Vlaanderen is landbouw & visserij
SPERMACENTRA VARKENS Jaarrapport 2019
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
www.vlaanderen.be/landbouw
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
JAARRAPORT SPERMACENTRA VARKENS Jaarrapport 2019 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
;?c.&\
i "'
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Eveline De Vidts, Deskundige Kwaliteit Dier Karolien Thijs, Deskundige Kwaliteit Dier Sarah Samyn, Beleidsraadgever Kwaliteit Dier Datum Oktober 2020 Verantwoordelijke uitgever Patricia De Clercq, secretaris-generaal Lay-out Departement Landbouw en Visserij Aansprakelijkheidsbeperking Dit rapport werd door het Vlaams Gewest met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt echter geen enkele garantie gegeven over de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze brochure. De gebruiker van deze brochure ziet af van elke klacht tegen het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie.
I.~\
i "'
?c
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
INHOUD 1 2 3
Inleiding .................................................................................................................................................................................... 1 Spermacentra in Vlaanderen........................................................................................................................................... 1 Evolutie stapel donorberen .............................................................................................................................................3
3.1 3.2
Aantal eindberen Aantal zeugenlijnberen
4
Productie, aankoop en gebruik van dosissen........................................................................................................... 8
4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3
Resultaten over alle beren Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Resultaten over de eindberen Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Resultaten over de zeugenlijn beren Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf
5 7 8 8 10 11 12 12 14 15 16 16 17 18
5 belang van spermacentra voor de Vlaamse varkenshouderij ......................................................................... 20 6 Rol van het Departement Landbouw en Visserij.................................................................................................. 23 7 Besluit: algemene tendensen ........................................................................................................................................ 24 Bijlagen............................................................................................................................................................................................... 26 Geografische spreiding van de erkende win- en opslagcentra van varkenssperma
26
Figurenlijst........................................................................................................................................................................................ 27 Tabellenlijst...................................................................................................................................................................................... 28
I?c.&\
i "'
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
1 INLEIDING Volgens het Fokkerijbesluit van 17 mei 2019 mogen alleen centra die zowel door de Vlaamse als de federale overheid erkend zijn, sperma van varkens verhandelen voor de inseminatie van zeugen. De Vlaamse overheid bepaalt de zoötechnische voorwaarden waaraan alle beren moeten voldoen en de administratieve voorwaarden waaronder de winning en de handel van sperma van deze beren moet gebeuren. De federale overheid bepaalt de gezondheidsvereisten van de beren en de voorwaarden voor infrastructuur en uitrusting van de centra. De centra worden van nabij opgevolgd en op basis van een risicoanalyse om de twee jaar minstens één keer bezocht door een deskundige van het Departement Landbouw en Visserij. In het voorjaar bezorgen de centra het Departement Landbouw en Visserij een gedetailleerd overzicht van de activiteiten van het afgelopen jaar. De resultaten van 1 januari 2019 tot en met 31 december 2019 vindt u in dit rapport. De activiteitenverslagen 2019 van de wincentra voor varkenssperma brengen ook deze keer enkele opmerkelijke ontwikkelingen aan het licht. Net als de vorige uitgaven bevat het jaarrapport over de spermacentra varkens heel wat kengetallen, toelichting en duiding bij de activiteiten van de centra. Dit rapport is geen wetenschappelijke studie, maar geeft wel de tendensen weer. Dankzij de gegevens die in de afgelopen jaren werden verzameld, wordt een goed beeld geschetst van de evolutie van de inseminaties in de Vlaamse zeugenhouderij. Het Departement Landbouw en Visserij dankt de bedrijfsleiders van de spermacentra voor het zorgvuldig verzamelen en ter beschikking stellen van deze informatie.
2 SPERMACENTRA IN VLAANDEREN Vlaanderen telde eind 2019 23 wincentra voor varkenssperma, in 2018 waren dat er nog 24. De forse afname van het aantal centra in 2016 (-16,6%) is stopgezet. Enkele centra hebben beren in productie op meerdere locaties, om zo de gezondheidsrisico’s te spreiden of omdat de beren een bijzondere gezondheidsstatus hebben, bijvoorbeeld omdat ze vrij zijn van het PRRS-virus dat voortplantings- en ademhalingsproblemen veroorzaakt. PRRS-vrije beren worden in een afzonderlijke stal, meestal op een ander adres, gehuisvest. De kwaliteitsopvolging en de verwerking van het sperma gebeurt echter op één locatie. In dit rapport worden deze centra beschouwd als één spermacentrum. Ook in 2019 was er één opslagcentrum voor varkenssperma erkend. Dit type zoötechnische erkenning is geregeld in het Vlaams Fokkerijbesluit van 17 mei 2019. Een opslagcentrum bewaart dosissen sperma die afkomstig zijn uit een erkend wincentrum en die bestemd zijn voor de handel. Net als de erkende wincentra moet het erkend opslagcentrum een register van aankoop en verkoop bijhouden, een catalogus
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 1 van 32
ter beschikking stellen van de kopers en hen op verzoek de nodige zoötechnische certificaten bezorgen. Vanwege het recht op privacy zijn er geen afzonderlijke cijfers vermeld over dit centrum. De geografische spreiding van de wincentra volgens provincie is weergegeven in tabel 1. Eén op twee actieve centra is gelegen in West-Vlaanderen. De overige centra zijn verdeeld over de rest van Vlaanderen. Oost-Vlaanderen telt 5 centra, Antwerpen 4, Vlaams-Brabant 1 en Limburg 2. De geografische spreiding van de erkende centra is opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De lijst van erkende winen opslagcentra van varkenssperma is terug te vinden op https://lv.vlaanderen.be/nl/dier/varkens/voortplantingstechnieken. Provincie
Gemiddeld aantal beren per centrum
Aantal centra
%
Aantal beren
%
Antwerpen
60
4
17%
239
14%
Limburg
41
2
9%
81
5%
Oost-Vlaanderen
50
5
22%
251
15%
Vlaams-Brabant
3
1
4%
3
0%
West-Vlaanderen
102
11
48%
1 123
66%
Totaal
74
23
100%
1 697
100%
Tabel 1: Aantal en procentuele verdeling van de actieve wincentra en beren per provincie
Het aantal beren op een centrum varieert voortdurend door de aankoop en opruiming van beren. Het aantal door de centra opgegeven beren op 31 december 2019 geeft een momentopname van de bezetting. De beren opgenomen in dit rapport zijn actieve donorberen. Quarantaineberen zijn niet meegeteld. Eind december 2019 waren er 1697 beren aanwezig in de centra, 188 minder dan het jaar voordien of -10%. Het gemiddeld aantal beren per centrum is gedaald van 79 in 2018 naar 74 in 2019. Er is een daling van het gemiddeld aantal beren per centrum in alle provincies behalve in West-Vlaanderen waar het gemiddeld aantal beren per centrum is gestegen van 94 beren naar 102 beren. Het aantal centra, het totale aantal beren en het gemiddelde aantal beren per centrum volgens capaciteit van het centrum, is weergegeven in tabel 2. Het totale aantal beren in de centra is gedaald van 1970 eind 2017 naar 1697 eind 2019. Een afname van 13,9% op 2 jaar tijd. Deze afname is groter dan de afname tussen 2016 en 2018, waar die 6,8% op 2 jaar tijd bedroeg. In de categorie 0-24-beren hebben twee centra hun activiteiten gestopt, startte 1 centrum met zijn activiteiten en 1 centrum uit de categorie 25-49-beren verhuisde naar de categorie 0-24 beren. In de categorie 50-74-beren, verhuisden 2 centra naar de categorie 25-49 beren en 1 centrum naar de categorie 75-99-beren. In deze laatste categorie kwam er ook een centrum bij vanuit de categorie 100-124-beren. Daarnaast verhuisden 3 centra van de categorie >125-beren naar de categorie 100-124-beren.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 2 van 32
Capaciteit centrum
Aantal centra
Aantal beren
Gemiddeld aantal beren per centrum
%
0-24
8
82
10
5%
25-49
4
157
39
9%
50-74
2
129
65
8%
75-99
3
253
84
15%
100-124
3
328
109
19%
>125
3
748
249
44%
Totaal
23
1 697
74
100%
Tabel 2: Gemiddeld aantal beren en procentuele verdeling volgens capaciteit van het centrum
3 EVOLUTIE STAPEL DONORBEREN In de wincentra zijn enkel stamboekberen en hybrideberen toegelaten. Een stamboekbeer is een beer waarvan de ouders en de grootouders zijn ingeschreven in een stamboek voor hetzelfde ras en die zelf ook is ingeschreven in het stamboek. Dat stamboek wordt bijgehouden door een vereniging of organisatie die erkend is als stamboekvereniging volgens de Europese voorschriften. Een hybride fokbeer is een beer die afkomstig is van een doelbewuste kruising: tussen stamboekvarkens van verschillende rassen/foklijnen; of tussen dieren die zelf afkomstig zijn van een kruising tussen verschillende rassen/foklijnen; of tussen een stamboekvarken en een dier dat tot één van bovengenoemde groepen hoort en dat ingeschreven is in een register. Hybride fokberen zijn ingeschreven in een register dat wordt bijgehouden door een vereniging, organisatie of privé onderneming die erkend is als fokkerijgroepering volgens de Europese voorschriften. Het centrum moet voor elke donorbeer beschikken over een zoötechnisch certificaat dat uitgereikt is door een erkende vereniging, organisatie of privé-onderneming. Op het zoötechnisch certificaat zijn alle beschikbare en gevalideerde gegevens vermeld over de afstamming, de vruchtbaarheid of de prestaties van het dier en zijn ouders of grootouders (voor stamboekberen) of zijn genetisch type of lijn (voor hybride beren). Het centrum moet op vraag van de koper alle informatie die vermeld is op het zoötechnisch certificaat ter beschikking stellen. Beren worden vervolgens ingedeeld volgens het doel waarvoor ze worden gebruikt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen een eindbeer en een zeugenlijnbeer. Eindberen (of berenlijn) zijn bestemd voor de productie van vleesvarkens, terwijl zeugenlijnberen gebruikt worden voor de productie van fokzeugen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 3 van 32
In figuur 1 is de evolutie van het aantal beren in de wincentra weergegeven. Sinds 2015 neemt het aantal beren af. 2 500
2 000
1 500
1 000
2 159
2 239
2 141
2 229
2 131
2 221
2 022
1 970
1 885
2017
2018
1 697
500
0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2019
Figuur 1. Evolutie van het aantal beren vanaf 2010 tot 2019
51;3%
1ID;75%
■
l:indbeer stamboek
■
f"11dbeer hybride
■
Zeugen~jnbeer 5i'tamboek
■
Zeugen~jnbeer hybride
Figuur 2. Verdeling van de beren (eindbeer en zeugenlijnbeer) volgens stamboek en hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 4 van 32
Figuur 2 geeft de verdeling van de beren (volgens stamboek en hybride) weer van de totale berenpopulatie eindberen en zeugenlijnberen. De groep eindberen vertegenwoordigt 94% van de beren, een afname van 1% ten opzichte van 2018.
3.1 AANTAL EINDBEREN In figuur 3 ziet u het aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2019. Eind 2019 waren er in totaal 1.590 eindberen in de centra, 197 of 11% minder dan in 2018. Het aantal eindberen stamboek bedraagt 1.277, 223, of 12,5% minder dan het jaar voordien. Het aantal eindberen hybride bedraagt 313, een stijging van 26, of 9% ten opzichte van 2018. Volledigheidshalve wordt aangestipt dat eindberen uit de Franse fokprogramma’s van Axiom en Nucleus ingedeeld worden bij de hybride eindberen. De eindberen met een certificaat van Livres Généalogiques Porcines Collectifs worden ingedeeld bij de stamboekberen. 2000 1800
1742
1706
1762
1721
1 698
1 626
1600
1 500
1400
1 277
1200 1000 800 600 400
259
286
200
220
326 170
213
287
313
0 2012
2013
2014 ■ Aantal
2015
eindberen: Stamboek
2016 ■ Aantal
2017
2018
2019
eindberen: Hybride
Figuur 3. Evolutie aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2019
De eindberen zijn voornamelijk stamboekberen van het ras Piétrain: 600 zijn ingeschreven bij een Belgisch stamboek (VPF of AWE), 245 bij een Nederlands stamboek (Topigs), 171 bij een Duits en 202 bij een Frans stamboek (Livres Généalogiques Porcines Collectifs). De eindberen van het Nederlandse stamboek (TOPIGS– BelPi) zijn van Belgische origine en werden tot begin 2015 ingeschreven in het Vlaams Varkensstamboek, de voorganger van VPF. Daarnaast zijn er nog 59 beren van het ras Duroc.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 5 van 32
In figuur 4 ziet u de evolutie van 2016 tot 2019 van het aantal Piétrain beren dat ingeschreven is in een Belgisch stamboek. Tussen 2016 en 2019 is het aandeel Belgische Piétrain beren afgenomen van 61,8% (1049 op 1698) in 2016 naar 52,9% in 2017, 50,3% in 2018 en 47% (600 op 1277) in 2019. Het aantal Piétrain beren dat ingeschreven is in een Duits of Nederlands stamboek is gedaald ten opzichte van 2018. Het aantal Franse Piétrains is toegenomen ten opzichte van 2018. 1200 1049 1000 800 600
860 755 600
400 200
135
206
159
202
260
192 190
171
1111 1111 177
0 P Piétrain, Belgisch
P Piétrain, Frans (Livres Généalogiques Porcins Collectifs)
■ 2016
P Piétrain, Duits (German Piétrain, andere)
■
2017
■ 2018
310 334
245
1111 ···61 59 74 59
P (BelPi)
Du(Duroc)
■ 2019
Figuur 4. Evolutie van het aantal Piétrain beren ingeschreven in een Belgisch, Frans, Duits of Nederlands stamboek en het aantal Duroc-beren in de periode 2016 tot en met 2019
De 313 hybride eindberen zijn onder te verdelen in RA-SE Genetics (62 beren), PIC en BHZP (160 beren), Topigs (32 beren), Axiom/Nucleus (28) en Hypor (28 beren). Daarnaast zijn er ook 3 Berkshire beren aanwezig.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 6 van 32
3.2 AANTAL ZEUGENLIJNBEREN De groep van 107 zeugenlijnberen vertegenwoordigt 6% van de berenstapel. Het aantal zeugenlijnberen stamboek stijgt in 2019 van 32 naar 56 beren. Het aantal zeugenlijnberen hybride daalt van 66 naar 51. In figuur 5 ziet u de evolutie van het aantal stamboek zeugenlijnberen en het aantal hybride zeugenlijnberen. 160 135
140 120
113
122
120 108 95
100
82
80
40 20 0 2011
59
51
1
2012
80
66
57
60
82
2013
66 51
56
51
1 11 1 Il 32
2014
2015
2016
2017
2018
2019
jaar ■ Aantal
Zeugenlijnberen: Stamboek
■ Aantal
Zeugenlijnberen: Hybride
Figuur 5. Evolutie van het aantal zeugenlijnberen stamboek en hybride van 2011 tot 2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 7 van 32
4 PRODUCTIE, AANKOOP EN GEBRUIK VAN DOSISSEN In dit hoofdstuk worden eerst de globale gegevens over de productie, de aankoop en het gebruik behandeld voor alle types donorberen. Deze gegevens worden daarna afzonderlijk besproken voor de groep eindberen en de groep zeugenlijnberen.
4.1 RESULTATEN OVER ALLE BEREN 4.1.1 Productie De cijfers van de spermacentra in tabel 3 geven het aantal dosissen weer van 1 januari 2019 tot en met 31 december 2019, verdeeld volgens ras of hybride. Geproduceerd
Verkoop in binnenland
Verkoop in buitenland
Gebruik op eigen bedrijf
Aankoop in buitenland
Eindberen Piétrain Belgisch
755 476
667 961
4 330
98
0
Eindberen Piétrain Frans 1
216 809
168 147
5 856
0
0
Eindberen Piétrain Nederlands
378 931
348 918
2 320
0
0
Eindberen Piétrain Duits 1
239 751
207 734
15 515
889
498
Eindberen Andere (Duroc, BL, andere)
55 317
36 974
3 467
11 542
0
Eindberen Hybriden 1
412 345
403 420
0
0
53 245
Eindberen subtotaal
2 058 629
1 833 154
31 488
12 529
53 743
4 389
2 395
0
0
0
Zeugenlijnberen C (Engels Landras) 1
501
264
0
0
0
Zeugenlijnberen D (Duits Landras)
3 550
1 737
1 473
0
0
Zeugenlijnberen I/O/E
12 949
7 804
0
37
0
Zeugenlijnberen X/Y (Belgisch Landras stressneg.)
1 721
1 407
0
0
0
Zeugenlijnberen N (Nederlands Landras) 1
350
252
0
0
0
Zeugenlijnberen R (Frans Landras)
1 651
1 369
0
0
0
0
0
0
0
0
Zeugenlijnberen Andere landras
9 505
3 835
1 375
1 405
0
Zeugenlijnberen Hybriden 1
30 191
20 873
12
0
27 085
Zeugenlijnberen subtotaal
64 807
39 936
2 860
1 442
27 085
2 123 436
1 873 090
34 348
13 971
80 828
Naam ras of hybride
Zeugenlijnberen L (Large White)
(Fins/Noors/Deens-Landras) 1
Zeugenlijnberen K (Oostenrijks
Landras) 1
Totaal 1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
Tabel 3: Overzicht van de productie, verkoop, eigen gebruik en aankoop uit het buitenland (aantal dosissen)
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 8 van 32
Net zoals vorig jaar is het aantal geproduceerde spermadosissen in 2019 gedaald, namelijk van 2.233.282 dosissen in 2018 naar 2.123.436 in 2019 of -109.846 dosissen, wat overeenkomt met -4,9%. Het gemiddeld aantal geproduceerde dosissen per beer, gezien de daling van het aantal donorberen, is echter opnieuw gestegen: van 1.185 in 2018 naar 1.251 of +5,6% in 2019. Uit figuur 6 blijkt dat gemiddeld 1.251 spermadosissen per jaar en per beer worden geproduceerd. 1 300
1 271 1 228
1 200
1 169
1 251
1 246 1 215 1 163 1 164 1 106
1 114
1 100
1 158
1 134 1 141
1 185
1 102
1 044 1 046 999
1 000
900
893 851
800
700
1
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Figuur 6. Evolutie van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd per beer sinds 2000
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 9 van 32
4.1.2 Aankoop buitenland Met 80.828 dosissen in het buitenland aangekocht sperma werd in 2019 een stijging van 11.061 dosissen of 15,9% genoteerd ten opzichte van 2018 met een aankoop van 69.767 dosissen in het buitenland. Het betreft vooral sperma van PIC-eindberen en in mindere mate PIC-zeugenlijnberen, alsook van Topigszeugenlijnberen en Topigs-eindberen. In figuur 7 ziet u de evolutie van de door de erkende centra aangekochte dosissen sperma afkomstig uit het buitenland. 90000 83 921 80 828 80000
68 319
70000
69 767
60000 54 316
40000
50 707
48 259
50000
38 776
36952 32394
30000
26154
20000
15910
14030
11896 11350 10000
0
• 111 1 2005 2006 2007 2008 2009 2010
2011
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Figuur 7. Evolutie aangekochte dosissen sperma uit het buitenland van 2005 tot 2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 10 van 32
4.1.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf In 2019 werden 1.921.409 dosissen sperma verkocht in binnen-en buitenland of gebruikt op het eigen bedrijf. Figuur 8 toont het verloop van de geproduceerde en gebruikte dosissen sinds 2000. 3 000 000 ■ Geproduceerd
sperma
■ Gebruikt
sperma
2 500 000
2 000 000
1 500 000
1 000 000
500 000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Figuur 8. Overzicht van dosissen geproduceerd en gebruikt sperma sinds 2000
In 2019 werden 1.921.409 dosissen sperma gebruikt, 158.230 dosissen minder dan in 2018. Dat betekent dat het aantal gebruikte dosissen varkenssperma in 2019 7,6% gedaald is ten opzichte van 2018. In 2019 werden 202.027 geproduceerde dosissen sperma niet verkocht of gebruikt, wat neerkomt op een effectief gebruik van 90,5%. Dit is een daling ten opzichte van 93,1% gebruikte dosissen in 2018.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 11 van 32
4.2 RESULTATEN OVER DE EINDBEREN 4.2.1 Productie Het Piétrainras blijft veruit de grootste leverancier van eindbeersperma. Van de 2.058.629 geproduceerde dosissen eindbeersperma zijn er 1.590.967 of 77,3% afkomstig van raszuivere Piétrain-beren. Het betreft Piétrain-beren die ingeschreven zijn in het stamboek van een Belgische, Nederlandse, Franse of Duitse stamboekvereniging. Het totale aandeel geproduceerd P-sperma binnen de productie van eindberensperma is tot 2016 vrij stabiel gebleven, vanaf 2017 is een dalende trend waar te nemen. In tabel 4 is het aantal geproduceerde dosissen P-sperma afkomstig van de groep raszuivere P-donorberen die ingeschreven zijn in het stamboek van een Belgische, Nederlandse, Franse of Duitse stamboekvereniging vergeleken met de totale productie van dosissen eindbeersperma. Zoals reeds opgemerkt in punt 3.1., werd de Franse Piétrain met een certificaat van Les Livres Généalogiques Porcines Collectifs ingedeeld bij de stamboekberen. De eindberen met een certificaat van Axiom of Nucleus worden ingedeeld bij de hybride eindberen, in 2016 en 2017 werden zij ingedeeld bij de stamboekeindberen. De Piétrain-donorberen in het stamboek van de Nederlandse stamboekvereniging zijn afkomstig van P-fokvarkens die in het verleden ingeschreven werden in het Vlaamse varkensstamboek. In de totale productie van eindberensperma zit ook de productie vervat van stamboekberen van andere rassen, voornamelijk Duroc, en van hybride donorberen. De voorbije vijf jaar zijn gekenmerkt door een toegenomen differentiatie van de fokprogramma’s (stamboeken) waaruit de donorberen afkomstig zijn. Jaartal
2016
2016
2017
2017
2018
2018
2019
2019
Productie dosissen
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
P BE
1.263.924
59,4
1.055.498
47,8
875.074
40,6
755 476
36,7
P FR
200.529
9,4
240.714
10,9
166.611
7,7
216 809
10,5
P DE
193.659
9,1
239.398
10,8
257.325
11,9
239 751
11,6
P NL
227.328
10,7
365.309
16,6
403.786
18,7
378 931
18,4
P alle
1.885.440
88,6
1.900.919
86,1
1.702.796
78,9
1 590 967
77,3
Eindberen
2.127.066
100,0
2.207.217
100,0
2.157.693
100,0
2 058 629
100,0
Tabel 4. Evolutie van aantal en aandeel geproduceerde dosissen P-sperma tov eindberen sperma
Het aantal geproduceerde dosissen Duroc-sperma is afgenomen van 68.473 dosissen in 2018 naar 55.317 in 2019. Er is een toename van het aantal geproduceerde dosissen sperma van hybride fokprogramma’s, namelijk Ra-Se Genetics-, PIC-, Topigs- en Hypor-sperma.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 12 van 32
Eindberen worden efficiënt ingezet. Dit is zichtbaar in de verhouding van het aantal geproduceerde en gebruikte spermadosissen per beer, zoals blijkt in figuur 9. Bij de eindberen stamboek en hybride werden op jaarbasis gemiddeld 1.289 en 1.317 dosissen geproduceerd, tegenover 1.154 en 1.289 gebruikte dosissen. Dit is een benuttingsgraad van respectievelijk 89,5% en 97,8%. 1 400
1 200
1 000
800
600
400
200
0 ■ Geproduceerd / beer ■
Gebruikt / beer
+ +
Eindbeer stamboek
Eindbeer hybride
1 289
1 317
1 154
1 289
Figuur 9. Aantal geproduceerde en gebruikte dosissen sperma per eindbeer stamboek en eindbeer hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 13 van 32
4.2.2 Aankoop buitenland In 2019 hebben de centra 53.743 dosissen sperma van eindberen aangekocht in het buitenland. Dat is een stijging van 12.362 dosissen ten opzichte van 2018. De toename situeert zich vooral bij de dosissen van Duitse Piétrain-beren, Topigs- en PIC-sperma. Het overzicht van het aantal aangekochte dosissen sperma van eindberen is weergegeven in figuur 10. 60000
50000
aantal
40000
30000
20000
10000
. .
--
~
0
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
stamboek eindbeer
3670
3 829
4874
3 687
0
3 309
0
252
1 200
12
498
Hybriden eindbeer
4971
11 807
473
5 041
6 513
18 717 20 220 40 727 50 509 41369 53 245
Figuur 10. Overzicht van dosissen in het buitenland aangekocht sperma van eindberen in de periode 2009 tot 2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 14 van 32
4.2.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Er is een verschil tussen het percentage effectief gebruikt sperma van de groep eindberen stamboek en hybride. Bij eindberen stamboek worden gemiddeld 1.154 van de 1.289 geproduceerde dosissen gebruikt, wat overeenkomt met 89,5%. Bij de eindberen hybride is de verhouding 1.289 dosissen gebruikt op 1.317 geproduceerd, of 97,8%. 1 400 1 200 1 000 800 600 400 200 0 ■ Geproduceerd ■ Gebruikt
/ beer
/ beer
Eindbeer stamboek
Eindbeer hybride
1 289
1 317
1 154
1 289
Figuur 11. Overzicht van gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per eindbeer in 2019
In tabel 5 is de evolutie van het gebruik van P-sperma van raszuivere donorberen die ingeschreven zijn in een Piétrain stamboek, net als in 4.2.1., voor 2016, 2017, 2018 en 2019 vergeleken met het globale gebruik van sperma van eindberen. Het percentage gebruikt sperma ten opzichte van geproduceerd sperma is voor de verschillende types P-beren nagenoeg hetzelfde. De verhoudingen en de vaststellingen die gemaakt zijn voor de productie zijn hierdoor ook van toepassing voor het gebruik. Jaartal
2016
2016
2017
2017
2018
2018
2019
2019
Gebruik dosissen
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
P BE
1.180.695
59,6
993.390
48,1
831.294
40,8
672 389
35,8
P FR
180.686
9,1
222.669
10,8
146.656
7,2
174 003
9,3
P DE
178.779
9,0
214.990
10,4
237.277
11,6
224 138
11,9
P NL
211.629
10,7
343.283
16,6
380.993
18,7
351 238
18,7
P alle
1.751.789
88,5
1.774.332
85,9
1.596.220
78,4
1 421 768
75,7
Eindberen
1.980.145
100,0
2.065.840
100,0
2.036.719
100,0
1 877 171
100,0
Tabel 5: Evolutie van aantal en aandeel gebruikte dosissen P-sperma tov eindberen sperma
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 15 van 32
4.3 RESULTATEN OVER DE ZEUGENLIJN BEREN 4.3.1 Productie Onder 3.2. werd al vermeld dat het aantal zeugenlijnberen stamboek in 2019 gestegen is van 32 naar 56, en dat het aantal zeugenlijnberen hybride is gedaald van 66 in 2018 naar 51 in 2019. Dat is een globale stijging van 9,2%. Het aantal geproduceerde dosissen zeugenlijnsperma is daarentegen afgenomen, namelijk van 75.589 dosissen in 2018 naar 64.807 in 2019, of -14,3%. Deze afname is volledig toe te schrijven aan de zeugenlijnberen hybride. Ze produceerden 30.191 dosissen, dat zijn 31.963 dosissen minder dan in 2018 of -51,4%. De spermaproductie bij stamboek zeugenlijnberen steeg van 13.435 dosissen naar 34.616 dosissen, een toename van 21.181 dosissen of 157,7%. De evolutie van 2012 tot 2019 van het aantal geproduceerde dosissen zeugenlijnsperma afkomstig van respectievelijk stamboek en hybride zeugenlijnberen is weergegeven in figuur 12. 65 000
63 842
62154
60 000
57866
57476
55 000 50 000
52726
51424
49 641
47612
45 000 40 000
43191
42033 39296
40644
35 000
34 616
30 000
30 191
25 000 20955
20 000 15 000
13435
10 000 5 000 0 2012
2013
2014
2015
Stamboek zeugenlijn
2016
2017
2018
2019
Hybriden zeugenlijn
Figuur 12. Verloop van de jaarlijkse spermaproductie bij stamboek en hybride zeugenlijnberen van 2012 tot 2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 16 van 32
4.3.2 Aankoop buitenland Uit analyse van de cijfers blijkt dat de aankoop van dosissen sperma van hybride zeugenlijnberen een daling liet optekenen van 28.386 in 2018 naar 27.085 in 2019. Er werden geen dosissen sperma van stamboek zeugenlijnberen aangekocht in 2019. Het overzicht van het aantal aangekochte dosisssen per berengroep is weergegeven in figuur 13. 35000
30000
aantal
25000
20000
15000
10000
5000
0
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Stamboek zeugenlijnbeer
390
7 695
8113
11 072
0
6 383
586
6 933
9 171
0
0
Hybriden zeugenlijnbeer
5044
2 817
570 28 459 32 263 25 907 29 901 20 407 23 041 28386 27 085
Figuur 13. Evolutie van de aangekochte dosissen in het buitenland van 2009 tot 2018 van zeugenlijnberen stamboek en hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 17 van 32
4.3.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Er is een verschil tussen het percentage effectief gebruikt sperma van zeugenlijnberen stamboek ten opzichte van zeugenlijnberen hybride. Dit wordt geïllustreerd in figuur 14. Bij de zeugenlijnberen stamboek en de zeugenlijnberen hybride worden respectievelijk 67,5% en 69,2% gebruikt. Vorig jaar bedroegen de benuttingspercentages voor de groep zeugenlijnberen respectievelijk 62,1% en 55,6%. 100% 90% 80%
11 263
9 306
23 353
20 885
70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% ~
Zeugenlijn stamboek
Zeugenlijn hybride
■ Niet gebruikt
11 263
9 306
■ Gebruikt
23 353
20 885
Figuur 14. Overzicht van effectief gebruik van sperma van zeugenlijnberen stamboek/hybride
Het aantal geproduceerde dosissen per hybride zeugenlijnbeer is na de stijging van vorig jaar opnieuw gedaald van 942 in 2018 naar 592 in 2019. De productie van het gemiddelde aantal dosissen per stamboek zeugenlijnbeer is gestegen van 420 in 2018 naar 618 in 2019. Bij de zeugenlijn werden gemiddeld 417 dosissen gebruikt per stamboekbeer en 410 dosissen per hybride beer. In 2018 werden gemiddeld 261 en 524 dosissen per zeugenlijnbeer stamboek of hybride gebruikt.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 18 van 32
Het gemiddeld aantal geproduceerde en gebruikte dosissen per zeugenlijnbeer stamboek en hybride in 2019 is weergegeven in figuur 15. 700 600 500 400 300 200 100 0
Zeugenlijn stamboek
Zeugenlijn hybride
■ Geproduceerd / beer
618
592
■ Gebruikt / beer
417
410
Figuur 15. Overzicht van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per zeugenlijn beer
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 19 van 32
5 BELANG VAN SPERMACENTRA VOOR DE VLAAMSE VARKENSHOUDERIJ De impact van de spermacentra op de Vlaamse varkenshouderij kan worden ingeschat door de hierboven vermelde resultaten te koppelen aan de statistische gegevens die voor Vlaanderen ingezameld worden via de FOD Economie en die worden gepubliceerd op de website van Statbel. https://statbel.fgov.be/nl/themas/landbouw-visserij/land-en-tuinbouwbedrijven#figures De referentieperiode voor het verzamelen van de gegevens werd vanaf 2014 opgeschoven van mei naar oktober/november. Dit komt doordat de FOD Economie haar enquêtes heeft vereenvoudigd, en in het bijzonder doordat de algemene landbouwenquête die traditioneel in mei werd gehouden, is afgeschaft. Bovendien worden de gegevens ook uit een andere bron gehaald. Voor de varkensstapel worden de gegevens uit Sanitel gebruikt, in combinatie met een enquête. Het totaal aantal varkens en de drie grote categorieën zijn afkomstig uit Sanitel. Voor de subcategorieën worden coëfficiënten toegepast binnen de categorieën ‘mestvarkens’ en ’fokvarkens’. Voor dit rapport zijn de resultaten gebruikt van 2019 zoals gepubliceerd op de website van Statbel. Hiervoor heeft de FOD Economie de gegevens van Sanitel gebruikt, in combinatie met coëfficiënten voor de dierencategorieën die niet in Sanitel voorkomen. De coëfficiënten zijn berekend op basis van de laatste landbouwenquêtes. Volgens de resultaten van 2019, waren er in het Vlaams Gewest 385.186 zeugen aanwezig. Dat is 6.712 of 1,7% minder dan het aantal zeugen in 2018 volgens de gegevens van Statbel. Figuur 16 geeft het aantal gebruikte dosissen weer ten opzichte van het totaal aantal zeugen in Vlaanderen. Het aantal gebruikte dosissen wordt gedefinieerd als de som van: de dosissen verkocht in het binnenland; de dosissen gebruikt op het eigen bedrijf; de dosissen aangekocht in het buitenland. Het betreft dus de dosissen die bedoeld zijn om zeugen van Vlaamse varkensbedrijven te insemineren.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 20 van 32
2 500 000
2 000 000
1 500 000
1 000 000
500 000
2018
2019
aantal zeugen
2017
dosissen gebruikt
2016
2015
0
2015 2 189 218
2016 1 956 526
2017 2 091 030
2018 2 052 863
2019 1 921 409
429 916
407 582
400 977
391 898
385 186
Figuur 16. Evolutie van het aantal dosissen gebruikt sperma van 2015 tot 2019 in vergelijking met het aantal zeugen Terwijl het aantal zeugen volgens de cijfers van Statbel in 2019 met 1,7% is gedaald, vertoont het aantal gebruikte spermadosissen een daling met 6,4%. Het gemiddelde aantal ‘gebruikte’ dosissen per zeug per jaar bedraagt in 2019 4,99 terwijl dit in 2018 nog 5,24 bedroeg. De grafiek over het gemiddelde aantal gebruikte dosissen per zeug per jaar is voor de periode 2015–2019 weergegeven in grafiek 17.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 21 van 32
5,40 5,30 5,21
5,20 5,10
5,24
5,09
5,00
4,99
4,90 4,80
4,80
4,70 4,60 4,50 4,40
2015
2016
2017
2018
2019
Figuur 17. Evolutie van de verhouding van het aantal dosissen sperma gebruikt per zeug per jaar in Vlaanderen
Rekening houdend met enkele foktechnische kengetallen, kan berekend worden hoeveel procent van de zeugen geïnsemineerd wordt met sperma afkomstig van een erkend spermacentrum. Sinds de eerste keer dat dit rapport werd opgesteld, is steeds rekening gehouden met: het aantal zeugen volgens Statbel, een worpindex van 2,2 per zeug/jaar, een herdekkingspercentage van 12% en 2 inseminaties per bronst. Deze parameters, worpindex en percentage herdekkingen, werden getoetst aan de kengetallen zeugenhouderij die gepubliceerd zijn op de website van het varkensloket http://www.varkensloket.be/Portals/63/kengetallen_zeugenhouderij.pdf. Daaruit is gebleken dat de na te streven worpindex mag worden verhoogd naar 2,3. Uit de theoretische berekening op basis van de nieuwe berekeningsmethode van het aantal zeugen en de worpindex van 2,3, kan worden afgeleid dat in 2019 99,2% van de zeugen in Vlaanderen werd geïnsemineerd met sperma afkomstig van een erkend spermacentrum. Deze schatting is op haar beurt gebaseerd op een schatting van het aantal geïnsemineerde zeugen, en op geschatte parameters in verband met vruchtbaarheid. Wellicht verklaart dit de schommelingen van dit percentage.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 22 van 32
6 ROL VAN HET DEPARTEMENT LANDBOUW EN VISSERIJ De Vlaamse overheid steunt de varkenssector door: enerzijds een vereniging te erkennen die het stamboek van raszuivere fokvarkens en een register van hybride fokvarkens bijhoudt en prestatieonderzoek uitvoert, met name vzw Vlaamse Piétrain Fokkerij (VPF), en anderzijds een onderneming die een register van hybride fokvarkens bijhoudt, met name RA-SE Genetics NV; erop toe te zien dat de erkende organisaties het fokprogramma correct uitvoeren; subsidies te geven om het stamboek op te stellen en bij te houden, voor het prestatieonderzoek van stamboekberen in de selectiemesterijen en om hun fokwaardenschatting te berekenen. In de selectiemesterij worden de beren via afstammelingen getest op voederconversie, karkaskwaliteit en groeisnelheid en krijgen ze een fokwaardeschatting. Dit cijfer geeft de varkenshouders een idee over de economische waarde van de nakomelingen van een beer. De resultaten van het selectiemesterijonderzoek worden om de twee maanden gepubliceerd op de website http://www.vlaamsepietrainfokkerij.be en via de landbouwpers. Het Departement Landbouw en Visserij volgt de correcte werking op van de erkende spermacentra. In 2019 werden 11 erkende centra bezocht. Vanaf 2014 worden de centra opgevolgd op basis van een risicoanalyse, waarbij rekening wordt gehouden met het resultaat van de opvolging van de centra de voorbije 3 jaar. Daarbij voert het departement de volgende controles uit: bij de beren: > aanwezigheid van het zoötechnisch certificaat en overeenstemming met de identificatie in het oor; > toelating tot de voortplanting, fokwaardeschatting en ander prestatieonderzoek, zoals de bedrijfsprestatietoets (BPT); bij de opgeslagen dosissen sperma: > de vermeldingen op het etiket, met name correcte identificatie van het spermacentrum en de donorbeer. De centra worden erkend op basis van het Fokkerijbesluit van 17 mei 2019. Vanaf 1 november 2018 is Fokkerijverordening (EU) 2016/1012 van toepassing. Deze verordening bevat niet alleen bepalingen over de goedkeuring van fokprogramma’s voor stamboekvarkens en hybride fokvarkens, maar ook over de uitbreiding van het geografisch gebied naar een andere EU-lidstaat of, op Belgisch niveau, een ander Gewest. Volgens de Fokkerijverordening zullen centra die door het FAVV erkend zijn voor de intracommunautaire handel in varkenssperma, zoötechnische certificaten mogen afleveren voor varkenssperma op voorwaarde dat de lidstaat en de stamboekvereniging of fokkerijgroepering dit toestaan. Binnen het Vlaams Gewest bestaat alvast de intentie om die uitgifte mogelijk te maken mits de centra zoötechnische gegevens gebruiken die afkomstig zijn van de erkende stamboekvereniging of hybride fokkerijgroepering waar de donorbeer ingeschreven is.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 23 van 32
7 BESLUIT: ALGEMENE TENDENSEN Het aantal erkende wincentra daalt van 24 in 2018 naar 23 in 2019. In de groep >125 beren zijn over 3 centra 748 of 44% van de beren gehuisvest. In 2018 bedroeg dit nog 63%. De overige 56% van de beren is verdeeld over 20 centra. Eind december 2019 waren er 1.697 donorberen in de centra, 10% minder dan in 2018. Het aantal eindberen is afgetikt op 1590 (94%), het aantal zeugenlijnberen op 107 (6%). Bij de eindberen werden 1.277 stamboekberen en 313 hybride beren geteld. Het aantal eindberen stamboek daalde met 223 ten opzichte van 2018 terwijl het aantal eindberen hybride toenam met 26. Binnen de groep eindberen stamboek is er opnieuw een substantiële afname van het aantal Belgische Piétrain-beren, van 755 in 2018 naar 600 in 2019. Het aandeel Piétrain-beren dat ingeschreven was in het stamboek van een Belgische stamboekvereniging bedroeg 94,3% in 2012, ten opzichte van 61,8% in 2016 en 47% in 2019. In deze periode is het aandeel Piétrain-beren van stamboeken uit de buurlanden Frankrijk, Duitsland en Nederland toegenomen. In 2019 noteren we vooral een toename van het aantal Piétrain-beren dat ingeschreven is in het stamboek van een Franse stamboekvereniging. Het aantal Nederlandse (BelPi) en Duitse Piétrain-beren is gedaald in 2019. Bij de hybride eindberen is er opnieuw een toename van het aantal PIC-beren. Bij de zeugenlijnberen stijgt het aantal stamboekberen, met name van 32 naar 56. De daling van het aantal hybride zeugenlijnberen in 2018, van 80 naar 66, zet zich verder in 2019 naar 51 hybride zeugenlijnberen. Volgens de activiteitenverslagen 2019 van de centra werden 2.123.436 dosissen geproduceerd, een daling van 4,9% ten opzichte van 2018. Het aantal donorberen is ook gedaald, het gemiddeld aantal geproduceerde dosissen per beer nam echter toe van 1.185 in 2018 naar 1.251 in 2019, of +5,6%. In tegenstelling tot de daling van het aantal dosissen sperma aangekocht in het buitenland dat in 2018 opgetekend werd, werd in 2019 een stijging van 11.061 dosisen of 15,9% opgetekend in 2019. In 2019 werden 1.921.409 dosissen sperma verkocht in binnen- en buitenland of gebruikt op het eigen bedrijf. Dat zijn 158.230 dosissen minder dan in 2018 of een daling van 7,6%. Er is een daling waar te nemen van het aandeel geproduceerde en gebruikte dosissen afkomstig van Piétrain-stamboekberen: van ongeveer 79% naar 77%. Voor de productie van fokzeugen, voornamelijk hybriden, insemineerde de zeugenhouder zijn dieren vooral met sperma van zeugenlijnberen van een hybride fokprogramma. De daling van het aantal zeugenlijnberen hybride, van 66 in 2018 naar 51 in 2019, zorgt voor een daling van het aantal geproduceerde dosissen van 62.154 in 2018 naar 30.191 in 2019. Ook de aankoop van dosissen zeugenlijnsperma hybride in het buitenland daalt van 28.386 dosissen in 2018 naar 27.085 dosissen in 2019. Het aantal geproduceerde dosissen per hybride zeugenlijnbeer is na de stijging van vorig jaar opnieuw gedaald van 942 in 2018 naar 592 in 2019. In Vlaanderen zijn naar schatting alle geboren biggen afkomstig van sperma aangeleverd uit een erkend spermacentrum. Deze schatting is gebaseerd op het aantal zeugen van de definitieve telling over 2019 en het aantal gebruikte dosissen. Het aantal gebruikte dosissen wordt hier berekend als de som van het aantal dosissen verkocht in het binnenland, gebruikt op het eigen bedrijf en aangekocht in het buitenland. Terwijl het aantal zeugen volgens de cijfers van Statbel in 2019 met 1,7% is gedaald, vertoont het aantal
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 24 van 32
gebruikte spermadosissen een daling met 6,4%. Het gemiddelde aantal ‘gebruikte’ dosissen per zeug per jaar bedraagt in 2019 4,99 terwijl dit in 2018 nog 5,24 bedroeg. Het departement voert onaangekondigde controles uit op de correcte identificatie van dosissen sperma. Deze kwaliteitscontrole blijft een noodzakelijk aandachtspunt. De uitbaters van de spermacentra leveren aanzienlijke inspanningen om donorberen met de gewenste genetische eigenschappen aan te kopen. De in Vlaanderen erkende fokkersvereniging die het stamboek van fokvarkens bijhoudt, verzamelt gegevens over die eigenschappen bij de aangesloten fokbedrijven en stelt ze op haar website ter beschikking van de varkenshouders. In 2017 werd bij het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) vergelijkend prestatieonderzoek opgestart bij nakomelingen van donorberen in de wincentra. Bij dat onderzoek worden donorberen van meerdere fokkerij organisaties getest op hun prestaties in de kraamstal en de vleesvarkensstal. De resultaten werden vanaf 2018 gepubliceerd. Op https://testwerking.ilvo.be kunnen varkenshouders de prestaties vergelijken van de nakomelingen van verschillende eindberen van verschillende KI-centra op een aantal kraamstalparameters, karkasresultaten, voederconversie- en groeiresultaten. Op die manier vormen de fokbedrijven, de wincentra en de organisatoren van prestatieonderzoek een essentiële schakel voor de productie van vleesvarkens met de gewenste kwaliteit.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 25 van 32
BIJLAGEN GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE ERKENDE WIN- EN OPSLAGCENTRA VAN VARKENSSPERMA Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant
iddelburg G0-E!S o C Knokk
lll
Bergen op Zoom 0
,V11ssingsn
1
~+!eist
0 Brus.sel ®
Leuven 0
mEI
Gtnk 0
DJ
Hasselt 0
Maastricht ---
~
Roubaix ,o l
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 26 van 32
FIGURENLIJST Figuur 1. Evolutie van het aantal beren vanaf 2010 tot 2019 4 Figuur 2. Verdeling van de beren (eindbeer en zeugenlijnbeer) volgens stamboek en hybride 4 Figuur 3. Evolutie aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2019 5 Figuur 4. Evolutie van het aantal Piétrain beren ingeschreven in een Belgisch, Frans, Duits of Nederlands stamboek en het aantal Duroc-beren in de periode 2016 tot en met 2019 6 Figuur 5. Evolutie van het aantal zeugenlijnberen stamboek en hybride van 2011 tot 2019 7 Figuur 6. Evolutie van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd per beer sinds 2000 9 Figuur 7. Evolutie aangekochte dosissen sperma uit het buitenland van 2005 tot 2019 10 Figuur 8. Overzicht van dosissen geproduceerd en gebruikt sperma sinds 2000 11 Figuur 9. Aantal geproduceerde en gebruikte dosissen sperma per eindbeer stamboek en eindbeer hybride 13 Figuur 10. Overzicht van dosissen in het buitenland aangekocht sperma van eindberen in de periode 2009 tot 2019 14 Figuur 11. Overzicht van gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per eindbeer in 2019 15 Figuur 12. Verloop van de jaarlijkse spermaproductie bij stamboek en hybride zeugenlijnberen van 2012 tot 2019 16 Figuur 13. Evolutie van de aangekochte dosissen in het buitenland van 2009 tot 2018 van zeugenlijnberen stamboek en hybride 17 Figuur 14. Overzicht van effectief gebruik van sperma van zeugenlijnberen stamboek/hybride 18 Figuur 15. Overzicht van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per zeugenlijn beer 19 Figuur 16. Evolutie van het aantal dosissen gebruikt sperma van 2015 tot 2019 in vergelijking met het aantal zeugen 21 Figuur 17. Evolutie van de verhouding van het aantal dosissen sperma gebruikt per zeug per jaar in Vlaanderen 22
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 27 van 32
TABELLENLIJST Tabel 1: Aantal en procentuele verdeling van de actieve wincentra en beren per provincie 2 Tabel 2: Gemiddeld aantal beren en procentuele verdeling volgens capaciteit van het centrum 3 Tabel 3: Overzicht van de productie, verkoop, eigen gebruik en aankoop uit het buitenland (aantal dosissen) 8 Tabel 4. Evolutie van aantal en aandeel geproduceerde dosissen P-sperma tov eindberen sperma12 Tabel 5: Evolutie van aantal en aandeel gebruikte dosissen P-sperma tov eindberen sperma 15
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 29.10.2020
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 28 van 32