 30

Meer; graslanden

T = <0 , 2, 5, 10

Meetfrequentie handmatige peiling: 24 maal per jaar handmatige peiling: 24 maal per jaar 1 meting per jaar

Trofie en saprobie water

1, 2

5 + 30

Meer, graslanden

T = <0, 2, 5, 10

3 keer per jaar

Algemene biotoopkwaliteit

Meer

T = 1, 2, 5 en 10

1 keer per jaar

Slibdikte in het meer

Meer

T = 1, 2, 5, 10

1 meting meetseizoen

Verhouding (%) oppervlakte en lengte open en 45 gesloten Doelsystemen, natuurstreefbeelden en 1,2,3,4,5 soortensamenstelling Vleermuizen 2,4 Amfibieën 2

onbepaald

Halfopen landschap

T = <0, 2, 5, 10

1 keer per jaar

gebiedsdekkend

T = <0, 2, 5, 10

1 keer per jaar

BWK-kartering en PQ’s met aandacht voor doelsoorten

gebiedsdekkend

T = 2, 5, 10 T = -1, 2, 5, 10

Batdetector Fuiken

Vogels Dagvlinders Libellen Macrofauna

2,3,4 1,4 2 2

gebiedsdekkend gebiedsdekkend gebiedsdekkend 5 Meer

T = -1, 2, 5, 10 T = -1, 2, 5, 10 T = -1, 2, 5, 10 T = 0, 2, 5, 10

Vissen

gebiedsdekkend

T = 0, 2, 5 en 10

2 keer per jaar 4 bezoeken per meetseizoen, tussen half maart en eind juli 1 keer per jaar 1 keer per jaar 1 keer per jaar 1 meting per meetseizoen, bij voorkeur in het voorjaar 1 x per meetseizoen, bij voorkeur in de nazomer

Peilstok; handmatige peiling door de beheerder of een vrijwilliger

bemonstering van grondwater uit piëzometers, bepaling pH en EGV direct na bemonstering, analyse Ca en Cl in het laboratorium directe bemonstering uit oppervlaktewater bepaling pH en EGV direct na bemonstering, analyse Ca en Cl in het laboratorium Staalname boot, peilbuizen: bepaling O2; NH4+, NO3-, PO43bemonstering in monsterfles, vervolgens analyse in laboratorium voor bepaling van het BOD worden aparte monsters genomen doorzicht: Secchi-schijf stroomsnelheid: stroomsnelheidsmeter (indien beschikbaar) of ‘sinaasappelmethode’ watervegetatiestructuur: breedte helofytenzone, bedekking ondergedoken waterplanten, bedekking drijfbladeren. per bepaling van de slibdikte met een speciale meetstok op minstens 5 plaatsen in het meettraject/proefvlak, middeling van gemeten waarden ; meerdere trajecten/proefvlakken Vegetatiekartering

Territoriumkartering Vangnet Vangnet Schepnet

elektrovissen/diverse typen netten afhankelijk van kenmerken meetlocatie, zie tabel Meetmethode

Voor meer gedetailleerde informatie wordt verwezen naar het Vademecum Monitoring Natuurinrichting

Monitoringsplan Tabel 4: Overzicht van op te volgen doelsoorten3 doelsystemen met lokalisatie stilstaand water in het centrale gedeelte

Natuurstreefbeelden doelsoorten flora doelsoorten fauna Ae* eutrofe plas met veel waterplanten gedoornd hoornblad, gekroesd fonteinkruid, gewoon sterrekroos, vogels; vooral soorten uit de slobeendgroep en kuifeendgroep worden en/of rijke fauna veenwortel, waterranonkel spec. en eventueel kranswier spec. beoogd: fuut, kuifeend, krakeend, slobeend, tafeleend, en eventueel meerkoet en wintertaling vissen: vooral soorten van het zeelt-snoektype worden beoogd: snoek4, zeelt, rietvoorn en eventueel bittervoorn en kolblei zoogdieren: franjestaart, watervleermuis en eventueel meervleermuis en waterspitsmuis amfibieën: alpenwatersalamander, kamsalamander, groene kikker libellen: grote keizerlibel, gewone oeverlibel, houtpantserjuffer, platbuik

Moeras: eerste gordel rond open water

Mr rietland Mc grote zegge-vegetatie Ms kleine zegge-vegetatie

Grasland: een zone in het noordoosten Hc dottergrasland en een zone in het zuiden Hu glanshaver-grasland Ruigtekruiden-gemeenschappen: hoofdzakelijk op de westelijke rand Bos: in de randzones

Hf moerasspirea-ruigte Vm elzen-broekbos

Va en Vf elzen-vogelkers-verbond Fa en Fs beuken-eikenbos Qa haagbeukenverbond Qb eiken-berkenbos

aspect bepaald door riet met een minimale bedekkingsgraad van 2060%, liefst minstens 30% aspect bepaald door grote zeggen met hoofdzakelijk moeraszegge en verder scherpe zegge, pluimzegge en blaaszegge zompzegge, zwarte zegge, pijpestrootje, tormentil, eventueel egelboterbloem, waternavel, zeegroene muur, holpijp, sterzegge dotterbloem, moeras-vergeet-mij-nietje, moerasrolklaver, echte koekoeksbloem en eventueel bosbies, tweezijige zegge, moerasstreepzaad grote vossestaart, margriet, gewone peen, glad walstro, knoopkruid, veldlathyrus en eventueel knolsteenbreek, grote bevernel, beemdkroon, kraailook moerasspirea, gewone valeriaan, moerasandoorn, kattestaart, gevleugeld hertshooi, moesdistel voedselrijk: de boomlaag wordt gedomineerd door zwarte els gele lis, bitterzoet, elzenzegge, moeraszegge, wolfspoot, kale jonker minder voedselrijk: veenmossen, pijpestrootje, zompzegge, brede en smalle stekelvaren, hoge cyperzegge boomlaag; zwarte els, grauwe els, inlandse vogelkers hop, gelderse roos, aalbes, groot heksenkruid hazelaar, salomonszegel, zachte witbol en eventueel dalkruid, lelietje-der dalen, ruige veldbies boomlaag; haagbeuk, zoete kers, kleinbladige linde, spaanse aak witte klaverzuring, wijfjesvaren, klimop in de bomen en eventueel grootbladige muur, aardbei, ganzerik, kleine maagdenpalm boomlaag; zomereik, ruwe berk fijn schapegras, valse salie, wilde kamperfoelie, bochtige smele en eventueel struikheide

vogels: vooral soorten uit de blauwborstgroep, porseleingroep, rietzangergroep en roerdompgroep worden beoogd: kleine karekiet, rietgors, rietzanger, watersnip, porseleinhoen, sprinkhaanrietzanger, blauwborst en eventueel kwartelkoning en waterral vogels: geelgors, groene specht, kievit en watersnip zoogdieren: laatvlieger dagvlinders: oranjetipje, groot dikkopje, icarusblauwtje,

vogels idem moeras dagvlinders: koninginnepage vogels Bossen: boomklever, kleine bonte specht, glanskop, wielewaal, boompieper, fluiter Mantels en zomen: spotvogel, braamsluiper, nachtegaal, geelgors, roodborsttapuit, gekraagde roodstaart Samen met zwartaardebos: zwarte specht, wespendief, bosuil en eventueel houtsnip en havik zoogdieren: rosse vleermuis, gewone grootoorvleermuis, baardvleermuis, franjestaart reptielen: hazelworm dagvlinders: sleedoornpage

Monitoringsplan Tabel 5: Kostenraming monitoringsprogramma (exclusief BTW) stuurparameters

veldwerk en invoer gegevens mandagen parameters

materiaal

per jaar

tarief

interpretatie mandagen

aantal

jaar

per jaar

tarief

jaar

bedrag

0,5

490

245

9.899

245

9.899

EUR

BEF

subtotaal

veldwerk en invoer gegevens mandagen

parameters

BEF

aantal 370

tussenparameters

EUR

interpretatie aantal

mandagen

materiaal

per jaar

tarief

jaar

per jaar

tarief

aantal jaar

bedrag

750

12,0

1,5

490

5.355

216.363

1 opp. waterkwal. trofie+saprobie Totaal module 1 2 grondwaterpeil oppervlaktewaterpeil

1,2

1,5

490

2.397

96.848

2.500

1,0

490

1,0

490

5.930

239.596

algemene biotoopkwaliteit

100

370

490

4.530

183.030

slibdikte

100

370

0,5

490

3.795

153.333

2.700

1.230

1.470

14.255

575.959

0,5

490

245

9.899

490

245

9.899

14.500

585.858

EUR

BEF

opp. waterkwal. waterype en trofie+saprobie

Totaal module 2 3 grondwaterkwaliteit-watertype Totaal module 3 4 algemene biotoopkwaliteit Totaal module 4 5 Verhouding oppervlakte open en gesloten (%) Totaal module 5

subtotaal

doelparameters (gebiedsdekkend)

veldwerk en invoer gegevens mandagen

doelparameters

interpretatie aantal

mandagen

aantal

materiaal

per jaar

tarief

jaar

per jaar

tarief

jaar

bedrag

250

370

490

3.940

159.192

vogels

370

490

9.600

387.878

vissen

370

0,5

490

4.065

164.242

amfibieën

370

490

3.690

149.091

libellen en vlinders

370

490

3.690

149.091

natuurstreefbeelden en doelsystemen

370

490

18.120

732.120

soortensamenstelling veg.

370

490

14.040

567.272

57.145

2.308.887

EUR

BEF

71.890

2.904.644

vleermuizen

Totaal

TOTAAL van projectbudget:

4,8%

per hectare per jaar:

2.234

Vegetatie

Vleermuizen Amfibieën Vogels Libellen en dagvlinders Vissen Gebiedsevaluatie Totaal

1 1

2 2

4 4

8 8

1 1 2 1 1 1 1

15 10 1 2 6 2 3

15 10 2 2 6 2 3

3 3 3 3 3 3 3 3

4 4 3 4 4 4 4 3

45 30 6 6 18 6 9

60 40 6 8 24 8 12

205

268

10 jaar na uitvoering

9 jaar na uitvoering

8 jaar na uitvoering

7 jaar na uitvoering

6 jaar na uitvoering

5 jaar na uitvoering

4 jaar na uitvoering

3 jaar na uitvoering

2 jaar na uitvoering

seizoen na uitvoering maatregelen

84 4,8 5

uitvoering betreffende maatregelen

60 5 4

seizoen voor uitvoering maatregelen

7 4 5

2 jaar voor uitvoering

mandagen totaal

5 4 4

projectuitvoeringsplan

totaal aantal mandagen zondet T=-2 en -1

24 0,5 12 12 0,1 1,2 2 0,5 1

mandagen per meting

aantal jaar

grondwaterpeilen oppervlaktewaterpeil en oppervlakte meer grond- en oppervlaktewaterkwaliteit watertype trofie en saprobie algemene biotoopkwaliteit slibdikte waterbodem verhouding oppervlakte open en gesloten doelsystemen natuurstreefbeelden soortensamenstelling soortenrijkdom soortenrijkdom territoriumdichtheid broedvogels soortenrijkdom soortenrijkdom

aantal jaar zonder T=-2 en -1

Definitieve keuzen monitoring Stuurparameters opmeten Hydrologie

meetfrequentie per jaar

Tabel 6: Schematische weergave van het monitoringsprogramma

mandagen per jaar

Monitoringsplan

Fauna

3 Monitoring van de huidige toestand 3.1 Fauna 3.1.1 Amfibieën 3.1.1.1 Inleiding Doel van het monitoren van amfibieën is controleren of door de maatregelen de voortplantingskansen van amfibieën in het projectgebied toenemen. Het gaat dan met name om maatregelen die het ecologisch functioneren van bestaande stilstaande wateren verbeteren (ruimen van poelen, open maken van verlande sloten, verbeteren waterkwaliteit) of nieuwe geschikte stilstaande wateren aanleggen (poelen, sloten) (gebiedsthema 5). Voor amfibieën is het belangrijkste dat een rijke begroeiing aanwezig is in het water. Geschikte en goed bereikbare overwinteringsplekken zoals dichte strooiselrijke vegetaties of omgevallen boomstronken in de onmiddellijke omgeving zijn eveneens van groot belang. Volgende soorten worden beoogd: alpenwatersalamander, vinpootsalamander, groene kikker en kamsalamander. 3.1.1.2 Methodologie Er werden fuiken uitgezet op 24 plaatsen in grachten en poelen van half april tot eind mei 2002 die na 24 uur werden gecheckt (bijlage 1). 3.1.1.3 Resultaten Naast de kleine watersalamander werd de alpenwatersalamander aangetroffen (Kaart 2).Een beperkt aantal groene en bruine kikkers werd in de fuiken aangetroffen (Kaart 3). Meer details zijn te vinden in bijlage 2. .

Fauna Kaart 2: Inventarisatie van salamanders

Fauna Kaart 2: Inventarisatie van kikkers

Fauna Vissen 3.1.1.4 Inleiding De aanleg van het Vinnemeer zal een significant effect hebben op de vissenfauna die voor de werken voornamelijk in de afwateringsgrachten is gelokaliseerd. Het volgen van de soortenrijkdom van de visfauna zal tot doel hebben te kunnen vaststellen of het aantal soorten vis dat in een oppervlaktewater voorkomt hoger wordt als gevolg van maatregelen die tot doel hebben het ecologisch functioneren van dat water te verbeteren (Gebiedsthema 2). 3.1.1.5 Methodologie In de eerder vermelde fuiken werden ook de gevangen vis geïnventariseerd. In april 2003 werden een aantal trajecten afgevist met een schepnet (Kaart4). De lengte van het grootste en kleinste exemplaar werd opgetekend per soort. 3.1.1.6 Resultaten In de grachten werden tiendoornige stekelbaars en blauwbandgrondel aangetroffen in het gebied (Kaart 4). De lengte van de stekelbaarzen en blauwbandgrondels was 3 tot 4.5 cm en 2 tot 7 cm, respectievelijk.

Fauna Kaart 4: Inventarisatie van vissen

Fauna

3.1.2 Dagvlinders en libellen 3.1.2.1 Inleiding Het monitoren van dagvlinders kan gebeuren ten behoeve van gebiedsthema's 1, 4 en 5. De grootste effecten kunnen worden verwacht na het nemen van maatregelen gericht op thema 6: verbetering van de landschapsstructuur. Veel dagvlinders zijn namelijk afhankelijk van structuurrijke gebieden met goed ontwikkelde kleine landschapselementen. Daarnaast is natuurlijk het beheer, hooilandbeheer of begrazingsbeheer, van groot belang. De soortenrijkdom van dagvlinders is met name indicatief voor een goed beheer, een grote structuurvariatie en voor goed ontwikkelde bosranden. Het doel van het opvolgen van dagvlinders is daarom het beoordelen of de verbetering van de structuur(variatie) en het (grasland)beheer inderdaad positieve effecten heeft op de dagvlinderfauna. Doel van het monitoren van libellen is te kunnen controleren of door de maatregelen de voortplantingskansen van libellen in het projectgebied toenemen. Het gaat dan met name om maatregelen die het ecologisch functioneren van bestaande wateren (inclusief hun oevers) verbeteren. Deze maatregelen vallen binnen gebiedsthema 2. Het is de bedoeling dat de soortenrijkdom van libellen door de maatregelen toeneemt. Daarom worden alle soorten libellen gemonitord. De doelsoorten staan weergegeven in Tabel 4. Het groot dikkopje is een algemene dagvlindersoort van graslanden dat vooral wordt aangetroffen in de duinen, het noorden van Oost- en West-Vlaanderen en in de Kempen, maar ook in de omgeving van Brussel en Leuven, en in de Vlaamse Ardennen. De koninginnepage is een soort van graslanden, akkers, bermen en tuinen die vooral te vinden is in heuvelachtige streken zoals de Vlaamse Ardennen, het WestVlaamse Heuvelland, het Hageland en in de buurt van de mijnterrils in Limburg. Het oranjetipje is een typische soort van graslanden, bermen en bosranden. Het is een soort die vrij algemeen voorkomt, alhoewel de populaties achteruitgegaan zijn door het verdwijnen van heel wat vochtige graslanden. Icarusblauwtje is een algemene soort van graslanden en bermen dat verspreid over Vlaanderen wordt waargenomen. De sleedoornpage vindt men in sleedoornstruweel, heggen, houtwallen en bosranden. De grote keizerlibel is een doelsoort van grotere stilstaande waterplassen met waterplanten. De gewone oeverlibel is een algemene soort die voorkomt bij allerlei stilstaande wateren.. De houtpantserjuffer is algemeen voorkomend over héél België bij stromende of stilstaande wateren met bomen. De platbuik is een pionierssoort met uitgesproken zwerfgedrag die veel voorkomt in de omgeving van kleinere en voedselrijkere wateren met weinig plantengroei zoals langzaam stromende beekjes en poelen. 3.1.2.2 Methodologie Voor de dagvlinders werden 6 transekten van 500 m langs bosrand, hooiland of houtkant afgelopen gedurende vier tellingen, van mei tot augustus 2002. De transekten liggen zodanig dat ze goed bereikbaar zijn (langs huidige paden van ca. 3 m breed) en dat er zo veel mogelijk heterogeniteit is tussen en binnen transekten, waarbij erop wordt gelet dat er zo veel mogelijk langs zonnige en kruidenrijke delen wordt gelopen. Omdat het adulte stadium van de doelsoort sleedoornpage meestal hoog in de bomen vliegt, wordt best op eitjes geïnventariseerd in het voorjaar. Dit werd gedaan in maart 2003. Voor de libellen werden er 6 transekten afgelopen van 100 m. De transekten zijn gelegen langs een representatief deel van ieder water waar maatregelen worden uitgevoerd. Het aflopen van

Fauna de transekten gebeurt tussen 11:00 en 16:00, wanneer de windkracht minder is dan 4 beaufort, en wanneer het warmer is dan 17°C. Er werden vier bezoeken gebracht tussen mei en augustus, met minstens twee weken ertussen (Tabel 7). Tabel 7: Achtergrondinformatie van inventarisatie dagvlinders en libellen datum start einde wind bewolking regen

17/06/2002 9:05 12:35 weinig geen geen

17/07/2002 11:15 14:00 matig licht-matig geen

26/08/2002 10:45 13:30 matig licht geen

12/09/2002 12:20 15:40 matig licht geen

3.1.2.3 Resultaten Er werden 13 soorten vlinders en vijf soorten libellen aangetroffen in het Vinne (Tabel 8 en Tabel 9). De meeste vlinders werden aangetroffen langs de kruidenrijke en zonnige paden en weilanden. Het gaat om algemene soorten dagvlinders van ruigten, graslanden en bosranden. Er werden geen eitjes van sleedoornpage aangetroffen. De meeste libellen waren mannetjes van de bloedrode heidelibel die werden waargenomen langs de afwateringsgrachten in het centrale gedeelte en blauwe glazenmakers langs de bosranden onder de eiken. Het gaat om algemene soorten van stilstaande of licht stromende wateren.

Figuur 1: alpenwatersalamander

Fauna Tabel 8: Soorten en aantallen dagvlinders atalanta bont zandoogje bruin zandoogje dagpauwoog distelvlinder gehakkelde aurelia groot geaderd witje groot koolwitje klein geaderd witje klein koolwitje koevinkje landkaartje oranje zandoogje Eindtotaal

17/06/02 7

1 1

17/07/02 5 5 6 1

2 6

1 5

11 4 4 2 1 45

12/09/02 1 3

1 1 1

5 1

3 3

26/08/02 4

7 3

Eindtotaal 17 8 7 3 2 13 1 1 26 10 4 2 1 95

Tabel 9: Soorten en aantallen libellen azuurblauwtje blauwe glazenmaker bloedrode heidelibel bruinrode heidelibel lantaarntje Eindtotaal

17/06/02 16

1 17

Figuur 2: blauwe glazenmaker

17/07/02 1

26/08/02

12/09/02

4 3

11 14 1

1 6

Eindtotaal 17 15 21 1 2 56

Figuur 3: distelvlinder

Fauna Kaart 5: Inventarisatie van dagvlinders

Fauna Kaart 6: Inventarisatie van libellen

Fauna

3.1.3 Vogels 3.1.3.1 Inleiding Het monitoren van broedvogels kan gebeuren ten behoeve van gebiedsthema's 1 – 6. Aangezien de meeste vogels op vrij grote schaal van het landschap gebruik maken, is er echter vaak geen directe relatie te leggen tussen een bepaalde lokaal genomen maatregel en het voorkomen van vogels. Daarom is de doelstelling van deze parameter dan ook te proberen het totale effect van de maatregelen op het voorkomen van vogels vast te stellen. De maatregelen kunnen effect kunnen hebben op alle soorten vogels. De meetdoelstelling is daarom vast te stellen of de soortenrijkdom van vogels toeneemt. Volgende soorten zijn doelsoorten van dit project: watersnip, blauwborst, rietzanger en geelgors (porseleinhoen kwartelkoning). Waarnemingen rond trekvogels in de nabijgelegen Tiense bezinkingsvijvers (langs de Gete) tonen het belang aan van de ontwikkeling van het Vinne als ‘Wetland’ langs een zeer interessante vogeltrekroute. Het meer zal een oppervlakte hebben van 55 ha open water, waardoor typische vogels afhankelijk van zo’n groot open water (fuut, kuifeend) en open water met voldoende waterplanten (krakeend, slobeend, tafeleend) aangetrokken worden. De open graslanden bieden een goede biotoop voor de volgende vogels; geelgors, groene specht, kievit en watersnip. Riet en grote zegge-vegetatie vormt een biotoop voor talrijke vogels; kleine karekiet, waterral, rietzanger, watersnip, rietgors en porseleinhoen. Ook voor de blauwborst en de sprinkhaanrietzanger vormt dit een ideaal milieu, mits de aanwezigheid van enkele struiken. De moerasspirearuigte biedt voor vogels evenveel mogelijkheden als riet en grote zegge-vegetatie. De mantels en bosranden zijn ideaal voor spotvogel, braamsluiper, nachtegaal, geelgors, roodborsttapuit en gekraagde roodstaart, waarbij deze laatste twee de drogere omstandigheden verkiezen. Het bosmilieu zelf kan boomklever, kleine bonte specht, glanskop, wielewaal, fluiter en boompieper herbergen. Ontwikkeling van grote oppervlakten bos in het Vinne, samen met de aanwezigheid van het aanpalende Zwartaardebos biedt mogelijkheden voor zwarte specht, wespendief en bosuil. 3.1.3.2 Methodologie Om de territoriumdichtheid van de broedvogels in het gebied te evalueren werd er een territoriumkartering (Hustings et al. 1989) gedaan. Er worden 6 ochtendbezoeken (zonsopgang) en 2 avondbezoeken (zonsondergang) gedaan (Tabel 10) waarbij op een dagkaart per terreinbezoek voor de algemene soorten de naam opgeschreven wordt van de soorten die gehoord en gezien werden langs het traject. Voor de zeldzamere soorten werd eveneens de locatie genoteerd. Het traject was een rondwandeling rond het toekomstig meer langs bestaande en toekomstige paden. Dit resulteert in een aantal soortkaarten waaruit na interpretatie volgens de methodes beschreven door Hustings et al. (1989) territoria per soort worden onderscheiden. Via uitsluitende waarnemingen worden territoria onderscheiden met als interpretatiecriterium een minimum aantal waarnemingen om aan een broedvogel een territorium toe te kennen. In principe dient de soort op 6 geldige bezoeken (i.e. na aankomst voor zomervogels) minimaal 2 keer waargenomen worden. Dit wordt aangepast per soort aan de hand van de trefkans zodanig dat ten minste 90 % van de territoria wordt geregistreerd.

Fauna Tabel 10: Achtergrondinformatie van de inventarisatie van vogels datum 23/04 8/05 21/05 31/05 11/06 week 17 19 21 22 24 zon op/onder 6:32 6:05 7:40 5:36 5:29 start 5:40 5:45 5:46 5:30 5:30 einde 7:00 6:00 5:50 7:10 6:50 wind geen geen geen geen zwak bewolking geen geen geen geen zwaar regen geen geen geen geen licht

25/06 26 22:00 21:30 0:20 zwak geen geen

28/06 27 05:31 5:30 7:20 geen geen geen

18/07 30 21:07 22:10 1:20 geen licht geen

3.1.3.3 Resultaten In bijlage 3 wordt een overzicht gegeven alle waargenomen soorten per terreinbezoek. Volgende soorten zijn broedvogel in het Vinne: kraai, huismus, goudhaantje, boomkruiper, bosrietzanger, bosuil, ijsvogel, kleine karekiet, koekoek, nachtegaal, sprinkhaanrietzanger, steenuil, wielewaal, zomertortel, staartmees, boomklever, gaai, groene specht, grote bonte specht, grasmus, grote lijster, heggenmus, holenduif, matkop, merel, spreeuw, tuinfluiter, waterhoen, fazant, houtduif, koolmees, pimpelmees, roodborst, tjiftjaf, Turkse tortel, vink, winterkoning, zanglijster en zwartkop. Volgende soorten behoren tot de achteruitgaande Rode Lijstsoorten: boompieper, huismus en zomertortel. De bruine kiekendief, ijsvogel, nachtegaal, sprinkhaanrietzanger en wielewaal zijn soorten die op de Rode Lijst worden aangeduid als kwetsbaar. In Kaart7 wordt een overzicht gegeven van de vogelsoorten die wel werden waargenomen in het projectgebied maar die geen broedvogel waren: appelvink, witte kwikstaart, blauwe reiger, bruine kiekendief, kramsvogel, sperwer, torenvalk en wilde eend. Broedvogels met 1 territorium worden weergegeven in Kaart 8a. In Kaart b en volgende worden de territoria van de broedvogels van het Vinne weergegeven. Volgende algemene broedvogels werden niet gekarteerd: fazant, gaai, groene specht, grote bonte specht, goudhaantje, grasmus, grote lijster, heggenmus, holenduif, houtduif, koolmees, matkop, merel, pimpelmees, roodborst, spreeuw, staartmees, tjiftjaf, Turkse tortel, tuinfluiter, waterhoen, vink, winterkoning, zanglijster en zwartkop.

Figuur 4: bruine kiekendief

Figuur 5: ijsvogel

Fauna Kaart 7: Niet-broedvogels

Fauna Kaart 8a en volgende: Territoriumkartering broedvogels

Fauna

3.1.4 Vleermuizen 3.1.4.1 Inleiding Vleermuizen maken op vrij grote schaal van het landschap gebruik. Vaak is er daarom geen relatie te leggen tussen een bepaalde lokaal genomen maatregel en het voorkomen van vleermuizen. De doelstelling van deze parameter is dan ook te proberen het totale effect van de maatregelen op het voorkomen van vleermuizen vast te stellen. Volgende soorten zijn doelsoorten van dit project: baardvleermuis, franjestaart, watervleermuis, meervleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger, gewone grootoorvleermuis. De watervleermuis en meervleermuis zijn gespecialiseerd in het vangen van vliegende insecten boven het wateroppervlak. De laatvlieger is afhankelijk van de grote insecten in het grasland. Voor vleermuizen zijn bossen van groot belang als zomerbiotoop en als jachtgebied. Naarmate het bos ouder wordt neemt ook de betekenis ervan toe voor vleermuizen. Vleermuizen jagen in bossen vooral in de structuurrijke delen en op andere plaatsen waar een goede oriëntatie mogelijk is. De aansluiting met het omgevende landschap via hagen en houtwallen is voor hen eveneens van groot belang. Voor veel soorten zijn oude, holle bomen en bomen die veel scheuren en spleten vertonen of bomen met loshangende schors van levensbelang. 3.1.4.2 Methodologie Er werd een inventarisatie van de aanwezige soorten (kwalitatief) gemaakt door middel van een rondwandeling met een batdetector (Petterson ultrasound detector 240) gedurende twee avonden, één in juli en één in september. De rondwandeling vertrok een half uur na zonsopgang, bij warm en kalm weer. Het traject was een vaste route (zelfde route als voor broedvogelkartering, zie Kaart 7) door verschillende biotooptypen met structuurrijke grenzen. Alle waarnemingen werden op een kaart aangeduid en er werden opnames gemaakt van de geluiden met behulp van een minidisk. Tabel 11: Soort vleermuis, frequentiebereik en fourageergebied Soort Gewone dwergvleermuis Baard/Brandt’s vleermuis Grootoorvleermuis Laatvlieger (zeldzaam in Brabant) Rosse vleermuis

Frequentie 45 kHz FM FM fluistersonar Fm-QCF 30 kHz

Fourageergebied water, dreven, bosranden Vochtige bospaden en bosranden Beboste landschappen, dicht langs LE (half)open landschappen met KLE

Fm-QCF

Waterrijke gebieden op grote hoogte

3.1.4.3 Resultaten De resultaten van de opnames met de batdetector zijn nog niet beschikbaar.5

Dit wordt aangevuld in de loop van mei 2003.

Fauna

3.1.5 Besluit Wat amfibieën betreft, zijn van de doelsoorten zijn de alpenwatersalamander en de groene kikker reeds aanwezig, zij het op een beperkt aantal plaatsen en in beperkte aantallen. De vinpootsalamander en de kamsalamander zijn niet in het gebied aangetroffen. De kamsalamander is een belangrijke doelsoort voor het gebied als aandachtsoort in het kader van de habitatrichtlijn. In het nabijgelegen ruilverkavelingsproject ‘Melkwezer’ werd de kamsalamander reeds waargenomen. Mogelijke migratie naar het Vinne is dus reëel. Wat vissen betreft, werden in de grachten en poelen enkel stekelbaarzen en blauwbandgrondel aangetroffen, dus geen van de doelsoorten. Er werden 13 soorten vlinders en 5 soorten libellen aangetroffen in het Vinne, waaronder geen van de doelsoorten. Wat de nu aanwezige soorten vlinders betreft, gaat het vooral om algemene die vooral voorkomen in de ruigten en bosranden en langs de gemaaide paden en algemene soorten libellen die voorkomen langs de afwateringsgrachten. Het valt te verwachten dat op korte termijn libellen rond het meer en de plassen zullen verschijnen (doelsoorten van stilstaand water). Ook dagvlinders met soorten gebonden aan graslanden, bermen en bosranden zouden zich vrij snel kunnen vestigen in het meer open landschap rond het meer, de graslanden in het noordoosten en in het zuiden en de ruigtekruiden-gemeenschappen op de westelijke rand en in de zuidelijke bosranden. Sleedoornpage komt momenteel voor in de leemstreek, maar (nog) niet in vochtig Haspengouw of het Vinne. Wat vogels betreft, werden een 50-tal soorten waargenomen, waaronder 39 soorten broedvogels en 8 Rode Lijstsoorten, waaronder ijsvogel, nachtegaal, sprinkhaanrietzanger, zomertortel en wielewaal, boompieper en bruine kiekendief. Het koppel ijsvogels heeft hun nest in een aarden wal aan de bosrand van huidige parking. Het is van belang dat dit niet verstoord wordt tijdens de komende werken aan de parking. De doelsoorten die reeds broeden in het Vinne zijn vooral gebonden aan de bossfeer, zoals kleine bonte specht, boomklever, wielewaal, nachtegaal, en bosuil. Havik en boompieper waren ook aanwezig, maar niet als broedvogel. De kleine karekiet, één van de doelsoorten die eerder gebonden is aan riet- en moerasvegetaties, was aanwezig in kleine aantallen. De groene specht was één van de doelsoorten eerder gebonden aan open graslanden in de nabijheid van bos. Na het kappen van de bomen en de aanleg van het meer is dus vooral een verschuiving te verwachten van de doelsoorten in de bossfeer naar doelsoorten van vooral stilstaand open water met moerasvegetaties in het centrale gedeelte, graslanden in een zone in het noordoosten en in het zuiden, en ruigtekruidengemeenschappen in de westelijke rand.

Vegetatie

3.2 Vegetatie 3.2.1 Inleiding Het monitoren van de vegetatie kan gebeuren ten behoeve van gebiedsthema's 1 tot 5. Voor de huidige toestand van de vegetatie van het Vinne werd gebruikt gemaakt van de gegevens uit de ecohydrologische studie van het Instituut van Natuurbehoud. Voor een meer diepgaande analyse en achtergrondinformatie wordt verwezen naar de ecohydrologische studie.

3.2.2 Methodologie Aan de hand van luchtfoto’s werd de verhouding tussen open en gesloten vegetatietypes bepaald (oppervlakte en lengte van de grenzen). In het kader van de ecohydrologische studie werd een gebiedsdekkende terreininventarisatie gedaan van de vegetatietypes (Westhoff et al. 1975). De soortensamenstelling van de vegetatie in de natuurstreefbeelden werd bepaald op basis van PQ’s. In het kader van de ecohydrologische studie werd de soortensamenstelling bepaald in 130 PQ’s. Binnen elk proefvlak wordt van alle aanwezige plantensoorten de bedekkingsgraad genoteerd. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Londo-schaal (zie ecohydrologische studie). Rekening houdend met de ligging van het toekomstige meer en het monitoringsplan, 30 weerhouden (Kaart 9). Er werden 5 PQ’s per natuurstreefbeeld gedefinieerd. Voor de natuurstreefbeelden is gebruik gemaakt van de streefbeelden zoals gedefinieerd door de werkgroep natuur in het PUP. De streefbeelden bestaan niet uit BWK-karteringseenheden maar uit gordels van successiestadia, afhankelijk van de intensiteit van het beheer in de toekomst.

3.2.3 Resultaten Momenteel is bijna de helft van het Vinne gesloten vegetatietypen. Na de werken zou de helft open moeten worden (Tabel 12). Tabel 12: Oppervlakte en lengte verhouding open en gesloten Lengte (%)

Oppervlakte (%) Aard gebied

Huidige toestand

Streefwaarde

Huidige toestand

Streefwaarde

gesloten

halfopen

open

De plantengemeenschappen zoals bepaald in de ecohydrologische studie zijn weergegeven in kaart 10. In bijlage 1 wordt een lijst gegeven van het voorkomen en de abundantie van de plantensoorten per PQ. De lijst geeft dus geen volledige opsomming van alle aanwezige soorten in het gebied. De in Tabel 3 opgesomde doelsoorten zijn vet gedrukt.

Vegetatie

Figuur 6: De vrij monotone vegetatie onder de homogene populierenbestanden.

3.2.4 Besluit Het Vinne kan men aan de hand van de vegetatie onderverdelen in 3 verschillende zones namelijk: het zuidelijk gedeelte, het noordelijk gedeelte en de vroegere meerlob in het noordoosten. Er is een duidelijk verschil te zien tussen de beplanting van de zuidelijke helft van het vroegere meer met recentere aanplantingen en de noordelijke helft met oudere populierenbestanden. De zuidelijke helft biedt een ruderale, soortenarme en monotone indruk. Op enkele vlierstruiken na is er geen struiklaag aanwezig. Een gedeelte werd na kappingen niet terug beplant en hier komen veel ruigtesoorten voor, met een massale aanwezigheid van riet, vermoedelijk als relictsoort uit het vroegere meer. Riet is trouwens over het gehele Vinne nog heel algemeen waar te nemen, meestal dunnetjes tussen andere vegetatie, maar op een aantal plaatsen massaal. We krijgen hier ontwikkelingen naar bostypes van het Elzen-vogelkersverbond, maar ook Elzenbroekbos. De noordelijke helft van het vroegere meer is reeds lang beplant met populieren. Hier is de ontwikkeling naar een bosstructuur reeds duidelijk op gang gekomen. Hier hebben zich veel boom- en struiksoorten spontaan gevestigd. Het waardevolste gedeelte van het gebied is te vinden in het noordoosten, op de vroegere meerlob. De bodemgesteldheid, het microreliëf en de kwelinvloed zorgen hier voor een rijke variatie aan vegetatie met soorten zeldzaam voor de streek. Dit deelgebied wordt momenteel beheerd als natuurgebied door Natuurreservaten vzw.

Vegetatie

Hydrologie

3.3 Hydrologie 3.3.1 Inleiding Het monitoren van de hydrologie kan gebeuren ten behoeve van gebiedsthema's 1, 2 en 3, waarbij voornamelijk het meer wordt opgevolgd (verbetering van ecologisch functioneren van oppervlaktewateren). Voor de huidige toestand van de hydrologie van het Vinne werd gebruikt gemaakt van de gegevens uit de ecohydrologische studie van het Instituut van Natuurbehoud. Voor een meer diepgaande analyse wordt verwezen naar de ecohydrologische studie.

3.3.2 Waterpeilen Volgens het Vademecum werden volgende gemiddelde grond- en oppervlaktewaterpeilen berekend per meetlocatie: • • • •

jaarlijks gemiddelde waterpeil: (GPt) jaarlijks gemiddeld hoogste waterpeil (GHPt), jaarlijks gemiddeld laagste waterpeil (GLPt) jaarlijks gemiddelde fluctuatie (GFt).

3.3.2.1 Grondwaterpeilen Om een beeld te verkrijgen van de dynamiek van het grondwater over het volledige gebied werd een uitgebreid meetnet van een 70-tal piëzometers opgezet in het kader van de ecohydrologische studie in 1998-1999. Vanaf juli ’98 tot juni 1999 werd tweewekelijks de hoogte van het grondwater in elke piëzometer opgemeten. Na controle op het terrein werden hiervan, rekening houdend met de ligging van het toekomstige meer en het monitoringsplan, 19 piëzometers weerhouden. In de loop van 2002 werden nieuwe piëzometers gezet, 10 in 3 opeenvolgende reeksen, om het effect van het toekomstige meer op de grondwatertafel ter hoogte van de omliggende gebouwen en landbouwgronden beter te kunnen opvolgen (Kaart 11). In Tabel 13 worden de resultaten weergegeven. 3.3.2.2 Oppervlaktewaterpeilen Zoals voor het grondwater gedurende een jaar de piëzometers worden opgemeten, wordt voor het oppervlaktewater ter hoogte van het pomphuis de hoogte van de grachten d.m.v. een peilschaal opgevolgd (Kaart 11).

Hydrologie Tabel 13: Grondwaterstanden in de piëzometer (meter onder maaiveld). 23/12/1998 7/01/1999 20/01/1999 4/02/1999 18/02/1999 3/03/1999 18/03/1999 1/04/1999 14/04/1999 27/04/1999 12/05/1999 GPt GHPt GLPt GFt pb4 -1,78 -1,59 -1,47 -1,59 -1,41 -1,3 -1,63 -1,69 -1,8 -1,84 -1,95 -1,64 -1,39 -1,86 0,47 pb5 -0,43 -0,4 -0,29 -0,32 -0,24 -0,23 -0,36 -0,41 -0,38 -0,47 -0,56 -0,37 -0,25 -0,49 0,23 pb6 -0,56 -0,52 -0,49 -0,51 -0,47 -0,46 -0,55 -0,56 -0,94 -0,96 -0,98 -0,64 -0,47 -0,96 0,49 pb14 -0,38 -0,3 -0,25 -0,41 -0,34 -0,35 -0,46 -0,47 -0,93 -0,96 -0,96 -0,53 -0,30 -0,95 0,65 pb23 -0,83 -0,81 -0,79 -0,82 -0,79 -0,8 -0,84 -0,86 -0,84 -0,85 -0,87 -0,83 -0,79 -0,86 0,07 pb24 -0,44 -0,38 -0,33 -0,39 -0,29 -0,27 -0,42 -0,44 -0,52 -0,56 -0,66 -0,43 -0,30 -0,58 0,28 pb25 -0,2 -0,15 -0,13 -0,14 -0,1 -0,09 -0,15 -0,15 -0,19 -0,24 -0,2 -0,16 -0,11 -0,21 0,11 pb26 -0,68 -0,6 -0,56 -0,58 -0,49 -0,44 -0,55 -0,56 -0,76 -0,83 -0,88 -0,63 -0,49 -0,82 0,33 pb29 -1,02 -0,92 -0,79 -0,87 -0,8 -0,7 -0,94 -1,01 -1,35 -1,45 -1,61 -1,04 -0,76 -1,47 0,71 pb30 -0,08 -0,15 -0,06 -0,07 -0,06 -0,07 -0,25 -0,2 -0,28 -0,33 -0,4 -0,18 -0,06 -0,34 0,27 pb31 -2,53 -2,34 -2,29 -2,54 -2,48 -2,45 -2,6 -2,63 -2,63 -2,65 -2,69 -2,53 -2,36 -2,66 0,30 pb32 -2,36 -2,12 -1,9 -2,29 -2,02 -1,95 -2,46 -2,62 -3,49 -3,44 -3,6 -2,57 -1,96 -3,51 1,55 pb37 -1,44 -1,27 -1,04 -1,31 -1,08 -1,03 -1,4 -1,57 -2,35 -2,38 -2,48 -1,58 -1,05 -2,40 1,35 pb38 -3,06 -2,84 -2,63 -2,83 -2,68 -2,53 -2,94 -3,05 -3,01 -3,23 -3,5 -2,94 -2,61 -3,26 0,65 pb40 -1,17 -1 -0,87 -1,05 -0,86 -0,88 -1,05 -1,14 -1,74 -1,75 -1,84 -1,21 -0,87 -1,78 0,91 pb41 -0,46 -0,33 -0,23 -0,27 -0,27 -0,21 -0,35 -0,43 -0,85 -0,88 -0,94 -0,47 -0,24 -0,89 0,65 pb42 -0,24 -0,19 -0,09 -0,17 -0,05 -0,1 -0,16 -0,23 -0,57 -0,62 -0,61 -0,28 -0,08 -0,60 0,52 pb43 -1,44 -1,39 -1,18 -1,22 -1,2 -1,07 -1,28 -1,36 -1,57 -1,6 -1,72 -1,37 -1,15 -1,63 0,48 pb44 0,05 0,07 0,06 0,04 0,04 0,09 0,06 0,06 -0,32 -0,32 -0,36 -0,05 0,07 -0,33 0,41 pb62 -2,4 -2,32 -2,06 -2,27 -2,17 -2,07 -2,29 -2,37 -2,79 -2,8 -2,81 -2,40 -2,10 -2,80 0,70 pb63 -1,62 -1,13 -0,94 -1,4 -1,09 -0,85 -1,66 -1,8 -2 -2,38 -2,79 -1,61 -0,96 -2,39 1,43 pb66 -0,18 0 -0,12 -0,13 -0,02 -0,04 -0,27 -0,29 -0,45 -0,59 -0,59 -0,24 -0,02 -0,54 0,52 Kaart 11: Locatie van de piëzometers en peilschalen

Hydrologie

3.3.3 Waterkwaliteit Volgende chemische variabelen werden weerhouden voor de monitoring: • • • •

pH6 elektrisch geleidend vermogen gebruikt (EGV). (µS/cm) Cl (ppm) Ca2+ (ppm)

De analyses werden uitgevoerd deels door het labo van de UIA, deels door het labo van het Instituut voor Natuurbehoud zelf. PH en conductiviteit werden bij het nemen van de stalen ook ter plaatse gemeten ter controle van de analyse.Zoals beschreven in het Vademecum, wordt uit de waarden van calcium en chloride een IR-waarde berekend. 3.3.3.1 Grondwater De staalnames in de piëzometers gebeurden eenmaal in september ‘98 (najaar) en eenmaal in maart ’99 (voorjaar). Het grondwater werd geanalyseerd in de toekomstige kwelgebonden graslanden (monsternames in 5 peilbuizen) (Kaart 12). In Tabel 12 worden de resultaten weergegeven. Een uitgebreidere analyse van waterkwaliteit is terug te vinden in de ecohydrologische studie. Tabel 12: Resultaten van de wateranalysen van het grondwater (ppm) 1998 724 5,2 40,0 96,9 0,71

EGV pH Cl Ca IR

1999 718 4,0 41,3 85,6 0,67

3.3.3.2 Oppervlaktewater Voor de chemische analyse van het oppervlaktewater wordt op dezelfde manier tewerk gegaan als bij het grondwater. In de ecohydrologische studie werd op 22 plaatsen een oppervlaktewaterstaal genomen: 1 maal in het voorjaar, 1 maal in het najaar, tegelijkertijd met de grondwaterstalen. Voor de monitoring werden staalnames weerhouden in afwateringsgrachten van het toekomstige meer (8 monsternames) en in verontreinigende grachten (2 monsternames) (Kaart 12).

Gemeten pH’s moeten eerst worden getransformeerd naar concentraties van H+ [H+], welke waarden worden gemiddeld, waarna weer terug kan worden getransformeerd naar een gemiddelde pH. Hierbij gelden: [H+] = 10 -pH en

- 10log [H+]

Hydrologie Tabel 13: Resultaten van de wateranalysen van het oppervlaktewater (ppm) 1998 1999 EGV 623 747 pH 5,3 4,1 Cl 45,0 41,7 Ca 82,1 101,1 IR 0,65 0,71 Ook werd een eenmalige meting van BOD uitgevoerd. BOD staat voor Biological Oxygen Demand, wat een maat is voor de beschikbare zuurstof in het water voor de aanwezige organismen. Nergens werd hier een probleem vastgesteld. De waarde van deze informatie kan echter in vraag getrokken worden, daar de stalen genomen werden in september, 1 week na de waterstalen voor chemische analyse, enkele dagen na de hevige regenval. Door overstroming van de drainagegrachten was de onderlinge menging en verdunning met vers regenwater zo sterk, dat deze resultaten verder niet geïnterpreteerd worden.

Figuur 7: Weelderige algengroei in de drainagegracht door lozing van huishoudelijk afvalwater in het Vinne

Hydrologie

3.3.4 Besluit Uit de ecohydrologische studie blijkt dat het Vinne is een laag gelegen, vochtig gebied waar water van verschillende oorsprongen verzamelt. De belangrijkste waterbron is de neerslag, maar ook oppervlaktewater en grondwater stromen er toe. Globaal gezien is het Vinne een kwelgebied, gevoed met grondwater uit de Landeniaan aquifer dat vooral vanuit het zuiden toestroomt. Er zijn indicaties dat de grondwatertoevoer in een recent verleden verminderde (droogvallen van een aantal bronnen) maar cijfermatig kan dit niet worden aangetoond. In de periode mei 1998 - mei 1999 werd het studiegebeid uitgebreid gemonitored op hydrologisch vlak. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het najaar en de winter in deze periode zeer vochtig waren; er viel bijna dubbel zoveel neerslag als normaal te Ukkel. Dit heeft het nadeel dat de bemeten toestand mogelijk niet volledig representatief is voor het winterjaarhalf. Anderzijds werden door de zeer vochtige toestand uitzonderlijke mogelijkheden geboden om toekomstige ontwikkelingen in te schatten. Het ondiep grondwater vertoont in het studiegebied een interne differentiatie. Het grondwater staat het laagst in het centrale gedeelte van het Vinne, met de gemiddeld hoogte lager dan 23,6 meter, en gemiddeld tussen 0,2 en 0,5 meter onder het maaiveld. Ook in het noordoosten worden ondiepe waterstanden genoteerd. Naar de randen van het gebied loopt de diepte geleidelijk op, vooral in het oosten, het zuiden en het noordwesten. In het centrale en noordwestelijke gedeelte is de amplitude van de waterstanden is over het algemeen kleiner dan één meter. Ook de meeste chemische variabelen vertonen een duidelijk ruimtelijk patroon, geordend in een drietal gordels met lithoclien (gerijpt) grondwater in het westen, grondwater met hoog EGV en sulfaat in het centrum en tenslotte in de buitenste gordel een minder mineraalrijk grondwater met een iets meer atmoclien karakter.

Bibliografie Kaart 12: Locaties van de staalnames voor waterkwaliteit

Bibliografie

4 Bibliografie Abers K., van der Hoek W., Hanhart K. & Mosterdijk H. (2001). Vademecum Monitoring Natuurinrichting. Praktische handleiding bij het opstellen van monitoringsplannen voor natuurinrichting. Adviesgroep Integraal Ecologisch Onderzoek en Beheer. 259 pp. Bauwen D. en Claus K.(1996). Verspreiding van amfibieën en reptielen in Vlaanderen. De Wielewaal vzw. 192 pp. De Wilde, M. et al. (1999). Ecohydrologische studie van het Vinne. Rapport IN 99.13, Instituut voor Natuurbehoud in opdracht van de provincie Vlaams-Brabant Devolder D. (2000). Vleermuizen: de weg van onbekendhied, over verbazing, naar bescherming. VLM stagerapport, 55 pp. Groenendijk D. en Wolterbeek T. (2001). Praktisch natuurbeheer: wegwijzer voor vlinders en libellen. Wegwijzer voor natuurprojecten. De vlinderstichting, Wageningen. 219 pp. Groenendijk, D. & Groenendijk, M. (1993). Speurtochten naar eitjes en pages. Vlinders 8 (3): 16-18. Hustings M.F.H., Kwak R.G.M., Opdam P.F.M. en Reijnen M.J.S.M. .Vogelinventarisatie: achtergronden, richtlijnen en verslaggeving. Natuurbeheer in Nederland. Deel 3Pudoc, Wageningen. 492 pp. Kightley C., Madge S. & Nurney D. (1998). Vogels van de Lage landen en Europa. Tirion, Baarn, Nederland. 2999- pp. Lenders H.J.R. Marijnissen C.C.H. en Felix R.P.W. (1993). Waarnemen en herkennen van amfibieën en reptielen in het veld. RAVON, Nijmegen.75 pp. Limpens H., Mostert C. & Bongers W. (1997). Atlas van de Nederlandse vleermuizen. Onderzoek naar verspreiding en ecologie. KNNV Uitgeverij, Utrecht. 260 pp. Natuurpunt. Cursus zoogdieren: deel vleermuizen. Natuurpunt Educatie, Turnhout. 13 pp. Sparreboom M. (1981). De amfibieën en reptielen van Nederland, België en Luxemburg. Balkema, Rotterdam. 284 pp. Vlaamse Landmaatschapij. Projectrapport Vinne. VLM PA Diest, 43 pp. Westhoff V. & Den held A.J. (1975). Plantengemeenschappen in Nederland. B.V. W.J.Thieme & Cie-Zutphen, 324p.

Bijlagen

bijlage 1: Achtergrondinformatie van de inventarisatie van amfibieën Nummer fuik 1 2 3 4 5 6 7 8 10 12 11 9 14 15 16 17 18 19 20 13 21 22 23 24

Type water gracht gracht visvijver visvijver gracht gracht gracht gracht poel poel poel poel gracht gracht gracht gracht gracht gracht gracht gracht gracht gracht gracht poel

datum 17/04/02 17/04/02 19/04/02 19/04/02 24/04/02 24/04/02 24/04/02 24/04/02 25/04/02 25/04/02 25/04/02 25/04/02 26/04/02 26/04/02 26/04/02 13/05/02 13/05/02 13/05/02 13/05/02 25/04/02 15/05/02 15/05/02 15/05/02 15/05/02

Bijlagen

bijlage 2: Vangsten in de fuiken van eind april tot eind mei aantal, stadium fuik salamanders kikkers vissen macrofauna en geslacht7 1 driedoornige stekelbaars 3 a m; 2 a f 2 tiendoornige stekelbaars 2 a m; 1 a f 2 driedoornige stekelbaars 2af 3 blauwbandgrondel 1ax 5 geelgerande watertor 3ax 5 bruine kikker 1 a x (geluid) 5 kleine watersalamander 1af 5 tiendoornige stekelbaars 1af 6 groene kikker 1 a x (visueel) 6 geelgerande watertor 2ax 7 geelgerande watertor 6ax 7 tiendoornige stekelbaars 1af 8 geelgerande watertor 1ax 8 bruine kikker 1ax 17 geelgerande watertor 1ax 10 kleine watersalamander 1af 11 kleine watersalamander 4 a m, 3 a 11 alpenwatersalamander 10 a m, 3 ad 12 alpenwatersalamander 1af 12 bruine kikker 1 a x (visueel) 13 geelgerande watertor 3ax 14 geelgerande watertor 7ax 14 alpenwatersalamander 2 a m; 1 a f 15 rugzwemmer 1ax 16 geelgerande watertor 1ax 20 geelgerande watertor 5ax

a =adult; f = vrouwelijk; m = mannelijk; x = onbepaald

Bijlagen bijlage 3: Waargenomen vogelsoorten datum week soorten

23/04/2002 8/05/2002 21/05/2002 31/05/2002 11/06/2002 25/06/2002 28/06/2002 18/07/2002 17 19 21 22 24 26 27 30 blauwe reiger bosrietzanger blauwe reiger appelvink blauwe reiger goudhaan blauwe reiger bosuil bosrietzanger fazant boomkruiper blauwe reiger bosrietzanger grasmus boomklever kleine karekiet bruine kiekendief gaai bosrietzanger bosrietzanger fazant groene specht bosrietzanger merel fazant goudhaantje bruine kiekendief fazant goudhaantje grote bonte specht fazant waterhoen gaai grasmus fazant goudhaantje grasmus houtduif gaai zanglijster goudhaantje groene specht gaai gaai groene specht koolmees goudhaantje groene specht grote bonte specht goudhaantje grasmus holenduif merel grasmus grote bonte specht grote lijster grasmus heggenmus houtduif roodborst groene specht houtduif heggenmus groene specht holenduif ijsvogel tjiftjaf grote bonte specht huismus holenduif grote bonte specht houtduif kleine karekiet torenvalk holenduif kleine karekiet houtduif grote lijster huismus koolmees vink houtduif koekoek huismus houtduif ijsvogel kraai waterhoen ijsvogel koolmees kleine karekiet ijsvogel kleine karekiet merel winterkoning kleine karekiet kraai koolmees kleine karekiet koekoek nachtegaal zanglijster koolmees matkop kraai koekoek koolmees pimpelmees zwartkop kramsvogel merel matkop koolmees kraai roodborst matkopmees roodborst merel kraai kramsvogel spreeuw merel spreeuw nachtegaal matkop matkop tjiftjaf roodborst sprinkhaanrietzanger pimpelmees merel merel tuinfluiter steenuil steenuil roodborst nachtegaal nachtegaal Turkse tortel tjiftjaf tjiftjaf sperwer pimpelmees pimpelmees vink torenvalk tuinfluiter spreeuw roodborst roodborst wielewaal tuinfluiter vink tjiftjaf spreeuw sprinkhaanrietzanger wilde eend vink waterhoen tuinfluiter sprinkhaanrietzanger staartmees winterkoning waterhoen wilde eend vink tjiftjaf tjiftjaf zanglijster winterkoning winterkoning wilde eend Turkse tortel tuinfluiter zomertortel zanglijster zanglijster winterkoning vink Turkse tortel zwartkop zomertortel zwartkop witte kwikstaart waterhoen vink zwarte kraai zanglijster wielewaal waterhoen zwartkop zomertortel wilde eend wilde eend zwartkop winterkoning winterkoning zanglijster zanglijster zwartkop zomertortel zwartkop

Bijlagen

bijlage 4: Voorkomen8 en abundantie 9 van plantensoorten10 per PQ

Wetenschappelijke naam

Nederlandse naam

PQnr 9 11 12 13 23 34 39 49 54 55 61 66 69 78 81 82 83 84 92 94 96 101 115 120 121 126 132 134 135 136 140

Boomlaag Achillea millefolium L.

Gewoon duizendblad

Aegopodium podagraria L.

Zevenblad

Agrostis canina L.

Moerasstruisgras

Agrostis capillaris L.

Gewoon struisgras

Agrostis stolonifera L.

Fioringras

Alliaria petiolata (Bieb.) Cavara et Grande

Look-zonder-look

Alnus glutinosa (L.) Gaertn.

Zwarte els

Alnus incana (L.) Moench

Witte els

Alopecurus pratensis L.

Grote vossestaart

Angelica sylvestris L.

Gewone engelwortel

a2 p1 r1 a1 r2 r4

Anthoxanthum odoratum L.

Gewoon reukgras

Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm.

Fluitekruid

Arctium minus (Hill) Bernh.

Keine klit

Arctium lappa L.

Grote klit

r1 m1 a4 m2

1r1

a1 r1

r1 a2

p1 r2 r2

m1 p1

1+ a4

r1 r1

p1 r4

Arrhenatherum elatius (L.) Beauv. Ex J. et C. Presl Gewone glanshaver (=Frans raaigras)

Artemisia vulgaris L.

Bijvoet

Athyrium filix-femina (L.) Roth

Wijfjesvaren

Bellis perennis L.

Madeliefje

Betula pendula Roth

Ruwe berk

Betula pubescens Ehrh.

Zachte berk

Brachypodium sylvaticum (Huds) Beauv.

Boskortsteel

Calluna vulgaris (L.) Hull

Struikhei

Calystegia sepium (L.) R.Brown

Haagwinde

Cardamine pratensis L.

Pinksterbloem

Carduus crispus L.

Kruldistel

Carex acutiformis Ehrh.

Moeraszegge

Carex curta Good.

Zompzegge

Carex echinata Murray

Sterzegge

Carex hirta L.

Ruige zegge

Carex ovalis Good.

Hazezegge

Carex pilulifera L.

Pilzegge

Carex pseudocyperus L.

Hoge cyperzegge

Carex riparia Curt.

Oeverzegge

Carex rostrata Stokes

Snavelzegge

Centaurea jacea L.

Echt knoopkruid

Cerastium fontanum Baumg.

Gewone hoornbloem

Chaerophyllum temulum L.

Dolle kervel

Cirsium arvense (L.) Scop.

Akkerdistel

1+ a2

1- r2

Cirsium oleraceum (L.) Scop.

Moesdistel

a2 p1

a1 1- p2

a1 3 1+

Cirsium palustre (L.) Scop.

Kale jonker

Cirsium vulgare (Savi) Ten.

Speerdistel

Conium maculatum L.

Gevlekte scheerling

Crataegus monogyna Jack.

Eenstijlige meidoorn

Cruciata laevipes Opiz

Kruisbladwalstro

Cynosurus cristatus L.

Kamgras

Dactylis glomerata L.

Gewone kropaar

Deschampsia cespitosa (L.) Beauv.

Ruwe smele

Dryopteris carthusiana (Vill.) H.P.Fuchs

Smalle stekelvaren

Dryopteris dilatata (Hoffm.) A.Gray

Brede stekelvaren

Elymus repens (L.) Gould

Kweekgras

Epilobium hirsutum L.

Harig wilgeroosje

Epilobium sp.

Basterdwederik

Epipactis helleborine (L.) Crantz

Brede wespenorchis

Eupatorium cannabinum L.

Koninginnekruid

r1 r2

4 r4

4 r1

2 r1

a1 p1 1+ m4 p1

r1 r1

a4 8

1- a1

9 m2

r1 3

a1 r1 r1 a1 p1 a1 m2 p1 r1

a1 r1 p1

2 r1

1p1

p1 r1

r1 r1

r1 r1 a1

r1 a1 a1 a1

3 1-

a1 a4 a1

3 2

r1 r1 a4

op basis van Flora van België, het Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en de aangrenzende gebieden, J.E. De Langhe et al. Volgens schaal van Londo 10 Vet gedrukt; voor doelsoorten zie Tabel 4 9

Bijlagen Festuca filiformis Pourret

Fijn schapegras

Festuca rubra L.

Rood zwenkgras

Filipendula ulmaria (L) Maxim.

Moerasspirea

Fraxinus excelsior L.

Gewone es

Galeopsis tetrahit L.

Gewone hennepnetel

Galium aparine L.

Kleefkruid

Geranium robertianum L.

Robertskruid

Geum urbanum L.

Geel nagelkruid

Glechoma hederacea L.

Hondsdraf

Glyceria fluitans (L.) R.Brown

Mannagras

Heracleum sphondylium L.

Gewone bereklauw

Hieracium umbellatum L.

Schermhavikskruid

Holcus lanatus L.

Gestreepte witbol

Hypericum perforatum L.

Sint-Janskruid

Juncus acutiflorus Ehrh. ex Hoffman

Veldrus

Juncus effusus L.

Pitrus

Lamium album L.

Witte dovenetel

Lamium purpureum L.

Paarse dovenetel

Lapsana communis L.

Akkerkool

Lolium perenne L.

Engels raaigras

Lonicera periclymenum L.

Wilde kamperfoelie

Lotus uliginosus Schkuhr

Moerasrolklaver

Luzula campestris (L.) DC.

Gewone veldbies

Lychnis flos-cuculi L.

Echte koekoeksbloem

Lycopus europaeus L.

Wolfspoot

Lysimachia vulgaris L.

Grote wederik

Lythrum salicaria L.

Grote kattestaart

Moehringia trinervia (L.) Clairv.

Drienerfmuur

Molinia caerulea (L.) Moench

Pijpestrootje

Myosoton aquaticum (L.) Moench

Watermuur

Phalaris arundinacea L.

Rietgras

Phragmites australis (Cav.) Steud.

Riet

Picea abies (L.) Karst.

Fijnspar

Phleum pratense L.

Timoteegras

Plantago lanceolata L.

Smalle weegbree

Plantago major L.

Grote weegbree

Poa annua L.

Straatgras

Poa pratensis L.

Veldbeemdgras

Poa trivialis L.

Ruw beemdgras

Polygonum aviculare L.

Varkensgras

Polygonum periscaria L.

Perzikkruid

Potentilla erecta (L.) Räuschel

Tormentil

Prunella vulgaris L.

Gewone brunel

Prunus serotina Ehrh.

Amerikaanse vogelkers

Quercus robur L.

Zomereik

Quercus rubra L.

Amerikaanse eik

Ranunculus acris L.

Scherpe boterbloem

Ranunculus ficaria L.

Speenkruid

Ranunculus repens L.

Kruipende boterbloem

Ranunculus sceleratus L.

Blaartrekkende boterbloem

Rhamnus frangula L.

Sporkehout

Rosa canina L.

Hondsroos

Rubus idaeus L.

Framboos

Rubus sp.

Braam

Rumex acetosa L.

Veldzuring

Rumex acetosella L.

Schapezuring

Rumex crispus L.

Krulzuring

Rumex conglomeratus Murray

Kluwenzuring

Rumex obtusifolius L.

Ridderzuring

Sambucus nigra L.

Gewone vlier

Scrophularia nodosa L.

Knopig helmkruid

Solanum dulcamara L.

Bitterzoet

Sorbus aucuparia L.

Wilde lijsterbes

Stachys palustris L.

Moerasandoorn

Stachys sylvatica L.

Bosandoorn

m1 a1

a1 p1 a1 9 9 3

8 9

6 9

r1 r1 1-

2 r2

5 r1

m1 a2

a2 a4

5 1-

p1 r1

a2 a1 a2 r1 1- 1-

r1 r1

a1 a1

3 3 a2

4 1-

p1 r2

r1 8 a1 a1 r1

r2 r1 r1 m1 m1 r1

a1 p1 8

m1 a4 2 p1

a1 r4 a2

p1 r1

a1 a2

8 r1

r1 a2

m2 1- a2 1-

p1 a1 r1 m1 3 r1 a1

r1 a1

3 a1

r1 1-

p1 a1 p1

r1 r1 3 a4 p1 r1 r1 r1

7 r1

2 a2

a1 r1 r1 r1

r1 a1

r1 r1

p1 r4 1a1

4 6 4 5

6 r2

3 r4 r1

3 a2

3 1-

p1 3

p1 p1 r1

r1 p1

r1 r1 a2 m2 2 m2 r1

r1 a1

Bijlagen Stellaria graminea L.

Grasmuur

Stellaria media (L.) Vill.

Vogelmuur

Stellaria nemorum L.

Bosmuur

Symphytum officinale

Gewone smeerwortel

Tanacetum vulgare L.

Boerenwormkruid

Taraxacum sp.

Paardebloem

Teucrium scorodonia L.

Valse salie

Torilis japonica (Houtt.) DC.

Heggedoornzaad

Trifolium pratense L.

Rode klaver

Trifolium repens L.

Witte klaver

Urtica dioica L.

Grote brandnetel

Veronica agrestis L.

Akkerereprijs

Veronica chamaedrys L.

Gewone ereprijs

Vicia cracca L.

Vogelwikke

Vicia hirsuta (L.) S.F.Gray

Ringelwikke

Vicia sativa L.

Voederwikke

p1 m1

r1 p1

5 a2

2 r4

1+ r1

3 1-

r1 r1 9 9 9

6 9

4 7 9

5 r4

p1 p1 r1

Boomlaag Populus canadensis

Canadapopulier

Alnus glutinosa (L.) Gaertn.

Zwarte els

Alnus incana (L.) Moench

Witte els

Fraxinus excelsior L.

Gewone es

Quercus robur L.

Zomereik

Quercus rubra L.

Amerikaanse eik

Salix alba L.

Schietwilg

Betula pubescens Ehrh.

Zachte berk

Betula pendula Roth

Ruwe berk

Picea abies (L.) Karst.

Fijnspar

Crataegus monogyna Jack.

Eenstijlige meidoorn

Sorbus aucuparia L.

Wilde lijsterbes

Rhamnus frangula L.

Sporkehout

Prunus serotina Ehrh.

Amerikaanse vogelkers

Malus sylvestris (L.) Mill.

Appel

Prunus avium (L.) L.

Zoete kers

8 5*

3 6 5

4 2

p1 r2

4 10 7 3

1- 1-

7 8

1+ 1+ 4

1+ 4 1+ 1-

Struiklaag Alnus incana (L.) Moench

Witte els

Crataegus monogyna Jack.

Eenstijlige meidoorn

Prunus spinosa L.

Sleedoorn

Sambucus nigra L.

Gewone vlier

Rosa canina L.

Hondsroos

Fraxinus excelsior L.

Gewone es

Viburnum opulus L.

Gelderse roos

Quercus robur L.

Zomereik

Rhamnus frangula L.

Sporkehout

a2 p1

Sorbus aucuparia L.

Wilde lijsterbes

Quercus rubra L.

Amerikaanse eik

Prunus padus L.

Vogelkers

Betula pendula Roth

Ruwe berk

Picea abies (L.) Karst.

Fijnspar

Ribes rubrum L.

Rode bes

Prunus serotina Ehrh.

Amerikaanse vogelkers

Acer campestre L.

Spaanse aak

Carpinus betulus L.

Haagbeuk

1+ r1 1- 1- p4

p1 r4 p2 r1

p4 p2

p1 2 p2

1p4 5 a4 p2

p4 1-

p3 p1

m4 r2 r2

r1 1+

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Provinciale Afdeling Diest Leuvensestraat 86a 3290 Diest Tel.: 013/35 87 00 Fax: 013/35 87 99