ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ-ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΒΗΣΣΑΝΗ

ΞΕΝοφ',ΩΝΤΑ Κ. Α·ΚΟΓΛΟΥ

Η ΖΩΗ ΣΤΗΝ Η'ΠΕΙΡΟ •

"ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ -ΣΤΟΧΑΣΜα ΑΠΟ ΜΙΑ EΠ~ΣKEΨ'H ΣΤΗ ΒιΗΣΣΑ,Ν, Η

EKΔOlιH <.ΑΔΕλΦΟΤΗΤ01 ΒΚΙΙΑΝΙΩΤΘΝ Αθt.lΝΟΝ»

.

.

ι

ΑΘΗΝΑ

19S7

., . .

.', ." "

.

:;-. ι ·:-' '

. ~ ';..,.,'-' .. .;,

•... ·'1' ., . ' \,\ '

"'

f

. ΞΕΝΟΦΩΝΤ Α ' Κ. ΑΚΟΓ ΛΟΥ

Η

ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ

.. ΕΝΤΥΠΩΙΕΙΣ -ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ . ΑΠΟ

ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΒΗΣΣΑΝΗ

ΕΚΑΟΣΗ «ΑΑΕλΦΟΤΗΤΟΣ ΒΗΣΣΑΝΙΟΤΟΝ ΑθΗΝΟΜ.

ΑθΗΝΑ

1957

>.

..

ιΙ

.. ' .

ΣΤΗΝ

ΤΟΥ

ΑΓΕΡΑΣΤΗ

ΜΕΓΑΛΟΥ

ΤΗΣ

ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΜΝΗΜΗ

ΕΥΕΡΓΕΤΗ

ΒΗΣΣΑΝΗΣ

ΒΡΑΓΚΑλΗ

..

.,

-

.. '

. π ρ Ο λ Ο Γ Ο 'Σ

'ο «εξ άγχιστεΙας ~Ηπ,eφώΤ'Υ]ς-ΈYJσσcxνιώτης» Κ : Ξενο­ ,cρων Κ. 'Άκογλους (Ξένος ΞενΙτας) είναι γνωστος εις τους '

πνευματικούς κύκλοuς ώς λογοτέχγης καΙ ιδΙως ώς λαογρά­ φος, με σοβαραοΙ εργασΙαν ε πΙ τής ζωής, τής λαογραφίας

καΙ τής 'ίστορΙας του τόποu καταγωγής

tou, του Πόντοu.

ΑΕ «έντυπώσεις» καΙ οΕ «στοχασμοΙ» άπο την επΙσκε­ ΦΙν tou εtς Βήσσανην κατα το παρελθον θέρος, που εκθέτει εις το άνα χετρας βι6λι~ριoν, άποτελουν ενα 7φόχεφον οεΤ­ γμα τής παρατηρητικότητος, τής επιμελείας ~,λλα καΙ τής

επιμονής εις την auvcxywyYJV λαογραφικου δλικου, πρo~έτι οε κ(Χι τής ευσυνει~ησΙας καΙ του γ λαφυροσ ύφους με το δποΤον δ συγγραφευς γνωρΙζει να προσφέρει μίαν ωφέλιμογ καΙ ευχάριστον συγχρόνως πνευμcxτικ1jν τροφην εις τον άνα­ γνώστην. τα δσα εκτίθενται δια τ-ην ζω-ην των κατοίκων τi]ς Βήσσανης, άληθεύουν κα;Ι δι' aλους τους κατοίκους των ορει ­

νων ιδΙως περιοχων τής Ήπε'Ιρου με ώρισμέ y~ς παραλλα­ γάς. Δια τοστο το παρον άνάγνωσμα ενδιαφέρεΙΎενικώτερον πάντα Ήπεφώτην, ιδΙως οε τους άποδ"ήμοuς, εις την 'ήμε ­ οα;π-ην καΙ τ-ην άλλοοα;π"ήν, που φλέγονται άπο τ-ην νοσταλ­ γΙαν καΙ τρέφοuν άγάπην

καΙ στοργ-ην προς

\ τ-ην .

προσφtλij

άλησμόνητον γενέτεφαν. Ευχάριστον έκτελοσμεν xcxBi}xov να σημειώσωμεν έ:πΙ τούτοις δτι δ κ. "ΑΚΟΥ λοuς έξεχώρησε τα συγγραφικά το!) ,oικαιώματ~ εις τrιν ~ ΑοελφόΤ'Υ]τα 1jμων , υπέρ ένισχύσεως των πόρων αυτijς. ΈλπΙζομεν οε δτι θα τύχωμεν τfjς δεούσης ,σuνcxντtλήψεως έχ. μέροuς πάντων των σuμπατριωτων μας ~Hπεφωτων γενικώς, ϊνα; κατoρθωθ~ ούτω :Ύ} περίσωσις

'ΚαΙ άπόθησαύρισις των Εστορικων

κ~ι λαογραφικων , μνη~

.μείων μιας άντιπροσωπεuτικής τi}ς δλης ζωfjς τiίς ΉπέΙροΙ) 'κωμοπόλεως, ώς Βήσσανη. οε πρόγονοΙ μας επι τουρχοκρα'τΙας, με το άγρuπνον ένδιαφέρον των οια τα κοινά, με τήν 'άλληλεγγύην μεταξύ.

iJ

5

των, με δω~εας καΙ &λτr;ΟU'ίστικας χεφ,ονομΙας, κατώ~θω­ σαν να .. έπιτελέσουν εργα κoινΎjς ωφελεΙας &ςι6λογα: Φιλαν­ θ~ωπικα ' Kαταστ~ματα, Έκκλ-ησΙας, Έκπαιδευτ~~ια πε­ ριώνυμα που απετέλεσαν τους ΤΎ}λαυγεΤς φάρους του Γένους κατα τους ζoφε~oυς χρόνcuς τΎ}ς δουλείας. ΚαΙ οχι μόνον δια τας γενετεΙ~ας των. ~Άλλα καΙ δια τ-ην μΎ}τέρα Έλ­ λάδα με γενναΙας εκτάκτους δωρεας μεγάλων τέκνων τΎ}ς 'Ηπείρου, που έλάμπr;uναν. τ-ην αιωνίαν πρωτεύουσαν του CΕλλ'Υ}ν~σμοu με καλλιμάρμαρα Ά νώτατά Π νευματικα CI_ δρύματα καΙ ένΙσχυσαν τον 'Εθνικόν μας Στόλον με μονάδα πε~ιλάλΎ}τoν, που εκρινε την τύΧΎ}ν των Bαλκαν~κων Πολέ­

μων, με &ποτέλεσμα καΙ πoλύτ~μoν επαθλον τ~ν &πελευθ~­ ρωσιν τΎ}ς Μακεδονίας, των' Νήσων τσσ Αιγαίου καΙ αuτi1ς τr;ς Ή πείρου. ('Ας δ~αΤΎ}ρήσωμεν καΙ ας &ναζωογονήσώμεν τ-ην ώραίαν r:x.utYJv πρoγoνικ~ν μας παράδοσιν. Δι' αuτr;ς καΙ μόνον, δια τr;ς &λλΎ}λεγγύΎ}ς καΙ τr;ς &λλΎ}λοβΟΎ}θείας, θα ευτυx~σωμεν να περισώσωμεν τα μνΎ}μεΤα πολιτισμου κάθε πε~ιox-ης τ-ης 'Ηπείρου, που &ποτελεΤ &ρxα;,~ότατoν, &νιΧπόσπαστον έθνο:" νολογικως καΙ &κραιφνως γν~σιoν δ~α μέσου των αιώνων προσφιλες τμ-ημα τ-ης (ΕλλΎ}νικΎ}ς Πατρίδος.

Προς τούτοις, έπ' euxaιplCf των προσεχων έορτων των

Χριστουγέννων καΙ τr;ς Πρωτοχρονιάς, &πευθύνομεΥ θερμον &δελφικον χαφετισμον προς πάντας τους Ήπεφώτ~ς.

'ABfJvat, 20

Δεκεμβρίου

1957.

Το ΔΙΟΙΚΎ}τικον Συμ6σύλ,ιον τ-ης

'ΑοελφόΤΎ}τος ΒΎ}σσανιωτων 'Αθ-ηνων τα

Ό ίιΠρόεδρος Ε, ΧΑΝΔΑΝΟΣ

Γ. ΜΕΝΤΖΟΣ Θ. ΡΑΠΊΉΣ , Ε~ΜΑΡοrΚΗΣ Θ. ΚΑΣΙΑΝΗΣ Ι. ΓΚΑΖΠΣ •

,

.

Μέλη

ί

ι

, 'Ι

ΕΙΙΑΓΩΓΗ το ΕΙΧΑΜΕ ΤΑΜΑ να ερθομε να τιμήσομε τη μνήμη της Μεγαλό-

,

χα.ρ,ης

στη

"

Β'

ησσανη,

με

το

ξ

.,

αΣ<ουστο

,

πανηγυρι

"

πο υ

γ ι νεται

' ις:: ""

.ι-'" v.

IIO

Εvω

1Ταλια τrαρά60ση. ,Με το ικαλο έ~:τrληρώσ:αμε το χρέος μας .

"0όμως

,

;:;.,

lδ η! μιουρΥη '6ηκε

, μv.:ς

"

μια

νεα

< , Ν" <ύιΎrοχρεωσηl :α

γράψομε

.,

. '

,

τις

,

' π'ου" τ ις πpαoυκ:rια~oμε , IΥ, " νο 'Ν(Χ, ΙΚΙ' αυτεςι πο ι ος ειχει την ΠΕριέργεια ικαι ηl~KαλoσΎVΗ, ας ί6τrooληΘει στον κάπο να τις διαΟάσει • .,. Αν δεν εύίχαΡΙΌ"'τηΘεΙ α, ς E)CE I τη: χριστιανΙιΚη; μακραθυ'μία να μας σνμrτrα

εντυrτrωσει 'ςμας.

θήισει' .

,ΟιΝΟΜΑΣ Ι Α ΚΑ1 1 το ΠΟΘΕΣ Ι Ά Στο «Λεξικο'ν της <Ελλνικης Γλώσσης» του Σκαρλάτου Δ .

τίου, εν Άθήναις

1889,

βλέπομε:

Βυζαν­

«8 η σ σ σ α (βαθυς) κοιλας σύν­

δενδρος» . την 'ίδια σημασία δε ί\fiε ι στη λέξη :και ή «Μεγάλη , 'Ελληvικη

'Εγκυκλοπαίδε ια»

.χη

τ'ου «Πυρσου». Κο ι λάδα σε οροπέδ ιο εΤναι ή περιο-

της Bήισσα\ftη.ς , Και είχε φαίνεται,' :κι ~xει ά!κόμαι δέντρα ά'φθσvα

στο x~:φo ,σπο\} άτrλώνoνται τα :κτήματα του χωρlοΟ. Άπ'αυrη, τη λέξη

' λοιπαν

~,... '~t.J\lO'LJIV

J, Αλλσι

'

μερl ιΚΟΙ

"

να

ιετυμο λ' ογησονν

,

τη,

Β' ησσανη .

τηιv 1f<Οίίρνουν για λε,ξη ξενική, .

'Άλλο ι πΌλι θέλow να παράΥεΤ'α ι άπ' τα

. Ο· ύ, σ σ ι ν α

,

~

EΠElvII

:εΤχε α~λoτε κι εχει ό:κόμα πολλές ΚEiρασ ι ες και Ουσσινι:ές. >ΙΑν δεχτοΟ­

με η1 λύση αύτή" πρέtrrει ν' &λλά§ομε ι<αι την ίόρθoyρcx,φία της . "Ας μεί νε (, ' KαλιVτερα δπως εΧΕΙ •••

Ή

Βήσσανη είναι

μοΟ Ί ωαvvίw..vv,

44

\(ωμόπολ.η

ηΊς Έπαρχίας nωγωνί'Oυ, του Να­

χ ι λιό-μετρα περίτrooυ 8 . Δ. άτr.o ,τα Γιάννενα.

ΕΤναι χτισμ,ένη σ,ε ώ'Ραία τοποθ'εσί α ιμέ . άιπόλυτο ίJψoς

750

μέτρα

-περί1Του. ~α σπίτια τηςάικουμποuν άμφιθεατρικα σε έφrrα λόφους,πόυ ζών~uν το χωριο &:ΠΟ Νοηα .καΙ Δίιση:.

. .',

')'

'Α γναντευε!ς ~ΙKρυ

" το "

κιατα

"

" . σπανο"ιιορος

Β.ορια το

Ν' 1.&_ εμερτσα-ιvu;.-

ρόπτηι που τα φεr-Yαρόλoιbτα και · , ξάσiερα 'OρόJδία 'Πο6άλλει ή σιλουέ­ τα του σά γU'Vιcxίκα ξο;πλωμένη που κοιμ&ται. Οί ,τολμηροl έρασιτέχνες

γλωσσολόγοι θέλουν να : ετuμολογήσοuv τηι IΝεμέ.ρrrσα ά'π' το άΡχάϊο' 4:νηlμερτη:ς»ί ό ΘεΟς 1<1 ή ΨUίχή τους!

'1

.προς τ' •Ανσ:τολικά., 6λέτrει'ς τό. ι6'0ι/Υό ,πάtτrΙYKOΌ Και άVΆμεσα πα­ 'Πιγικο :και χωριοΟ 'Αρίστη, την ά1τ6κρυμνη στενωπό του Βίκου ι οπου χα

μηλά, στη μαΎευτικη πλαταVΌΦυτη ρεματια της 80ϊδομμάτι ας, ψαρεύ, IΚαΊΤ-οτε

ονν

Ο'ι<

Β ασι λ. Ιαυεςμιας .L~~.

πι,α προς τα ιΚ'ει χωριά:

' τις

" φη, μι.σψενες

ΤΟ IB,ασιλιι~o

rτreστρ'O'φ'ες.

(Tρoαρcxπλαvά),

. σημιερινοΟ Οίt<'ΟιJμεvικοΟ Πατριάρχη ΊΑιθηιναΥόρα l

{:' ,::101

'Λ'

το

αχ CXVOK αστ ρο,

, Π' το ' απιy~o

" και

στο

.,

e.u:u.r170ς ..LΔ

ι Κ'' αι σκορ-_

γιεν,έτειΡα του

ΑγιΟ'ς ΚιΟσμας, ' μαKΡVΑ,

Κα.

.. , εVΑ κομμα

..

τι .άπο τη,ν KΌV ι τσα~ Κι όΡ-οιΟΟlε γύρω-γuρω τα ΦραισταΥά, το Κεφαλό6ρυσο, οί Ρομπάτες, ή Ρ ()υψιά, το Μαυρο60ύνι, ή Συκιά, ή Μέ6γεζτα, τΟ: Δoλιαvά,. τα 'Άνω και

Kά:τtω Ρ.ε6,ενια, :ή Ζαρ:α6ίνα, το Δελ6ιVΆKΙί

ή, Π~γωνιαν.·η . ι~~~ .. ι~λ~α χωΡΙ,ά. ,..ι ()ιΠΟ'θ' '8'" ~ χωρι ,ου ... γενι'Κα' < ' ε;σια ;και, ' εα - τοιλ υπεροχη, .

•, Ο μως ς;(ς ." , , . . . Δ""> > 'θ' ~, μ.η ιcxιπ'C?μαJ:<ΡUivσουιμιε απ το εμα 'οπιως

'θ'

τΟ'

κα ορισαμε

ουτε και ά'τ:ro τα . πλο;ίισια τηις γιορτης και του πανηγιλρισΟ που μας εχει Δδηγή'σει ,ως έδω. ιΠαρακαλόυμε μόvο να μας έπιτραπει μ ια παρά6αση

-

οχι άσχετη πάΥτως - - πάνω στις γιορτές.

ΕλλΗΝΟΧιΡ ΙΑΣΤΙΑΝΙΚΕΣ ΓΙ ΟΙΡΤΕ:Σ Γεματο

εΤΥαι

το

(ΕλληνΟCιΡθόδοξο

ΧρΙσ1τιιανικο

ημερολόγιο ~πo

γιορτές. IΓιlορrrες Δεσποτι,κές, γΙιΟρτες Θεομητορι,κες.

'Ακόμα '/(ίαι γιορ­

τες ΆΥί,ων !Κ'αι (Oσί' ω~; π:ου Tr~f.- ..'OOv ιάπαρατήρητες συνήΘως, lμα γιορ.

\

τάζονται ', 'Κίαι πανη:γυρίζO'v.ται σε δρ.ιισιμ.&ες ΠιΕρι·οιχ:ές. Δε:v εΤναι λόγου

χάρη, rττoλυ γνωστος ιό <Άγι,σς ,Μάμας , τον

λ,..., ~ \λ νιοουσε

r

< , κα ' ι ( συτroγραφoμενOς.

"Ε

μεγάλη ή χάρη του τι;ιχε'

λ'

οιπον

" να :

που

6 ι απιστωσω, '

ΊTαραθερ~ζO'VΤας το · 1953 σηι ~IKυρo, πως τιμαται /(ίαι γιορτάζεται έ­ κει .ή · μνή.μη τ.ο:υ, καθως κ. αΙ σε άλλες 'Κτην~ΤΡ:OΦΙιΚες εδίως πεΡΙΙ~Xιές~ μ,ε

δλοvυκτί' ες ' I K~Ι με ,&ξι6λΟΥα πανηϊγιJρι,α. · κovτα στις .έκ:κλησιασΤΙΣ<ες..,8ρηισκευτιικες γ Ι ΟΡιτες έχομε ίΚαι αλλιες .έθιμι'κες λαϊκες γιορτέ'ς, ιάrrrηιχήσεις λιατρευτικωΙΥ παρα'δόσεων άπο τα . βάθη τη,ς παναρχαιας . ειΘινικη, ς μας ζωης, lμιε τα ,καρνα6άλια, Jμε το θε , , ι ρισμρ, Tqv

" q< λω,νισμο,

, " Λ · έ " με, τ·ον ΤΡυΥΟ κ λπ. <ο π.λ'" οιιτος αu,τος των ΟΡτων

- ~ις: συνα.~όλιOΙlθες χαρμόσVVΕς Θ~ηλώσεις τελετες, π-ανηίΥυρια, γΊνέν . τια και λοιπα ποικίλα ξ.ε.φαντώματα μερ ι κα και όμ,αδι.κα-εχει άσφα­ ~ ).ως την εiιεΡY~ΤΙ1~ότατη ιέπίδρασή του στιηv καλλι.έργεια και στη δι~ CΤΤρωση τωv.ήΘωv. και των χαρακτηριστι:κων . γtvQριισμαιΩV -roO λοΟ μ.ας :

.με ,1τl,ν . ειηένεια

των αίσ3ημάτων του' με την ευθυμη και &λέγρα ψvχό- .

- σ(Ρτqσή του' με το. ψιεΟμα , κ.αΙ τη διάθεση τη, ς . ,φιλσξενίας· μ,ε την αίσιο

δοξία του' με τη λε6εvτιc( τ,:,υ' με τιιν φρεq-κάδα του γενικα που μcxpτύ-

,

,

'Γ' :ραει πως το εν'ος

'

"

' πο λ υυμνητο δ" μας το ιατηρει π'αντοτεινα τη

,

νεαν ιιΚΟ-

τητά του και ποτέ του δεν γερνάει.

ΣΗΜΑΣ ΙΑ ΤΩΝ

ΕΟΡΙΩΝ Γ ΙΑ ΊΌΝ

ΕΛΛΗΝΊ ΣΜΟ

,Γ ια τον .ΕλληνισμΟ ΥενικΟ:: :και ιδιαίτερα γι,Ο:: τις περ !.<σχες τι)ς "Ελ_ ' λάδας που τΟ:: παι'δ ι ,ά τους ξενιτεύονται π,ολυ ,",Ι

νη ιΚαι .α.Υονη "Ηπειρο -

Οπ.ω,ς εΤναι και ή όρει ­

οί γιορτες αυτές με τα σχετιικΟ:: πανηγύρι α

)

τους αποτελοΟν τον αδιάσπαστο και ακατάλυτο ψυχ ικο δεισμο των ξεΥΙ-

Ή

Βήσσανη .

' ί·ε;μ:ένων με το γενέ!Θλ ίΊ:) τοΠζ ' τό-πο ,' με -:1'1'ς εUj:·ά:Ρ Ι'σΎες !Και πάντα ζωrνι

ι

'τ αν-ες l αναμ\ι1 ήσεις των νιει;:xνι'Κ~ν χρ6νων, που - μας ' φ Ξ ρν συν τη γλUl<ει α "ν οσταλγία, τον ,ακαη:χγ ί'ι<: ητο 'ίμερο του ν6στου, το (-σχυ ρο αύτο ι<ίνητρο

,

'

"

aTrrv απλόχε.9η γεναΙΡSC4Jι ί α των απόδημων για αΥαθοεΡΥίες, για Κ,οινωφελη εργα ικαι για την τελιικ.η ,επάνοδό τ,ους στη γεIiIέτειι:;α .

, . .' Απστελουν ,ακόμα 0'1' . τρυιφ·ερ·ες ' t<αΙζC:.Υ:ρlες αύ'ίες ' ,ό:ναμ \ ιή:σει' ς Κ.Ι .ε να παράγοντα σσ6αρό; 'Π.ου ζωογbvει ·την ά:Υαπη προς την :: <Ελλάδα

και τη διατήρηση του έθνισμου των τέκνων τωl) απόδημων"

δσισι yεννιoOv~

ία ι και μεγαλώνουν στην ' §εν ι τεια. Γιατί ι<αί · άλλο ι ω.ς, ή ζω,η Ιδω στην

'9

(Ελλάδα και Ιδίως 0T11V ύπαιΘρο, σπου rδιατηρειται ,ή παράδοση και συ­ νεχίζεται ' ή φυσική,ή γαλήνια, ή εΙδιiλλιακlι ζωη, πqρα~αλλ.όμεvη με τη

ζωη τη·ς Ά,μεριικης, ΦΙέριειπει.ν, εΊναι για μας Παρ~δεισoς και για ι<είνους

Κ ο., λαση.

Κ" αl

011

~'\' νσσΤu.t\; γι:κες

'δ' τεριπνες ιηιyησiεlς

"Υ τω'

, γε:ννη.τορων-

θα ·εχουν ασφαλως ευεp,γετ'l'Kότατη επίδραση στην ψυχή, στ'ις ευγενl­ ;κε'ς περιέργειες [(αι στις διαΘέσεις Υενlκα τω,v -επ ι γόν'ων αιτέναvτι στον πρo;νOμlOιJXIO τόrττo ηις καταγωγης τους.

ΓΙιQΡTH ΤΗΣ ΠιΑIΝIΑΓIΑΣ . . Μέσα ' σε σλε, ς τις Ύι,ορτες ίου χρόνου, ξεχωρl'στη Θ~ση, δίχως αμ­

φιοολία ; κάτ'έχει ή γΙΟΡίη Τ11ζ Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο. Ση1" πάνσεμ'νη, γλυ'Κε"ι ,α μάνα τοΩ Ναζωραίου δρίσt(συ'V' ίην παρηγΟ'ριά τους,

δλοι οι πονεμέ:vC)ι. Ή πανθεϊστικη απσ cXτταoισμo διάθειση ίων (Ελ_

λήνων τ,η ,ν ,έ'χηι πολύνορφα Θεοποιή, Ο'ει. 'Ο -1- 'ι ορ6άνιοο ΤιμιοιΗέσς' 'μας παρουσιάζει ση) « ,ΜΘγάλη 'ΕλληiV' ιlκη 'I Εγκι;ι(λαπαίδιεlα» KαVΤα 600 6voμασίες που της εδννι:<:ε Jή Ρωlμ, ι οσύνη ικαπα τόrττJoυς. Και ό Ι<αθηγηηl"ς. στο IΠαν'εΠΙσ'τήμlο

" λαΟΥραφ, ικες T1lις

Άθηνωιν

, ,επωνυμ.ιες

Ν.

,

"

τις

παραιθ'έ-rεl lε:κει άλλες

Τ ης. ' Κ'" αι lUπαρχουνε ~<ι '''λλ'' α <Ες 'Του Π' 'ς>νΤΌυ

'Αvατολης ακατ,άγραφτιες.

πρoσωrτrΙKOίη ιτα,

Τω,μαδάκ,ι:,ς

χαρ:ες

IΠαρμlέ",ες Όλες .' άτro, την πολυσύνθετη;

'

,

[(α:"'δ τις , Ι I ιοτηπες

αm" 'Τ!ηΙΥ' ή,μέρα της γιορτιιςι\ α'ίΤ'

7() και...

Της:

ίη\ιi προέλευση, απ"

'Α' πο

'θ' ία α.vμαΤ. α

r τον ,εΙ:κ'ο.νΟΥΡαφικΟ

τύπο, ' απο τους :κτήιτορες των εr<!κλησιωv, απο ίΟ σχη:μα των ναών και απο ποlκίλουl ς6Jλλους ~6yιQl7ς. 'Έτσι, τroλλες ΦΟΡιες το χρόνο γιαρίά.....

ζετα ι ή 'μν~lμη: Της, , άνάλογα Σ<αι μ,ε τις ίοπι.κες παΡαδόσεις και τις ~ νομιασίες Τl"!ς. Μα έίrπαlμε πως lξεχωρί" ειή γιορτη, τοΌ' Δεκαπενταύ;­

γουστου, ή αφι, έίρ~:ψilνη στιΊν IΚοίμησή Της, πoιJ .είναι κα( .πα~'Eλλήνια: ΟΙ ΓΙΟΡΤιΕ1Σ I!<ΑΙ ~ ΚΛι 'ΜΑιΚΩΣΗ ΤΟΥΣ

Σ;κέφταμαι κά.ποτιε. την καθι,έρωσ'}) ίων έΟΡίων ΥενΙιΚ,ό: και θαυ­ μάζω τη σοφιη, ικλιμάκωσή τους στο ,ήμερολό'γιόι μας.

λογούμενο,

πως ίρεις

γΙΌ.ριτες δασ~KΙς,

κυρίως

εϊχσμ,ε

μεγάλες

ΕΊναι

πανελλήνι'ες

που συναγείρουν Όλον τον <iEλληνΙ'CJ1μ6.

Π'ανθομο-·

χρονιάρες

Και απ-οτε­

λουν ίρείς ~χαρqκτηρισηκ':)'.Jς σιαΘμούς, που μοιράζουν το ετος σε- τρεις ίσες περίπου μεταξύ' τους, χριον,ικες 1Τ'εριό50vς. ΞεκουΡάζετα.ι είσι 1} διάΘεση και ή ψηχη, στον άδ ιρκοπο αγώΥα τηs ". ζωης. Κα.ι σα σε .μιαν

αδιάκοπη ανετη και δι,ασ1κέ!δάσΤικη σκv!άλ.dδΡ.όμία, πρΟ:χω.ρiοuμε.·· απο. ΤΙ1 μια . στην αλλη με όρεξη, με ζέση, ' με κέφι, με κάποια είιχάριστη

τrρ~~δOKία--.εΠCλ'θλo, πού δί·νε .ι περιεχόμενο στη ζωη . και του πιο ΤCXΠ1ει­ νου καί άπΧοϊκοΟ ξωμάχου.

10

.1

Γιορτά;ζομε τα Χριστούγενν α και Τ1l'ν .

με τις διαδοχικες γισρτες ίσυ Γενάρη 0\

Πρωτοχρονιά. .

έJ310υσιασμοί.

Ξειθυμαίνου""

Και Π1αίΡΙΥο-με

αμέσως φόρα με τα καρναβάλια για τ.ο Πάσχα, . γεμά'fΟΙ ελπίδες μεθυ­ στικες για aπoλαύσεις' ψυχι:κες /(αί ... γαστριμαργικές. Κ ι επειτα Tfάλι,

μ,ε νέες !δυνά'μεις, με τη.ν άλυσίδα

TCJV

ιμετη:ν εl§όρμηιση , μες στο καλ,ο!καίρι

&λλων έορrrωιv, δός 'fou' και κάνο­ γι,α. τον ΤΡ'ίτο στα.θ'μ.ό,

πΡ·Ος

τη

γιορτη τη,ς Μεγαλόχαρης, για V'α~υvεχιστεt και πάλη γεμά'τη ένδιαψέ-

Στο ξωκλήσι του Άγίου κοσμα. ρον ή ζωή,

με τις ,άπαντοχες 'fWv αγαθων που

νηση του Χριοτσϋ: ,και ιό,

., Α·ί

μας προορίζει ή

Γέν­

Βασίλη·ς.

ιΠάει π{)λύ, θα πεις, ΤΟ τετρά.μηνΌ που χωρίζει τους τρ,ει.ς αίιτ{)Uς μεγάλους σταΘμιΟιΥς.

Μα ε'{παμε πως ,εχομ,ε [<σι πληθος, άλλες ενδιά­

μεσες γ ι oρrτες ιθ'ρησκευτ ι[<ές, χώρια ικαι 0'1 έθνικες, που σαν πολύτιμα τrετριαδια' πλουμίζουν το μωσαϊκο του Xρ,όvόυ σε ιμιια καλλιτεχνΙιΚη σύν,.. ~εόη θεσ11: 'σια και μας 6μορφ.αίνουν η) ζωή μας. "Ας προστέσομε έδω­ και την ξεXωρισ'T~~..kθν.~!Κ'η ση,μασ ία που εΤχαν [<αι εχουν όρισμένες θρη­

σκευτ ικες μας y'ιδρ~ές,- . τφcπαντος γ ι α τον 'αλύτρωτ{) έλληνισμο ~. '

ts αφου,ς

Χ αλεπους ,

μιε τηνν τόνωση τω,ν έλπ (ιδ,ων για καλύτερες .μέρες

ικαί γι· α ΛιευT~ρ!ά. Με πόση, αλήθεια, σοφίςχ εχουνε ρυι9μιστει Όλα τοΙΙτα TαKαθ~

11

'Κα'στα

των

ΈλληΥΙοχρι ,στιανικων

καιτις χαίρaνταιOl'ή

φυσική

έορτιω,Ιι. , Ευτυχ ισlμlένΟΙ

δσοι

του πηγή ! . στην ιΕπαρχία!

μ1fΟΡΟUν

στο χωριό !

,στ;ο ύττα ι.θρο, ,μαKΡuα , απ' τη μηχαv.Ο1fοιημένη πεζη. ζιω-η. τηις ξενιτειας,

...

' της

;Π' .ρωτει:ιουσας

'

!κ:αι'Λ των

'λ.ω ν Kεvτρων μεγα

.•....

nΑΡΑΘ\ΕΡIΣΜΑ ΣΤΗΝ ΗΠΕ Ι ΡΟ

'ίΞΧχαμε λοιπο\ι η~ί ν καΛη

τύχη

κι·

εμεΊς

οι

' τrρωτευοuσιάvc>ι . να βρεθουμε . τ Ι.ζ περ ι σσόΤΕΡΞ:ς

'στην "Ηπειρο.

8 ΟΡΕ;ινές

της

Σ τη,ν "Ηπειρο τ11 ΈλληΥικότατες

.

NHπεεtρo 711 θρυλικη

μέρες τσυλύγούστου

μαιρτυρικήι την όρψα;νεμένη άπο τις

~Eπισρxίεςι . χάρη

τη'Υ ποταπη ασvvέ1fεια TC~)lV Τ ρα\.1~ τη'ς Γί;:ς. .

'κή' σ,την

ό:μαρτωλοι νεόκοπο ι

στην

ασυνειδησία και

Σ την 'Ήπεφ::> JTtllv ήρω·,'·

μέ την έ\.ιδσξηl Ιστορί·α τ r: ς ι ιμιε την άδιά-

σrτΟJστη ιδι,άρκε ι α τιις <Ελληlνικ,ότητας τοΟ ΛασΟ της στο πέρασμα τ·ων αί,ώ\ιω'Υ.

Στη·ΥΙ

'Ήπειρο

με

τι.ς

πι ο

Υνή,σ ι ες

έθν ι ικ,ες

μας

παραδόσε ι ς .

. Στη;ν 'ΊΗπεφο με την γoνtμ, 6τατη ~ αι ειJεργ'εΤΙΙKότατη, πvευματι« η άκrr ι­

,νοοολία τη,ς μες tcr:rO: σκοτάδ· ια τη.ς μ ακ ρ.όιχρ.ονης σκλαοιας του Γένους . Στην 'Ήπειρο με τον π;λοΟτο της το λαογραΦΙί:<6, με το εντοv<ο ~ρωμα:~ ~ιE

την , rδιcψσρφιία και

την

jlδ ιοτvπία τω'Υ' lφανερωμάτωv και

τιων

δπ­

μιουργιιω'ν τ?,υ ΛασΟ της σε δλιες τις Ίεκφράσει ς της ζωη'ς .

Το μακρυνο ικαι ,αμ < ετα ικ,σπιαστικο ταιξίδι, μας .ατroζημ'ίωσε ' 'ΙΤIOιλ,­ λαπ:λάσια και

μ,ε

μό\ι~o το. άνl'lστάιθμισμα ·Οη ,6ρεΘιήκα μlΕ στη

Λοuιστηι . στη μαγε,υτιικ,η τη

δροσό-­

Bή·σσΑVΗ , την ·Eι1fOXtl , αι<,ρ ι,ο.ω·ςΟπου ή. πρω­

τεύΟΙΧJι α και δλη ή Έλλάδσ. μια βδομάδα συΥΙέχειlα τσουρσυφλ ιιζότανε , Λ " ' " ι του... λ 'Ιυα.

12. Χ ' " ιΚα ι ή :και, ayκσμαχσυ:JΈ μες στο Φ λ ογεροκαμιν ωρια π ι α

1Τλούσια lανταμοlι6η. με τη ισπάv.ια εύΦ'ΡOσύ, VΗI 'Που . διαμονή, a1f'

το πανηγύρι ικαι

άπ ' τις

BCf.<l

χά:Ριες τη, ς

μ,άσαμε ατr:' τη

XιλιoτραγoιJδισ'μέ~

νης Βήισσανllς. ΠΑΡΑΔΟΣΕ Ι Σ

ry pn

ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΑ ΤΟΝ ΑΙΤΩΛΟ

;; ,, {lρiπει να όμολογήσω '1lARΙ;X;, πως οταν !κίινη:σα για· lέ:διω, το εΤχα :<;ΤΚΟΠΟ , να , •σν\.JΙάξ:ω , στο.ιχ:έΊα, ' κ:αί να γράψω έι:<τενέστε.ρα γ ι ·α τη, - Βή,σσαΥη' ,_ ,

• • .

Ι.".

',.', ΠαΡ'q:πή~ηκα άπ' αυτό μου 10 σκοπο ι οταν Ε"υτύχησα 'να γνωρίσω --ι:ον

. .έ:~.λ~τO , φ.ί~o και qνΥάδελφο Σ~oρo Σ τσύπη και να πληρσιφιορηιθω πως εΧ' ΕΙ σχεηκη Έέργασί·ά σ06αρήι ίστcρικη και . λαογραφικήι ετσιμη για τύ-

1T<;ι:?ιJ,α. '.Aπo;~λαxτηκlα, θα πεΊςι άπα ε~α κόπο ' αρκετα δύσκολο. Και τώρα

:~ριoμί,ζo.μ~~ , να 1Ταρσιυσιάσω ό,τ ι εΊίδα στα . πεΤCXΊXτα και Ο,ΤΙ α:ριτrαξε τ,' ,.αύ:rί μου στο λίγιο διάστηιμα Πισυ εμε ι vα στη σιJμrπα.ΘηηKη Πατρίδα ",) .

"Ι

ι

•

'.

'T~ν γονικ'ω,ν 'της γυναίκας μου. Και χαίρομαι που μου δίνεται ή εύxά~ ριιστη. εύκαιρία να ευ'Χηθω ικαι ICxπo τcύτη τη θ~ση. 'vCx εύσδωθοΙΙν ο ί ,'.

12

πρcσΠ'άιΒ:ειες για τ11ν δσο γίνετα ι πι ο σίιvτoμ '.1 .εκδο:::η της ύπόψη α­ ξι ,6ιλcγης ~<αι ·έ-π ί μο-χθης επ ι σίη,μOV ί κης έργΙΧ:Jίας.

~ ~lσ'Τόσο, ή

μεγάλη

πιολητικη, μαρφη κιχί του Αίτωλου,

μου εκτίμηση στην προσωπικότητα, στην έ-­

ση1'" πολύτιμη έθνlκη προσφορα το'ο Κοσ,μδ:

με παρόρμησι. να συνάξω , όριlσμένα περιστατικα σχε..:.

τικα με ϊ11 ζωη και τα ε,ργο τ·ου, π· ου άπα παράδοση τα θυμorNται o~: γερόντΊσσες.

ΜοΟ, διηri1θη-κε ή Εύαιθία

Κοκάλη,

Βησσ:αvιώ:iισσα

701

ετων, τά άκόλουΗα:

Ι. Ό

., Αγιιος

Κοσμας έφτασε στη Dήσσανη Μεγάλη Σαρακοστ'ή .

.

Bησσαv: ωιτιO'Π'oιυλες .με ' T.ι~ γραφικές Τ'οι;.ς φορεσιές. Πfιγέ ,.ηv- Παριάσκευη στην t!κΙKλησία ιστιους XαιpεrrισμOιJς.

έλειπε στ' άμπέλι<Χ.. ΝΕκαμε ' δ~δαxη νά πα~ ·δλΟι o~ .έι..:κλησία στους Χαιιρετισμ:)υς Ί<αί Παρασκευη

"!'άπόιγεμα. Ν Ετσι,'

να

·0

x('vp'

κόσμ.σς­

ι cn:ϊo} ~.

μην πάνε στ~ &μ'Πέλια ,..,φ.

εμ~ι.νε ή σιινήθεια να μηι ~XdκM:

στ' άμπέλια δλες τις ΠαραOΚEιJές, όλο τΟ χρόνο. . . , , 2. την κεντρικη έ-κκλησία πις Βήσσανης; Π!Ου εΤ~ στ~ δVeμa )

'η;ς «Koιμή01εως: ' τ~ς' ΘEoτόKOU~; ' ~oυς' εί'Π'ε κ'άι την t<άμixvε Θ't. ' :~ μα τού ' ."Αγίou ' ΝΙΚΘλάοι:ι»,' Υ:ια να· 1Tpoσταrεu.ε.~' τους : €tyl'Τcμέ~ , ..:

"'

"FOU

.

..

-'

χωρ lου.

•

,.."

~

·Ι

i

•

'

le.; ! . .

3. «Θα ζώσετε το χωριό Ο'ας γύρω, - γύρω με εκκλησίες «άί ξω~­ '1<λήσια»

εΊπε C:ΤΤCύς Βησσανιω,τες .

Ύπάρχουν τώρα 25 εκκλησιες καΙ

ζω~ήσια γύρω στη Βήσσανη.

4. 'Έμπηξε ενα ραβδί στηγη (μες στο νΘκροταφεΙ:Υ Ίτ,0Ι; είτάνε <Υτον περίβολο Τι1ς σημερινης κ~.'vτρικjΙς εκκλησίας του "Αγίου Nι~ .κ::ιλάου)

καί

εΤΠΖ:

« " Άν φυτρc.;:σει καρποφόρο δέντροι τότε το χω­

·ριό σας ,θα Προ:'<6ψέ:ι» . Πρ6:Υματ ι το ραβδί φύτρωσε κι' εγινε ' μια καρυα, (καρυδιά).

5.

'

Στο χωριο ιΚαξος

(ηδη

<Άγιος

Κοσμάς)

.

δεν ΤΟ\l καλοδεχτή­

.κανε. KαΙ ". τo~ς καταράστηκε ι τια . 39 σπίτια., TIOU χωριοσ .να .μη 'Υί'νουν ,ποτε 40. ΤΟ;.' ΧωριΟ ' εως : ~ήμ'έρα' δεντrέρασε τα 39 σπίτια . ..

6. ΕΤΠ!ε να" κάVΟVν 'τέσσαρα δαμά.~ια «σταuρcmήχη», δ'ηλαδη να: ' -τα θ6:ψουνε σταUΡCι,nά! · για να μη έρθει άρρώό:~εια στο . χωριό . . Και · οί

χωριανοι

.

το εφαρμόσανε.

7 Μία Τσάμι'σσά εΊπε στην Ευανθία Κοκάλη πως ότOίV , ό ." Αγιος Kιaσμας πηΥε στΌ Τεπελένι επισ~έφθηιΚ'ε 'Το σΧόλείΌ, ό~oυ .6 'Αλη ·.

_Πασ.ας ηταvε μ ικρος μαθητής. ' Αμέσω, ς ό · ' Αληι ς τril;ρε Ά κ&ί1ιΌ:; μα. και ' τό ";'ηΥε σϊΟV Aytq να κά~t:iσει. τον εχάϊδεψε τότε 6 ~Aγιoς και ' τοΟ V

. ε~πε:, «'Εσ'ύ ι π~ι.δί μου ι . θά γίνε,ις νεγάλος άνθρωπος και βασιλιας τοΟ τόπου και θό: πας και στtlν Πόλη».

, 8 . . π,ηΥε .κάποτε ό ' ., Αγι'Ος Κοσμ&ς σε ToύΡ.~.Ι·KO χω.ριO ·~ κ·αΙ όπως-ο

..είτανε συναΥμέν'Qoι ,οί , δη,μoyέpoιντες, .~~θαvε πως ε~εται , εvας ληστης να τον Ο'κοτώσει και του, έίπαν' 'να κρυφτεί'. · ·

<.o .~ ~Yι: ός, . :rόυς εΤπε': {

. «Μη φοοαστε ι· δεν εtναί " έδω ό θΆVατό'ς -μoυ~ ας . ερθει ...~ ινα::~.,." -r:" Q:~"I'V δω~.,~ Mό;~. ..~' ~ "

.. ",

.

'"

λις μπηι<Ε μέ'σ~ ό ληστηiς' τoιJ λέΥειό . "·Αγ ι ος :~. <σR~στεt:·::·iiπέη..;, μc,>u,'"

, . " . . . . .... : .. ":. . : , - καθη,στε. Αύτη τη στιγμ,η ή Υιιν'αί[(α . ·· σου 8KΑVε " ενα · ΆΊii1tε'(όiτουλο, να ,·,··κ·,

-σοΟ ζήση». ' Τότε ό ληστη·ς δεΥ ' ~Toν ' ΤΓεί,ραξε ι " μ6~0 . εσ_τειλε :"δυο παληlκάρια του l\Ια τrav ,να μάθουν.

Στο δρόμ.ο συνάντησα\.! άλλα 'Π"OJλη'κά­

ρια, που έρχόντανε να τrάipoU'V τα σχαρήκια, ι<αι γυρίζΟIJlΥ όλοι

μαζυ

~Kαι φέρνοlΝ τη,,, . είδηση, ·στο . ληΟ1ή. Γ υ'ρί,ζει .τότε ό ληι στης .~ι λέγει

<:ττi] . σύναξ.η: .«Τώρα θ' ά;Ρθεί'τε αύριο, ξτσι όπως εicracTrE I ' στο λι~

. ~άδι . , μου να κάνομε <~ζιαφέτ.ι»

-

γλέντι. Και 1T~,γα~ . δλσι' K~Ι γλέ~~ ."

ι

•

•

.. τησαv. . Στο

λΙι6άδι έκει lηρθε μIΟ: , γελάδα,και το ' Χάλαε. ' "ό . M~έης · εT1T~ .να . στ<στώσouν. . <<Μην ~ -..τη ;Koτ~: ~εις, .. . . . .τη, γεJλάδα. Τ 00 λέει 6 . Αγιός".: . . .. ..

V

~

' :

'

,

1:

"

"

,

')'J,a TI ' ε,Μ(ΧΙ .. γκρ;σ:-τ:ρωμενη και εχει

,

μOυσKσJΡΙ

. , ',

'

-..~~.

~

~

, ('ασ-π.ροιJ~o / :π~~τ.rεJΡO

θηλ'

..

:

-ΚΡΚ1<'!.V,e,) ;· ;~αΙ αν τTt ., σKστ:-ώσεις, q 'E; δ~Kα μl~ρeς θα · σκοτωθεΊς ,και , σύ:.. ,< Μα ο

, Μπεης

,,, εν . τον ακουσε

δ'

και" τη , σΚΟ"ζωσε

'λ.L.r::. τη γε uva.

Σ

' σ:v

ι"'δ ει ε

"(Γως ,η γελά: δα εΤχε στην κ.οιλά της ΊJ.οvσ[<άρι θι.ιλυκΟ π,ερrrrερό, από­ ρησt ό Μπέης ' t<at . εΤπε:

«Λότος δεν εΊναι ανβρωπος, εΊναι άγιος».

και δεν τον πε.ίραξε. Μα σε δέκα τον σκότ,ωσε τον ' Μπέη.

μέρες ό Ι\" , οlκοκύ'ρης της γελάδας

.' .

9. ΙΗ Κατ.ερίViα Μαιυ:ρικίου, 76 ετωιv, Β ησσαvιώτι σσα, μου διη­ γήΘηκε: ·0 Άλη;ς, μικ'ρο παιδί, μάΘαινε ιέλλη:vικα γ'Ράμ,μ.ατα στο , σxoλε~o της Bήσσαv.ης «αΙ καθιόιτανε στο σπίτι του ΤζσΟάρα. <Έvας -άλλος

Βησσανιώ,της,

Ο

Βασιάδης, πηγε στου Τζοοάρα ('<ΧΙ ' κουοέν­

τιαζε μαζίι · του. Κι 'ο Άλη,ς, μαθητούδι, με τη , μά , ια του τη Χάμκω,

.'

,

". i

Ι

' ,: '

~.

καθόταν 'κι ,αφουγΚιΡαζόΤανε. · 'EΤΊtέ ' δ " " 'Βασιαδης Οίον Τζοοάρα: «Τί Tqv εχέις αυrOY'" στο ' σπίΤί σόυ 'Σ<άι μ:αθd:tν~ι" Υ, Ράμματα; τωιχχ εΤναι μικρο κουτά:ο'" 'οταν ,μεγαλωσ,ει θα ·μας φάει». :

"Οταν γένηΙ<t μέγας 'και τ, ~&ς Ο 'Αλη Πασ&ς ε,&τεΊλε ά-τr' τα

Γιάν~:ενα ι νιδ: πάρει -μ~ criρφb ~&~ Τζ;;Οά·Ρα. <ό Τζ{)6άρ(χς ' ~(jρύΦτηιΚε,

. ~α ' ~;~ι~~ . &:ν<ry~άσJ.η·κε,

.ε~~ι~~ . ,!,~ν . γίιρ~υ'~ν, K~Ι ' πηγΈ :μ~αχός /Ί~~ ':

στo~ ;Αλη.: Πασ.&. X~.;·pέτη~ε, π.ρoσ~ίινησε ~~ι ΤΟΟ . εΤ-ι:rE: «Τί με , θέ~ λεις, Π,άσ&Ό μQ~ .; .... 'Εγω · '~Ey .. ε~ω 6;0 ' ~~u,..' ''Ι{Ξχω· π~~vτ~ 1t1ρόοαrαι' τι να σ~Cι δώ.~ω·;» •Ο )Λλ.ης τoϋδω~ε ' το .χέρ ι καιαφοο τον ' έφ ίλεψέ ., ι

15

Ίον αφισε ελεύθερο.

Μα Ίον

Βασιάδη εστειλε στρατο

και τον σκό­

τωσε και τον θάψανε δίπλ.q στο ξc.',ί1<κλήσι · της Πςχναγί<χς.

10.

"Ακουσια καιΟ:πο ηιν πεθερά μου,

σαν ι ώτι σσα, έτων

κόκκινα συρίτια και

Ό

"Αγι'ος

να 6άλουν

Κοσμας εΤπε να 6γάλουν τα:

μαυρα για το πένθος της οικλα6,ας ..

Βησσανιώησσες '6άνouι vι μαΟρα συρίτια στα σεγl<OιJ-·

Vta τους. Τ' άκουσε ~'

σης Ο:πο

Μαυ'Ρ'ιl<ίου, Βησ-·

71, πως παλια οί Βησσανιώτισσες στα' σεγκούν,α

} ους εΤχαν κόκκ ι να συρίτια.

~ ι απο τότε οί

' Ανθούλα

T11V

πεθερά τηος, ΠΌυ κι εκείνη τ'&ωυσε επί­

πεθερά της.

Tr).v

Δεν ,μ,παίνομε σε λεπτομέρειες και σε σχόλια σχετ.κα με Τ11ν άκρί-

,. ~εια των παραδοσι'ακων

αιJτωιv

,στοιχε ίωιν.

τα

δίνομε

άπλω, ς

στt'1ιν

ε,ρεννα, κοντα σ' έκεινα που δημσ:σιέψαμε στο «ΘαΟμα τη' ς ας» ~

'Απ'

Τ11

σκοπια της

111 ης

Μεραρχίας»,

'Αθήνα

, Αλ6ανί':" 1945, σελ .,

85 - ~O . , .?-γ!ΝΤΟΜΗ ΙΗ πιο

το,

ΕΠιI ΣKOπtiΣH

Βήσσανη,

π,αλιους

ΑΚΜΙ-:ΙΣ

κεφαλοχώ ρ l

οίκι'σμούς

της,

τη.ς

σαν

οι

,

κατο ι κοι

της.

» Jo.

ΛΥονη

ημέρες

'Πωγωνί,ου,

άκμης,

άπ'

γεμάτες

τους πλου­

με συνακόλουθο άξιόλογο πολιτισμό.

Πό.νώ απο τριακόσιες CιίΙ<Oγένει~ς, ~,

ΠΑΡΑΚΜΗΣ

Έπαρχίας

γνώρισε

είπυχία, ανοδο πνευματική,

ΚΑΙ

KOVΤα δυο χιλιάδες ψυχές, εφτα"

σχετικα

J.. ' 11 περφχη, ·

δ'"

,

εν εφτ~ να

c.

ικανο-

πcιήσε ι άνετα τις ά,άγκε.ς του πληθΟΟμου και τις εύγΕVΙKες .φιλοδο­ ξίες των νέων.

Ξ~νιτε.ιJoνται λοιπο:ν τα παιδιά της.

Στην Πόλη. , aτή,

MΙKρCx 'Ασία, στη,Υ Κύπρο, σε δλη την προπολεμικη ΌθωμαvΙKη

A/J-

τo~pατo.ρία, στη" ι ελεύθερη 'Ελλάδα, στη Ρουμανία, στην λίγUΠ'TO, 9'τήν ΆμερΊ.κή, σε δλ,α τ~ πiιρατα της γης. ' Με το μόχθο τους, με

ηΊ φιλεργία τους! με τrι δίψα για ' μάθηση 1<cl πρόοδο, με την έπιμέ­ ~,~ιά τους, με την τ.ioμιqτητα και τήν οίκοκυρεμένη ζωn τους προόδε­

ψαν. Στέλνow τακτικα CIΚΟiJομικα δοηθήματα στους δικούς τους. Ά­ νQ'καινίζouν στιο χωριο ·πΧ οπίτια τους. Συ.ιασπίζονται στίiν ξΕVιτεια

σ.~' :Σωματεία για να &λληλoϋπoστηρίζ~νται κ~ί να μπoρoόv δμαδικα ~~ 60ηθοΟν ~o x~ρlo με ' &~ς ~ σχολειαι στις έκ.κλ.ησίες, · στ~ς (χΊΤόρους, χΟθως και με άλλα κοινωφελ.ι1 εργα.

' ; Γενναί~ "!Τ&'για και εK~ακτα βοηθή. μσπα ερx OVΤαι O"Titv ΙΚΟΊνότητσ: ~Π,P την ' Aδελφ~ητ~. Bη<;τσα~ι~ψY -ι:ης Πόλης . «Ή '~τη:., πoV 1§P.ύθn~ε έκεί' το 1871. Σε μια ,ΧΟΡ9εσ.περίδα, λ~ι, ΣWΆξ~ sY.l χιι­ :λΙι9:δ~ς ~ί~ς., Και gτξ:ίλαν~ ~αι A>~ιάξ~ Tq σχολεία. .,~η, ~. .~γoς Ξεν~xείoυ, στΟ ΓιoVργεδο ']ης Povμαvίας άπΟ rt'Ov BησO'ανι~. \0'" "

16

::;

-τη Δημήτ.ριο Κ ιτση, άφινε σηΊν Κοινότητα ετήσιο εισόδημα '

100.00'0'

λέ,:i. Και απα τις άλλες παροικίες, ε'ίτε όμαδιικα ε'ίτε απα μεμονωμέ­ ν ους ξενιτεμένους

'.. '>'Έτσι

το

Βησσαν : ωιε:.ς, φτάνανε ανάλογα βοηθήματα.

Σχολαρχει.ο

της

Βησσάνης

τr.ρoάγεται

σε

Ήμιγυμνά­

σιο με δύο Κ-αθηγητες Φ ι λολόγους. Λειτου:ΡΥ,ει τιαύτόΧΡΟ'νια και Παρ-: 6εναγωγείΌ '.Jη,

. δωρεα,,,.

Λcγη

και τα

βιβλιοθήκη

6λία και

σικοκυρικτl βιβλJα,

με

Σχcλi:

οννρεαν

με

αλα.

<Υφαντήριο . Παράλληλα

αρκετεςχιλιάδες τόμους

χειρόγραφα,

καθως ιέπίσης και

και

Δωρεαν . ή

ψοίτη­

καταρτίζεταί

αξιό­

ίκανα σπάνια

01-

αναγνωστήριο. /Και ό κλη-

,.

1,," .

•

~ Η ν,ύφη σέρνε ι το χο ρό .

ρος στο ίJψoς I IOU, ηρόοδο

μέ ίέσσαρις παππάδες κι'

ενα διάκο.

<Αλματι'Κη

σημε-ιώνεται σΤ11ν πνειιματικη & \; 060 των Κατοίκων. Αυξάνει

και ό πλ~9υσμOς. Κατα μ ι α σχείικη παραστατικη εικόνα ΥέΡ:Jυ πλη

ΡCJφοριοδ6τη <&φτα6-ε ΟΙΚΟΥένεlα

πατριαρχικη με 60 &τομα; , απου ·

περνουσες απέξω απ-ο · τα σπίτια την ωρα του φιcxγητoo, κι ακουες τ α κουτάλια, να βραντανε σαν πολυβόλο» ...

' Απο άλλη

γενικότερη άποψη πάλι,

ό

μεγάλος ευεργέ.της ,,~ιςΌ

8ήσσα Υης · Νικόλαος Βράγκαλης εξαγοράζει ίΟ χωριο που ε'ίπανε ίμ_·~

λ ι ακοχC;)ρι απα το Τουρκικο Δημόσιο καΙ ·γλυτώνουν οί κα:τσικο.ι ι,ρυς.', / ψόρους. (κληρσδόιημα 190.1 -

εκτέλεση 1922).

.

'.' ,.

17

Πλούσιος ακολουθ'ει .ό ~xπoλoγισμός: ~ .

'C"αν ι ωτων

t<ύρος

"'Α·ν θ ιση

αναδεικνύο\.ιται :

Γεωπόνοι, . ΎφηΥητες ,μνασίου,

Άνέβασμα Υενικο των 8ησ-

'''''.)Ε' πνευμα:ηκη, οικονομικη, κοιωΊί'Ικη. πιστημονες

Γι,Ο., ροί,

Δικηγόροι,

Πανεπιστημίου,

' Αξιωματικοί,

Δημόσιοι

Χημικοί,

Πρεσβευτής,

<Υπάλληλοι.

I Και

λο! ώς εμποροι, ., ., ώς 6ιoμ11xαν:~.)(, ώς 6ι,ότέχνες,

με·

ΦαρμαΚΟΠQlιοί ,

ΚαθηΥητες

Γυ­

διαπρέπουν πολ_ '

ώς έπαΥΥελματίες,

,

,ω; σοβαροι και πολύτιμοι παράγσ, τες στr1ν Κοινωνία και σΤ11ν ήμε­

·6απη και σΤ11ν αλλοδαπή" Μα :μοι,

Ερχονται

οί

«xρό~ια δίσεχτα και

έσωτερικες

ανασταΤ'ώσεις,

μηνες οργισμένοι »;

ή

αδιαφιαρία

της

Οί πόλε­

Πολιτείας

για

'τrιν υπαιθ'ρο, ή -συνακόλουθη απ' δλα αυ'Tι~ (όση ψ>υγης προς ,[α κέν­ '''''ρα, ή αστυφιλία. Ι<αι ή . t3ήσσανη πέφτει μοιραίως σε" περ f. οδο πα-, ιραll<μ ης .

1-1

ΣΥ ΓΧΡΟΝΗ

ΣΙ1μερά

ή

ΒΗΣ ΣΑΝr,

Βήσσα.η

Exr-I

περίπου

170

οικογένειες

καΊ πάνω

&πο

1.000 ψ υχές. ' ΤΟ χωριο που και που εχει 6ψη τόπου σεισμόπληκτου . , ΙΠζλ)μενα , . E"r.(λ ' λ ' <, Σπίτια χαλασμένα i< Ι .ερε ιοαμε α ω'lΓ ια χα ασμεν α, οπου φύτρ ωσαν <Όσα

αγκάθ .ι·α : Και τι άλώνια; 'Α,πα μαριμαρόπετρα σαν γραν ·ί τη .

διατηριουνται

θυμίζουν τ, α μαρμαρένια άλώ'lι'ια τ&.ν δημοτικω'ν :

~ας τραγουδιων . Άραιος

ό

πληθυσμός .

Δεν

εΊναι

πάρα πολλαι

που

μένουν

στο \

x~ρ ι o με 6 ρεξη . Το " μάτι των νέω'! ίδίως εΤναι εξω. "Ετσι όφίνονται ' υτηιν τύχη Τι:Jυς τα χωράφια,' τ' αμπ έλια, τα- · ΟπωΡΟΦόρα δέντρα που.:( . '. ,

εvδοκιμουσαν αλλOΊ.~. (~ ί ΙΚΟ σχολειο στηκε σ '

Βής;άάνη δ ι ατηρει σήμερα Ιξατάξιο δη'μο- !

..

με ενα δάσκαλQ και

ενα

μια δqσκάλα.

ίερέα, φ@ησμένlO εύτυχως

Ό

κληρος περιορί-

και σεμνο λευ"ί'τη,

αξιο της

αποσ:τολης του.

Ή

βιβλιοΘήκη

με τις τελευταΙΕ.ς

f::j ιολία

π/ολύτιμα σπάν ι α

στυχώς

και

που

νότητ,σς

κ.

Σ τέφ.

\"α

και

έσωτερικεςανωμαλί,ες

χειρόΥραφα

ξαναβρεθουν!

Παπα:8'αναισίου

Και

ό

παλιια ρέΚϊης

ρήμαξε . '

έξαφανίστη,καν Πρδεδρος της

δυ­ Κοι- ;

αγωνίζεΓαι να την περιμαζέψει, να

-; ην βάλει σε τάξη και να την ' ξαναπλουτίσει, με τη/ν συναντίληψη και "ι.ης

Άδελφότητσς

Βησσανιωτων

Άθη\. ων.

Για τη

μόρφωση

των

κορι­

'ι σιω ", τίπο!τ'Ε σχεδον δε γίνεται. Τρεις 'μεταβατικες Οικοκυρικες Κρα­ τικες

Σχολες, που προορίζC'\"ται να περνουν διαδοχικα απ' τα χωρια '

'Τι1ς .'Επαρχίας

αργαλειό,

18

Πωγωνίου για να διδάσκουΥε στα κορίτσια κέντημα,

ραπτί.κη

και

σιι:οκ;υριο γενικά, Οϊ'άθμευσαν · απο το

1950

στο Δελ6ΙI~IάKΙ, στο Βασιλικό και στη Λάοδανη και κόλλησαν εκ,ει, α­ Υν οόντας και αδ ιαφορόντας για τις α'> άγκες των άλλων χωριc~ν τιις ' Επαρχίας.

Δεν εχομε καμια διάΘΕση ουτε πρόθεση να μεμψιμΟιΡήσομε και Ι., α

11

κατηγορήσομε όποιαδήπστιΕ Κυ6έρνηση

6:ασϊ'ος ~ερχεται ό στοχασμός:

των

Κοινοτήτων

στον

KG:lOC

Κατάσταση.

<'Ρμως α-

Τί θαύματα εχει επιτελέσειό ,θεσμος

τη: ς

Τουρκοκρατίας.

Και

πόσο

αντί-

"

' ΤΡαΤΤ!.Ξ,ζι στ.ο I Μcι~ιασ'τ'ή,ρ'ι μ,ε τους μήi:ροΠ'σλtτές Σ π 'υ.ρ:ίδωνα [< αι Δημήτ.ρι,ο.

-, c μο

απισθοδρομικο

κατήφορο

πηραν

τα

Εκπα ι δευτικα

και

μορφω τι­

κ:ι. γενικως ζητήματα με τΟν Κ.ρατικ:Ο παρεμβατισμό, με μια παρά­ ξενη

νομιμόφρ-ο\ιη Τί Δε- )

ασυδοσία!

μ,πορει να γίνει είναι

.·~ία πρωτα,

δουλε ι α

για να σταματήσει ενός;

το

κακό;

<Όλοι πρέ.πει να συμβάλουν.

tH

με την έμποάγματη εκδήλωση της στοργης της

Πολι­

προς

ηΊν ϋπαιθρο και με μ ι α ~<ιρίιτατη αύτοδιοίκηόη . Οί 1'0'πικες αρχΕς ,ε- , ΠΕιτα.

-θ ~ υν

Κι

στη

απσ κοντα οί Βήσσαν η

ξενητεμένοι- εύποροι

φωτισμός,

Βησσα~· IC)Τες.

"Ας δo~

VEpo" -τα πρωτα, τα δασ lκα-και τα

19

λσιπα στοιχεια του σύγχρονου ΠΌλιτισμου ι και ό τόπος ιεχει ι θα βρει

,

,

θ'

και

"

" αποκτησlΞ;l

τα

μεσα

'"

ικαι

,

τον

τροπο

"

να

φτασει

και"ξ να εΠ1ε-

ράσει ΤΊιν παλιά του ακμή.

<Όμώς {ιρθαμε τό

φύγαμε

σιτο

μακρυά.

ΠΟΝηγύρι

της

Τί €I~ση

εχουν εδώ όλα τοιπα;

Παναγίας.

Αυτο

Έμε'ί'ς

μας εφερε ώς έδω.

" Ας

παρα:<ολσυθήσσμε.

το

ΠΑ Ι'-1ΗΓΥΡI

ΤΗΣ

ΠΑΝΑIΓIΑΣ

ΓlAPAMONH.

, Απσ τις αρχες 'Του δεΙJτε;ροv δεκαήμερου τ,ου Αυγ,οιυστου όλο κι ε,ρχονται

ΒησΟ1ανιω'τες ξι::ν:τεμένο ι ,

χωριό τους.

Βρίσκοντα ι

προσκυνητες

στ, α νοσταλγημ,ένο

άπα προτύτ:ερα κάμποσοι ι

1<1

που

άπα νω­

f:;ι ς : εχουν έρθει γι/α π:αραθέρ ισμα.

n κίνηση

την παραμονη πι,α μης και

ζωηρεύει.

ΤΟ λεωφορε'ί'ο της γραμ­

κουρσες απ'την 'Αθήνα Kαταφθάνoυv.

Άντιαμώνουν: οι

ξενι­

ηΞ. μένοι απ' τηίν Α'ίχυπτο, άπ' TΊ1V Άμερι'Κlή, άπ' την Ά!Θή,να, απο τα,

ϊΙ&Υνενα ι άπο παντοιΥ, δλο χ,αρα 'Και με ποικίλες συγκινήσειςι κάτω σ:ι 'οι Γό

ολόδροσο

αΙω.νόβιο Τιλάτανιο της

«λημέρι » τους

λαΥοΟτα,

καιι

οι

Δε ι λινο της ΠαlραμOVΗ, ς

κ,ά προανακρούσματα. ρολόγια.

ντέφιια,

εχουν στήσε.

Δυο

τΞλεια ήπειρώτικη

βιολιά,

δυο

ορχήστρα.

αρχίζουν τα λάλούμενα με τα είσαγωγ ι ­

<Υτιτ; 6λητικες οί

Νηστεία ακόμα.

Έκε'ί'

ΤΟΠΙΚΟΙ παιγν ι διάτορες:

κλσιρίναι ' δ,- ιο

δυο

πλατείας.

μελωδίες, ' ξεχύνανται, σαν μοι­

ΠένΘιμη, 6λέΠ'Ξ.ις, η γιορτή. 'Όχι όμως με

ιη βαριά της εννο ι α σαν Τ11ς μεγάλης Παρασκευης. "'Εν α «χαρσroοιον πένθος» μι,α χαρμολύπη εΊ' ,αι διάχυτη σηΊν άνάλαΦιΡη, στη

αΊ' μόσφαφα.

<Η

Τραν11

Μάνα

μανάδων δλης

της Xριι σ1ϊαl\:lω­

σύνηςκαι

με τη θανή

ανθρώπου.

Γιατί, «Νενίκηντα ι ,της φύσεως οι δρο ι και ζω-ην προιμνη­

στ.εύ,εται

θάνατος». Και

Της

των

μυρωμ€νη

«ή

ακόμα ίλαρύνει τις ψυχες του πονεμένου ίερα

και

εύκλεης

μνήμη

Της,

πάVΤας συ­

Ι'.η γάγετο 'Πίρος εύφροσ'ύνην τους π:στούς ... ».

'Απ' τα πρω'ί' εγινε ή λειτουργία ι κατα τrαράδoση, στο Μοναστή­

ρι της Ζωοδόχου Πηγης, ονσμαζόμενο και 'Άβελ η Άβελη, -

θα μας

δοθεί π ι ο κάτω ε.υκαιρία να

Και

6ραδάκι γίου

τώρα,

μετα TOV

μιλήσομε γι' αύτο εκτενέστερα.

έσπερ ι νο

στην

ΚΕ'ντρικη

εκκλησία 1"00

το

<Α_

Νικολάου, αρχίζουνε στην πλατεια τα προκαταΡΚΤικα 1"00 πα­

νηγυρισυ της

έπομένης.

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ

Οί

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

συμπαθητικοι

γνώριμοι

των τραγουδιων σκοποι ' ανάβουν κα­

ϋμους και φ,έρνουν αvαμνήcrεις «γλυκες πλην πικρες». ' Ι δίως στους νοJ

20

σταλγσυς ·ξει\''ι'Τε μ έvους,

πC'ύ,

ξαναγεννημέΝΟ Ι ,

1<οντα στους παιγv ι διάτορες «στια β ι ολιά»,

όλο και ζυγώνουν πιο

με τη~ ανικανοποίητη δί­

Ψα που τους καίε ι τα σωθ ι κά. Οί βιρτουόζο ι καλλιτέχνες, με TllV πρα:.. κτικη

τελειότητα στο

έπάΎγελ μ ά τους,

με τις

μελωδίες του τόπου

ΌΤΟ τrυΡO ,Kαι εϋφλεκτο αίμα τους, φιλοτιμουνται. (Ι:

δ ιαφανες

€ερμαίνOυν,

διαθέσεις

. '{"ους

νεύουν τια 6 ι βλία, 'fC,UV

κα ί

τονώνο υ ν

εκδηλώσεις

να συνοδέψ ο υν τις

των

τον παλμό.

τα λαγουτα,

αρμο-ν ία

όσο πάει ζωηρά,

πολύμσρφη,

Π'ολCιτροπlfl,

-

τους ζωντα­

Δεν

αρ­

Σιγανά, άπαλα

Γ ι,ά-νινη,.

όμαδ ι κά, συνΘετικά. πολύ60η,

πως

τα \ν'τέφια.

τα τραγούδ ι α.

Φαγοπ6τι στο ξωκλήσι ϊ'OUι "Αϊ σηΊ ν αρχή. \ Κ ι

ακροατ:ων

Νοιώθεις

τα κλαρίνα,

μελωδίες κ αι

Οί ενθουσιασμοι ,

Θεσπ~Ξ.σια μιαν

σεσυνεπαίΡΥει.

Χαρ ιτω­

μένες στήν παριθε\ίικότητά τους που είναι οί σαν αναρθρες κραυγές και ,σαν παράφω νσι ηχοl που παρεμβάλλο.νται τόσο. συμπ:αθητικ,ά, τόσο ΤΕ­

χν ; κ6: στη φυσlκή τους ενορχήστρωση, γιια να όλοκληρώσουν τη θεία U :J uσ ι κη

αψυχη,

σύνθΞ:ση της λαϊκης δημιουργίας .

<Όλη η φύση, εμψυχη και

μορφοποιημέ\ιη, «φωνήιεσσα και άδουσα, ανθρωποι και ζα και

κοπάδια, πουλια και δέντ'ρα, ανεμοι και βουνά, ΤTlOτάμια και γης και' υ­ ποχθ6 , ι ες θεότητες θαρρεiς 'πω ς λαβαίνουν μέ,ρος στην πρωτόγονη συ-

21

;;αυλία,

σαν

ν:α

συμπάσχουν,

να

σι..;μποναΟν

11

να

συνναγάλλο",'Ταr

μέ τον τρ,αγικο οα:σιλια τού Κόάμου, ίον άνθρωπο . '<Όλα ,τα πάντα , κάτι .Υοητ·ευτικΟ σου ψιθυι:; 'ίζουν, κάποιον πόνο σοΟ έκφράζουν

γλυκύτερη

γλώσσα,

σταν

vοιωθ.Ξ.ις

η,.ν ,

< Ελληνικη

μουσικη

με Τιl

γλώσ­

σα ' και δε'ν εχεις χάσει 'ηΊ γεύση της με τις άνούσιες, για μας, ζαχαρί­ νες τω,ν Δυηκων. Κ ι

έρμηνεύουν πρόδηλα τη μοίρα ίΟΟ λαοΟ μας με

ϊα ποικίλα παλ ι α και νέα προολήματα της ζω,ης ίου:

ΤΟ μόχθο ΤΌ-\),

,στη οιοπάλη, Τιιν προσήλωσή του σTlιν Μητέρα Γη, Τιl μυστικη εύω­

.

' χία ' του

με τη φύση, ίη λατρεία του σίη · λε.υτεριά,

την άγάπη του

υϊ ην Πατρίδα, τους Kαιατρ~γμέ'~'oυς της ίύχης, τη σκλαοια τη μακρό­ χρονη,

χαρές

τους ,T0L!"

σκληρους

6:γ(:),νες- ίου

καίΙ\,· αντι · στους

τυράννους,

ίις

ίους ερωτές του, τον πόνο ' και ίις λύπές του. 'Έτσι, νοl­

ώθεις ενα ' ΘελκίιΚΟ κραδασμό, κι αισθάνεσαι

ν α φουντώνει

μες στην

ψυχή σου ή καλλσεχνικη . ,εύφροσύνη με τοΟτα τα τραγούδια, καθως τ.α ύμνολόγηιΟ1ε ό τρανός μv:ς !έθνlκος βάρδος: Γιαννιώτικα,

Σ μυ:ρνlώίlKα,

Πολίτικα.

Μακρόσυρτα τραγούδια 'Ανατολίτικα, . Λυπητερά .

πως ή ψυχή μοι; σέρνείαι μαζί σας

Είvοπ χυμέ", η ατ.-' τη μουσική σας και πάει με τα δικά σας ία φτερά .

Ναί!

τα σημάδεψε ό έθνlκός μας ποιητής, προσθέτοντας και το

< λ υ π η τ ε Ρ ά» . ""οι απ'

..

πηραν να μου τα ξηγήσουν και καλλιεργη μέ­

8ησσανιωτες, πως τα ίραγούδια αύτα τη δουλεία του

Γ έvcυς,

σλα είναι έπηρεασμένα

αιωνες όλάκερους ζοφερους κάτω

Crno

τον τραχυ ίουρκ ι κο δεσποτισμό, και γι' αυτο είναι διαποτισμένα με

10

π:αράπανο και μοιάζουν σα μοιρολόγια.

Kαν~νας δε θα η8:ελε oϋ-rε . θα , μποροΟσε να άμφισοητήσε ι την ά­ ιήθεια αιJTή. <Όμως παράλληλα πρέπει να προστεθει,

σ-τει μάλστ\.Χ, πώς Όλα ταυτα

T'c;

και να τονι -

τραγούδια, με ία λόγια και με τις

μελωδίες ίους και με Τ11 γνήσια Έλληνικότητά ' τους, άπατελοΟν και άντίλαλους τρικυμισμένων:ι χων

μ ι ας παγκόσμιας συνείδησης, τόσο

c.πο ,σημασιολογικη σσο ι<.αί απο ερμηνευτικη της μουσικης τ/ους ά­ ποψη. <ο άρμονικος πολι'ι();)ος σάλαγος που σηκώνουν είναι σα · μι· α κραυγη πρΟς το άπειρο, ΠΓ)ύ πασκίζει να γεφυρώσει Τ11 Γη με τους ουρανους και κάποτε με Τ11ν IΚατσυγης.

, , . Κ ι' επειτα, μες στον μελαγχολικο

Kq!

παραπονιάρικο ήχο, μέσα

σ ε σλες τις έλληνικες λυπη11ερες μελωδίες, φωλιάζε ι μια ύγεία, μι α

22

<:.υρωστία ψυχική, Φ lλοσοφη μένη

τη

μια καρτερία στέρεη,

ενατέν ιση ΤιΊς ζωης,

μια αΙσιοδοξία σίγουρη,

μια

μια λε6ενnα άντρίκ ια και ανένδο­

σε κάθε ά ,ϊιξοότητα, που εκδηλώνεται κιόλας διάφανη στο τέλος

κάθε τραγουδιου,

'\. εανικό, κάπως

δπου . άκολουθει

γοργός,

6

πεταχτός,

6

συχνό: ρωμαλέος ·κ·αl

γεμάτος σφρίγος;

χαρούμενος

ρυθμος:

και σκοπός, σα'\! επωδος '<αι απαύλημα . Μας το λέει κάπως κι

6

ποι­

ηTlις συ ..εχ ίζοντας το τραΥ· JUδ ι:

Στ '

« ... Μέσα

ά' μπέλ 1 1 1 α της

σας κλr-:ίει το

Βήσσαιvης

να σκ' εφτεις,

ιJπομcνητικέ

Τρύγος.

μαυρο φτωχολόϊ

κι δλα σας, κι ή χαρά σας μοιρολόϊ

Και

-

...

μου άναγνώστη,

πως

οί θησςχυροι

αυτοι τω,·" δημιουργιων του 'Ηπειρώτικου ΛαοΟ και των ισάξιων πά­ υης

Γης

<Εληνι :<ης,

παραμελαJνται

για

να

μη

ποΟμε

περιφρο­

νουνται και κινδυνεύουνι να, χα3nυν μες στό καιάδα της λήθης, δταν δεν -:ταραμορφώνονται

ραϊστες της ,

κ ους

,....

και

μελοδραμαTlΟ1Τοιουται

κακης ωρας

κατσαρόφωνους

έξοργιστικα

άπο

λε6αντινοτραφεΊς

έξω­

μουσι-

23

ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ

ΠΑΝΑΓιλΣ -

15 ΑγΓΟΥΣΤΟΥ

Έπίσημη πανηγυρικη λειτουργία στον Κεντρικο Ναο του tΑγίου Νικολάου.

Συρροη κόσμου,

ίδίως των ξενιτεμένων ολων, οπου, Kαλ('ι~

προαίρετοι γί'~'OVΤαι ... στόχος των επιτρόπων της εκκλησίας και κα­ τα παλαια π:αράδοοη τους 6γόιζουν το δίσκο. 'Ένα δίσκο με βαθυ κόκ­ κινο 6ελούδο με Kε\ιlTημένη Τιlν είκόν'α του Άγίου Νικολάου, oτr.oυ ό ξε­ νι-τεμένος προσφέρε.ι μια γενναία, κατα δύναμη, συνδρομη κάτω, απο τ'ο

13 ελουδο, για να τηρηθεΊ πρόδηλα ή εχεμύθεια για το ποσον που προσ­ ψέρει

ό καθ.iνας χωριστά .

ΤΟ εθιμο άu,.ο ,qποτελοΟσε άλλΟΤ,ε πόρο

σο6αρο για Τιιν Κοινότητα και άπλωνότανε και σε δσους γιόρταζαν, , , , " ,. ' ..

6τους νιοπαντρους

γαμπρο και νυφη

-

χωριστά

κατα Τιιν πρώτη

-

μετα το γάμο μετάβασή τους σTlιν εκκλησία κλπ.

Άι(ολουθεί' κατόπιν ολτl Τιlν ήμέρα πρω'ί' το πανυγύρι σ-τη

ς€ς τους, στη μέση.

και ολη την νύχτα,

μεγάλη πλατεία.

Και γύρω

Οί τtαιxνιδιάΤOρες

Γάϊτα, ή

ή

Άλεξάνιρα,

Βεργινάνδα, ό

λες

Ο

to

lαγορίσιος,

Γιουσουφ

ο

Kώσιαvτας, ή Βα­

ή

μονη

Άράπης και ' αλλοι

•

στροφες

και

στις δό­

- γύρω, δός του το άπαλό, το σεμνό,

το λικνιστικο κυμάτισμα τών ιωκλι'Κων χορων: σιλαρχόντισσα,

ώς το

Δε

ή

διπλη

με τ ις ποικίλ-

'

παραλλαγές l'ους.

και

•

λείπουν οϋτε

οί

Καλαματια-

ναι, ουτε οι Τσάμικοι, ίδίως -την πρώτη α.ύTlΙ μέρα, Υιαιl εΤναι αφι ε'­ ρωμένη

στους

ξένους απ' ' ια ολόγυρα γειτονικα χωρια

και

απ' άλ­

λ οΟ, που ξχουν το προ6άδισμα και πραγματικη ασυδοσία στην έκ­ Λογη

και

σηιν διάρκεια τ~ν σκοπων κα'!

Σέιρνει

Ιλ,οι

οι

ο

Ρ iJθμο του

στόν

αΚ 1'ίνα

μ~

και

και

:< ά'ΠΌτε

Κ'αι

Ολ.όρθοι,

ανΟΙΧ1'οσ χώρου.

ισ'

αUτο κατα

και

και

τα

παλιο

κερνάε ι

.έκεΙ στον κύκλο

Κ,άνει

τα' τσαλι' μάκια

στον

τ6Π'ο

κεράσματα.

-cr:fIIPΙCx

παίρνει

ολους

μα και 6.:λλοι

φιλοδωρήμαια

στοuς

βηματάκια,

οί

θεατ:ές,

ολόρθες,

Φουντών:ε ι

έθιμο,

του. , ' Κ \

και νέες στον τεράστιο κύκλο

ιδίως

χορευοντας και

κ ορυφαΊοι, συ'. ιήθως, δίνουν

χορο

(Ολόγιιρα παντου πληΘος

πλάτανο ,

χωριου

1Τοτήρια

μι κ ρ ά,

χορου.

του

Βοηθανε 1 ,ου

Το

αλλ ο ι αντρες γ υ'.ι,αικες , νέοι

ά κ ολου80ίιν

τω

κορυφαί'ος

των χορων.

σε

ο οίστιρος . Κα,ιτ:α το

τους

δλη

χορευτες

στ-ο

καθιστ:οι

κά­

την

' Ανάβει

σιΟ::λλα

κανάτι

πάνω

-το

ό

σπτικη

το

Πρόεδρος

ι<ρασι

που

KάνΩ'VΤας σπονδές .

κ,έφι .

τα

και

τα

ι<οπαναν

Βγάζουν οί

μέσα 'Και άτt1Ιξω απ' το χορό, και

παιχνιδιάτορε,ς.

Νέοι

ηλεκτιρυκοι

σπ ιν­

€1Ίρες ανάβ,ουν τα αΊματα. Τ α κλαρίνα υψώνονται κάθετια προς' του ς .:ιUραJ ;ιους

και

το

λαλσΟνε στη

διαπασων .

τα

βιολια

και , τα

λαγου­

ί α ζωηρεύoιuν κιαι πα " ιε να κρεπάρουν οί κόρδες τους . τα ντιέφ ι'α πα-

''> , .-J 4

•

νε

,

,

να

'Κο

δισνυσιακο

συγκίνηση

( 'Eνcιoυσιασμoς .. ,) ) απ

'Α'

.

σ:πασουν.

κρατητrσ<:

μεθύσι,

Κι

ά6άςτταχτη,

ΠρoθυμιorπoιεΊται

ό

κονόμου κα:ιμου

,Cιι

ο

εν ας γέρος αφί\'ει

δι:ττλα:νός

ξηΥάει:

ιωτσονότος,

κραυγη

μου

\

φίλος

Κ.

κα'ιτιο απόσπασμα της περιοχη'ς.

Άρ6ανιτάδες.

nqv~

ΟΙ

,ου

Και

μαρτίν!»

Οί-

ερχότάνε

αντρες συνήΘως

χορου

«Μέ.ρε μαρ,ίν».

απο

Πανταζης

Τουρκοκρατίας

στο πανηγύρι

'(οποτιου φώναξ~ κ:άποτε ~νας:

«Μέρε

καθηγητης

ενθουσιασμους

μουσικοχορευτι-

Ο:ουρκωμΙνlOς

διάτορη:

Στον1 καιρο της

στοι)(;

"

το

και

του

φα­

αρπαξε το του­

φέκ! του και το Pρovτσλoγoυσε. 'Έμεινε απο τότε το σύνθημα αυτό ι ,

Χορο'ς στο λλιοιναστήρι" , κ:αι

σε.

δμοιιες

,σKoύζoυ~ ίΟ λέει

ειρην ι κό,αία

καλα

απο

,ην

τ':χ Ια

ίΟΠΙΚΟ

φωτογραφίες λί

χρaψ.α. Τις

και

δειλα-δειλα

και

ι<αι

κορύφωμα

νοσταλγοΊ

αγια

τελετ' ουργικη

Βήσσανης.

'Που

οι

σίΟ

,ων

,ού

ενθουσιασμου ι

περασμένων γερόντοι ι

το 'Που

ακόμα ή ικαρδιά ίΟιιι ς .

"' Ολα

της

περιστάσε ί ς,

αναθυμουν1αι

αυηΊ

βλέπομε

γριες

λείπει

κ&τι

ιεροτελεστία.

Λείπουν

Οϊις και

"Όμως

οι καΊ

πιο

εν­

γυναικεΊες: φορεσιες

κα! μαρώνομε

στα

σπίτια:,

στις

Βησσαινιώτισσεςι

παράμερα σεριανοΟν ,ο χορό,

κουν-αν το κεφά­

δόξες

στις

,ο

μεσόκοπες

παλιες

και

'AπoυσιάJζει

γραφικό,αιες 'τις

το πολυ οUσιαστικο

... , . ,

Θα λέγαμε πως ΟΙ τοπιι<οι πcφάγσντες

μπ'οροu,,' στήν περίπτωση

αυτη

να

οργανώσουν

που φημίζονται

και

μιcx ':

'όμάδα

απα

δροσερες

γιά ττιιι' 6μορφιά τους:

Βησσανιώτισσες,

με τις τοπικες φορεσι ές,

που ν,α λαΌαίνιο υν μέρος στο χορό . Θα είναι κι αυτος ~νας τρόπος γι α προσέλκυση

των

ξ,ενιτεμένων,

μα και ίων ξένωνl ' τουριστων .ΣτΟ

, ι<cnω-κάτ ω δεν εΤναι φρόνιμ ο να ύπάρχει ετοιμο αγώγι και να μη, ξυ­ τrι. ιαει

ό αγωγιάτης .

, '. , .

1 6 , ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Τ ελειται Ίί α.

και

τ1Ί

δεΙJτερη

"Έχουν τώρα τη , σειρά '

~, γλενΤOKόπl, Ό

πο ύς ,

δίχως ν'

χορος

με

ρους

με

'Αι<ούρ:αστοι

με ί,α περασμΞνα

που

γ~ννoπλάσTηK~

δ ε'

λ,υrγαEI '

ν'ειάτια.

οι

Μα δεν το

σφριγηλοl

και

" λα . ' ευκο

αλαφράδα , στο

,έ\1αλλάζοντας

σ10υς τ α.

το

6άζουν κάτω'

(χΙ',δρώθηκε , στη

' Αντέχει

κορμ ί

χορο

παιχνιδ ιάτορες,

Μόνο

που

και

με

και

εΊναι

διJ' ναμη

μικρες

με

-ία

λείπουν πάλι

Ά~Ι?lTρόσεxτ'O

πρεσβ υτες

ζείδωρη

σε

και

κ αι να βιάζΕίαl να πάρι~1

οί

στις

με τ' αΥαθα τ0 0 τό-

ψυχή .

τ1Ίν

κό'Π10υς

όχ ι

πόδια και του χαρί­

0'10:

στην

οπως

ατμόσφαιρ α τo ιJ

τραχύτερους

διακοπες

'ίδια

ο υ τε

Β-ασίουν ία κότσια. Το σκα­

, στο χορό, που κι άλλιως του βάνει φτερα ζε ι

ξένo ι'~

με τους 'ίδ ι ου ς σκο-

ίιψ ίπεδου ί11ς Βήσσανης με τον τίμιο μόχθο και π συ ι

οι

γ ια

6 νους _τους γυρίζει στους παλιους καλους καl­

ζ ωηρες στροφες ουΤΕ και σηΊ διάρκεια.

ρl

,

Βησσανιωτες για ' χορο και

τα θαλΕρα .Ύ.εράματα,

μQυσlκή.

, σ έρνουν το χορο κι

οί

Touc

'

Παναγ ίας επίσημη λε ι τουρ-

αποκλείονται, δέ6αια" και

αρχίζει

τη,-" 'ίδ ι α

,

μ,έρα τιlΊς

και

'Έτσι με

συνεχ ίζ ουν

φιλοδωρ ή ματα

προτεραία

ξεφαντω μα­

ντόπιες γυναικεΊες , φορεσιές .

τουτο :'

Δεν

βλέπεις

καvέ:vα. 1\,1'

αδημονει

τη σειρά του , ως ΚQρυφαvοις στο χ ορό .

<ο

κ ύκλος που ολο και. · μεγαλώνει , κάνει τους δΙαJδOX1K,o, ύς το υ γ ύρους μ ε Τ9ν κανΟΥΙΚΟ , ρυΘμο του χοροίΙ ηρεμα, στρωτά, ευθυμα,

χαρού με-

Ι\:~, 'δ ί χ'ως καμια φ.ανεΡίΙI πλή,ςη . Κ ι αν ύπάρχουν νέοι και νέες με ,

1τ ληθωιρισμο

."

ζωης

,

ασυγκρ(χτητο,

συτε

να

TOO'KεφτOUΝ

να , π ροσπε-

ράσουν ~αι \(α μπ,ουνε μπροστα για να ' σύρουν το χοιρό . Ξεθυ μ αίνουν

~ ε :ζωηρες; επι , τόπου κινήσεις, πά\'πα πάνιω στο ρυθμο , τ ου ' χορου κ ι ας μην ' ερθει πστε ή σιει.ρά 1'OUC. . . . Παρα . ΤιΊν KάΠlσια μ ονοτονία

.

~

ιη'ο

χορο

που

συνεχίζετα ι

ώρες,

δε

διακρίνε ι ς

'ίχνος

ανίας

να

αγ-

γ ίζει ουτε τους χορευϊες ΟΟ1'ε και τους απέξω θεατές. Το

κι

ενα

,

κα-ι

26

. χοροστάσι,

"

το

με

συμπαθη τ ικο

,

απαραΙ1'ητο,

ολο

το

εΊδος

περ ί γυρο

τοΟ

πανηγυριοΟ.

γαμπρσνυφοπάζαρο,

' θΛ ' θ ως, α ω~ , συνη

κοτσομπ!ο λ

10' .. .

οπου

αποτελει

δουλεύε ι

ΑΥ,ΓΟΥΣΤΟΥ

17 'Όρεξη

και

ΟΙ

-,

κουράγι,ο

ναχ.ε!ς

ΞΕΝIΊϊΕΜΕΝΟI κι

εννοια ' σου.

ρεί να συνεχ ιστεί' κα'! πιο πέρα, δπως κα'! σιλιάδω'}

..

Οία

παραμύθια,

που

ΒΗΣΣΑΝΙΩΤΕΣ Το

πανηγύρι

μπο­

με τroυς γάμους των βα­

κρατοΟιν

σαράντα

ίιΟΠ ΙΊ<:ες

φσρεσι,ές.

μέρες

και

σαράν-

,

"~ .

Βησσα;\.h ι,ώΤΙΟ1σες μπιόλια

νάρ ι ,

με

τnλή;pε: ι'ς

(κ,ε:φαλόδεσμ,ος) ι

-POUIT'!

('Oιμrrτόλια

(τrOιUlκ;άμιιισO) ι , σ,ε γ,κ,ούν' ι ,

ζιώ,l,:ιαι, αλατζά, τroιδιιιά, τ.σ.απ:ραικι CXιι « 'oυμτrια και κ.ρεμ,άμε:\ιιο. )

~l

ζω­

μαντήλι

27

τα νύχτες. ιΦτάνει \;1α, μιη σε κυνηγάει ή δουλεια και

δεια .;Ο

το πουγγί

"Ετσι l τες

στο

προπαντός!

τrάνω χωριό

Μοναστήρι

άπο το

άπ6δηιμοι l

πενη" ,Γτα πανηγυριωτε,ς

τουςl

που

να μη εΊναι ά-

όργάνωσαν

μια

μνημQ:\1iψαμε

έκδρομη

προτύϊ,ερα:.

με

προσ.κuνη­

διημέρευση

Άξίζει

!να

στο

l"όυ' ά!νοί­

ξομε μια παΡilνθ::ση. ΤΟ ρίΤίου

μΟ'.ιαστήρι α\i'cm-ολικα

ΠηΥης.

'Άβελ απο

:;

Τ11

ώς

και

6ρίσκεται

Βήσσανη.

~Aγι,::::lγραφημένo

σωτερικό του l

Ά6ελη,

με

Eivai

6υζαντινη

σΤ'

δυο

χιλιόμετρα

δνομα της

τεχνοτροπία

τη\,' τελευταί·α γωνιά l

και

σε

τrε­

Ζωοδόχου δλο

το

διατηρημένο

ιέ­

με τΟ:

χρώματά του σε τroλυ καλη κατάστασηl εξω άπο λιγοστες που και­ που εκ

κακώσεις . ΚΙ;ψης

ίJo. της

την αγιογράφησε το

Χιονιάδες » -

κυρίας

που

εχουι ν

ριο

αυτο

οπως

είσόδου

στο

αναγράφεται

ναό l

της

-

ακμάσει σΤ11ν περιοχrl της Χιονάδεςl

πού

ό

1772

βαστάει

«Kωνστα~tτlνoς Μιχαηλ ,στο

εσωτερικο

σχολης

Κόνιτσαςl

ακόμα

υπέρθυ:..

των αγΙOγράφΩV

και

κάπως

ιδίως

την

στο χω­

αγιογραφικ,η ,

π αράδοση .

.; 'ι'Εl\κό.ν,ες

πσλιες

Bυζo\ ~~ινής

επ ιχρυσωμένο

τέμπλο

τοΟ ν αου,

ιτι(~xνη)ς~ ισϊιc~,ίζοiL~ με

τιΙχνη

λεπτη, και

το

ξu\λόγλυτττO

καλοδ,ουλεμέ-νη .

'Έτσι σα σύνολο το εκκλησάκ ι εχει την ξεχωριστη καλλιτεΧ\Jl ικη κάι α ρχα ι ολογική

α ρμόδιων στη

του

l(ραrιΙKων

διάΘεσή

του

πάντα αξιέπαινο l δ wφύλαξη

Το

αξία . που τ αιριάζει

των

< ΥπηΡf. cτιω:v .

ό

Πρόεδρος

ο,τι

εΊχε

το

ενδαφέρον των

Με τα περιορισμένα μέσα που εχει

της

Κ ιοι:νότητος

κάνει

με

ζηλο

κατα

εκκλησίας.

Φϊάσει

με κτήματα l

κ αλογ11ρουςl

κινήσει

μπορειΊ για Τ11ν περίσωσηl τη συντήρηση 'και

κειμηλίων της

μοναστηρ ι

να

σε

αξιόλογη

με, 6ιός, με κοπάδια.

ακμη

με ' μετόχια,

με

Σε ερείπια κείτοντ αι

τώρα τα μετόχια με τα 60ηθηTlκά ΤlQιυς κτίσματα και τα τείχη ; Και με ς στιη, μ,Ξση τουις l σαν οαιση σ"Ίην ερημιά, σώζεται ακέραιο και πε-

μ 'ίλαμττ:ρο το ,εκκλησάκι, α 'ν ύποπτο

ρο

τ'

'

στον

τη' Υ περιοχη , τσΟ Moναqτηριoυ, πυκνα θεόρατα δέντρα­

όλσπράσινο

παιδικες

ε.ξαίρετο

ζωογόνοι

' , θ αυμασιο

τον

'" απ

φυλλω~ι ά

λίγο

πιι)

άνάλαφρο τα

τους.

κατ'ασΚ ίγ.ιώισει ς

Ξέφωτα όμαλα προσφέροντα ι Ύι α

και

γήπεδο για ποδόσφαιρο

εύρύ­

Tt1t opa. Άνασαίνεις 6αθια κ ι αχόρταγα το μυρωμένο

αγέρα

κι

άναφτερώνεσα ι .

Τοπία

, σπαν : :χ .

Έ κ είΊ σΤO~1 παχυ

28

.

Θω1Τεία ψυχικη

σα δάJ01σς αραιό, όρθώνOUΝ περήφανα τους κορμοUς με φλύα­

ίδαν ι κε ς χω ρο ,

ευχάριστη

επισκέπτη.

Σε &λη δ ρυς -

Ε κ:πληξη

και όλόδροσο 'ίσκιο τωιν δiνδρων,

εΤχαν στηθΕι

απ' τ'ο πρω'ί'

ψηOΎrαριες με τ' αρνιά και

'011

με τα κοκορέτσια.

ταν εφτασαν οι εκδ.ρομ,ε'ις, ε'\.1c>ιωσαv πως περίπου νΟνται 'Οί λο

το

'Ολύμπιοι

τrερίγυρoι

νόδευε τα

Θεοί! ··.

πρόδινε

ηιν

έτοιμαζόμενη

και τις λοιπες

0-

μπορει να αίσθά-

Μια κνίσσα μεθυστική, διάχυτη σε

μ π ο υ Ρ έ κ ι α

1ίητες

Κι

αμδροσία ι

που

θα

0συ­

--- τις όvcιμαστες ηπειρώτικες 'τυρό-

λιχουδι'ες

που κρατουσαν απ' τα σπί­

τια τους. Και το κρασl απ ' τ' αμπέλια του χωριου, αθωσ και καλό­ πιοτοι πες lεσυ το νέκταρι θα πρόσφερνε ηιν συμπαθητική του συν­ τροφια για να φοοντώσε. ι το κέφι τα φτάνουν;ε, κι

σι

και

παιγν ι διάίορες.

.Ij'

τ'άχα

απαραίτητο

να

•Απο KOV-

Μονα τα οργανα τούτη Τιι

Άρκετα ωστόσο γ ι α τον περιορ ι σμένο

Είναι

ανάψει το γλέντι.

άριθμο

πε.ριγ.ράψσμε

φορά .

των εκδρομέων.

το

τι

επακολούθησε;

Λίγηι μα πολυ λίγη φαΥίασία, -και ό καθένας θα μπει στο νόημα. Κ ι επειτα ι ή φαvτασία ξέρε ι καμ ια φ,ορα να -τα συ\ι'Ταιριάζε ι

και να

τα γεί;ετα:ι πολυ πιο καλύτερα κι άπο TllV π:ο ΙπιτυXηιμέVΗ περ ι γραφή. " Ας

αφίσουν

λοιπσν

ελε.ύθερη

σανιCnες ,\.;α ΠE!ριτrλ.αινη,θεΙ ση1.

που

γεννήθηκαν ι

κο ι λάδεςι

στ'

στια

φαντασία

μαγεUΤΙK,η

στο λίκνο τους,

αμπέλια ι

τι']

να

απλη

ζωη

KOVΤα στη

επ ισKEΠΤOΙVT:): ι

τους δώσει

KOVΤ,α

πληΘος χαρεςι

τα

ξενιτεμένοι

Βησ­

Πατρίδα τους. ' Στο

σπίτ ι

. <J110υς

σια δρσμάκια ι

μαρμαρένια αλώνια ι

στα ξωκκλήσί'α και στά πνηγύρ ια τους.

Λια

'ΟΙ

φυση

στιΊ-ν άναψυχη

τη

Θεό.

δόλ ι α

και

στις

-στις εκκλησιες και

Κ ι ας αναθυμηθοΟν Tll'V πα­

και στό

κ,αλ.cκαίρια

λόφ'Ουςι

Κι

τους

τ..η θεραπεία

ας

κά: vσΙΝ 0ΡεJςη

γενέτειρα ι

που

θα

Τ1Ίς vοσταλΥίας,

και ,σ"Πάν' ιες αΠ1σλαύσειςι π'Ου δε θα τις δρουν αλλου

πουθενά.

Νά τη πιου

μας

μας δε ί χ'νει

κη σκέψη και

" με

το

ή

κατάλληλη

παραστατικότατα

εύκαιρία

και

να πραστέσσμε κάτ ι

όλοζώντανα τιην αγινιη άπλοϊ­

μαρτυράει τον φιuισι'Κo στέρεο δεσμο της λαϊκης ψυχης

γενε'θλ ιο

γενικό. οα.

τώρα ι

' τοπο:

c" _. ι .υασταν

, , επισκεψη

'λ' σε φι· ο ξ ενο

Βρέθηκε εκ,ει μια γερόνΤΙΙΟΊσα ι yέ\.1VΗμα θρέμμα

'Έχει 'Το

γιό της σl1Ίν

συγ-

Βησσανιώτισ­

' Αμερικη τΓroλυ εόκ.οπάστατ,ο. την πη.ρε

ι<οντα του ιό γιός της K'c:l 111V εΤχε πέντε χρόνια

και

,

σπιτι

με δλα τα ·άγαΘα

με δλες τις ανέσξις. Μ6',IΟ που δεν εv.ρισκε με κανένα να κουδεν­

τιάζει, γιατι

δεν ηξερε 'τ~ γλώσσα.

Και

μια νοσταλγία αγιάτρευτη

της εσφιγΥε την ψυχ ή. τη ρώτησα, γιατι &φισε τόσα αΥαθα. 'Και ηρ0ε πίσω να ζήσει σε χωριό. I Και μου αποκρίιθηκε με την πιο χαριτω­ μένη πεποίθηση:

«Τί; μένους;

Να πεθάνω έκει, να μην εχω '\.ια μιλάω μήτε με τους

rrEecx-

... »

29

Ο

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

.

Τελειώ,νε·ι με το καλσ Το ;ταιvηγύρι. 'Όμορφα καί ωραία δλα. Εί­ ρηνιικά, άγαπημένα. - Με γλέντια κο:l ξεφανιτώματα ολονύχτια. Ένδια- .

ψέρει, · Vιoμί,ζω, να Τονιστει ίδιαιτ'έρως ενα φαινόμενο .ευχάριστο : Δεν ε χει σημειωιθιει ουτ:ε το πcφαμlκρσ επεισόδιο, ουτε ή :ε:λάχιστη, εστω ,

παρεξήγηση . 'Ακούω τον αστυνόμο να λέγει : «"Αν ε'ίμασταν αλλου, · _-σ"ην ΠελαΤΓόννησο ι , στην Κρήτη

θα ε'ίχαμε ως τώρα τουλάχιστον

-

δέκα 6τ:εισόδlα K~Ι θα ξεθ::ωνόμασταν στη δουλειά . Έδω, συτε σαλέ-

, ,

ψa:με

απο

'θ' τη ε.ση

μας;».

Ρωτάω ,ον Πρόεδρο, ρωτάω γέρους και γριές. Κανένας 1Τοτε δεν

θυματα ι να σημειώθηκε Ο;)1'ε και το παραμlκρό1'ερο άθωο παρατρά­ yeι υ δo ι μή!τl~ σ'τ'ις ημέρες τους μήτε και παλιότερα. Πόσο πλατεια ται ­ ρ ι άζει να δοΘει δημοσιότητα στο παρήγορο αυτο φαινόμενο, γι, α την

ε ςημl.Ξρωση

και

ηΙν καθολικι1 όμδτροπη ενάρετη και πολιιισμένη ευ­

θ UΥράμμ ιση των ηθών και σε δλη Τ11ν <!Ελλάδα.

Οί

' Αθηναισι Βησσανι(;:πες με τις KOCιρσες εχουν φύγει απζ> νωρίς.

Το λεωφιαρείΌ της γραμμής και το περασnκο απο το Λαχανόκc:ro-τρο, παίρνουν το υ ς προσιωνητες ικαι τ ους πνηγυ'ριωτες, που διάζονται να :, έΠΙ ι Q1τρέψουνε , στη

δσυλ:ειά

,ους

φρέσ;κοι',

ι§αλαφρωμένοι·,

6~::ξάrτ oιl.

Σ το ξεκίνημά τους, αντιλαλεί μες το χωριο το αλέγρο τραγοΟδι : « Βηισσανιώτισσα!

απ '

τον

καϋμό

σ'

αρρώστησα .

. .»

Κατα το γλέντι στο Μcναστήρι, ό δραστήριος Πρόεδρος της Κοι ­ vάτητος κ. ν ιτεμ ένα

Σ τ,έψαινιος Παπcvθανασίου εκαμε πρόποση . Χαιρέτισε «τα , ξε

παιδια

της

Βήσ-σανης» που

θημήθηκαν

,ην

Πατρίδα

τους.

'Τ όνισε ,ίς αρετες και τις χάρες 'ΠΙΟ υ εχει ό τόπος τους. Έξόρκισ.ε του,ς ξε ν ίτ ε μένaυς

να

μη

λησμOν,σCι\I το

χωριό

τους,

ωστε να

μτr.oρέσει

13ήσσανη, δπως και παλιόιε.ρα 'να επουλώσει τις πληγές της ~αι γνωρ ί σει εί ναι

καλύΤ'ε:ρς

Πρόεδρος τής

μέρες.

ή

να

Τλιικα διαδήλωσ την ύπερηφάνειά , ~oυ που

Βήσσανης

με τις 6μιQιρφιες και

με

T11V

όν'Ομασηι

~ oτσρία της.

, Αντιφώνη;σ.ε

ό

"ων» δι.αΚ8κριμιένος

Πρόεδρο.ς

της

Ί ατροςκ

«' Λδελφ6τητοςΒησσανιωτων ' Αθη­

Εύάγγελσς χ.ανδάνος.

τον Κ . Παπαθα'v·ασίΟLJ για τα καλά του λόγια. και

την αγάπη,

καθως

και τη

'

Εύχαρίστησε

Έξέφ.ρασε ~η . ; ρrτoργη

μεγάλη νσισταλγίςχ των

Βησσαvιωτων

της . 'Αθήνας προς τη γενέτειρά Τ'ους. ,Και ιόνισε πως το Π.ροεδρεί'ο · και τά μέλη της

,Αδελφ6τητος,

δπως πάντα εl'σι .και στο μέλλον, θα

τρέΦOLίν αμέρ κττο ,'ενδιαφέοον και θα κατα6άλλουν κάθε δυναΤ11 προ­ σπ άΘεια/

30

για ϊ11ν εύνοϊκη ,επίλυση των ζητημάτων και

τη θεραπεία :

ICJV

όναγκων της Κοιι vόιητος,.. , δσων ή τακτοποίηση εξαρτατ:αι άπ'

τη συναντ.ίληψη των ξενιτεμένων παιδιων της .

., Αν I1iv

μου επεφτΕ. λόγος" -θα πρόσθετα κι εγω κοντα σ' αύτά:

«Χαίρομαι

ιδιαιτέρως, :που

'Παινεμένη

Βήισσανη

ευτύχησα

ναγνωρίσω

κι

άπο

ι<ovτα

με τις Θελκτικες όμορφι,ές της. 'Απ' όλες τις

αρετες ' των Βησσανιωτων, ξεχωριστη ενύπωση μου εκαμαν ή εμΦVΤη, ή

11

άγνή, ή ανεπιτήδωτη ευγένεια της ψυχης, λι Γισμός,

ή

αύΘόρμητη ,.,φιλόξενη

ρια πραότηιτά τους.

διάθεση, ή

ειλικρίνεια, ό πηγαιισς 'ΠΟ­ αγαΘότητα και ή

μακά­

Βρίσκω μεγάλη όμοιότητα των Βησσανιω'πρν και

γενικα TCJV ΉπειρωτC:)',) με τους Ποvτ.ίους, τόσο στο ήθος και στο χα­

ρακ'τήρα

γενιι κά,

οσο

και

σΤ11,ν

όμοιότητα στη διάπλαση του

α ',.! θρώπινη

...

ποιότητα-'ίσως

απ'

τη ν

κρανί.ου. Και ή λαογραφία μας εχε ι

"'Πολλα Ίiα κΌινα >σε δλα τα ιφανερώματα της άν6ρώπινης ζωης. , <Η

"'Ηπειρ::> ' και

ό

Πόντος,

απατελουν τα δυο πανάρχαια άκραια

λίκνα του Έλληlνιa-μοCι, που την γνησιότητα 'Τ'ης Έλληνικότητάς τους

oGTE ό Φαλαμάυερ δε 6ρηκ.ε στοιχεία ιστορικα να όμφισΌητήσει . Δεν το συνηθίζω, μα το καλεί ή περίσταση να περηφανευτω κι ε­ γω

-

μαζυ με τον φίλο .πρόεδρο

αγχιστείας»

5ήσσανη

ΉΠ1ειρώτης

Αϋγουστος

-

-

γιατί εΤμαι και Πόντιος και «εξ

Βησσανιώτης » .

1957 ΞΕΝ .

Κ.

ΑΙ<ΟΓΛΟΥΣ

(Ξ Ξ νος Ξενίτας)

31

ΕΡΓ Α ΤΟΥ ΙΔ ',....... ΟΥ ΛΑΟϊΡΑΦIΚΑ μένο)

ΤΟ

Άθήνα

1939

(έξαντλη~

ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΑ

-

'ΑΘήνα

1939

(έ'ξαντλη­

ΤΗ

ΣΚΟΠI Α

•

ΘΑΥΜΑ

ΤΗΣ

-

.

Δ!ΗΓΗΜΑΤΑ μένο)

ΚΟΤΥΩΡΩΝ

ΤΗΣ

ΑΛΒΑΝΙΑΣ

111η.ς ΜΕΡΑ.ΡΧΙΑΣ -

Ο ΑΚ Ρ Ι Τ ΛΣ.

<

Ι σ -Τ'Ο,ρlκο δράμα

-

-

ΑΠ'

'Αθήνα 1945. ' Αθήνα

1949.

'1'0

,. ;委.

,00

., ,

.. ... ,

/