SPECIAL DUURZAAM
NATUURVRIENDELIJK TUINIEREN
NATUUR • GEZONDHEID • CULTUREEL ERFGOED • TUINIEREN • KOKEN • INTERIEUR
NAZOMER IN DE TUIN LATE BLOEIERS ZORGEN VOOR KLEUR
UIT DE OVEN ZOETE EN HARTIGE SCHOTELS EN GRATINS
TAFELSTYLING MET BLOEMEN EN VRUCHTEN
WONEN OP DE WADDEN
Het mooisteerfst van de h
Nr 8 / 2026
BOERDERIJ UIT 1750 INGERICHT MET GEJUT HOUT
€ 8,99
voorwoord
MISSCHIEN IS DÁT UITEINDELIJK WEL DE MOOISTE VORM VAN VAKANTIE: WONEN OP EEN PLEK WAAR JE ELKE DAG HET GEVOEL HEBT DAT JE ER EVEN TUSSENUIT BENT!
Wat heb ik genoten van deze zomer! Niet dat ik vrij was, want ik ga eigenlijk nooit weg in het hoogseizoen. Juist dan vind ik het hier het fijnst. Voor de warmte hoef je niet meer naar Zuid-Europa; we wonen inmiddels zelf in een zonnig vakantieland. ’s Morgens fietste ik fluitend door de stille straten naar het zwembad en zelfs daar was het opvallend rustig. Ook op het werk kon ik flink meters maken, want de mailbox en telefoon hielden zich opvallend koest. Terwijl het buiten 30 °C was, had ik alle tijd om te werken aan de verschillende kerstedities die we dit jaar maken. De kerstspecial van LandIdee is daarbij ieder jaar mijn favoriete project. Die ligt in oktober alweer in de winkel en op de mat. Het voelt soms een beetje vreemd om midden in de zomer met kerst bezig te zijn, maar ach… de eerste pepernoten liggen ook alweer in de schappen. Inmiddels is de zomerrust voorbij. In de Samentuin hebben we de hele zomer doorgewerkt. Vooral veel gesproeid, want het was opnieuw verschrikkelijk droog. Dat is de keerzijde van al die zonnige dagen. Steeds vaker krijgen we te maken met lange droge periodes, afgewisseld door hoosbuien. Dat vraagt om een andere manier van tuinieren. Een gezonde bodem die bedekt blijft, planten die tegen een stootje kunnen en slim omgaan met alles wat de tuin oplevert; oogstresten worden compost of dienen als mulchlaag. Duurzaamheid loopt dan ook als een rode draad door deze editie van LandIdee. We laten zien hoe je je tuin voorbereidt op herfst en winter, mét oog voor het dierenleven. Daarnaast nemen we een kijkje bij BuitenDelen, een bijzonder woonproject in Salland. Op een voormalig boerenerf is hier een hechte leefgemeenschap ontstaan waar jong en oud samen wonen, terwijl ieder huishouden toch een eigen plek heeft. De woningen zijn duurzaam gebouwd, met respect voor het karakter van het landschap. Rondom liggen windsingels, een moestuin, een boomgaard en een kikkerpoel. Het lijkt me een heerlijke plek om te wonen: midden tussen de weilanden, buitenaf en toch onderdeel van een gemeenschap. En met de moestuin altijd dichtbij. Misschien is dát uiteindelijk wel de mooiste vorm van vakantie: wonen op een plek waar je elke dag het gevoel hebt dat je er even tussenuit bent!
LandIdee 3
Coverfoto: Dorothea Craven Beeld: Shutterstock Portret: Kees Bennema
Vakantie thuis
Inhoud Duurzaam 98 BEURS EIGEN HUIS Vooruitkijken naar je huis en tuin van morgen 100 SAMEN OP ÉÉN BOERENERF Acht huishoudens wonen samen met behoud van privacy 106 MEER BIODIVERSTITEIT Ruimte voor inheemse dieren en planten 108 GROENE BLIKVANGERS Planten zijn meer dan sfeermakers 110 GROENE NIEUWTJES Producten die het verschil maken 112 NAJAAR OP KOMST Zuinig de koudere maanden in 114 WINTERKLAAR MET MATE Zo help je de dieren in je tuin de winter door 120 TIPS OM ENERGIE TE BESPAREN Kleine aanpassingen, groot effect
Reportage 10 HUIS VAN DE STRANDJUTTERS Ultiem eilandgevoel in verbouwde boerderij uit 1750 60 NOTENOLIE UIT DE BETUWE Bij Veld 4 vloeit pure walnootolie uit de olijfoliepers 66 SEPTEMBERTRADITIE De mondaine bijeenkomsten van weleer op Kasteel de Haar
HEIDESCHAAP
WOLLIGE GRAZER
365 dagen per jaar zijn veel heideschapen buiten te vinden.
Zelfs in de winter trekken de dieren door natuurgebieden om te grazen en het landschap open te houden.
3 heideschapenrassen kom je het vaakst tegen: het Drents
Heideschaap, het Schoonebeeker Schaap en het Veluws Heideschaap. Alle drie spelen ze een belangrijke rol bij het beheer van heide- en natuurgebieden.
15 jaar oud wordt een heideschaap gemiddeld. In die
tijd eet het grassen, kruiden en jonge boompjes, waardoor natuurgebieden minder snel dichtgroeien.
10 tot 15
kilometer kan een kudde op een dag afleggen. Onder begeleiding van een herder trekken de schapen van het ene deel van het natuurgebied naar het andere.
1.000 schapen of meer telt een grote kudde soms. Zo’n groep kan in korte tijd een groot gebied begrazen en helpt daarmee bijzondere heideplanten en dieren te behouden.
Tekst: Antonia Prietzschk Vertaling: Sabien Froger Beeld: Mauritius Images
8 LandIdee
landidee natuur
LandIdee 9
HET HUIS VAN DE STRANDJUTTERS Als je op een waddeneiland woont, is de zee altijd dichtbij. Daarbij zijn Esther Kaandorp (42) en Jan Schoorl (49) dol op jutten. Vrijwel dagelijks zijn ze met Neve (11), de dochter van Esther, op het strand. Gejut hout vind je terug in de grillig gevormde trap, maar ook in de greepjes van de keukenkastjes. Het geeft de met zorg verbouwde boerderij uit 1750 sfeer en karakter. Tekst: Inge van Lieshout Beeld: Louis Lemaire Styling: Esther Loonstijn Productie: Insidehomepage
10 LandIdee
landidee reportage
LandIdee 11
DE WIND IN DE BOMEN
In de herfst laat de wind zich steeds vaker horen. Hij blaast door de boomkruinen, laat bladeren ritselen en zorgt voor het kenmerkende geruis dat zo bij dit seizoen past. Een geluid dat je vooral op stille dagen in de natuur goed kunt horen.
DE GELUIDEN VAN DE HERFST Knetterende vuren, ritselende bladeren en een frisse wind: het zijn geluiden die bij de herfst horen. Maar er is nog veel meer te horen in deze tijd van het jaar. Sta eens stil en luister aandachtig naar de geluiden van de herfst.
22 LandIdee
landidee natuur
KNISPEREND VUURTJE
Het knisperende geluid van een vuur hoort voor veel mensen bij de herfst. Vroeger werden op het land soms hopen aardappelloof verbrand. Tegenwoordig is een vuur vooral een gezellige plek om op een frisse herfstavond samen te komen en te genieten van de warmte en het geluid van brandend hout.
LandIdee 23
OVEN SCHOTELS & GRATINS Als de dagen langzaam korter worden, groeit de behoefte aan gerechten die warmte en gezelligheid op tafel brengen. Ovenschotels en gratins zijn daar perfect voor. Met seizoensgroenten, verrassende smaakcombinaties en een knapperig korstje tover je in een hand omdraai een heerlijke maaltijd uit de oven. Van zoete aardappel met feta of een pasta-spinazieschotel tot boerenkool met worst of een kokos-aardappelgratin: dit zijn recepten om samen van te genieten. Laat de oven maar overuren draaien!
34 LandIdee
PASTA-SPINAZIEOVENSCHOTEL MET EI
Voor 4 personen
INGREDIËNTEN 500 g diepvriesbladspinazie, 1 ui, 1 el boter, zout, peper, nootmuskaat, 300 g pasta (macaroni, spaghetti...), 5 eieren, 200 ml slagroom, 1 tl maïzena, 60 g geraspte Emmentaler, 1 el koolzaadolie, 250 g ricotta, 50 g Parmezaanse kaas (schilfers) BEREIDING Laat de spinazie ontdooien en knijp er zoveel mogelijk vocht uit. Pel de ui, snijd hem fijn en fruit glazig in de boter. Voeg de spinazie toe en bak kort mee. Breng op smaak met zout, peper en nootmuskaat. Kook de pasta in gezouten water iets korter dan op de verpakking staat aangegeven. Spoel af met koud water en laat uitlekken. Verwarm de oven voor op 180 °C (boven- en onderwarmte) en vet een ovenschaal in met olie. Klop 3 eieren los met de slagroom, maïzena en de Emmentaler en breng op smaak met zout en peper. Verdeel een deel van de pasta over de bodem van de ovenschaal en druk de rest langs de randen. Schep de spinazie erin en verdeel de ricotta er in kleine hoopjes over. Giet het ei-roommengsel eroverheen. Bak 40 minuten in de oven en dek de schaal na 20 minuten af met bakpapier. Breek de resterende 2 eieren in het midden van de ovenschotel zonder de eidooier kapot te maken en bak nog even tot de eieren gaar zijn. Bestrooi met de Parmezaanse kaas en laat de schotel voor het serveren ongeveer 10 minuten rusten. Bereidingstijd: 30 minuten • Oventijd: 45 minuten
LandIdee 35
September op Kasteel de Haar
LOGEREN BIJ DE BARON
Wie in september Kasteel de Haar in Haarzuilens bezoekt, stapt even een andere wereld binnen. Verse bloemstukken vullen de vertrekken, een butler loopt rond, een pianola klinkt door de zalen en overal lijkt het alsof de bewoners elk moment kunnen aanschuiven voor het diner. Het is een eerbetoon aan de Septembertraditie, waarin ruim een eeuw lang vooraanstaande internationale gasten op het kasteel werden verwelkomd.
66 LandIdee
landidee reportage
Ieder jaar laat Kasteel de Haar de Septembertraditie herleven.
LandIdee 67
EEN APPELTJE VOOR DE SFEER Wat is er mooier dan een picknick in het groen onder de warme nazomerzon? Eregast is de appel: een gezonde favoriet met een enorme variatie aan smaken en rassen. Met vrolijke knutselideeën - van kussens tot een picknickmand zetten we deze geliefde vrucht in het zonnetje.
86 LandIdee
landidee creatief
In het teken van de appel: de sappige appeltaart smaakt nog lekkerder op dit met de hand genaaide appeltafelkleed. Natuurlijk serveer je hem op een beschilderd bord met fruitmotief, met daarbij een kop thee uit de picknickmand die is versierd met gehaakte appeltjes.
LandIdee 87
landidee creatief
HERFSTGERITSEL De herfst zit vol prachtige knutselmaterialen. Vooral de bladeren, die nu de mooiste kleuren krijgen, nodigen uit om creatief aan de slag te gaan. Met deze ideeën kun je hun schoonheid nog lang bewaren. Ga naar buiten, verzamel je favoriete bladeren, pers ze en maak er iets moois van!
TIP
De versierde bladeren zijn mooie decoraties tijdens een herfstlunch of -diner.
BLADEREN MET PATRONEN DIT HEB JE NODIG
Verschillende geperste herfstbladeren, witte acrylstiften met een dikke en een dunne punt
ZO MAAK JE HET
1 Versier de bladeren met stippen, lijnen en andere decoratieve patronen. Wissel dikke en dunne lijnen af voor een speels effect.
BLADERMOBIEL DIT HEB JE NODIG
Verschillende geperste herfstbladeren, eventueel kleine trosjes bessen of andere herfstvondsten, bamboering, dun touw of draad
ZO MAAK JE HET
1 Rijg en knoop de bladeren onder elkaar aan lange stukken touw. Tussen de bladeren kun je eventueel kleine trosjes bessen of andere natuurlijke vondsten bevestigen voor extra kleur en afwisseling. 2 Maak alle touwtjes rondom vast aan de bamboering. Hang het bladermobiel op een mooie plek en geniet van het speelse effect.
LandIdee 93
Kunstwerkjes uit de natuur.
BLAD VAN BLADEREN DIT HEB JE NODIG
Gedroogde, geperste bladeren van één soort, karton, potlood, schaar of hobbymes, houten plankje, een klein takje, lijmpistool
ZO MAAK JE HET
1 Teken de omtrek van een blad groot over op het karton en knip of snijd deze vorm uit. 2 Lijm de geperste bladeren op het karton. Werk daarbij van buiten naar binnen en van boven naar beneden. Laat de bladeren elkaar steeds iets overlappen en lijm ze vast. 3 Bevestig het afgewerkte blad met lijm op het houten plankje. Lijm vervolgens het takje als steel aan de onderkant. 4 Zet het plankje neer of hang het op.
HERFSTGALERIJ DIT HEB JE NODIG
Verschillende geperste herfstbladeren, meerdere vellen papier van hetzelfde formaat (bijvoorbeeld A5), lijmpistool, dubbelzijdig plakband
ZO MAAK JE HET
1 Plak op elk vel papier één tot drie bladeren van dezelfde soort. Breng de lijm slechts op enkele punten aan, zodat de bladeren mooi vlak blijven. 2 Rangschik de vellen in rechte rijen naast en boven elkaar op een muur of deur. Pas het aantal vellen aan de beschikbare ruimte aan. Bevestig ze vervolgens met dubbelzijdig plakband.
94 LandIdee
BOSBEWONERS DIT HEB JE NODIG
Geperste bladeren met een gekartelde rand (bijvoorbeeld van de esdoorn of tulpenboom), zwarte en witte acrylstiften met een dikke en een dunne punt
ZO MAAK JE HET
1 Teken uit de vrije hand eerst de ogen, oren en snoetjes met de witte stift op de bladeren. Laat de inkt goed drogen. Teken daarna met de zwarte stift de pupillen, neusjes en snorharen.
DIERVRIENDELIJK DE HERFST IN Heb je een hart voor vogels, insecten en andere dieren? Ruim de tuin dan niet al te grondig op in de herfst. Afgevallen bladeren en uitgebloeide planten bieden voedsel en beschutting. Ontdek wat je nog meer kunt doen - of juist beter kunt laten - om dieren te helpen tijdens de winter.
VRIJE DOORGANG Het is voldoende om paden en het gazon bladvrij te houden. Onder bomen, struiken en in wilde hoekjes mogen bladeren juist blijven liggen. Daar bieden ze beschutting aan allerlei dieren.
114 LandIdee
landidee duurzaam
SNELLE HAP
Zodra zonnebloemen hun uitgebloeide bloemhoofden laten hangen, komen mezen, mussen en boomklevers graag langs. De rijpe zaden vinden ze een heerlijke maaltijd.
LandIdee 115