Nieuws
SAMEN EEN VERHAAL SCHRIJVEN Cgt is de meest effectieve (psycho)therapie voor dwang. Daarbij draait het vooral om exposure: doen wat je niet durft. Inference Based Approach (IBA) gaat uit van een ander aangrijpingspunt en is mogelijk even succesvol.
H
enny Visser werkt als psychotherapeut/cg-therapeut en onderzoeker bij GGz Centraal en is supervisor bij de VGCt. Ze houdt zich al bijna tien jaar bezig met (onderzoek naar) IBA, een cognitieve therapie voor dwang. ‘Zowel in Canada als in Nederland is onderzoek gedaan naar de effectiviteit van IBA in vergelijking met cgt,’ vertelt ze. ‘Beide behandelmethoden zijn effectief voor een deel van de patiënten.’ De multidisciplinaire richtlijn beveelt
voor een dwangstoornis in grote lijnen eerst cgt aan en als dit onvoldoende werkt farmacotherapie.
NIET OPKNAPPEN Na behandeling conform de richtlijn voldoet de helft van de patiënten nog aan de criteria van de diagnose. Waarom werkt deze aanpak bij de een wel en bij de ander niet? Daar is veel onderzoek naar gedaan, maar een sluitend antwoord op die vraag ontbreekt. pag 2
03/2019
Nieuw: publiekswebsite over cgt We hebben een nieuwe website: www.cognitievegedragstherapie.nl. Speciaal ontwikkeld voor mensen die informatie zoeken over psychische klachten en de behandeling ervan. Je vindt er uitleg over cognitieve gedragstherapie (cgt) en welke hulp cgt biedt bij de meest voorkomende psychische - en gedragsproblemen. De uitleg wordt op diverse plekken ondersteund door video’s en praktijkverhalen. Ook kunnen bezoekers hier een VGCt-therapeut vinden en linkjes naar patiëntenverenigingen en relevante websites. Als behandelaar kun je de website inzetten om je patiënten (verder) te informeren. Plaats vooral een link op je eigen praktijkwebsite of laat dit doen bij de instelling waar je werkt. We hebben in eerste instantie gekozen voor de meest voorkomende psychische problemen. In de loop van de tijd breiden we de website uit met meer informatie. Tips en suggesties zijn altijd welkom via communicatie@vgct.nl.
Uit de praktijk 4 Een conversiestoornis: aanstellerij?
Back to the Future 5 Dit najaarscongres mag je niet missen De razendsnelle
opkomst van schematherapie 5
De mooiste parel 8van N=2: behandeling somberheid 6-7 Heeft Stella (28) wel vertrouwen in haar therapeut?
En verder: Misverstanden rond •Gilles Positionering van niet de la Tourette 3 BIGgeregistreerden 2 • Trots op Kennismaking nieuwe voorzitter ereleden 9 • Word ook lid accreditatiecommissie 10van de NVGzP 10je collega’s: geef Inspireer een workshop 12
‘ Bij IBA draait alles om waarneming’
Henny Visser
vervolg pag 1 ‘Ik heb er zelf wel wat ideeën over,’ vertelt Henny Visser. ‘In het Marina de Wolf-centrum waar ik werk, komen ook patiënten voor een deeltijd- of klinische behandeling. Soms blijkt dan dat de voorgaande behandelingen niet juist zijn uitgevoerd. Ook durft een deel van de patiënten de exposure niet volledig aan. En dan is er ook een groep die de exposure wel aangaat, maar niet opknapt. Dat komt omdat mensen met dwang telkens een nieuw verhaal maken. “Ik heb tien keer schoongemaakt met hetzelfde doekje. Niemand is doodgegaan. Maar misschien was dat omdat die ene levensgevaarlijke bacterie toevallig toen net niet op dat doekje zat. De volgende zit-ie er vást wel op”.’
Waar moeten therapeuten aan wennen bij het toepassen van IBA? En patiënten, hoe reageren die? Hoe ver is het onderzoek naar IBA gevorderd? Kun je hierin nu al scholing volgen? Op vgct.nl/nb geeft Henny Visser antwoord op deze en meer vragen.
‘ Met zachte hand leidt de therapeut de patiënt telkens terug naar het hier en nu’
REDENEERPROCES IBA is een vorm van ct, maar met een ander protocol. Henny Visser: ‘Stan-
ONDERZOEK Op dit moment vindt een groot, landelijk onderzoek plaats naar de effectiviteit van IBA in vergelijking met cgt. Meer informatie: www.arriba-studie.nl
daard cgt gaat over appraisal en conditionering. Als een patiënt voortdurend het gas controleert, bespreek je de kans op brand en de verantwoordelijkheid ervoor. Overschat de patiënt dat niet? Je laat iemand inzien wat er niet klopt aan wat hij denkt. En je doorbreekt conditionering. Bij IBA ga je, in dit voorbeeld, niet in op brand en de kans erop, maar op het redeneerproces dat ervoor zorgt dat het echt lijkt dat het gas niet 2
uit is. Vaak vinden mensen dat ze ondanks hun angst moeten stoppen met dwanghandelingen. Tijdens een IBA-behandeling raden wij dat af. Iemand die op kracht een dwanghandeling weerstaat, zet zichzelf onder druk. Daardoor kan hij niet goed observeren. En die waarneming, dat is nu precies waar het om draait bij IBA.’
WAARNEMING Bij IBA stelt de therapeut niet ter discussie of iets kan. Integendeel. ‘Bij alles wat een patiënt vreest, zeg je in feite: Je hebt gelijk, dat kan. Maar is het ook aan de orde? Mensen met dwang vertrouwen hun waarneming niet. Dat komt omdat ze de beschikbare informatie
niet gebruiken. Samen met je patiënt ga je op zoek naar die informatie. Wat hoor je? Wat ruik je? Wat zie je? Je leidt de patiënt met zachte hand terug naar het hier en nu. De essentie is dat iemand met dwang zich niet baseert op waarneming, maar op een verhaal. Bij IBA herkent de patiënt hoe een obsessief verhaal hem overspoelt en schrijf je samen een nieuw verhaal, dat gebaseerd is op waarneembare informatie.’ (AR) Meer informatie: vgct.nl/nb
Gilles de la Tourette:
Meer dan een scheldziekte
Gilles de la Tourette is een stoornis op het snijvlak van de neurologie, psychiatrie en psychologie. Cara: ‘De oorzaak bevindt zich op het gebied van de neurobiologie. Het is een multifactoriële aandoening, maar we weten nog niet exact welke genen erbij betrokken zijn. Omdat vaak sprake is van comorbiditeit is er ook een belangrijke taak weggelegd voor de psychiatrie. Het psychologische veld is betrokken omdat het een aandoening is waar mensen onder gebukt kunnen gaan. Maar zeker ook omdat gedragstherapie een eerste keusbehandeling voor tics is.’
TABOE Met het recent verschenen Handboek Gilles de la Tourette, waaraan 23 specialisten hebben bijgedragen, hoopt Cara vooral op een vergroting van de kennis over en het begrip voor Tourette. ‘Tussen de eerste symptomen en de diagno-
se zit gemiddeld vijf jaar. Vermoedelijk komt dit doordat de stoornis relatief onbekend is.’ Gilles de la Tourette staat vooral bekend als scheldziekte, terwijl maar zo’n tien procent van de patiënten daadwerkelijk scheldt. Het taboe dat op de stoornis rust, draagt volgens Cara niet bij aan herkenning van de stoornis. Ook kunnen veel patiënten de tics in zekere mate onderdrukken. Omdat ze vaak voor andere problematiek binnenkomen, wordt een ticstoornis gemakkelijk gemist. De oplossing? ‘De maatschappij moet weten wat Tourette wel is én wat het niet is. Pas dan kunnen we het taboe doorbreken en kunnen patiënten profiteren van een adequate behandeling en begeleiding.’ (MK) Wil je meer weten over ticstoornissen en de behandeling ervan? En wil je je bekwamen in de gedragstherapie bij tics? Luister dan naar onze VGCt-podcast via vgct.nl/nb en kennisnet Het Handboek Gilles de la Tourette is uitgegeven bij Boom Uitgevers en kost € 44,95.
‘Zorg aan patiënten met psychoses schiet tekort,’ kopte de Volkskrant eind mei op haar voorpagina. ‘Circa 75 duizend Nederlandse patiënten met psychoses krijgen niet de zorg die ze volgens specialisten nodig hebben,’ luidde de eerste zin van het hoofdartikel op die mooie dag. Het vervulde mij met trots op Tonnie Staring, David van den Berg, Hanneke Schuurmans en Berber van der Vleugel, de auteurs van het VGCt-rapport dat aanleiding was voor het artikel. Het rapport signaleert, kort gezegd, een zorgelijke onderbehandeling van patiënten met psychotische klachten. Afgemeten aan de Zorgstandaard Psychose zijn er te weinig behandelaars, die bovendien onvoldoende geschoold zijn in cognitieve gedragstherapie voor psychose (CGTp). Het artikel en rapport bleven niet onopgemerkt. Er volgden Kamervragen en een weinig zeggende reactie daarop van de staatssecretaris. GGZ Nederland keek verbaasd op en nodigde ons uit voor een gesprek. Zelfs Jim van Os vond het belangrijk genoeg om de plank mis te twitteren. Het rapport bepleit meer en betere zorg bij psychose, dus tegen zijn was lastig. Maar dan maar vóór zijn lukte hem toch ook niet goed. Dus wrong hij het maar in zijn pleidooi voor herstel- en relatiegerichte zorg, als alternatief voor een – ik citeer, maar begrijp ook niet waar hij het vandaan haalt – ‘massaal aanbod van technische CBT’. Lees vooral de dupliek van Tonnie Staring op het discussieforum van phrenos.mett.nl*. Daar heb je meer aan en vind je ook het rapport zelf. Trots dus op onze vereniging en haar competente leden, die samen met ons bureau deze ‘media-mijlpaal’ voor de VGCt realiseerden. En dan nu: werk aan de winkel! *Kijk op vgct.nl/nb voor de link Reageren? Mail Arnold van Emmerik via a.a.p.vanemmerik@uva.nl 3
van de voorzitter •
Gilles de la Tourette staat ten onrechte bekend als de scheldziekte. Om de kennis over Tourette en andere ticstoornissen te vergroten, werkte Cara Verdellen, supervisor en klinisch psycholoog bij PsyQ, mee aan het Handboek Gilles de la Tourette.
Voorpaginanieuws
uit de
sectienieuws •
Save the date: 12 december workshop ABFT De sectie relatie- en gezinstherapie organiseert op 12 december de workshop Attachment Based Family Therapy (ABFT) in Den Bosch. Centraal staat de vraag: ‘In hoeverre kan het betrekken en versterken van gehechtheidsrelaties de behandeling van individuen effectiever maken in relatie met evidence based cgt-programma’s? In de workshop komen deze aspecten aan bod: • Zoeken naar termen die voor clinici met de gehechtheidstheorie verbonden zijn • Toelichting op het werk van Guy Bosmans voor gedragstherapeutisch houvast • Onderzoek naar de meerwaarde van gehechtheidstheorie (casussen) • De gehechtheidsprocessen in de therapeutische relatie • Oefenen: valideren / verdiepen emoties • Onderkennen van tegenoverdracht uit onze eigen leergeschiedenis met betrekking tot gehechtheid • Het betrekken van gehechtheidsfiguren in de behandeling Meer informatie volgt op vgct.nl/agenda
cgw on tour
De sectie cgw komt binnenkort naar je toe. Onder de naam ‘cgw on tour’ organiseren we speciaal voor cgw’ers workshops in Nijmegen, Breda, Groningen en Amsterdam. Houd het diginieuws en vgct.nl/agenda in de gaten!
PRAKTIJK
Naar de conversiestoornis is maar beperkt onderzoek gedaan en er rust nog altijd een taboe op. Dat moet veranderen, vinden Marleen Tibben, gz-psycholoog en manager HSK Expertiscentra Conversie en Tics en Ingeborg Visser, klinisch psycholoog/ psychotherapeut K&J.
Marleen Tibben
Ingeborg Visser
EEN CONVERSIESTOORNIS: B TUSSEN DE OREN? ij een conversiestoornis gaat het om verstoringen van de motorische en/ of sensorische functies die niet kunnen worden verklaard vanuit een neurologisch defect. Bij de behandeling van conversiestoornissen zetten Marleen Tibben en Ingeborg Visser hypnotherapie met gedragstherapie in. Marleen: ‘Het mooie van hypnose is dat een patiënt zich erdoor ontspant. Tegelijkertijd kun je onder hypnose de perceptie veranderen. Bij een patiënt met een trilling in de arm kun je bijvoorbeeld onder hypnose die arm heel zwaar maken. Daardoor verdwijnt de trilling. Door dat vaak te oefenen, krijg je op een gegeven moment een cue-conditioning. De trilling verdwijnt door te denken aan het zwaar maken van de arm.’
SLECHT IMAGO Hypnose heeft nog steeds een slecht imago. Marleen: ‘Voor veel buitenstaan4
ders voelt het toch te vaag. Maar de behandeling van conversiestoornissen is in feite een gedragstherapeutische behandeling. Waar het om gaat, is dat je binnen die behandeling op zoek gaat naar een incompatibele respons. Deze incompatibele respons ga je vervolgens door middel van hypnose aanleren. Op een gegeven moment is een patiënt in staat om ook zonder formele hypnose dat incompatibele gevoel op te wekken. De rest van de behandeling bestaat vervolgens uit shaping-technieken.’
ONDERZOEK Op dit moment is er nauwelijks onderzoek voorhanden naar de effectiviteit van behandelingen bij een conversiestoornis. HSK Expertisecentrum Conversiestoornissen is gestart met een
pilotonderzoek naar de effectiviteit van hypnose en gedragstherapie. Marleen: ‘Tot nu toe zien de resultaten er veelbelovend uit. Maar liefst 73 procent van de patiënten knapt volledig op.’
‘ Maar liefst 73 procent van de patiënten knapt volledig op’ Naast onderzoek is er ook meer aandacht nodig voor conversie zodat de stoornis genormaliseerd wordt. Ingeborg: ‘Patiënten met somatisch onverklaarde klachten voelen zich vaak niet serieus genomen. Als er geen diagnose is, is er immers ‘niets aan de hand’. Maar er is wél iets aan de hand. Je verzint bijvoorbeeld niet dat je niets kunt zien.’ (MK)
Marleen Rijkeboer Foto: Christiaan Krop
SCHEMATHERAPIE: DE STAND VAN ZAKEN Op het najaarscongres houdt Marleen Rijkeboer, hoogleraar klinische psychologie aan de Universiteit Maastricht, een lezing over de nieuwe ontwikkelingen rondom schematherapie. ‘De therapie is in korte tijd wereldwijd razend populair geworden.’ Om de herinnering even op te frissen: hoe werkt schematherapie? Marleen Rijkeboer: ‘Schematherapie is gericht op de basale emotionele behoeften, zoals de behoefte aan verbondenheid. Als daarin tijdens de kindertijd en jeugd ernstige tekorten zijn opgetreden, kan psychopathologie ontstaan. In schematherapie gebruiken we verschillende technieken om patiënten zogeheten correctieve emotionele ervaringen te laten opdoen.’ Hoe wijdverbreid is schematherapie? ‘Momenteel gebeurt er ontzettend veel rondom schematherapie, zowel in onderzoek als in de toepassing ervan. De therapie is in korte tijd wereldwijd razend populair geworden en wordt ook in andere culturen op grote schaal toegepast. Zelfs in niet-westerse landen als Iran, Zuid-Korea, Pakistan en Marokko. Kennelijk spreekt het model veel mensen aan.’
Hoe verklaar je dat? ‘Mensen kunnen universele thema’s zoals veiligheid, erkenning en autonomie gemakkelijk op zichzelf betrekken. Ze begrijpen dat je op latere leeftijd in de problemen kunt komen als je vroeger tekort bent gekomen. Sommige modellen van psychopathologie zijn zo abstract dat zelfs behandelaren denken: waar gaat dit over? Bij schematherapie is dat evident. Schematherapie is ook een heel humaan model, met respect voor problemen van mensen. Het gaat over universele basisbehoeften. Hierdoor worden problemen genormaliseerd en staat de behandelaar echt naast de patiënt.’ Wat is stand van zaken in het onderzoek naar de theoretische constructen? ‘Samen met Arnoud Arntz (UvA) leid ik een grote internationale studie in 33 landen. We proberen een nieuwe ‘universele taxonomie van modi’ te maken
schematherapie. Vervolgens kijken we naar de schema’s, copingstijlen en modi die daarbij horen. Deze taxonomie moeten we nog uitwerken, maar op het congres vertel ik welke behoeften we hebben gevonden, welke ontbreken en hoe die zich laten vertalen naar verschillende modi in schematherapie.’
‘ Schematherapie is een heel humaan model’ om persoonlijkheidspathologie in kaart te brengen. Daarbij nemen we het theoretisch model van Dweck, over de universele emotionele behoeften van mensen, als uitgangspunt.’ Hoe gaan jullie te werk? ‘We kijken welke emotionele basisbehoeften er naar voren komen uit studies en inventariseren welke er nog ontbreken in het theoretisch model van 5
Kun je een tipje van de sluier oplichten? ‘Op dit moment passen we schematherapie toe op dissociatieve identiteitsstoornis, daarover gaat onze pre-conference workshop. Mensen met deze stoornis hebben het gevoel dat ze uit verschillende personen bestaan. Ze ervaren geen of onvoldoende zelfcoherentie. Volgens het theoretisch model van Dweck is ook dat een universele behoefte, maar zelfcoherentie is nog niet in de constructen van schematherapie verwerkt. We willen dit toevoegen aan de universele taxonomie van modi voor persoonlijkheidspathologie.’ (JH) Meer weten? Meld je nu aan voor het najaarscongres op 27 t/m 29 november via vgctnajaarscongres.nl
Casus N=2
In iedere nieuwsbrief lees je het verslag van een afgeronde behandeling. In deze editie lees je over de N=2 die Hester Hengeveld uitvoerde in het kader van haar opleiding tot cognitief gedragstherapeut. Zij behandelde de sombere Stella (28) en Bas (29) die een somatische symptoomstoornis heeft.
6
‘WE HADDEN HELDERE OVEREENSTEMMING OVER DE DOELEN’
H
engeveld kiest ervoor om Stella met ‘competetive memory training’ (COMET) te behandelen. Maar Stella springt een beetje slordig om met de behandeling; ze zegt regelmatig af. Hengeveld krijgt de indruk dat Stella weinig vertrouwen in haar heeft als therapeut. Door dit met Stella te bespreken, voert Hengeveld een eigen gedragsexperiment uit. Hengeveld: ‘Ik heb geleerd om het gedrag van cliënten te interpreteren in het licht van hun psychopathologie en probeer moeilijkheden in de behandeling niet persoonlijk op te vatten. Als ik het gevoel krijg dat een van ons minder gemotiveerd is voor de behandeling bespreek ik dit met mijn cliënt. Ik leg dan ook uit welk effect dit op mij heeft. Bij Stella was ik
geneigd om me dan ook maar minder in te zetten voor haar behandeling; zij deed dit immers ook niet. Dat zou zonde zijn geweest en haar sombere gedachten versterken: zie je wel, mensen vinden mij niet de moeite waard.’ Door de COMET-training leert Stella om meer van zichzelf zich houden en zich minder aan te trekken van wat anderen denken. Na de training volgt een gedragsexperiment – de enquête – gericht op haar sociale angstklachten en haar introverte gedrag. Dit corrigeert Stella’s ideeën over extraversie en introversie en hoe anderen dergelijk gedrag interpreteren. Deze combinatie van interventies is zo sterk dat Stella na vijftien sessies besluit de therapie af te ronden.
‘Bij Stella kreeg ik de neiging om me dan ook maar minder in te zetten’
Bas (29) heeft last van lichamelijke klachten, zoals vermoeidheid, spanning en hoofdpijn. Hij piekert veel en zegt dat hij niet helder kan nadenken. Zijn klachten lijken voort te komen uit een belastende werken privésituatie.
B
as werkt onder zijn niveau. Hij mist uitdaging en waardering en stelt zich onvoldoende assertief op. Uit angst voor ontslag kaart hij deze problemen niet aan. Zijn moeder heeft blaaskanker. Daar maakt Bas zich veel zorgen over. Bas geeft aan dat hij graag – net als vroeger – weer vrolijk, spontaan en minder angstig wil zijn. Diagnostisch onderzoek wijst op een somatische symptoomstoornis. Gebruikte interventies zijn: psycho-educatie, zelfcontroleprocedures, ontspanningsoefeningen, cognitieve gedragstherapie en terugvalpreventie. In de cgt staat vermindering van ‘please-gedrag’ centraal. Hengeveld kiest ervoor gedachtenrapporten over te slaan en gaat meteen aan de slag met 7
een gedragsexperiment. In haar optiek is experiëntieel leren een krachtigere interventie dan het gedachtenschema. Deze beslissing sluit goed aan bij de gretige werkhouding van Bas. Na slechts elf sessies is de behandeling met een gunstig resultaat afgerond. Hengeveld kijkt met tevredenheid op terug op het schrijven van haar N=2. ‘Ik heb behandelingen gekozen waarbij ik een goed gevoel had. Daardoor ging het schrijven van mijn N=2 niet gepaard met tegenzin en onzekerheid. Wat hielp, is dat ik bij aanvang van de behandeling met mijn cliënten een heldere overeenstemming had over de doelen die we wilden bereiken. Voor beide casussen had ik vervolgens een strak gameplan in mijn hoofd. Hierdoor kon ik met vertrouwen aan de slag. De casusconceptualisatie, zoals onderwezen bij de VGCt, gaf me een helder raamwerk om mijn behandelingen vorm te geven.’
Casus N=2
De 28-jarige Stella is somber en voelt zich in gezelschap vaak onzeker. De hypothese van Hengeveld is dat Stella’s negatieve zelfbeeld en haar sociale angstklachten ten grondslag liggen aan de recidiverende somberheid.
‘Mijn beslissing sluit goed aan bij de gretige werkhouding van Bas’
Column
GROENVOORZIENING I
n wijken met meer vegetatie heerst minder depressie onder ouderen. In het tropische Miami-Dade County dan. In Nederland moet je dat met het zeikweer en die eikenprocessierups nog maar afwachten. Hoe dan ook, deze bevinding – afkomstig van een Amerikaans onderzoek* – zou voor cgt’ers weleens verstrekkende gevolgen kunnen hebben. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat iedereen zich stante pede omschoolt tot plantsoendienstmedewerker. Maar aangezien de mechanismen achter de relatie tussen vegetatie en depressie nog ietwat onduidelijk zijn, adviseer ik je daar even mee te wachten. Voor deze relatie kunnen namelijk talloze redenen zijn.
‘Onder depressieve ouderen is er wellicht minder animo om op de knietjes in de weer te zijn met schepjes en harkjes’
COLUMN Mieke Ketelaars
Groene wijken zouden bijvoorbeeld zomaar een zelfselecterende werking kunnen hebben. Als je depressief bent, kies je nu eenmaal eerder voor een betonnen wijk dan voor een buurt vol optimistische beplanting. Ook kan ik me voorstellen dat er sprake is van een omgekeerde relatie: onder ouderen die depressief zijn, is er wellicht minder animo om op de knietjes in de weer te zijn met schepjes en harkjes. Gevolg? Verpieterende plantjes en depressieve ouderen. En we kunnen de aanwezigheid van een derde factor ook niet uitsluiten. Deze factor heeft vier pootjes en een vrolijk zwabberend staartje. En we weten allemaal dat honden een sterk positief effect hebben op het menselijk gestel. Hondeneigenaren gaan vaker een blokje om en laat fysieke activiteit nu net goed zijn tegen depressie. En dan gaat die fysieke activiteit in het 8
zonovergoten Miami ook nog eens gepaard met een bak vitamine D. Precies die vitamientjes dus die óók zouden kunnen helpen tegen depressie. En wat doen honden verder? Precies. Hoopjes produceren. Pure mest. Genoeg verklaringen dus. Gezien de stand der wetenschap raad ik je dan ook aan nog even te wachten met de LOIcursus medewerker groenvoorziening. Hoewel. Wie wil er nou geen deskundige zijn in alles dat groeit en bloeit…? Mieke Ketelaars is kennisredacteur bij de VGCt. *Perrino, T., Lombard, J., Rundek, T., Wang, K., Dong, C., Gutierrez, C. M. & Szapocznik, J. (2019): ‘Neighbourhood greenness and depression among older adults.’ The British Journal of Psychiatry, 1-5.
Esther Lijesen, ledenraadslid en herkiesbaar: ‘Ik vind het erg leuk om meer betrokken te zijn bij de vereniging en om een stem te hebben in de plannen van het bestuur en daarmee de ontwikkeling van de vereniging.’ De ledenraad bestaat uit vertegenwoordigers van: • cognitief gedragstherapeuten • cognitief gedragstherapeuten in opleiding • cognitief gedragstherapeutisch werkers (i.o.) • supervisoren • leden werkzaam in loondienst van een (g)gz-instelling • vrijgevestigde leden • leden werkzaam bij een onderzoeksinstelling of universiteit
Gezocht: nieuwe kandidaten ledenraad
In maart 2020 zit de termijn van de huidige leden van de VGCtledenraad erop. Een aantal leden stelt zich herkiesbaar. Ze zijn op zoek naar nieuwe, enthousiaste collega’s met gevoel voor strategie en beleid. Stel jij je kandidaat voor de ledenraad?
D
e nieuwe ledenraad bepaalt voor de periode 2020-2023 het strategische beleid en de algemene kaders van de vereniging en behartigt de belangen van alle VGCt-leden. Daarnaast houdt zij toezicht op het bestuur. De ledenraad signaleert maatschappelijke trends, geeft aan wat zij als kansen en bedreigingen ziet en beoordeelt beleidsvoorstellen van het bestuur, die bij instemming definitief worden. Actuele onderwerpen zijn: de samenwerking met andere verenigingen die ook een evidence based practice voorstaan, de ontwikkeling van de opleiding en de ontwikkeling en verspreiding van kennis en externe PR.
Update brandbrief Kwaliteitsstatuut ggz
BESTUURLIJKE ERVARING Als ledenraadslid heb je dus direct invloed op het VGCt-beleid. Samen met inspirerende collega’s bepaal jij de prioriteiten voor de komende drie jaar. Daarnaast krijg je de kans om je hard te maken voor zaken die jou interesseren en hieraan actief bij te dragen. Je doet bestuurlijke ervaring op, je breidt je netwerk uit en je hebt de mogelijkheid om door te groeien naar andere vrijwilligersfuncties (bijvoorbeeld bestuurslid).
INS EN OUTS VAN DE FUNCTIE We kunnen ons voorstellen dat je vragen hebt. Aan welke eisen moet een ledenraadslid voldoen? Wat zijn de taken en bevoegdheden? Wat is de
tijdsinvestering? Hoe kun je je aanmelden als kandidaat? Er zijn diverse mogelijkheden om informatie te krijgen over de ins en outs van de functie. Zie hiervoor het kader. (ML)
Meer informatie • Maandag 4 november – 18.00 uur – pizzasessie in Utrecht – aanmelden via l.dekok@vgct.nl • Donderdag 27 en vrijdag 28 november tijdens het najaarscongres in Veldhoven • Bel of mail met Lisa de Kok via 030 230 37 58 of l.dekok@vgct.nl
Je kunt je opgeven als kandidaat voor de ledenraad tot 16 januari 2020. Ga naar vgct.nl/ledenraadsverkiezing 9
Afgelopen juni stuurde P3NL een brandbrief aan Zorginstituut Nederland (ZIN). Zorgaanbieders en professionals hebben de afgelopen jaren talloze signalen afgegeven over de inperkingen die het Kwaliteitsstatuut ggz met zich meebrengt. Er is niet of nauwelijks ruimte om naar eigen inzicht gekwalificeerde professionals in te zetten om de juiste zorg te bieden. Gevolg: stijgende wachtlijsten en onnodige bureaucratie. Ondanks evaluaties, rapporten met verbetersuggesties en toezeggingen van betrokken partijen is het Model Kwaliteitsstatuut slechts marginaal aangepast. De brandbrief is bedoeld om ZIN erop voor te bereiden dat het zijn doorzettingsmacht zal moeten inzetten. Toetreding van nieuwe, gekwalificeerde beroepsgroepen is onder het huidige regime vrijwel onmogelijk. P3NL wil meer ruimte om te experimenteren met de inzet van regiebehandelaars met een beroep dat afwijkt van de geselecteerde beroepen in het model. Zonder deze experimenteerruimte belemmert het statuut zorgaanbieders om passende zorg te leveren en wachtlijsten weg te werken. P3NL beschrijft de randvoorwaarden waaraan een nieuw Model Kwaliteitsstatuut dat met de doorzettingsmacht van ZIN tot stand komt, zou moeten voldoen. Naar aanleiding van de brandbrief en vergelijkbare zorgen van andere partijen in het ggz-werkveld beraadt ZIN zich momenteel nog. (DO)
P3NL nieuws •
WIL JIJ (MEER) INVLOED OP HET VGCt-BELEID?
Nieuwe voorzitter accreditatiecommissie
NIEUW THERA KOETSIER: ‘IK HOUD bij de VGC t
VAN STURING GEVEN’
Acht jaar lang was Maarten Lange – met veel plezier – voorzitter van de accreditatiecommissie van de VGCt. Op 1 juli volgde Thera Koetsier hem op. Een kennismaking met de nieuwe voorzitter. Kun je iets vertellen over je achtergrond? ‘In 1990 ben ik afgestudeerd als psycholoog en eind jaren ’90 als gedragstherapeut en psychotherapeut. In 2005 werd ik supervisor VGCt en ben ik onder meer basiscursussen gedragstherapie gaan geven. In 2018 heb ik de opleiding tot klinisch psycholoog afgerond. Dat is wel typerend voor mij: ik ben nieuwsgierig en leergierig en blijf mezelf steeds ontwikkelen. Dat leergierige vind je ook terug in mijn rol als docent en trainer: lesgeven is namelijk een prima manier om zelf ook veel te leren. En het is enorm leuk om therapeuten praktische handvatten te geven in hun werk. Momenteel werk ik als klinisch psycholoog/psychotherapeut bij een schematherapiedeeltijd voor jongvolwassenen bij GGZ Noord-Holland-Noord. Daarnaast heb ik
een eigen praktijk in supervisie, leertherapie, trainingen en advies- en commissiewerk.’
contact met het bestuur om advies te geven en knelpunten te bespreken rondom accreditatie van cursussen.’
Wat doet de accreditatiecommissie en wat is jouw rol al voorzitter? ‘De accreditatiecommissie bestaat uit acht leden en beoordeelt aanvragen voor accreditatie van opleidingsactiviteiten. Als voorzitter onderhoud ik de contacten met de opleiders, ben ik het gezicht naar de leden, neem ik beslissingen over afwijkende zaken en heb ik
Je was commissielid. Waarom heb je die rol verruild voor die van voorzitter? ‘Ik heb in veel commissies gezeten bij de VGCt, het NIP en de NVP en heb ervaren
‘Ik zal het iets anders moeten organiseren dan mijn voorganger’
Telefonisch spreekuur accreditatiecommissie in 2019 • 26 september • 24 oktober • 21 november • 12 december Tijd: van 17.00 tot 18.00 uur Telefoonnummer: 030 - 254 30 54
dat het voorzitterschap me ligt. Ik houd van sturing geven bij het samen uitvoeren van een inhoudelijke klus. In de periode dat Maarten Lange wegens ziekte moest terugtreden, heb ik hem vervangen als voorzitter. Toen ik hoorde dat hij aan zijn laatste termijn bezig was, heb ik aangegeven dat ik hem wel wilde opvolgen. Hij heeft zijn voorzittersrol de afgelopen jaren uitstekend vervuld. Omdat hij gepensioneerd is, kon hij er veel tijd in steken. Zelf zal ik het op een iets andere manier moeten organiseren; ik werk vijf dagen per week. Gelukkig bestaat de commissie uit leden met veel passie voor het accreditatiewerk.’ Verdwijnt Maarten nu van het toneel? ‘Nee, gelukkig niet. Maarten zet zijn werkzaamheden voor de commissie voort als lid. En zeker tot het eind van het jaar houdt hij ook gewoon zijn maandelijkse spreekuur voor het stellen van inhoudelijke vragen over draaiboeken en cursussen.’ (ML)
10
Verschillende commissies zijn bezig met het actualiseren van de opleiding. Een overzicht van de stand van zaken.
COMMISSIE CGW De commissie cgw maakt een competentieprofiel voor de cognitief gedragstherapeutisch werker. Doel is dat voor iedereen duidelijk wordt wat de cgw’er minimaal moet kunnen. De commissie legt de eerste versie van het profiel in september voor aan het bestuur en vervolgens aan de ledenraad.
COMMISSIE N=1 EN COMMISSIE LEERTHERAPIE De commissies N=1 en leertherapie hebben de opdracht om het bestuur te adviseren over de actualisering van de N=1 en de leertherapie als specifieke onderdelen van de opleiding tot cognitief gedragstherapeut. Het moet duidelijk worden welke competenties je uit het competentieprofiel met de N=1 en de leertherapie kunt verwerven of versterken, of de N=1 en de leertherapie in hun huidige vorm daarvoor de meest geëigende middelen zijn en of aanpassingen nodig zijn. De voorstellen van beide commissies worden besproken in de aanstaande bestuurs- en ledenraadsvergadering. Vervolgens wordt in een pilot de haalbaarheid van de nieuwe
N=1 onderzocht. Mogelijk start ook een pilot voor de actualisering van de leertherapie.
COMMISSIE HERZIENING REGISTRATIETRAJECT In het voorjaar van 2019 is de commissie herziening registratietraject gestart. Deze commissie onderzoekt of de huidige registratie tot cognitief gedragstherapeut opgedeeld kan worden in twee niveaus. In dit model kunnen therapeuten zich bij de VGCt registeren als basis cognitief gedragstherapeut of als cognitief gedragstherapeut specialist (beide werktitels). In de zomer van 2018 gaf 80 procent van de respondenten in een enquête aan het alternatieve model aantrekkelijker te vinden dan het huidige model. Aan de commissie is gevraagd om een advies te geven over de inhoud van het traject dat moet leiden tot de registratie basis cognitief gedragstherapeut.
FOCUSGROEP EVALUATIE COMPETENTIEGERICHT OPLEIDEN We zijn nu ruim een jaar op weg met de competentiegerichte opleiding. In juli
DIDACTISCHE PRECONGRESWORKSHOP Zoals ieder jaar zijn er voorafgaand aan het najaarscongres diverse precongresworkshops. Wat dit jaar anders is, is dat je ook de mogelijkheid hebt om een didactische precongresworkshop te volgen. Deze bestaat uit twee delen. Sandra Mulkens gaat in op het voorkomen van therapist drift bij supervisanten. Steven Meijer geeft een workshop over functie- en betekenisanalyses (faba’s) waarin supervisoren zelf veel leren over faba’s en over hoe zij faba’s goed aanleren aan cognitief gedragstherapeuten i.o. Accreditatie wordt aangevraagd voor vijf punten nascholing didactiek. Meer informatie: vgctnajaarscongres.nl. (SM)
2019 is er een enquête gehouden onder alle cognitief gedragstherapeuten i.o. en supervisoren om in beeld te brengen hoe zij het competentiegericht opleiden ervaren en wat er verbeterd kan worden. In het najaar start een focusgroep die dieper ingaat op de antwoorden die in deze evaluatie zijn gegeven. Met deze resultaten hopen we het competentiegericht opleiden verder te optimaliseren. (SM) Via de gebruikelijke VGCt-kanalen houden we je op de hoogte van de resultaten van alle commissies. 11
Opleidingsnieuws •
Actualisering van de opleiding: waar staan we?
Dit jaar voor het eerst: een didactische precongresworkshop
AGENDA Beter worden in je vak 2019
11 oktober Werken met trainingsacteurs in cgt-onderwijs – Utrecht
Lancering Wereldconfederatie cgt Op het wereldcongres van gedrags- en cognitieve therapieën in Berlijn (17 tot 20 juli 2019) is de wereldconfederatie World Confederation of Cognitive and Behavioural Therapies (WCCBT) officieel gelanceerd. Formeel is de wereldconfederatie op 7 januari 2019 opgericht. De wereldconfederatie is een wereldwijde multidisciplinaire organisatie die zich inzet voor de bevordering van gezondheid en welzijn door de wetenschappelijke ontwikkeling en implementatie van evidence based cognitieve gedragstherapieën om psychische aandoeningen te evalueren, voorkomen en behandelen. De WCCBT is samengesteld uit de zes ‘regionale’ associaties. Nederland wordt door de VGCt vertegenwoordigd via de European Association for Behavioural and Cognitive Therapies (EABCT).
De doelstellingen van de WCCBT zijn: • ondersteuning van de ontwikkeling en het profiel van cognitieve en gedragstherapieën (cgt) wereldwijd; • een wereldwijd netwerk ontwikkelen om nieuws, informatie en problemen in cgt te delen; • bevorderen van en pleiten voor geestelijke gezondheid, cgt en evicence based behandelingen voor psychische stoornissen om zo wereldwijd welzijn te verbeteren; • ontwikkeling en ondersteuning van effectieve implementatie van cgt door middel van training; • faciliteren en ondersteunen van onderzoek naar gedrags- en cognitieve therapieën. (IG) Meer informatie: wccbt.org
30 oktober Regiobijeenkomst ‘Walgelijk’ – Amsterdam
Collega’s inspireren? Geef een workshop! 5 november Lunchwebinar schematherapie – Online
27 t/m 29 november VGCt najaarscongres – Veldhoven
Meer informatie en aanmelden: vgct.nl/agenda
In het voorjaar van 2020 staan de VGCt voorjaarsworkshops en het cgw-congres weer op het programma. Kun jij voor cgt’ers een workshop geven binnen het thema ‘Bubbels! Prikkeling voor de therapeutengeest’? Of inspireer jij je collega’s liever binnen het thema ‘Cognitief gedragstherapeutisch werken: terug naar de basis’? Voor beide nascholingsdagen kun je je abstract indienen tot begin december. In de posters bij deze nieuwsbrief vind je alle informatie die je nodig hebt. (ML)
Lees meer op vgct.nl/nb
Colofon Deze nieuwsbrief is een uitgave van de Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve therapieën en verschijnt vier keer per jaar. Overname en vermenigvuldiging van artikelen is toegestaan met bronvermelding. T 030 254 30 54 E info@vgct.nl W vgct.nl
COGNITIEF GEDRAGSTHERAPEUTISCH WERKEN:
Voorjaarsw
TERUG NAAR DE BASIS
orkshops
Bubbels!
Prikkeling 15 mei 202
voor de th
0 Nieuwe
Buitensoc
erapeuteng eest
iëteit Zwolle
vgct.nl
13 e
LinkedIn en Facebook: VGCt Twitter: @VGCtwit YouTube: VGCtube Instagram: vgct_insta Eindredactie: Mariëtte Lammers en Annet Reusink Aan dit nummer werkten mee: Arnold van Emmerik, Anja Greeven, Ingrid Grutters, Jorn Hövels, Mieke Ketelaars, Saskia Mulder, Dalanda Ouchene, Annet Reusink
jaarcongres voo r cognitief gedragsthera peutisch werkers
cgwcongres.nl 13 maart 2020 Veenendaal
Dien je abstract in voor 10 december
12