Nieuws
‘Psychische klachten treden pas later op’
PICS: HET PROBLEEM VAN DE TOEKOMST? Experts waarschuwen ons voor de gevolgen van de coronacrisis voor de – toch al zo kwetsbare – ggz-cliënten. Vooralsnog is er minder aandacht voor het Post Intensive Care Syndroom (PICS). En dat is een probleem volgens klinisch psycholoog Laurian Hafkemeijer. ‘Er is alle reden om aan te nemen dat we hier nog veel mee te maken krijgen.’
P
ICS is verzameling van problemen die kunnen ontstaan als gevolg van een opname op de Intensive Care (IC). Fysieke klachten als spierafbraak en vermoeidheid bijvoorbeeld. En cognitieve problemen in de vorm van geheugen- of concentratieproblemen. Maar ook trauma-gerelateerde klachten,
angst of depressie passen in het PICSplaatje. Extra complicatie: doordat het fysieke herstel in eerste instantie veel vraagt, treden psychische klachten vaak pas later op. Vanwege de grote diversiteit aan klachten en problemen ligt het niet meteen voor de hand om van een specifiek syndroom te spreken. pag 2
02/2020
Nieuwe factsheets
Onlangs is onze verzameling factsheets uitgebreid met twee nieuwe exemplaren: cgt bij emotieregulatieproblemen en cgt bij ODD. In de VGCt-factsheets staat informatie over allerlei verschillende stoornissen. Kort en duidelijk wordt uitgelegd wat de stoornis is, welke symptomen erbij horen en wat de eerste stappen van een cognitief gedragstherapeutische behandeling zijn. Cognitief gedragstherapeuten kunnen de factsheets gebruiken om het gesprek met huisartsen of andere verwijzers aan te gaan en om cliënten te informeren over een behandeling. In totaal hebben we 29 factsheets. Je kunt ze downloaden via vgct.nl/factsheets. (TJ)
Boekrecensie: ‘ Mythen over zelfmoord’ 3 Back to the Future 5 Dit najaarscongres mag je niet Cgt in het missen
onderwijs 4
N=1: behandeling De mooiste parel 8 van een paniekstoornis 6-7 Enverder: verder: En ACT bij depressie • Positionering van 9niet BIGVersoepeling reglementen geregistreerden 2 • Trots op door coronacrisis 11 lid van de ereleden 9 • Word ook NVGzP 10
vervolg pag 1
‘De complexiteit van PICS maakt het essentieel om jezelf bij te scholen’ Colofon Deze nieuwsbrief is een uitgave van de Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve therapieën en verschijnt vier keer per jaar. Informatie over lidmaatschap en opzeggen vind je op vgct.nl. Overname en vermenigvuldiging van artikelen is toegestaan met bronvermelding. T 030 254 30 54 E info@vgct.nl W vgct.nl LinkedIn en Facebook: VGCt Twitter: @VGCtwit YouTube: VGCtube Instagram: vgct_insta Eindredactie: Mariëtte Lammers en Annet Reusink Aan dit nummer werkten mee: Arnold van Emmerik, Ingrid Grutters, Marlies Hermans, Thomas Jonkergouw, Mieke Ketelaars, Annet Reusink
Laurian Hafkemeijer denkt daar echter anders over: ‘Juist die diversiteit maakt een apart label zo zinvol. Daardoor kunnen mensen de samenhang tussen al die verschillende klachten en problemen beter zien. Een naam maakt het bovendien gemakkelijker om lotgenoten te vinden.’
GROTE IMPACT
Wat de impact van de huidige coronacrisis op de incidentie van PICS wordt, valt nog te bezien, maar dat we de komende periode alert moeten zijn is zeker, aldus Hafkemeijer. ‘Sommige onderzoeken wijzen uit dat de kans op PICS na een ‘reguliere’ IC-opname zo’n vijftig procent is. Het acute en grillige verloop van het coronavirus maakt de emotionele impact wellicht nog groter. Daar komt nog bij dat coronapatiënten vaak langer dan gemiddeld op de IC en aan de beademing liggen. De fysieke impact is dus groter.’ Niet alleen patiënten zelf kunnen te maken krijgen met PICS. Ook hun naasten kampen soms met de gevolgen van de IC-opname. Hafkemeijer: ‘Je geliefde ligt aan allerlei apparatuur en ondertussen kun jij niets anders doen dan toekijken en afwachten.
2
In de coronacrisis komt daar nog bij dat veel naasten niet eens op bezoek mogen komen.’
POSTTRAUMATISCHE GROEI
Maar de gevolgen van een IC-opname kunnen ook voor nieuwe zingeving zorgen, iets wat posttraumatische groei wordt genoemd. Hafkemeijer: ‘Zo’n opname kan een psychologisch effect hebben op hoe mensen in het leven staan. Ineens is niets meer vanzelfsprekend. Ze hebben ervaren hoe het is om op het punt te staan hun leven te verliezen. Soms zorgt dit ervoor dat ze nieuwe krachten in zichzelf aanboren. Helaas kan deze nieuwe mindset er ook voor zorgen dat mensen te hard van stapel lopen. De fysieke gevolgen van een IC-opname zijn zo groot dat je rustig moet opbouwen. Dat willen mensen nog weleens vergeten. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat zelfs fysiotherapeuten de belastbaarheid van ex-ICpatiënten soms overschatten.’
CGT HELPT
Ook psychologen doen er volgens Hafkemeijer goed aan om de belastbaarheid van ex-IC-patiënten in de gaten te houden. ‘Alleen al de lengte van een sessie kan iemand parten spelen. En
geheugenproblemen of een tragere verwerkingssnelheid maken het soms noodzakelijk om de familie meer te betrekken of meer op te schrijven. Bij traumabehandeling moet je bovendien letten op de belasting van het werkgeheugen.’ Gelukkig is er een oplossing in de vorm van het opstellen van een holistische theorie waarin je goed kijkt welke klacht er op de voorgrond staat. ‘De ene cliënt heeft herbelevingen van de opname, de andere stemmingsklachten vanwege functieverlies en weer een ander durft niet meer te gaan bewegen uit angst voor het verlies van functies. Cgt kan in alle gevallen helpen, mits je rekening houdt met de beperkingen.’ De complexiteit van PICS maakt het daarnaast essentieel om goed samen te werken met andere disciplines en om jezelf bij te scholen in de effecten van PICS. ‘Dat laatste doe je niet alleen voor jezelf, maar ook om je cliënt goede psycho-educatie te geven.’ (MK) Op vgct.nl/nb vind je: • meer informatie over PICS • een interview met ex-coronapatiënt Koen die 14 dagen in coma lag op de IC. Hoe gaat het nu met hem?
Boekrecensie
Zin en onzin over suïcide
Vreemde tijden
Sommige opvattingen zijn voor de hand liggend en bekend terrein voor psychologen. Andere zijn dat minder. Elke mythe wordt door De Beurs toegelicht en op waarheid getoetst. En dat blijkt nog lang niet eenvoudig. Zelfmoord is een complex onderwerp dat zich moeilijk laat begrijpen en nog lastiger laat onderzoeken. Lang niet alle suïcides worden immers gemeld en het onderwerp is nog steeds taboe. Uiteindelijk beschrijft het boek het volledige proces van suïcidaliteit en geeft De Beurs concrete adviezen over de omgang met suïcidale mensen. Naast de psychologische kant worden ook de maatschappelijke factoren beschreven die in de huidige samenleving impact kunnen hebben op het aantal suïcides. Het brede perspectief op suïcidaliteit en suïcidaal gedrag maakt het boek geschikt voor een breed publiek.
Derek de Beurs, Mythen over zelfmoord. Boom uitgevers Amsterdam (maart 2020). ISBN: 9789024431557. Prijs: 20 euro.
‘Zelfmoord laat zich moeilijk begrijpen en nog lastiger onderzoeken’
In die zin draagt het boek bij aan het doorbreken van het stigma dat op suïcidaliteit rust. Als er dan toch een puntje van kritiek gegeven mag worden, dan is dat het gebrek aan aandacht voor chronische suïcidaliteit. Vooral omdat de bejegening van deze groep juist soms verschilt. (MH)
Bestuur, bureau en commissies werken al beeldbellend ondertussen gewoon door. Een paar zaken licht ik er graag uit. Zo bereiden NIP, NVGzP en NVP een advies voor over de toekomstige inrichting van de psychologische beroepenstructuur. Samen met de VEN (EMDR) en de VSt (schematherapie) kijkt de VGCt constructief-kritisch mee. In het conceptadvies staat veel goeds, maar we vinden het nog niet goed genoeg. Het belangrijkste doel van een nieuwe beroepenstructuur (meer helderheid voor patiënten, verwijzers en financiers) is er bijvoorbeeld nog ver in te zoeken. Inhoudelijk positioneert de VGCt onze opleiding en registratie - in lijn met het advies - al jaren als aanvullend op de BIG, maar we willen wel zelf over die opleiding en registratie blijven gaan. Omdat we dat zelf het beste kunnen. Een heuglijk feit is dat we binnenkort de nieuwe ledenraad installeren. De opkomst was hoger dan drie jaar geleden, en er viel ook meer te kiezen. Dank aan iedereen die zich heeft gekandideerd en heeft gestemd! Op 13 juni zwaaien we de vertrekkende ledenraadsleden dankbaar uit, en heten we de nieuwe van harte welkom. Al beeldbellend, maar we doen het later nog weleens over. Reageren? Mail Arnold van Emmerik via a.a.p.vanemmerik@uva.nl 3
van de voorzitter •
Ik hoop dat je het, naar omstandigheden, goed maakt. Zelf ervaar ik de huidige tijd, waarschijnlijk net als jij, als onwerkelijk. Het vele beeldbellen is een oplossing, maar ook slopend. Er is ineens meer tijd, maar ook minder. Gelukkig zijn cognitief gedragstherapeuten goed met protocollen. Als ik op een ochtend (1) mijn kinderen naar school breng en daarna (2) met het openbaar vervoer de stad inga voor (3) een kappersbeurt en (4) een kopje koffie, doorloop ik er zomaar al vier.
In het boek ‘Mythen over zelfmoord’ bespreekt auteur Derek de Beurs negen veelvoorkomende opvattingen over suïcide. Dat je over zelfmoord beter niet kunt praten bijvoorbeeld. En dat vooral muzikanten en acteurs eraan zouden overlijden.
sectienieuws •
Behandelaar van kinderen en jeugd? Geef je mening! Wat heb jij als kinder- en jeugdtherapeut van de VGCt nodig om je werk nog beter te kunnen doen? Hierover kun jij je mening geven via een enquête die door de sectie kinder- en jeugdgedragstherapie en het bureau is opgesteld. Op basis van de antwoorden gaan zij aan de slag, bijvoorbeeld met het ontwikkelen van nieuw informatiemateriaal en de organisatie van studiedagen. Dit is je kans om je wensen kenbaar te maken! Volg je bij de VGCt het thema ‘kinder- en jeugdgedragstherapie’? Dan krijg je de enquête binnenkort automatisch per mail toegestuurd. Volg je dit thema nog niet? Ga dan naar vgct.nl/ ledenservice en vink bij ‘mijn interesses’ het thema aan. (ML)
Bestuursfunctie bij sectie relatie- en gezinstherapie Wil jij het belang van relatie- en gezinstherapie uitdragen, jouw ideeën delen en je netwerk vergroten? De sectie relatie- en gezinstherapie zoekt nieuwe bestuursleden en een voorzitter. De sectie organiseert studiedagen, symposia, netwerkborrels en themabijeenkomsten. Daarnaast zorgt zij voor aandacht voor systeemdenken in de VGCt-opleidingen en -congressen en verzorgt zij relevante vakkennis op het kennisnet. (ML) Interesse? Mail Casper Kleist, c.kleist@vgct.nl
uit de
PRAKTIJK
CGT IN HET ONDERWIJS: ‘EEN ONDERSCHOVEN KINDJE’ Op onze oproep in het diginieuws kregen we een reactie van Nina Schuurmans-Jippes (31). Zij schreef: ‘…Binnen onze beroepsgroep rust een stigma op werken in het onderwijs. Op scholen zou je niet écht ons vak kunnen uitoefenen. Niets is minder waar!’ Tijd voor een interview.
V
oor de studenten zit de meerwaarde van cgt in het onderwijs volgens Nina met name in de laagdrempeligheid. ‘Doordat we deel uitmaken van het dagelijks leven van jongeren stappen ze gemakkelijker op ons af en wij op hen. Door problemen vroegtijdig te signaleren, kun je voorkomen dat het uit de hand loopt.’ Nina en haar collega behandelen niet alle leerlingen zelf. ‘Als leerlingen kampen met ernstige problematiek verwijzen we door naar gespecialiseerde hulpverlening. Schoolgerelateerde problematiek behandelen we vaak zelf en soms werken we ook samen met externe hulpverleners.’
ZELFREDZAAM
Nina vindt het jammer dat scholen vaak vooral inzetten op begeleiding van leerlingen. ‘Wij willen dat jongeren zelfred4
zaam worden. Sommige studenten hebben daarbij inderdaad begeleiding nodig, maar anderen zijn meer gebaat bij behandeling.’ Op school moeten docenten soms wennen aan de aanwezigheid van een cgt’er. Ze denken dat leerlingen daar vast niet voor in aanmerking komen. Dan leggen mijn collega en ik uit dat het mooie van cgt juist is dat je vaak in korte tijd verbetering kunt bewerkstellingen.’
STIGMA
Niet alleen op school valt volgens Nina terrein te winnen. ‘Binnen onze beroepsgroep rust er een stigma op werken in het onderwijs. Op school zou je geen échte cgt kunnen toepassen. Onderwijs is echt een ondergeschoven kindje. Onterecht, vind ik. Natuurlijk: als je jongeren met problemen jaren-
‘ Ik pleit ervoor dat het onderwijs meer cgt’ers in dienst neemt’
lang stut en steunt, halen ze op een dag heus hun diploma wel. Maar de kans dat ze zich dan later redden in de samenleving is een stuk kleiner. Ik pleit ervoor dat het onderwijs meer cgt’ers in dienst neemt en dat collega’s in de ggz ons zien als volwaardige samenwerkingspartners. Zodat we – indien nodig samen – voor een goede behandeling kunnen zorgen.’ (AR) Ga naar vgct.nl/nb voor de lange versie van dit interview
Informatie over cgt
VGCt-WEBSITE VOOR PATIËNTEN
N
aast informatie heeft de website een ‘Vind een therapeut’-knop en linkjes naar patiëntenverenigingen en andere relevante websites. De website is onderverdeeld in klachten bij volwassenen en bij kinderen. De uitleg wordt ondersteund door video’s en ervaringsverhalen van mensen die baat hadden bij cgt. In (geanonimiseerde) interviews vertellen ze met welke klacht(en) ze aanklopten bij een cg-therapeut, hoe de behandeling verliep en hoe het nu met ze gaat. Een van mensen die we interviewden was de 61-jarige Beike: ‘…Achttien jaar was ik. Ik zat achter in een driedeursauto. De weg was spiegelglad, de bestuurder reed keihard. Ik dacht: als er nu wat gebeurt, kan ik er niet uit. Toen is mijn claustrofobie begonnen. Met de jaren groeide de
angst, ik durfde steeds minder. Maar om nu te zeggen dat dit mijn leven verpestte: nee, zo erg was het niet. Misschien heeft het daarom bijna 40 jaar geduurd voordat ik hulp zocht.’
ZWEVERIG GEDOE
‘Mijn man is 30 jaar ouder dan ik. Hij zei: “Hoe moet dat straks, als ik er niet meer ben? Dan kom je nergens meer.” Eerlijk gezegd voelde ik weinig voor hulp. Ik dacht: dat zweverige gedoe. Het kost handenvol geld en het helpt toch niet. Maar vrienden overtuigden me ervan dat een leven zonder angst ook prettiger is. Zo kwam ik terecht bij Thijs voor therapie. Voor onze eerste ontmoeting heb ik álles over hem opgezocht. Straks is het nog een engerd ook, dacht ik. Maar het klikte meteen.’
IN DE LIFT
‘Thijs vertelde altijd heel duidelijk wat we gingen doen, maar hij forceerde niets. Iedere keer ging ik een stapje verder. Op een dag kreeg Thijs me zelfs de lift in. Wat daarbij gek genoeg hielp, is dat hij vertelde dat hij zelf ooit had vastgezeten in een lift. “Lekker dan!,” zei ik. “Nu durf ik helemaal niet meer!” Maar vervolgens vertelde hij wat hij toen had gedáán. Op knopjes drukken.
Bellen. En zo kwam het goed. Het was eng, maar er kwam een einde aan. Zo leerde Thijs me voorbij mijn angsten te denken. Hij bracht de realiteit terug in mijn leven. Zonder duwtje in mijn rug was ik nooit in therapie gegaan. Ik dacht: van mijn angsten afkomen, dat lukt mij toch nooit. Maar als het moet, ga ik tegenwoordig in mijn eentje met de lift naar
de zesde verdieping. Een half jaartje therapie was voor mij voldoende om me te verlossen van de meeste angsten. Mijn wereld is veel groter geworden. Ik ben blij. En trots!’ (IG, AR) Tip: plaats op de website van je praktijk een link naar cognitievegedragstherapie.nl of laat dit doen bij de instelling waar je werkt!
illustraties patiëntenwebsite: Wouter Sessink
We hebben een aparte patiëntenwebsite over cgt: cognitievegedragstherapie.nl. Je kunt (toekomstige) patiënten hiernaar doorverwijzen voor meer informatie over de meest voorkomende psychische klachten en effectieve behandelmogelijkheden.
5
Casus N=1
In iedere nieuwsbrief lees je het verslag van een afgeronde behandeling. In deze editie de N=1 van Eline van den Berg, uitgevoerd in het kader van haar registratie tot cg-therapeut. Van den Berg behandelde de 30-jarige Gert, die vanwege eerdere ervaringen weinig vertrouwen meer had in de hulpverlening. Maar zijn paniekstoornis maakte een normaal leven onmogelijk.
6
ZONDAGSRUST ‘Werken is heel belangrijk voor Gert, hij eist voortdurend te veel van zichzelf’
De 30-jarige Gert wordt door zijn huisarts verwezen vanwege een depressie met angst- en paniekklachten. Hij is hiervoor eerder behandeld, maar dat heeft uiteindelijk niet geholpen. Werken lukt niet meer en Gert durft ook niet naar de kerk en naar winkels.
GEEN PRATER
Tegenwoordig heeft Gert weer goed contact met zijn ouders. Hij is gelukkig getrouwd en runt een boerenbedrijf. Daarnaast werkt hij als zzp’er in de bedrijven van zijn vader en zijn broer. Werken is heel belangrijk voor Gert – hij eist voortdurend te veel van zichzelf. Door zijn angst om te falen is hij een enorme perfectionist en bovendien is
werk een vlucht voor hem. Door hard te werken kan hij emoties wegstoppen. De onderdrukte spanning ervaart hij vooral op zondag, wanneer hij rust neemt. Gert krijgt paniek- en angstaanvallen en gaat steeds vaker situaties vermijden. Dit leidt tot depressieve klachten, die zo ernstig zijn dat Gert uiteindelijk in de ziektewet belandt. De behandeling die hij dan krijgt, is gericht op depressie. Deze behandeling heeft onvoldoende effect, vermoedelijk omdat het hoofdprobleem niet wordt aangepakt. Tijdens de (uitgebreide) intakeprocedure door Van den Berg blijkt namelijk dat Gert kampt met een paniekstoornis en agorafobie met comorbide depressieve klachten. Hij is gemotiveerd voor behandeling, maar hij vindt het ook spannend.
MINDER BANG
De behandeling van Van den Berg bestaat uit psycho-educatie, interoceptieve exposure, exposure in vivo, cognitieve herstructurering, terugval-
preventie en het aanleren van vaardigheden. Ze werkt vooral aan het falsificeren van de angstige verwachtingen van Gert. Dat werkt. Gaandeweg vertoont Gert steeds minder vermijdings- en veiligheidsgedrag, behalve als het gaat om kerkbezoek. Van den Berg vermoedt een referentieel verband met een eerdere paniekaanval en zet – met succes – EMDR in. Ook psycho-educatie heeft een gunstig effect. Gert zegt hierover: ‘Doordat ik nu weet hoe het werkt, ben ik minder bang…’ Na zeven maanden is de therapie ten einde. Gert voldoet bij de afronding niet meer aan de DSM-5 criteria voor een paniekstoornis, agorafobie en depressieve stoornis en zijn vertrouwen in de ggz is hersteld. Hij kan paniek beter verdragen, disfunctionele gedachten ombuigen en de neiging om te veel van zichzelf te eisen, tijdig bijsturen. Doordat zijn angst voor de kerk en voor de zondagsrust zijn afgenomen, kan hij – op zijn eigen manier – weer zijn geloof beleven.
7
TERUGBLIK
Eline van den Berg: ‘Ik ben zeer tevreden. Gert was sterk gemotiveerd en stelde zich opvallend kwetsbaar op. Door de vele huiswerkopdrachten vond een goede generalisatie van de sessies naar de thuissituatie plaats. Gert is tegenwoordig in staat assertief te reageren en zijn emoties te delen met zijn echtgenote. Ik heb geleerd hoe waardevol het is om de tijd te nemen voor het diagnostisch proces voordat je de behandeling start. Voor Gert en zijn vrouw was de drempel om weer hulp te zoeken hoog. Mijn grootste uitdaging was om het negatieve beeld dat zij hadden van psychische hulpverlening bij te stellen. Mooi én belangrijk dat dit gelukt is!’ (AR)
Casus N=1
G
ert komt uit een groot gezin. De kinderen worden grootgebracht met strikte regels over wat wel en niet hoort. In het gezin heerst een traditioneel arbeidsethos; hard werken is belangrijk in het leven van Gert en zijn familie. De ouders zijn streng hervormd, op zondag gaat de familie twee keer naar de kerk. Binnen het gezin is weinig ruimte om emoties te delen. Dat eist zijn tol als de beste vriend van Gert onverwachts verongelukt. Gert gaat twijfelen aan alles. Ook aan het geloof. Alcohol is op dat moment de enige uitlaatklep voor zijn verwarring en verdriet – tot groot ongenoegen van zijn ouders.
MEER
Column
HET NIEUWE NORMAAL H
et nieuwe normaal is een normaal van pak ‘m beet anderhalve meter. Nou ja, als het goed is, kun je elkaar dan net níet pakken. Anderhalve meter moet gelijkstaan aan twee armlengtes. Pak je elkaar beet, dan zit je dus fout. Die twee armlengtes zijn natuurlijk bedoeld om je te helpen, maar ik vind dat persoonlijk erg ingewikkeld. Want wat een armlengte dan precies is, hangt natuurlijk af van jouw persoonlijke arm. En als jouw arm niet normaal is, zit je voor je het weet alsnog met COVID-19. Het nieuwe normaal doet natuurlijk ook zijn intrede in de zorg, hoewel je daarbij zou kunnen zeggen dat we het iets té ver zoeken. We zijn massaal begonnen met e-health en zien onze cliënten op kilometers afstand. Better safe than
‘Als er zoveel mensen last hebben van problemen kan het stigma ervanaf’
sorry. Dat hele e-health kan overigens nooit lang duren, want het nieuwe normaal houdt kennelijk ook in dat we en masse 3-, 4- en 5G-torens vernielen. Voor je het weet, worden we weer teruggeworpen naar de Gouden Eeuw. Een eeuw zonder COVID-19, maar met scheurbuik, pokken, syfilis en lepra. Tja, het (G)oude normaal was ook geen pretje. Helaas is het nieuwe normaal ook zichtbaar in een toename van angst, depressie en slaapproblemen. Maar liefst de helft van Nederland heeft behoefte aan hulp, aldus het Trimbos-instituut. Dat stelt therapeuten voor een aantal uitdagingen. Want hoe activeer je cliënten met een depressie wanneer ze binnen moeten blijven? Hoe identificeer je suïcidale cliënten wanneer ze niet ‘in beeld’ zijn? Ook exposure is in veel gevallen lastiger geworden. Neem bijvoorbeeld een sociale angststoornis. Een Zoom-bijeenkomst voelt toch al snel minder echt. Toch is er één lichtpuntje. Als er zoveel mensen last hebben van problemen, kan het stigma ervanaf. Het nieuwe normaal is niet normaal. (MK) Mieke Ketelaars is kennisredacteur bij de VGCt. 8
COLUMN Mieke Ketelaars
MEER
MEER
MEER
MEER BEHANDELKEUZE BIJ DEPRESSIE
Jacqueline A-Tjak
V
an oorsprong is ACT een vorm van cognitieve gedragstherapie. In plaats van een focus op klachtreductie richt ACT zich op het vergroten van de kwaliteit van leven. Er wordt veel aandacht besteed aan waarden en gebruikgemaakt van mindfulness. Daarnaast richten oefeningen zich onder andere op het leren om afstand te nemen van je eigen gedachten.
ONDERLIGGENDE PROCESSEN
Op 8 april – midden in de coronacrisis – promoveerde Jacqueline A-Tjak op ACT bij depressie. Uit haar promotieonderzoek komen cgt en ACT als even effectief uit de bus. Dat is niet zo vreemd,
‘ Laten we vooral kijken naar de processen die ten grondslag liggen aan een depressie’
volgens de klinisch psychologe. ‘Zo sterk verschillen de twee vormen niet van elkaar. Bij cgt onderzoek je gedachten bijvoorbeeld op waarheid. Daarvoor moet je eigenlijk al afstand nemen van je gedachten.’ A-Tjak plaatst de verschillende therapievormen dan ook liever niet tegenover elkaar. ‘We moeten af van de discussie of iets cgt of ACT of iets anders is. Laten we vooral kijken naar de processen die ten grondslag liggen aan een depressie. Als je die beter begrijpt, ben je ook beter in staat een protocol aan te passen aan je cliënt.’
KEUZE
Maar hoe bepaal je dan of je cgt of ACT inzet? A-Tjak: ‘Wanneer cliënten graag anders willen leren denken of wanneer ze echt tot stilstand zijn gekomen dan ligt cgt wellicht meer voor de hand. Daar is immers een grote rol weggelegd voor gedragsactivatie. Maar als cliënten aanlopen tegen het vermijden van bepaalde emoties zoals machteloosheid of verdriet, of worstelen met zingeving, dan zou ACT van meerwaarde kunnen zijn.’ Ook voor de therapeut is meer keuze in therapievorm goed nieuws. ‘Ik kom soms therapeuten tegen die inzien dat cgt de voorkeursbehandeling is, maar die er gewoon niet zo goed mee uit de voeten kunnen. Dan is het fijn dat er een andere therapievorm is die je wel
aanspreekt. Ook wij professionals brengen normen en waarden mee en hebben nu eenmaal meer affiniteit met een bepaalde aanpak.’
De rol van P3NL tijdens de coronacrisis Marnix de Romph, directeur P3NL: ‘Juist in deze bijzondere tijd is het belangrijk om namens de professionals ons geluid te laten horen. We doen dat op veel manieren. Bijvoorbeeld in het wekelijkse koepeloverleg met het ministerie van VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Ook 113 zelfmoordpreventie-, Valente- en andere vertegenwoordigers vanuit het sociaal domein doen mee. Het primaire doel is de zorg voor kwetsbare mensen georganiseerd te houden ten tijde van de coronacrisis. En nadenken wat nodig is als we weer naar ‘normaal’ terug kunnen. Heel praktisch heeft P3NL meegedacht over compensatiemaatregelen voor zorgaanbieders die financieel in de problemen zijn gekomen. Ook heeft P3NL bijgedragen aan de richtlijn GGZ en Corona, waarbij vooral het NIP samen met de NVVP en GGZ Nederland veel inhoudelijk werk hebben verzet. Verder is er een praktische handreiking voor het hervatten van de reguliere zorg opgesteld. Ondertussen gaan lopende zaken gewoon door. Alle aangesloten verenigingen hebben hieraan een bijdrage geleverd. Vooral de onderlinge afstemming is van groot belang; P3NL vervult hierbij een coördinerende en stimulerende rol. Alleen samen krijgen we corona onder controle nemen wij heel letterlijk.’ (IG)
HECHTING
In haar onderzoek keek A-Tjak ook naar de rol die hechting speelt in de effectiviteit van depressiebehandeling. ‘Vanuit CBASP weten we dat verwaarlozing of seksueel misbruik in de jeugd vaker gepaard gaat met chronische depressie. Vanuit die achtergrond is het niet zo vreemd om te denken dat hechting impact heeft op de behandeluitkomst.’ Gek genoeg bleken het juist de cliënten met een vermijdende gehechtheid te zijn die sterker profiteerden van behandeling. Ongeacht de therapievorm. Een sluitende verklaring blijft vooralsnog uit, hoewel de gerichtheid op het hier en nu en de verminderde nadruk op relaties een bepaalde veiligheid geven waardoor onveilig gehechte cliënten wellicht optimaal profiteren. A-Tjak raadt dan ook aan om goed te kijken naar de patronen die cliënten meenemen vanuit hun jeugd. Zeker als er sprake is van recidiverende of chronische depressiviteit of als behandeling niet aanslaat. (MK) Het proefschrift van Jacqueline A-Tjak vind je op vgct.nl/nb 9
P3NL nieuws •
Met cgt kunnen we depressie goed behandelen, maar er is zeker nog ruimte voor verbetering. Klinisch psychologe Jacqueline A-Tjak ziet daarbij ook een rol weggelegd voor Acceptance and Commitment Therapy (ACT).
Nieuwe voorzitter registratiecommissie: Margreet van der Plas
‘KRITISCH KIJKEN EN INDIEN NODIG VERANDERINGEN DOORVOEREN’
NIEUW
Eind maart volgde Margreet van der Plas Tom Deenen op als voorzitter van de registratiecommissie. Hoogste tijd voor een nadere kennismaking! We stelden haar vier vragen.
1
un je iets vertellen over je K achtergrond? ‘Van huis uit ben ik neuropsycholoog en gerontopsychotherapeut. Ik heb ruim tien jaar gewerkt in de ouderenzorg en ben daarna overgestapt naar de volwassenenzorg. Binnen de ggz werkte ik ambulant en deed deeltijdbehandelingen, zowel vanuit de cgt, EMDR, schematherapie, ACT en inzichtgevende therapievormen. Mijn specialisaties zijn angst- en dwangstoornissen, depressieve stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Sinds vijf jaar werk ik in mijn eigen praktijk in Haarlem. Daarnaast geef ik al heel wat jaren de basiscursus van de VGCt. In mijn loopbaan heb ik veel reorganisaties meegemaakt en deze ook inhoudelijk geleid en geïmplementeerd binnen teams. Ik vind het een uitdagende klus om je als organisa-
bij de VGC t
tie steeds weer aan te passen aan de ontwikkelingen binnen de ggz – zoals nu ook weer met het COVID-19 virus.’
2
at was je motivatie om voorzitter W van de commissie te worden? ‘De VGCt speelt in op allerlei veranderingen in het veld die ook hun weerslag zullen hebben op de registratiecommissie. Omdat ik hierin graag een rol wil vervullen, heb ik me aangemeld voor het voorzitterschap. Hiervoor zat ik ruim zes jaar in de taakgroep N=1. Op dit moment loopt een pilot om de vernieuwde N=1 te testen, maar die nieuwe verslagen moeten wel beoordeeld worden door de taakgroep N=1. Dit betekent dat we goed moeten kijken naar de beoordelingscriteria en moeten zorgen voor een duidelijk format. Mijn doel is om ervoor te zorgen dat de beoorde10
lingscriteria en het proces voor de supervisanten en supervisoren nog transparanter worden.’
3
at zie jij verder als jouw taken W in je nieuwe functie als voorzitter? ‘Uiteraard zal ik de diverse commissies voorzitten die onder de registratiecommissie vallen en inhoudelijk de taken en visie van de registratiecommissie waarborgen. Mijn taak is om hier kritisch naar te kijken en zo nodig veranderingen door te voeren. Het opleidingsbureau, met Margot Regtien als coördinator, ondersteunt de registratiecommissie. We werken nauw samen bij de voorbereiding en uitwer-
king van vergaderingen. Het bureau signaleert de knelpunten in het veld en zorgt dat deze op de agenda komen.’
4
Hoe bevalt het voorzitterschap tot nu toe? ‘Goed! Ik vind het een leuke en boeiende taak, en ik werk met een fijne groep mensen. De leden zijn afkomstig uit verschillende werkvelden; dat zorgt voor verrijking binnen de commissie. We kunnen trouwens weer nieuwe mensen gebruiken in de taakgroep N=1. Dus als je belangstelling hebt, aarzel dan niet om je aan te melden bij Margot Regtien via opleidingen@vgct.nl.’ (AR)
Omdat de coronacrisis mogelijk gevolgen heeft voor je (her)registratie en voor het aanbieden en accrediteren van onderwijs, heeft de VGCt een aantal reglementen versoepeld. De informatie hierover vind je ook op vgct.nl/corona.
VERLENGING (HER) REGISTRATIETERMIJN
Ben je cgw’er (i.o.), cgt’er (i.o.) of supervisor en loop je vertraging op met het behalen van de benodigde punten voor je (her)registratie? Dan kun je een aanvraag doen om je (her)registratietermijn met zes maanden te laten verlengen. Je krijgt hierdoor zes maanden langer de mogelijkheid om het (her)registratietraject af te ronden. Je kunt je aanvraag tot 1 januari 2021 indienen via opleidingen@vgct.nl.
Hulp bij het VERLENGING ACCREDITATIEzoeken TERMIJN CURSUSSEN
Normaal gesproken wordt accreditatie voor cursussen aangevraagd voor één of drie jaar. Ben je opleider en lukt het je door de coronamaatregelen niet om je cursussen volgens de oorspronkelijke planning te geven? Dan is het mogelijk de accreditatietermijn met zes maanden uit te breiden. Hierdoor wordt de geldigheid van die termijn dus verlengd naar een jaar en zes maanden of drie jaar en zes maanden. Je kunt je aanvraag tot 1 januari 2021 indienen bij de accreditatiecommissie via opleidingen@vgct.nl.
Oproep aan supervisoren!
Online scholing (voorlopig) toegestaan Normaal gesproken mogen basis- en vervolgcursussen maar voor maximaal 40 procent bestaan uit online onderwijs. Zolang de richtlijnen van de overheid stellen dat face-to-face contact beperkt moet worden en/of werkgevers hun werknemers nog niet naar cursussen laten gaan, gelden andere regels. Voorlopig is het volledig online aanbieden van basis- en vervolgcursussen toegestaan. Dit geldt ook voor nascholing die oorspronkelijk geaccrediteerd is voor face-to-face bijeenkomsten. Cursussen die door de coronamaatregelen online gestart zijn mogen, indien gewenst, online afgemaakt worden. Voor nieuwe cursussen, die starten nadat de corona– maatregelen die face-to-face contact beperken beëindigd zijn, geldt het huidige accreditatiereglement. In juni inventariseren we de ervaringen met het online geven en volgen van onderwijs om te onderzoeken of het huidige accreditatiereglement nog voldoet. (ML)
Geef je supervisie? Let er dan op dat je bij goedkeuring van het evaluatieformulier in het PE-portfolio checkt hoeveel sessies je supervisant heeft gevolgd. Het komt namelijk regelmatig voor dat supervisie in het PE-portfolio van de supervisant wordt goedgekeurd, terwijl het aantal sessies niet klopt. (ML)
Cursussen die door de coronamaatregelen online gestart zijn mogen online afgemaakt worden.
11
Opleidingsnieuws •
Versoepeling reglementen door coronacrisis
Najaarscongres: meld je aan met vroegboekkorting
najaarscongres 2020
AGENDA Beter worden in je vak ’20-’21 2 – 5 september EABCT-congres Online 4, 5 en 6 november Najaarscongres ‘Practice what you preach – hoe evidence-based werken we eigenlijk?’ Veldhoven 28 januari 2021 (was 17 september) Psychose vroegsignalering en preventie in Nederland, door sectie stemmen, achterdocht en andere bijzondere belevingen (SAABB) Utrecht 4 februari 2021 Supervisorenmiddag Locatie volgt Meer informatie en aanmelden: vgct.nl/agenda
GRATIS VGCtWEBINARS
practice preach what you
Je kunt het niet gemist hebben: alle VGCt-webinars zijn tot 31 augustus gratis beschikbaar. Een deel van de webinars blijft ook daarna gratis toegankelijk. Je kunt geen toets meer maken en dus ook geen punten meer verdienen, maar je kunt de webinars wel helemaal bekijken wanneer het jou uitkomt. Leer bijvoorbeeld alles over preventieve cognitieve therapie of over mindfulness bij jongeren. Op vgct.nl/webinars vind je het overzicht. (TJ)
HOE EVIDENCE
-BASED WERKE
N WE EIGENLIJ
Vooralsnog is het najaarscongres gepland op 4, 5 en 6 november. De richtlijnen van het RIVM zullen uitwijzen of dit fysiek of op een alternatieve wijze zal plaatsvinden. Aanmelden kan sowieso. Je profiteert nu nog van vroegboekkorting. Het thema is dit jaar ‘Practice what you preach – hoe evidence-based werken we eigenlijk?’ De keynotesprekers: David Tolin, Johan Vlaeyen, Trudy van der Heijden en Bea Tiemens. Bekijk het volledige programma op vgctnajaarscongres.nl. (ML)
K?
4 | 5 | 6 november 2020 NH-Hotel Koningshof | Veldhoven vgctnajaarscongres.nl Dien je abstract in van 1 februari tot 1 mei 2020
Goede ideeën zijn subsidie waard
Als lid van een wetenschappelijke vakvereniging wil je natuurlijk dat jouw vereniging hét kenniscentrum is waar je de informatie en inspiratie vindt om je vak goed uit te oefenen. Daarom investeren we, samen met een groot aantal leden, in verschillende thema’s die in het beleidsplan zijn vastgelegd. Veel projecten lopen of zijn gepland, maar in 2021 is er nog ruimte voor de uitvoering van nieuwe projecten. Heb jij als lid, commissie of sectiebestuur een goed idee voor zo’n project? Vraag dan voor 1 september 2020 subsidie aan bij het VGCt-bestuur. Je projectvoorstel moet passen binnen een van de vier centrale thema’s van de VGCt: kennis en kwaliteit, vernieuwing van de opleidingen, externe pr of een aantrekkelijke vereniging zijn. Kijk voor meer informatie en de procedure op vgct.nl/subsidie. (ML)
Lees meer op vgct.nl
12