Issuu

du vett du e fra sveio når ... • kassabilløp i sveiåsen • potetpresten på finnås

HAUSTVIND

atis

agasin

eplekake • 200 populære førenamn i sveio • traktorseminar på Tveita

haustvind

På VilVite er det mye spennende å gjøre for både barn og voksne i utstillingene – i værstudio, i skipssimulatoren og på over 100 andre stasjoner. Få også med deg spennende vitenshow og 3D-filmer. 4. oktober åpner ny utstilling og i høstferien kan du bygge LEGO-klosser.

Fra 6. til 14. oktober, hver dag fra kl 11 til 15 er det mange spennende aktiviteter for små og store på Fløyen; kanopadling, rebusløype, pil og bue skyting, klatring/rappellering og fiske i Skomakerdiket 5 min. fra Fløyen. Grillene er tent og klar. Alle aktiviteter er gratis!

Foto: Nils Olav Mevatne

Klatrevegg med sklie. Bare MÅ prøves! Velkommen til Vestlandets største badeland! Vi kan friste med actionfylt moro i fire susende vannsklier, tre herlige bassenger, boblebad og separat nyrestaurert voksenavdeling (åpner 1.okt.). Vil du kombinere badeglede med shoppingtrang, ligger 90 butikker vegg i vegg.

Se for deg: Haier som svømmer over deg i haitunnelen, nytt sjøløveshow, seler som hopper høyt opp i luften, ny slangeutstilling, fôringer hver time og 2 morsomme 3D-filmer. Krokodiller, breifl abb, øgler, apekatter, dyrepassere, pingviner og seler. Alle er her, kommer du?

Legg ferien til Bergen, barnas by. Få byer i Norge byr på så mange morsomme og spennende aktiviteter og opplevelser for barn. Her er noen smakebiter fra programmet: Maskotten Duffe er på plass i Vannkanten hver lørdag og søndag, og alle skolefrie dager. Nå er sjøløvene kommet til Akvariet! De spretne og lekne dyrene kan du komme tett på under fôringer og show. Hver dag i høstferien (6.-14. oktober) fra kl 11 til 15 kan barn og voksne boltre seg i aktiviteter ved Skomakerdiket. Aktivitetene er gratis. 4. oktober åpner VilVite en stor ny utstilling om Hjernen. Nå kan du utfordre din egen hjerne! I uke 39-41 har VilVite titusenvis av LEGO-klosser for alle byggelystne.

Vennebyen Show 27.-30. september: Spenning, sang, dans og moro for hele familien er stikkord når Vennebyen setter opp Europas største innendørs familieshow 27.-30. september (6 forestillinger) i Vestlandshallen i Bergen! Billetter på www.vennebyen.no

Kjøp billetter til Vennebyen Show her

Superkule familiedager starter på www.barnasBergen.no og du kan følge oss på facebook.com/barnasBergen

Bergen Reiselivslag

haustvind

Innhald 14

4 Du vett du fra Sveio når…

Full fart i Sveiåsen

Anne og Jan Sveibu

Hjulhestane på Tveita

Lettvint eplekake

Sveio: Namnetrend i 1801

Potetpresten på Finnås

DU VETT DU E FRA SVEIO NÅR ...

PÅ FINNÅS • KASSABILLØP I SVEIÅSEN • POTETPRESTEN

HAUSTVIND TVEITA I SVEIO • TRAKTORSEMINAR PÅ EPLEKAKE • 200 POPULÆRE NAMN

på Ann Kristin Bildet på framsida er teke i Valevåg, epletreet er eine det der , gard sin edal og Arild Frøk st Farponi kom den er minst 70 år gamalt. Garden ste næra er men nhei Vale til. sgut odel tein Valen var var er sent ekst oppv nabo. Fem ungar frå Valestrand Frå . kake eple ka sma fekk og , med og plukka eple øve Gramvenstre: Max Louis Loosh, Amali Synn Vikse Valen Rune g, gber Spån shaug, Gaute Valen ne. Jam og Maja

eio når … v S a r f e u d t t Du ve telefon med … du hadde sveive det var strengt mer, og 3-sifra telefonnum a etter kl. 21.00 ng forbudt å ri

AT IS

AG AS I

Gro Engedal

konst. redaktør: Irene Flatnes Haldin, redaksjonen@vestavind-sveio.no / 53 74 01 80 Journalist: K ari Haukås, kari@vestavind-sveio.no / 53 74 01 89 Annonsesal: Anita Williams, annonse@vestavind-sveio.no / 53 74 04 55 Økonomi og abonnement: Aud Tofte, aud@vestavind-sveio.no / 53 74 01 87 redaksjonen@vestavind-sveio.no • annonse@vestavind-sveio.no

Opplag: 4 200 framsidefoto: Irene Flatnes Haldin Idé og layout: Vestavind Trykk: Nr1 Trykk as

haustvind

Du vett du e fra Sv … du snopte på Busserullen ved Apelandsveien, men måtte gå å henta han som jobba der midt i middagskvilen… Alt for å få tak i ein «krussedolli». Wenche Apeland

Bussen med reklame og avfallskorger. Det var viktig å rydda opp etter seg! I døra står kiosk- og busseigar Audun Brekke saman med barnebarnet Ragnvald.

Her er Audun Brekke i arbeid bak disken. Innafor døra var det nokre sitjeplassar, der folk sat og drøste frå bussen parkerte til avgong.

… du som ungdom sto ved ungdomshuset på Oa å venta på brødbilen, som kom ein gong i ukå. Forøvrig kosta ei skillingsbolla, skolebrød o.l. ei heil krona pr. stykke. Det var tider det... Bjørnar Oa

Karl (Kalle) Ravn Ottesen køyrde brødruter i mange år. Her er Kalle på Mjånes, hjå Anne Marie Mjånes.

… du ei mørke haustnått må forklara ein gråtkvalt taxisjåfør koss han ska finna veien tebake te Haugesund. Øyvind Flatnes

haustvind

eio når … ... du har kasta nyper i friminuttet på Sveio skule. Arne Vidar Bjelland

Audun Brekke ville fylla o pensjonisttida med nok ein rta sta givande, og mobil kiosk.

Hansine Brekke var svært sent ral med arbeidet i bussen. Ho st od for produksjonen av varm mat.

… folk spør korfor du har hytta, du bor jo på landet.

– Ein dundersur, takk! Mobile tenester var ein hit i Sveio for nokre tiår sidan. Då kunne ein betala rekningar, handla brød og snopa – nesten på døra. Mange minne går tilbake til 80-talet, og pølsebussen til Hansine og Audun Brekke. Tekst: Irene Flatnes Haldin redaksjonen@vestavind-sveio.no

Ekteparet Brekke dreiv i nokre år frå 1980 ein mobil kiosk. Pølser, potetstappe, brus, sjokolade og andre godbitar kunne ein få kjøpt. Livet som pensjonist blei fylt med noko nyttig. Små og store tok ofte ein tur når «snopebussen», som han òg blei kalla, var på plass. Trufast var bussen, som blei parkert forskjellege stader i kommunen tre kveldar i veka. Bussen køyrde ut frå Apelandsvegen rundt klokka 18.00 om kvelden, og køyrde tilbake i 22.00-tida. Dei faste plassane bussen stopte, var ved Pekobygget på Krossleite, det som i dag er Introhuset i Førde, og ved bussgarasjen i Auklandshamn. I sommarhalvåret var dei og treffa ein dag i veka på Kvalvåg.

… du hadde sveivetelefon med 3-sifra telefonnummer, og det var strengt forbudt å ringa etter kl. 21.00 Gro Engedal

Eit mobilt straumaggregat sørgde for å halda isen i fryseboksane kalde, når bussen var i Auklandshamn. For barn og ungdommar blei bussen eit samlingspunkt. Framme i bussen var det nokre seter, der dei kunne sitja og drøsa. – Foreldra mine blei godt kjende med barn og unge som vaks opp i bygdene, og dei skrytte alltid av kundane sine, seier sonen til Hansine og Audun, Svein Brekke. Det var far hans sitt påfunn å driva Pølsebussen. Det var ikkje først og fremst businessen som lokka. I «busserullen» som den eine dottera døypte køyretøyet, kom han seg rundt og trefte bygdefolk. Det likte han godt. Kundane sat ofte og drøste heile kveldane i bussen hans Audun. Kona Hansine var med kvar gong, og tok hand om varm mat, som karbonadar, potetstappe, pommes frites og grilla kylling. I tillegg til at ho var å treffa bak disken. Då helsa til Audun svikta, blei verksemda avslutta, etter om lag tre års drift. Bussen blei seld, og ein kunne i fleire år kjøpa pølser med meir frå bussen i Haugesund. «Krussedolli», som er nemnd i innleiinga, var ein slikkepinne med lakrissmak.

… du både har gått på danseskule og spilt bingo i kommunestyresalen Hildur Larsen

Astrid Helen Ove

… du har gått fra Vikse skole til Bjelland midt på natta, fordi «Frog Disco» var litt for gøy, og plutselig var det bare meg igjen. Rune Bjelland

TRULS!

… du var på diskotek i Førde. TRULS. Tøff Rusfri Ungdom Lever i Sveio. Linda Iren Sætre

… me va så snopesjuke at me sykla fra Tveitaskog te snopebussen på Kvelvåg (Kvalvåg). Anne Tollaksen Iversen

haustvind

… du har hatt på deg rødt seleskjørt å sunge i jentekor hos Ingrid Sveen. Marianne Lund Lønning

… du begynte på videregående i Haugesund, og alle visste kor du kom fra, bare med å se på den svære panneluggen. Sirlig tupert og lagt over til eine siden, og sprayet fast med en flaske Clynol. Torunn Nordtveit

… det versta du visste, var når veiskrapå hadde kjørt rett før du sko sykla him frå skulen. Liv Liknes Halleraker

… du har handla i butikken te na Dagny på Bjelland. Så var me innom å krita på foreldra våre når me gjekk fra tannlegen og skulle til Lid skule.

… dei kom på skulen med fluorskyllevann. Berit Annette Kleivane

Lilly K. Krossgått Helland

… du kalle noen som bur fra 1-3 km vekke fra huset ditt for nabo. Håvard Liknes

… du har hatt Alf Saltveit som lærar i ulike fag, som sløyd og matte. Reidun Karin Ekkje

… du vett kor Hoklahavet e.

...når du kan skriva nynorsk.

… det kjekkaste var å henge på gatekjøkkenet på Bjelland! Og der fikk vi leie «moviebox» hver bursdag.

… det ligg lapp i postkassen og det står: Feiaren kjem.

… du huske brødbilen som kom frå Førde. Der fekk me ungane alltid noko godt gratis, berre fordi me var ungar, liksom!

… du har sovna på nattbussen og våkna lenge etter du skulle gått av…

Torgeir Katla

Marit Johanne Bjelland-Jacobsen

Kristbjørn Rossehaug

Gjeremål i by'n

1. Storsekk med hundemat 2. Bursdagspresang til Erik 3. Vaska bilen 4. Kjøpa støvsugarposar 5. Henta nypussa bunadssølv 6. Framleis tilbod på mjøl? 7. Mat til helga 8. Nye regnklede til Marie

Johannes Halleraker

Zzzz...

Øystein Eileraas

… du må ha minst 15 ting på handlelisto før du fere te byn å handle. Geir Langelandsvik

… du kan historiå om Smørsundskjéringå. Karin Lie

Reidun Karin Ekkje

… morfar (Karl Ravn Ottesen) kjørte den knallrøde brødbilen. Line Våga

Du kan nå gå… … du ringer for å bestilla taxi, og du får beskjeden: det er ikkje så langt, du kan nå gå. Nina Halleraker

haustvind

… du satt i baksetet på bilen på «Tanken» og venta på at Erik eller Torbjørn skulle komma ut og fylla bensin på bilen. Idun Bjelland

… Pekolastebilen kom til butikken på Kvalvåg med brus. Der jeg solgte til tørste kunder. Husker den grønne brusen, og noe som het ananas-brus. Anna Lovise Rosenberg Waage

Du vett du e fra Sveio når …

haustvind

Du vett du e fra Sveio når …

… du leser Vestavind hver torsdag Hanne-Elin Ellingsen

… 45 minuttar kjøring (kvar vei) komme inn onna definisjonen «svipptur». Thor Christian Jacobsen

Kjellfrid og Karsten Bråtveit, Anna Krossgått og Johannes Nesse framføre pensjonatet på Bråtveit, om lag 1951.

… du har vore på Pensjonatet på Bråtveit og kjøpt en liten Solo og spilt slagere på jukeboksen! Aud Milly Halvorsen

… du har lagt i telt på Tittelsnes ei St. Hans natt. Hildur Larsen

… byfolka spør deg om hvordan det er å bo på «landet» og forventer at vi alle er oppvokst på gård. Hanne-Elin Ellingsen

… du reiste til byen med rutebilen, og ikkje bussen. Frøland var sjåfør i ein mannsalder og vel så det. Olava Larsen

Tusen takk!

Frå ein sommarmarknad 15. juni 1990.

… en har krita, og betalte ein gang i måneden hos Lønnebutikken på Krossleite. Marianne Lund Lønning

Takk til alle som har vore med og bidratt til denne reportasjen, i form av utlån av bilde og informasjon. Alle utsegna er henta frå ei side på nettstaden Facebook, «Du vett du e fra Sveio når…» , som Jostein Otto Waage oppretta tidleg i sommar.

haustvind

Trapper fra Ølen Trevare tilpasses etter kundens behov i form og utførelse. BEST PÅ PRIS! Trapper fra Ølen Trevare tilpasses etter kundens behov i form og utførelse. BEST PÅ PRIS!

Tlf 53 76 84 45

www.olen-trevare.no

firmapost@olen-trevare.no

Tlf 53 76 84 45

www.olen-trevare.no

firmapost@olen-trevare.no

Hytter til salgs Komplette tjenester innen anlegg og landbruk

• Graving • Massetransport • Drenering • Jordarbeiding • Sprøyteoppdrag

på TFeltet og OFeltet Solfonn/Langedal

• Grashåndtering, slått og pressing • Gjødselkjøring • Leverer plantevernmidler og såfrø

Vi har minibusser/ busser fra 5 til 57 seter Vi har 22 biler beregnet for rullestoltransport, alle tar T.T kort • Til dagsturer lager vi ferdige pakker med bespisning/besøk på serverdigheter • På forespørsler lager vi faste priser på turer • Morrotur for utdrikningslag • Mannskaps-skifte på skip o.l. Mobil til bussavd.: 992 31 992 buss@08181.no www.08181.no

BYA: 90,5 m2 BRA: 101,7 m2 Loft: 24,8 m2

Nøkkelferdig fra: 2. 500 000 ,

Mobil: 975 20 815 Mail: post@tungesvikbygg.no

haustvind

Grunna forskjell i alder, var alle vinnarar. Premiane blei sponsa av Sparebanken Vest, Rimi Sveio stilte med iskrem. Her er alle sjåførane, f.v.: Olve Birkeland, Ruth Victoria Rømyhr, Ådne Storebø,

Bil med stil – bånn gass! 13 unge sjåførar gav gass ned bakken då Sveiåsen Vel arrangerte kassabilløp. Høg sladdefaktor, ein skeiv lyktestolpe og ei punktering. Elles var alt berre kjekt. Tekst: Kari Haukås og Irene F. Haldin

Mange fedre jobba iherdig dagane før løpet, saman med sine unge sjåførar. Enkelte bilar var såvidt malingstørre. Ratt, girspake og speglar, og ein siste finish med rånete terningar og horn. Honk, honk! Før løpet måtte alle registrera seg med namn og skiltnummer. Bjørn Storebø orienterte om arrangementet – det var tidtaking på kvar bil. Styremekanismar og bremser blir testa, og doningane godkjende for start. Ingen strenge krav om å ha fylt sju år – her fekk alle setta utføre. For tre år gamle Jørgen var det nok ekstra trygt å ha pappa festa i eit tau bak bilen. Mamma Maren svingar flagget sitt høgt opp i lufta. Den tøffe Ferrarien suste lydlaust ned Høghaugvegen, og kom i mål på tida 37,7 sekund. Ein kunne lett bli lurt å tru at doningen kom rett frå fabrikken, men nei, den er sjølvbygd heime i garasjen hos familien Neraal.

Terningar med lukt av karamell

Køyreforståinga var det lite å seia på, men nokre uhell blei det. Bil nummer 1 var den første som fekk

setta utfor under prøvekøyringa, og fekk eit svært uheldig møte med ein lyktestolpe berre nokre meter frå målområdet. Ryktet seier at stolpen blei nokre centimeter skeiv, minst. Det gjekk bra med både førarar og bil, som slepte frå det heile utan skader og skrekk. Ivar Bøe og søstera Kamilla, som sat i baksetet, sørgde for at det same ikkje skjedde då det verkeleg gjaldt. Brørne Trym og Eskil rann ned bakken i ein militærgrøn doning med ein stødig grill framme. Bilen er eit fellesprosjekt med pappa, like ved rattet er det festa både godluktsterningar og eit horn. Terningane lukta karamell. – Lukt, oppfordrar Trym. Bilen har gutane døypt «Sjefen». Foreldre, søsken, besteforeldre, venner og naboar flokka seg langs heile løypa. I den største svingen var det pitstop, med kake, saft og kaffi. – Neste år reknar eg med dobbelt så mange bilar minst, men alle treng ikkje vera i Ferrari-klassen, smiler ein nøgd Bjørn Storebø. Norske flag og heiarop, fotografering og jubel. Ingen tvil om at det var stor stas med kassabilløp i Sveioåsen.

Ferrarien til Jørgen Neraal blei beundra av store og små. Her suser 3-åringen ned bakken med pappa som brems.

Litlebror Eskil lagar show. Han hoppar av bilen i fart og klatrar opp på panseret, medan Trym styrer.

haustvind

Emmely Risanger Hinderlid, Markus Risanger Hinderlid, Eskil Spilde, Trym Spilde, Jonas Tollaksen, Sindre Stormo, Andrea Stormo, Ivar Bøe, Kamilla Bøe og Jørgen Neraal. Foto: Irene F. Haldin

Andrea Stormo brukte ein vanleg trøbil, men nytta ikkje pedalane i løpet. Her er ho i mål!

Hei kor det går! Jonas Tollaksen har tunga beint i munnen og føtene i bakken. Bak til venstre er Bjørn Storebø, som har sporadisk telefonkontakt med leiar i Sveiåsen Vel, Daniel Spilde. Han sette sjåførane i gong lengre oppe i bakken.

Bilen «Skate Vicky» blei nytta av tre sjåførar, og punkterte på siste tur tre meter før mål. Her er Ådne Storebø i full fart.

Den første bilen i prøveomgangen stod for det einaste kræsjet. Ivar Bøe og Kamilla Bøe tok det heile med stor ro.

Bilen til Emmely og Markus Risanger Hinderli var kanskje den med best bremser. Her passerer dei målstreken. Legg merke til hoppetaustyringa!

haustvind

Arrangementet som gjekk føre seg ein søndag ettermiddag, fekk mange folk ut av husene. Kanskje ein til og med kunne treffa ein ny nabo? Her frå premieutdelinga, med sjøfarane i midten. Det blei ikkje premiert etter resultatlista, då det var så stor skilnad i alder på ungane. Det var viktigare å delta enn å vinna! Premiane blei delt ut heilt tilfeldig, til tre heldige vinnarar, som fekk seg kassabilrelaterte premiar – sag, kniv, hammar med meir. Raskaste var «Skate Vicky» med sjåfør Ruth Victoria Rømyhr. Ådne Storebø og Olve Birkeland var òg med på Byggmester Kåre I. Høyland AS har endret navn til: bilen. Beste tid var 34,6 sekund, og seinaste nesten eit halvt minutt meir.

Byggmester Kåre I. Høyland AS har endret navn til:

Byggmesterfirmaet Mesterbygg.as gir deg hjelp og råd gjennom hele byggeprosessen. Byggmester Kåre Høyland har daglig oppsyn med alle byggeprosjekter. Firmaet har 6 utdannede tømrere med Byggmester Kåre I. Høyland AS har endret navn til: lang erfaring, i tillegg til byggmesteren. Byggmester Kåre I. Høyland AS har endret navn til:

VI TILBYR BLANT ANNET:

Tegning, byggesøknad, materialleveranser, Byggmesterfirmaet Mesterbygg.as gir deg hjelp og råd gjennom Her har Ivar Bøe kommandoen, medan PANG sa det, tre meter før oppføring og ferdigstillelse av bygg, hele byggeprosessen. Byggmester Kårenybygg, Høyland har daglig oppsyn Kamilla har fri sikt ned til mållinja. Ruth Victoria Rømyhr sette rehabilitering, påbygg ogFirmaet innredning. med alle byggeprosjekter. har 6 utdannede tømrere med bakkerekord. lang erfaring, i tillegg til byggmesteren.

Åse Marie Løkling deler ut is til deltakarane og dei minste tilskodarane.

Kontakt Kåre, tlf. 91 62 25 72

VI TILBYR BLANT ANNET:

AS v/Nils G Staupe. Fagerlandsvegen 60, 5551 Auklandshamn

Utfører det meste innen entreprenørarbeid • Graving • Sprengning • Transport • Tomter • Veger

• Grøfter • Levering, legging av rør etc. • Hagearbeid • Levering av grus, pukk, singel etc.

Fast pris eller timepris. Mer enn 30 års erfaring og påtar oss alt fra besiktelse, forslag til løsninger, utarbeidelse av søknader og utførelse av komplett anlegg. Ta kontakt - det kan lønne seg.

Tegning, byggesøknad, materialleveranser, oppføring og ferdigstillelse av bygg, nybygg, rehabilitering, påbygg og innredning. Byggmesterfirmaet Mesterbygg.as gir deg hjelp og råd gjennom Kontakt Kåre, 91Mesterbygg.as 62Byggmester 25 72 Byggmesterfirmaet gir deg hjelp og råd gjennom heletlf. byggeprosessen. Kåre Høyland har daglig oppsyn

hele byggeprosessen. Byggmester Kårehar Høyland har daglig oppsyn med alle byggeprosjekter. Firmaet 6 utdannede tømrere med med alleerfaring, byggeprosjekter. har 6 utdannede tømrere med lang i tillegg tilFirmaet byggmesteren. lang erfaring, i tillegg til byggmesteren. Byggmester Kåre I. Høyland AS har endret navn til:

Mesterbygg.as, 5554 Valevåg • Tlf. 53 74 21 77 • Mob. 91 62 25 72 • VI TILBYR BLANT ANNET: E-post: mesterbygg.as@gmail.com VI TILBYR BLANT ANNET: Tegning, byggesøknad, materialleveranser, Tegning, byggesøknad, materialleveranser, oppføring og ferdigstillelse av bygg, nybygg, oppføring og ferdigstillelse av bygg, nybygg, rehabilitering, påbygg og innredning. rehabilitering, påbygg og innredning.

mesterbygg-sveio.no

Kontakt Kåre, Kontakt Kåre, tlf.tlf. 9191 62 62 25 25 72 72

Mesterbygg.as, 5554 Valevåg • Tlf. 53 74 21 77 • Mob. 91 62 25 72 • E-post: mesterbygg.as@gmail.com

VI TILBYR BLANT ANNET:

mesterbygg-sveio.no

Tegning, byggesøknad, materialleveranser, oppføring og ferdigstillelse av bygg, nybygg, rehabilitering, påbygg og innredning.

Kontakt Kåre, tlf. 91 62 25 72

Mesterbygg.as, 5554 Valevåg • Tlf.• 53 2174 7721• 77 Mob. 62 91 25 72 Mesterbygg.as, 5554 Valevåg Tlf.7453 • 91 Mob. 62 •25 72 • E-post: mesterbygg.as@gmail.com Mesterbygg.as, 5554 Valevåg • Tlf. 53 74 21 77 • Mob. 91 62 25 72 • E-post: mesterbygg.as@gmail.com

mesterbygg-sveio.no

E-post: mesterbygg.as@gmail.com

mesterbygg-sveio.no

poppcorn design

TILPASSET DIN FAMILIE

BESTILL VÅR HUSBOK PÅ WWW.ODDHANSEN.NO

LA DEG FRISTE OG GOD FORNØYELSE

ODD HANSEN AS Sundvegen 20, 4250 Kopervik, Telefon: 982 66 260, Epost: post@oddhansen.no WWW.ODDHANSEN.NO Følg oss: www.facebook.com/OddHansenAS

Vi får nå inn klær fra det danske merket The Wardrobe, og ny sminke fra

Zenz organic mineral make-up og Zanzuel. For timebestilling: Kontakt Monica eller Marita Tlf: 45 25 29 21 www.ledigtime.no/millimeter

Du finner oss også på Facebook. Søk MilliMeter KARI metall

Black Designs haustkolleksjon er no i butikken!

269,-

Stort utvalg i lys, lykter og lysestaker! Kom innom og få ein smakebit av HØST

999,-

ysfat hjerte 25x27cm

2012

G N S I D E

Maleri 80x80cm

DITT HUS

K A C B L

ysfat 40x20cm

haustvind

269,-

Kari-10 Hengelysholder 65cm Kari-3 Lysholder m/stett 32cm Kari-4 Lysholder m/stett 40cm

169,179,199,-

Bee-10 Vase 30cm Tex-12 Løper 30x120cm

329,99,-

tlf.: 53 74 03 64

www.sveioblomster.no

hausten! Me lagar og leverer alt innan: Bukettar, dekorasjonar, krans- og sorgbinderi.

- hjem med særpreg

haustvind

Tveitabu i trak

Naboane på Tveita samla det dei makta av traktorar. Resultatet blei 16 køyretøy på marka til Jarle Fisketjøn ein søndag ettermiddag. Traktormønstring var kjekt for liten og stor! Bak står Kristen Magnar Orvedal med dottera Mia Orvedal. Foto: Irene Flatnes Haldin

Nokre er statistar, andre er vassekte bønder, og traktoreigarar i både andre og tredje generasjon. Tekst: Kari Haukås kari@vestavind-sveio.no

Ryktet om improvisert traktormønstring har nådd fleire enn dei som til dagleg køyrer i bakkane på Tveita. – Håvard hadde visst gløymt at han hadde traktor her, fleipar Jarle Fisketjøn. – Nei, eg har meld meg på sjølv, men det treng du ikkje skriva, kvitterer Håvard Grinde. Karane rundt humrar. Alle kjenner alle, praten flyt fritt. Nå skal det radlast traktor. Lenge. Kaffi og brus er servert.

61 år tilbake i tid

Plentraktorane suste rundt på marka som radiobilar. Her er Sigmund Tveita med sonen Bjørnar.

Jarle Fisketjøn har stilt den største ekra si til disposisjon. Vestavind trengte berre å trekkja bitte litt i trådane, før hobbybonden kasta seg rundt og fekk naboane med seg. Ungar så vel som vaksne er oppstemte. – Bjørnar er komen heilt frå Haugesund for å vera med, smiler farmor Tove Tveita. Barnebarnet står kry attmed traktoren til farfar Knut. Gutefjeset

strålar om kapp med haustsola. Køyretøya står på linje. Ein miks av gamalt og nytt. Når sant skal seiast er det mest gamle traktorar, men dess meir sjel, og dette er ikkje alt, får me vita. Det finst mange fleire rundt om kring i bygda. Men ikkje alle går, nokre er berre halve. For ølensbuen Jarle Fisketjøn var det i oppveksten stas å besøka Tveita, der onkelen dreiv gard og maskinstasjon. Etter at han sjølv overtok garden, har han oppdaga at mange av dei gamle traktorane til onkelen har hamna rundt om på nabogardane. Ein del er framleis i bruk. Jonas Vågen, bestefar til Jarle, var den første traktoreigaren på Tveita. Året var 1950. Traktoren ein Ferguson Gråtass, hamna seinare på nabogarden hos foreldra til Knut Tveita. Sjølv var han 16 år, traktorinteressert til tusen, og sjølvutnemd sjåfør kvar gong familien skulle på tur. – Gråtassen var både arbeidshest og bil. Mor mi var frå Hovda, så dit hadde me mange kjekke turar. Foreldra mine sat bak på ein høysekk så det var ikkje rare komforten, minnes Knut. Gråtassen var

haustvind

torhimmelen

Bergmål og Jarle Fisketjøn. Sitjande frå venstre er Kolbjørn Grinde med borna André og Emilie framføre seg, Bjørn Haukås i blå kjeledress, Knut Tveita, John Ivar Lokna, Håvard Grinde og Trond

Å få leika med traktorar er stor stas. Frå venstre: Bjørnar F. Tveita, Mia Orvedal og Emilie Grinde. Oppå traktorane er André Grinde og Heine Orvedal.

«Begge to e Kramerar!»

haustvind

Eigar: Kristen Bergmål Merke: Massey Ferguson 6400 Modell: 2004?

Eigar: Jarle Fisketjøn Merke: Massey Ferguson 135 Modell: 1979

Eigar: Jarle Fisketjøn Merke: Kramer KW200 Modell: 1963

Eigar: Jarle Fisketjøn Merke: Kramer KB17 Modell: 1955

Eigar: Bjørn Haukås Merke: Ford 5030 Modell: 1995

Eigar: Bjørg Grin Merke: John Dee Modell: 1975?

Traktorkompisane André Grinde og Heine Orvedal.

«Ein må ha godt vêr når ein skal ut på bakkane med ein slik». ein trufast slitar på garden til langt utpå 1970-talet, då byta dei han ut med ein Zetor. I dag køyrer Knut standsmessig i ein Zetor 4911, 1980-modell.

Den skikkelege bonden

Kristen Bergmål, driv med ku og sau, og paktar åtte gardar i tillegg til å driva heimegarden. Storbonden på Tveita haustar rundt 250 mål med slått, i tillegg til 400 mål som blir beita. Det har vore traktor på garden i 51 år. – Det har vore ei enorm utvikling; me hadde hest i fjøset me bygde i 1960, eg var sjølv med og reiv hestegarden. Før var det hesjing, tørking på bakken, og siloslått, me sleit som makkar. Heldigvis er arbeidet blitt rasjonalisert. I dag brukar me ein dag på å slå 250 mål, dei to neste dagane pressar me graset i ball. Godt utstyr er nødvendig, påpeikar Kristen. – Det er Kristen som er skikkeleg bonde her på Tveita, nikkar Knut. Sjølv minnes han tider då dei brukte fire veker på å hesja. I dag brukar han traktoren stort sett til å køyra ved og til å fiksa på vegen. Det er ikkje slik som på byggefelta at når snø og glatta ligg nokre centimeter, så kjem kommunebilen og strør. På Tveita må dei fiksa opp sjølve.

Dei 11 traktorane starta utan problem. I bakgrunnen er garden til Anne Mari og Jarle Fisketjøn.

Fem traktorar

– Her ser du godvêrstraktoren min, smiler Kristen og hoppar opp i styrehuset på den desiderte største traktoren på Tveita – ein Massey Ferguson 6470, 135 Hk. Vekt: ca 5-6 tonn. – Ein må ha godt vêr når ein skal ut på bakkane med ein slik, fordi det er eit så tungt køyretøy. Derfor har me tre i tillegg, pluss gråtassen. Nå treng me berre eit skikkeleg reiskapshus, seier han. Tidlegare jobba han mykje i skogen, også der trengst godt utstyr for å handtera tømmer. Tveitabonden leiger folk til å ta seg av rundballinga. Sjølv er han innom åtte gardar og haustar fôr. Han brukar ein stor hengar til å flytta rundballane. – Er det stor forskjell på traktor før og no? – Ja, veldig stor forskjell. I dag er det så mykje elek-

Knut Tveita som ung traktorførar, tidleg på 60-talet.

tronikk at me hadde ikkje klart oss utan «Pompel og Pilt» på Frakkagjerd til å skru.

Traktor med jernhjul

– Har nokon funne ut kor mange traktorar det finst i Sveio? undrast Kristen. Sjølv har han fundert litt over dette, og trur det kan vera så mykje som 1000 traktorar totalt, når ein veit at det er rundt 300 gardsbruk i Sveio. Den store interessa for traktorar har gjort at han to

Det er ikkje kvar søndag traktorane

gonger har lagt ferieturen innom Gamle Ebeltofte, eit stort traktormuseum på Jylland i Danmark. Han fortel om ein heil etasje full av gamle traktorar og bilar, og reiskap. Andre etasje er fullstappa med hestereiskap og karjolar. Med tre generasjonar i same huset sanka Kristen tidleg lærdom frå mange hald, både når det gjaldt å skru, og det å få med seg gardshistoria. Bestefar til Kristen kjøpte gard på Tveita i 1927, i ei tid å det var vanleg med jernhjul på traktoren.

haustvind

nde ere

Eigar: Kolbjørn Grinde Merke: International Modell: 1980 ca

Eigar: Håvard Grinde Merke: Volvo Krabat Modell: 1960 ca

Eigar: John Ivar Lokna Merke: Massey Ferguson 135 Modell: 1969 ca

Eigar: Trond Magnar Orvedal Merke: Valmet Modell: 1995 ca

Eigar: Knut Tveita Merke: Zetor 4911 Modell: 1980

Tove Tveita på ATV-en til Jarle Fisketjøn. Anne Mari Fisketjøn serverte kaffi og brus til alle naboane.

MotorStandard U10, liksom svevar over bakken med eigar Jarle Fisketjøn bak styret. I tilhengaren sit to som frydar seg over å få sitja på. Traktoren er frå Lid Jarnindustri i Norheimsund ca 1960. Til høgre ser du startmekanismen.

på Tveita køyrer i kortesje!

Dei første åra leigde dei arbeidskraft til å pløya. På 1930-talet, var det utløysarplog som gjaldt, ein enkel og grei patent, men det skulle visa seg at han som var leigd inn for å pløya var litt distré. Attpå til skulle han bryna seg på sjølvaste «pigghelvete». Tilnamnet kom av at det var så mykje småstein i jorda. – Han som pløydde gløymde å sjå bak seg, og då han snudde seg oppdaga han at plogen stod 20 meter lengre bak. Denne historia har me ledd mykje av heime hos oss, smiler Kristen Bergmål.

Stor forskjell frå ny og gammal.

haustvind

Kva heitte sveibuen i Dette spør ein ofte når ein møter og skal bli kjent med nye folk. Men kva hadde sveibuen svara i 1801? Dette er ei tid fjern frå vår eiga, ei tid der Napoleon herja i Europa og Noreg framleis var i union med Danmark. Kvart år finn ein lister over dei mest populære førenamna førre året, men korleis ville ei slik liste sjå ut på slutten av 1700-talet? Kva for nokre namnetrendar var dominerande? Grunnen til at me kan seia noko om dette er at det i 1801 blei gjennomført ei folketeljing, der alle personane i Danmark-Noreg blei registrerte. På denne tida omfatta dobbeltmonarkiet Danmark-Noreg òg Grønland, Island, Shetland og Færøyane, samt deler av noverande Nord-Tyskland. Alt i alt blei det registrert rett over 880 000 menneske i folketeljinga. Det blei registrert namn, alder, yrke (på overhovudet i familien) og posisjon i hushaldet. Denne folketeljinga blir i dag sett på som ei av dei mest moderne frå denne tida, og er ei rik kjelde til informasjon om samfunnet på byrjinga av 1800-talet. Av desse 880 000 registrerte personane frå 1801 finn me 1527 personar me i dag ville kalla sveibuar. Det var prestane som hadde i oppgåve å telja menneska for folketeljinga, og i 1801 var Sveio kommune delt mellom tre ulike prestegjeld og fire kyrkjesokn. Då kyrkjesokna frå 1801 strekk seg over det som i dag er fleire kommunar, har eg gått inn i folketeljinga på gardsnivå og trekt ifrå dei gardane som er på «feil» side av fjorden. Alt i alt var det 725 menn og 802 kvinner i Sveio i 1801.

Helge Dale Selsås jobbar som norskog historielærar ved Skeisvang vidaregåande skule i Haugesund, og fullførte i fjor ei masteroppgåve i nordisk språk om namn, der han undersøkte bruken av førenamn i Sveio, Haugesund og nord på Karmøy i tidsperioden 1801 til 1900.

Flest kristne namn

Blant dei ti mest frekvente namna er åtte kristne. Blant desse åtte namna er det berre eitt som er direkte innlånt, og det er Anna. Namnet Anna er ikkje med i Bibelen, men i apokryfe tekstar (kristne tekstar som ikkje kom med i bibelen) og kristen tradisjon er ho mor til Jomfru Maria. Namnet kjem frå hebraisk channa og tyder «nåde». Dei resterande sju kristne namna er omforma etter at dei blei lånt inn. Desse er Britha(-e), Kari, Marithe, Mari, Lisbeth, Sissele, Eli(-e). Britha(-e) er ei form av helgennamnet Birgitte, den forma som er mest nytta på Vestlandet. Til samanlikning ser me den austlandske forma Berthe tre gonger i materialet. Kari er ein nordisk versjon av Katrine. Namnet er ikkje nemnd i Bibelen, men blei bore av den heilage Catarina frå Alexandria, som døydde i år 300 etter vår tidsrekning. Marithe er ei nordisk form av namnet Margareta, som opphavleg var eit gresk-latinsk namn med tydinga «perle». Namnet blei nytta av fleire nordiske dronningar i mellomalderen. Namnet Mari er nordisk versjon av Maria, men kan òg sjåast på som ein nordisk versjon av Marina. Maria er igjen ei form av det hebraiske namnet Mirjam, med tydinga «den tjukkfalne». Marina er anten ei utvida form av Maria eller ein variant av det latinske namnet Marinus. Lisbeth er ei nordisk versjon av Elisabeth, over Lisabet. Sissele er ei norsk form av Cecilie, som tyder «blind». Namnet er kjent i Noreg sidan omlag 1550. Eli(e) er ein versjon av Helene. Namnet stammer frå gresk, Helene tyder «skinnande, strålende». Namnet skal ha blitt bore av mor til keisar Konstantin den store, rundt år 300. Ei alternativ kjelde til inspirasjon for namnet kan vera den svenske helgenen Helena (Elin) av Skövde.

To nordiske

Det er to nordiske namn blant dei ti mest frekvente namna. Desse er Ingebor(g) og Siri, Ingebor(g) er sett saman av Ing(e)- av gudenamnet Ing- av Yngve (namn på den nordiske guden for grøderikdom) og –borg «berging, vern». Siri er ei yngre form av Sigrid, sett saman av Sig- «siger» og –frid «vakker (kvinne)». Det var dei mest populære namna, og dei er ikkje heilt framande for oss den dag i dag. Blant dei

namna som ikkje er så ofte brukt finn me nokre litt meir spenstige namn, som dei kristne Abelone og Pernilde. Namnet Begge kan me merka oss. Begge er i 1801 to år gamal og bur i Valestrand. Namnet er ei kjæleform for namn på Berg- og då særskilt det nordiske namnet Bergljot. Elles kan me nemna Boel, ei kortform av det nordiske namnet Bodil, nytta ein del i Danmark, og Gidske (truleg uttalt Gjeske), ei lågtysk eller frisisk form av Gjertrud. I tillegg er Tyri, Udna og Idna representerte i Sveio i 1801. Når ein ser på eit namnemateriale pleier ein å sjå på i kor stor grad materialet er påverka av internasjonale namnetrendar. I dette materialet kan ein sjå på dei kristne namna som internasjonal påverknad. I tillegg pleier ein å sjå på to ting i korpus frå denne tida, det er dobbeltnamn og noko som blir kalla moverte former. Ei movert form er eit kvinnenamn som er laga på bakgrunn av eit mannsnamn, av typen Joakimine av Joakim (dømet er henta frå ein nabokommune i same folketeljinga). I heile materialet frå Sveio finn me berre ei movert form, Oline. Oline er bore av to ulike kvinner i Sveio i 1801. Namnet er anten ei kvinneleg form av Ole, og kan dermed reknast som eit kristent namn av nordisk avstamming, via Olav den Heilage. Den andre forklaringa på namnet er at det er ei kortform av namn på –oline (Som Karoline og Nikoline). Namnet utgjer 0,1 % av namna i materialet.

Dobbeltnamn

Som nemnt har me seks dobbeltnamn i materialet, med åtte berarar. Desse er Berthe Marie (2), Anna Catharine (2), Berthe Carine, Else Christine, Anna Malene og Anna Sophia. Ved første blikk kan ein sjå at alle desse namna fell inn i kategorien kristne namn. Namna som er brukte som førstenamn er Berthe, Anna og Else. Alle desse har to stavingar. Vidare har alle namna som er brukt som andrenamn tre stavingar (Cathrine, Carine, Christine, Malene og Sophia). Me har altså eit tydeleg mønster med to + tre stavingar, noko som er typisk for fleirnamnskombinasjonar. Alt i alt hadde rett under ein prosent av kvinnene som blei registrerte meir enn eit førenamn.

topp 10 – 1801, sveio

Kva heiter du?

Før me set i gong med sjølve namna er det ein ting til eg vil rette merksemd mot. Det var som sagt prestar som skreiv ned namna i folketeljinga, eller i alle fall som organiserte innsamlinga. Dette førde til at namna blei skrivne ned på ulike måtar. For å få betre system i namna har eg slått saman former som er variantar av same namn, og eg nytter den mest frekvente forma i denne artikkelen. Eksempelvis fører dette til at namnet Barbro, som er det 26. mest frekvente kvinnenamnet i Sveio i 1801 med ni nedskrivingar, i realiteten er fire Barbro, ei Barbru, tre Barbrue og ei Barbara. Det var som sagt 802 kvinner i Sveio i 1801. Desse kvinnene bar 87 ulike namn, og åtte kvinner hadde dobbeltnamn. 64, 8 % av kvinnenamna var frå den kristne kulturen og 32, 1 % var nordiske namn. I tillegg til dette var 2,6 % av namna tyske og 0,5 % fall i kategorien «andre».

08 Anna 1 60 Brithe(-a) 54 Kari 40 Ingebor(g) 37 Marithe 31 Mari 28 Siri 19 Lisbeth 19 Sissele 17 Eli(-e)

haustvind

1801?

Materialet på herresida utgjer 725 personar, og desse bar i alt 116 ulike namn. Tre hadde dobbeltnamn. 46,7 % av namna var kristne, 50,1 % var nordiske, 2,4 % var tyske og 0,7 % går under kategorien «andre namn». Blant dei ti mest frekvente namna finn me eit direkte innlånt kristent namn: Johannes. Namnet kjem opphavleg frå det hebraiske Jochanan, som tyder «gud er nådig». Førebiletet til namnet er Johannes Døyparen, kjent frå det nye testamentet i bibelen. Følgjande kristne namn blant dei ti mest frekvente namna er omgjorte kristne namn: Niels, Lars, Anders, Hans, John og Peder. Niels er ein nordisk form av det greske namnet Nikolaos, sett saman av nike «siger» og láos «folk», lånt inn over det latinske Nic(h)olaus. Namnet er kjent i Noreg sidan 1000-tallet. Lars er nordisk form av det latinske Laurentius, over Lavrans (namnet tyder ein mann frå byen Laurentum i Italia). Namnet er kjent i Noreg sidan 1400-tallet. Anders er ei nordisk form av det greske namnet Andreas og tyder «mann» eller «mandig». Namnet er kjent i Noreg sidan 1300-tallet, og blir etter reformasjonen eit av dei vanlegaste namna i Noreg. Både Hans og John er kortformer av Johannes. Hans er ei tysk kortform av Johannes, kjent i Noreg sidan siste halvdel av 1300-tallet, medan John er ei nordisk form av det same namnet. Namnet er kjent sidan 1000-tallet.

«Stein» eller «berg»

topp 10 – 1801, sveio

Peder er ei nordisk form av Petrus, ei latinisert form av gresk Pétros. Namnet er kjent i Noreg sidan omlag 1120 og tyder «stein» eller «berg». Følgjande nordiske namn er inne på ti på topp-lista: Ole, Knud og Endre. Ole er ei dansk form av Olav, som igjen kjem frå det norrøne Olafr. Namnet er kjent gjennom Noreg sin nasjonalhelgen Kong Olav Haraldson

62 Ole 50 Johannes 36 Niels 33 Lars 22 Knud 21 Anders 21 Hans 19 John 19 Peder 17 Endre

Kildeinformasjon: Hordaland fylke, Valestrand i Sveio, Klokkerbok nr. B 1 (1864-1886), Fødte og døpte 1864, side 6. http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070223610115.jpg

(Olav Digre, Olav den Heilage). Knud er eit nordisk (dansk) namn som stammar frå det norrøne Knutr, same tydinga som appellativet «knute». I tidlegare tider var det knytt mykje overtru til namn. Ei slik førestilling var at om du gav ein gut namnet Knut, då skulle guten bli den siste ungen i flokken, «knuten» skulle representera slutten (på ungeflokken). Endre er ei yngre form av Endride, og den vanlegaste forma etter reformasjonen, Eindride er sett saman av Ein- «åleine, eineståande» og anten –rida «ri», -rada «rå» eller –reida «svinga (sverdet)». Her er det altså rom for tolking.

Tollev og Gullick

Lengre nede på lista finn ein namn som Tollev (fem belegg), Gullick (fire belegg) og Gotskalk (fem belegg). Noko overraskande er det at det typisk sunnhordlandske namnet Kiærand (Tjærand, i dag mest kjent i etternamnet Tjærandsen) berre er belagt fire gonger. Namnet er kjend i både norrønt, gamalengelsk og høgtysk, og er kjent i Noreg sidan før år 1000. Dei kristne namna Clement og Cornelius har begge tre berarar, medan to menn bar namnet Abraham. Det norrøne namnet Colben (Kolbein, namnet tyder «ein som har svarte føter») bar to personar i Sveio i 1801. Tharald er belagt to gonger, medan Absalon, Albrict, Bottolf, Engel, Hactor, Hemming, Levars, Siovat, Størkaar og Vigleich alle opptrer ein gong.

Rasmus Olai, Helene, Kari, Malene, Johanne, Ole, Martha, Johanne Kristine og Agathe er namn døypte i Valestrand sokn fekk 63 år seinare, i 1864. Utdrag frå Klokkerbok nr B 1 (1864-1886). Foto: arkivverket.no

0,4% med dobbeltnamn

I materialet er det tre dobbeltnamn; Hans Jacob, Knut Andreas og Andreas Gorm. Hans Jacob er sett saman av to kristne namn, der det første namnet har ei staving og det andre to. Knut Andreas er sett saman av eit nordisk og eit kristent namn, der det første namnet har ei staving og det andre har tre. Namnet som skil seg ut er Andreas Gorm, sett saman av eit kristent og eit nordisk namn. I tillegg til det uvanlege andrenamnet Gorm, er det òg uvanleg at førstenamnet har flest stavingar. Her har det første tre stavingar, og det andre berre ei staving. Namnet Gorm er ei samandratt dansk form av Guttorm. Namnet har vært kjent i Noreg i lang tid, og var mellom anna namnet til ein av sønene til Eirik Blodøks. Ifølge Norsk Personnamnleksikon har namnet elles berre usikre førekomstar i mellomalderen, før det dukkar opp igjen i 1897 i Rogaland. Namnet blir brukt i Andreas Gorm, og han er ifølgje folketeljinga son av en «husmann med jord, fisker» i Sveens sokn. Dette er den einaste Gorm som opptrer i hele folketeljinga av 1801 på landsbasis. Totalt utgjør berarane av dobbeltnamn 0,4 % av alle mennene i Sveio.

På spørsmålet om kva sveibuen heitte i 1801 kan me svara at dei hadde relativt konservative namn. Me ser at kvinnene har litt større innslag av internasjonale namn, med eit større innslag av kristne namn. Generelt ser ein at kvinner er tidlegare ute med å henga seg på namnetrendar, her er ikkje sveibuen anno 1801 noko unnatak. Dess lengre ned på lista over populære namn ein kjem, dess meir spanande namn finn ein, slik er det vel òg den dag i dag. Alt i alt kan ein kanskje seia at namna ikkje skil seg drastisk frå dei me sjølv ber, det har nok skjedd ei utvikling her òg, men kanskje er ho ikkje like stor som den ein finn ved andre sider av samfunnet. Dessutan er namnetrendar (som andre trendar) sykliske, det vil seia at om enkelte namn (og namnetypar) ikkje er særlig populære no, bør ein rekna med at dei kjem attende om ikkje alt for lenge. Så kanskje det kjem ein ny Levars, Andreas Gorm eller Abelone til live i Sveio ein gong. Folketeljinga er no digitalisert og tilgjengleg i si heilskap på http://arkivverket.no/Digitalarkivet

haustvind

topp 200 i sveio Kvinner

Menn

90 Anne 41 Astrid 34 Marit 32 Kari 30 Inger 29 Silje 28 Solveig 28 Ingrid 27 Maria 25 Aud

72 Jan 52 Kjell 46 Lars 44 Svein 43 John 42 Kristian 40 Bjørn 38 Tor 38 Geir 36 Ole

24 Ida 23 Hilde 23 Elisabeth 22 Reidun 22 Bente 22 Anna 21 Malin 20 Liv 20 Kristine 19 Lene 18 Hanne 18 Bjørg 17 Tove 17 Marianne 17 Karoline 17 Helga 17 Heidi 17 Camilla 16 Randi 16 Olaug 16 Marie 16 Katrine 16 Ingeborg 16 Gunn 16 Eva 16 Emma 15 Turid 15 Martha 15 Else 15 Brit 14 Åse 14 Torill 14 Monica 14 Marte 14 Linda 14 Gerd 14 Berit 13 Lillian 13 Kirsten 13 Janne 13 Grethe 12 Kjersti 12 Julie 12 Helene 12 Hege 12 Elin 11 Stine 11 Siv 11 Signe 11 Ruth 11 Lise 11 Jorunn 11 Gro 11 Emilie 11 Elise 11 Aslaug 10 Vigdis 10 Sunniva 10 Solfrid 10 Sigrid 10 Sara 10 Mathilde 10 Linn 10 Laila 10 Karen 10 Agnes 9 Åshild 9 Wenche 9 Vilde 9 Sissel 9 Nina 9 Linnea 9 Irene 9 Henriette 9 Gudrun 9 Eli 9 Cecilie 9 Ann 9 Anita 8 Victoria 8 Synnøve 8 Svanhild 8 Susanne 8 Ragnhild 8 Maren 8 Malene 8 Jenny 8 Ingunn 8 Carina 7 Tone

33 Arne 31 Leif 28 Olav 27 Thomas 27 Andreas 26 Hans 25 Martin 25 Johannes 25 Helge 24 Kåre 24 Harald 23 Per 23 Odd 23 Jon 22 Knut 22 Håkon 22 Eirik 21 Rune 21 Nils 21 Morten 21 Magne 21 Jostein 20 Øystein 20 Magnus 20 Kristoffer 20 Daniel 20 Alexander 18 Kjetil 18 Einar 18 Alf 17 Trond 17 Torbjørn 17 Sigurd 17 Reidar 16 Sigmund 16 Karl 16 Jarle 16 Bjarne 15 Tore 15 Terje 15 Stian 15 Erling 14 Gunnar 14 Frode 14 Eivind 14 Benjamin 14 Anders 13 Vegard 13 Jonas 13 Adrian 12 Håvard 12 Frank 12 Erik 12 Arvid 11 Torstein 11 Roy 11 Markus 11 Jørgen 11 Johan 11 Henrik 11 Emil 11 Egil 10 Trygve 10 Simon 10 Sebastian 10 Rolf 10 Petter 10 Mathias 10 Marius 10 Jonny 10 Joakim 10 Ivar 10 Bjørnar 10 Asbjørn 10 Andre 9 Vidar 9 Tobias 9 Sigve 9 Espen 9 Bernt 8 Steinar 8 Oskar 8 Nikolai 8 Jone 8 Even 8 Cato 8 Arild 7 Willy 7 Tommy 7 Stig

Kva heiter me i dag? – Anne og Jan!

Anne Berit og Jan Sverre Kvalvågnes er to representative sveibuar, då dei er to av henhaldsvis 90 og 72 sveibuar med same namn. Jan Sverre, til vanleg Jan, har fått sitt namn frå bestefaren, Johannes. Anne Berit er eldst i søskenflokken, og er kalla opp etter pappa Arthur og mamma Bjørg – AB.

Tekst og foto: Irene Flatnes Haldin redaksjonen@vestavind-sveio.no

Anne og Jan er nummer ein på lista over namn når det kjem til innbyggjarar i Sveio. Det gjeld både gamle og unge. Ikkje så heilt ulikt oversikten på førre side, der Anna er det mest brukte kvinnenamnet i 1801, kan ein i kolonna til venstre sjå at Anne dominerer i 2012, 90 individ. Astrid er ein god nummer to, men har «berre» 41 berarar av namnet i kommunen. På lista over mest brukte mannsnamn, er det korte namn som Jan, Kjell, Lars og Svein som er mest brukt. På topplista over fødde etter 2000, dominerer Emma, med 14 barn under 12 år. Likeeins finst det 13 unge gutar som heiter Daniel. – Emma dominerer over alt for tida. På landsbasis er trenden korte jentenamn som sluttar på A, og gutenamn med rot i Bibelen, som Marcus, Lukas og Noah, seier Jørgen Ouren i Statistisk sentralbyrå. I oversikta med topp 100 namn, er det første førenamnet tatt med. John Kristian vil då til dømes telja som John. – Rundt rekna skal syklusane i namnegiving gå i bølgjer på fire generasjonar. Om me reknar om lag 25 år per generasjon, er me nå 8,5 generasjon vekke frå 1801, og i teorien skal det vera litt samsvar mellom namnetypane då og nå, seier Helge Dale Selsås. Han har skrive masteroppgåve om nordisk språk om namn, som du kan lesa på førre side. Ta ein kikk i lista – kor mange heiter det same som deg? Namna som har færre enn sju representantar i Sveio er ikkje tatt med.

Kjelde: Statistisk sentralbyrå

På topp i Sveio etter 2000 Jenter

Gutar

14 Emma 11 Maria 10 Malin 10 Julie 9 Linnea

13 Daniel 13 Benjamin 11 Adrian 10 Kristian 10 Jonas

8 Vilde 8 Silje 8 Mathilde 8 Emilie 6 Sunniva 6 Kristine 6 Jenny 6 Ingrid 6 Ida 5 Thea 5 Sara 5 Marie 5 Malene 5 Maja 4 Victoria 4 Sofie 4 Katrine 4 Karoline 4 Frida 4 Andrine

10 Andreas 7 Tobias 7 Sebastian 7 Mathias 7 Emil 7 Christian 6 Thomas 6 Martin 6 Lars 6 Kristoffer 6 Håkon 5 William 5 Trym 5 Oliver 5 Olav 5 Markus 5 Magnus 5 Jørgen 5 Eirik 4 Sander 4 Noah 4 Jone 4 Johannes 4 Henrik 4 Heine 4 Even 4 Christoffer 4 Bjørn 4 André 4 Alexander

haustvind

Lyst på en forandring i hjemmet, men er litt rådvill? - Vi hjelper deg med å finne den optimale løsningen både med hensyn til

funkjonalitet, stil og dine økonomiske rammer. Hos oss får du eksperthjelp innen maling, tapet, gulv og tekstiler. Vi tilbyr også hjemmebesøk og har egen systue. Kom til oss for gode tips og råd!

Ny tapet? Fort Hjort Tapet

399 kr Pr. rull

Fargerike Raglamyr, Longhammarvegen 21, 5536 Haugesund Åpningstider: 09.00 – 19.00 (10.00 – 16.00) Tlf.: 52 70 47 47 www.fargerike-raglamyr.no Følg oss på Facebook, www.facebook.com/fargerikeraglamyr

haustvind

Den beste haustkaka

Eplekakebakarane som er trygge på seg sjølve, slumpar alt i hop.

Kakene som er raske å laga er som oftast dei beste. Og kva er vel ikkje enklare enn å røra saman eit par koppar med ingrediensar dei fleste har på kjøkenet?

Epla treng ikkje vera frå eigen hage – kjøpeeple fungerer fint. Dei grøne er godt eigna, då dei er sure. Skrell vekk skalet, ha i ein brødpose og dryss over ei blanding av sukker og kanel. Fordel eplene over røra, tilsett litt vatn, sukker og smør – steik. Server gjerne med is eller vaniljesaus. Det beste av alt – lukta av nysteikt eplekake sit igjen i veggane lenge etterpå.

fø

i st e

k in

2 egg 2 koppar sukker 2 koppar kveitemjøl 2 ts bakepulver 2 ms margarin 1 kopp melk Litt vatn 4 eple

Pisk eggedosis. Ha i kveitemjøl og bakepulver. Smelt margarin og ha i, med ein kopp melk. Bland. Ha alt i ei form, 24 cm. Skrell og del eple og ha i ein brødpose. Ha sukker og kanel oppi, snurp i saman og rist til alle bitane er dekka. Dekk forma med eplebåtar, strø sukker og kanel oppå – bruk eventuelt restane frå posen. Ha nokre smørklattar oppå, og dekk kaka med vatn.

Kanel og sukker til strø.

Steikast på180 grader i ein time.

Med ein epledelar går det fort å laga båtar.

Dek k k ak a

Eva si eplekake

itane i ein pose Ha dei skrelte epleb sukker. Rist godt. og saman med kanel

Gaute Va

len Spångberg

Rune Vikse Valen

Amali Synnøve Gramshaug

haustvind

Gaute Valen Spångberg kjem seg høgt opp i treet!

– Kan du leggja dette eplet i bøtta? lurer Amali Synnøve Gramshaug.

Kanskje Fartein Valen har ete eple frå dette treet? Det er i alle fall planta på garden han var odelsgut til. Frå venstre: Max Louis Loosh, Amali Synnøve Gramshaug, Gaute Valen Spångberg, Maja Jamne og Rune Vikse Valen.

Tekst: Irene Flatnes Haldin redaksjonen@vestavind-sveio.no

Maja Jamne Max Louis Loosh

På ein av dei første haustdagane møtte Vestavind ein flokk førskuleborn frå Valestrand oppvekstsenter. Møtestaden var eit kjent epletre, som dei har fått plukka eple frå tidlegare, på garden til Ann Kristin og Arild Frøkedal. Dei kan ikkje venta med å koma i gong med plukkinga, og fyller fort opp fruktfatet med små eple. – Me kan ikkje eta epla som ligg på golvet, då kan me få makk, meiner ein av ungane. – Kva smaker epla? – Dei er gode! meiner ein. – Nei, det er sure, meiner ein annan. – Kva skjer med epla som ligg på bakken? undrar dei. Ann Kristin Frøkedal kan fortelja at hjorten med sikkerheit kjem og et dei opp om kvelden. – Å, men viss hjorten et så mykje at han nesten ikkje kan gå, så kan han sprikka! meiner Max Louis. Når alle har fått kvar sine bitar med eplekake, og konstatert at den var god, fyller dei ein pose med eple, som dei et seinare på dagen. Lilly Belle Sirevaag er òg med i førskulegruppa, men var ikkje i barnehagen denne dagen.

haustvind

Historie: Potetpresten på Finnås

Potetpresten på Finnås Prest, lege, vitskapsmann og universalgeni Første halvdel av 1700-talet var prega av hungersnaud og epidemiar i vårt distrikt. Vintrane var uvanleg lange og kalde, medan somrane var uvanleg kjølige og korte. Folk fekk ikkje kornet modent før vinteren sette inn, og mange måtte svelte seg gjennom vintrane. På midten av 1700-talet var Peder Harboe Hertzberg sokneprest for Finnås prestegjeld, som då utgjorde heile dagens Bømlo kommune, i tillegg til Sveio sokn, og dessutan Øklandsgrenda av det som i dag er Valestrand sokn. Hertzberg var ein usedvanleg klok og godhjarta prest, som samstundes dreiv med vitskapleg arbeid, praktiserte som lege for heile prestegjeldet, og dreiv med folkeopplysning på fleire felt ute blant bøndene i prestegjeldet. Det viktigaste Hertzberg greidde å utrette i si tenestetid, må likevel vere at han fekk bøndene i prestegjeldet, ja i heile landet, til å dyrke og ete poteter. Motstanden og skepsisen mot den nye rotfrukta var stor, men soknepresten talte varmt og engasjert om poteta, både frå preikestolen og i andre møte med bøndene. Peder Harboe Hertzberg kan med rette kallast for «Potetpresten».

Krevjande utdanning

Peder Harboe Hertzberg blei født på Davik prestegard i Nordfjord i 1728. Far hans var først kapellan i Davik prestegjeld, men fekk stillinga som sokneprest i Viborg i Danmark då Peder var liten. Nokre år seinare mista han både kyrkje, prestegard og heile formuen sin i ein brann som la store deler av soknet øyde. Etter dette fekk han stillinga som sokneprest i Finnås prestegjeld i 1744. Peder gjekk på latinskule i Viborg, og då familien flytta til Finnås, begynte han på latinskulen i Bergen. Han gjekk rett inn på det høgste nivået, og blei uteksaminert i 1746, 18 år gammal. Deretter starta han med teologiske studiar på Universitetet i København. Etter tre års studiar, greidde ikkje faren å finansiere utdanninga hans lenger. Derfor reiste han heim att til Finnås og fekk stillinga som klokkar der. Etter to år i denne stillinga, hadde han spart nok pengar til å kunne reise tilbake til København for å fullføre studiane. I 1752 tok han teologisk embetseksamen, og i 1754 fekk

han stillinga som kapellan i Finnås prestegjeld. Då faren døydde i 1764, fekk Peder stillinga som sokneprest i Finnås prestegjeld. I 1785 blei han prost i Sunnhordland. Hertzberg blei verande på prestegarden på Finnås livet ut, heilt til han døydde 74 år gammal i 1802.

Lege og botanikar

Hertzberg var langt på veg det me kan kalle eit multitalent, eller eit universalgeni. Han var ein meister i både gresk og latin. På eiga hand hadde han lært seg engelsk, tysk og fransk. I tillegg studerte han både geologi, kjemi, botanikk og medisin heime på prestegarden. Han utførte ei rekke vitskaplege eksperiment innan desse fagfelta, kor han systematiserte og journalførte mange av resultata. Han var medlem av «Videnskabernes Selskap» i Trondheim, og fekk mange av sine avhandlingar publisert her. Han var og ein av grunnleggarane av «Det nyttige Selskap» i Bergen, som skulle fremje folkeopplysing og nye arbeidsmetodar blant dei lite utdanna bøndene. Trass i hans lidenskaplege interesse for alle desse fagfelta, så forsømte han ikkje prestegjerninga si eller teologien. I sine eldre dagar gjorde han eit grundig og inngåande studie i den tyske filosofen Immanuel Kant sin heller krevjande filosofi. Hertzberg si interesse for botanikk og medisin resulterte i at han laga ein eigen urtehage på prestegarden, kor han dyrka urter som han meinte kunne vere helsebringande og ha medisinsk effekt. I tillegg var han på stadig jakt etter urter han kunne finne ute i naturen, for å tørke dei og bruke dei som medisin. Soknepresten fungerte som lege for heile prestegjeldet. I heile Bergenhus Amt var det ingen legar utanfor Bergen by på denne tida. Det gjekk ikkje ei veke kor ikkje Hertzberg blei oppsøkt av fleire pasientar frå prestegjeldet. Han tok seg alltid tid til å høyre om plagene deira, og til å undersøke dei. Som regel hadde han medisin og urter som kunne hjelpe til med å lege eller lindre plagene deira, og han tok aldri meir betalt enn det det hadde kosta han å skaffe medisinen. Dei fattigaste slapp å betale for medisinen òg. Hertzberg måtte ofte la dei sjuke som oppsøkte han få legge seg til på prestegarden. Han tok aldri betalt for desse opphalda, eller for pleia av dei sjuke. På spørsmål om han ikkje skulle ha betaling svara han alltid: «Jeg er Prest og ikke Læge eller Professor». Peder Harboe Hertzberg var levande oppteken av folkeopplysing, og gjorde kva han kunne for å styrke skulen. Alle inntektene etter forliksdommar i prestegjeldet blei overførte til skule-

budsjettet. Han var oppteken av å undervise på ein praktisk måte som var forståeleg for dei lite opplyste bøndene, og han gjorde mykje for å lære bøndene samanhengen mellom hygiene, kosthald og helse. Det var i denne samanhengen han såg nytten av å starte med dyrking av den nye planta, nemleg poteta. Ein hatt med poteter Det var prost Atke av Hardanger som var den første som innførte potetplanta til Noreg i 1758. På ei reise til Holland fekk han med seg heim nokre såpoteter som han planta i hagen sin på prestegarden i Kinsarvik. Av avlinga etter desse potetene fekk Hertzberg med seg ein hatt med poteter heim til prestegarden på Finnås. Våren 1759 sådde han desse plantene i hagen sin på prestegarden, og det var med stor interesse han observerte kor stor avling den nye planta gav. Han skjøna raskt at poteta kunne vere til stor nytte for bøndene i Sunnhordland, som sleit med lite mat på grunn av dårlege kornavlingar. Første halvdel av 1700-talet var prega av lange vintrar og kalde somrar på våre trakter. Bøndene sleit med å få kornavlinga moden før vinteren sette inn. Dette skreiv soknepresten på Stord i 1798: «Det er ikke længe siden at Landet heromkring var i en høist beklagelig Tilstand, jeg har ladet mig det fortælle av gamle Folk, som selv har været Vitne til denne Elendighed. Man maatte skjære Havren Grøn og tørre den i et Kar med varme Kampestene for at male den til Mel. Jeg vil forbigaa den grumme Nødvendighed da man maate male Bark af Trærne for at spise.»

Sterk motstand

Hertzberg sine forsøk viste at ein dekar med poteter kunne gi seks gonger så stor avling som ein dekar med korn. Dessutan kunne ein setje poteter utanfor kornåkrane, slik at potetdyrkinga ikkje la beslag på åkerarealet til kornet. Likevel var vekselbruk mellom korn og poteter det mest ideelle. Vekselbruket auka både kornavlingane og potetavlingane. Soknepresten på Finnås gjorde kva han kunne for å overtale bøndene i prestegjeldet til å dyrke poteter, men motstanden var stor. I starten var folk skeptiske til å ete noko som vaks under jordoverflata. Gammal overtru ville ha det til at alt under jorda høyrde dei underjordiske til, og derfor var farleg for menneske. Etter kvart ville enkelte ha det til at dei som åt poteter lettare blei spedalske enn andre. Ifølgje Hertzberg, så var den misvisande påstanden om at poteta gjorde kvinnene meir fruktbare, slik at dei lettare blei gravide og fekk fleire barn, det som fekk flest folk i Sunnhordland til å vegre seg mot å ete poteter. Dette skreiv Hertzberg om kva han meinte at var

Poteta kom til Noreg for første gong i 1758. Det var soknepresten i Kinsarvik som fekk med seg nokre setjepoteter på ei reise i Holland. Han planta potetene i hagen på prestegarden, og avlinga delte han med soknepresten i Finnås og soknepresten i Ulvik. Det er særleg desse tre som har fått tilnamnet «Potetprestar». Dei fleste er einige om at det var Peder Harboe Hertzberg, soknepresten i Finnås prestegjeld som gjorde den største innsatsen for å få folk til å dyrke og ete poteter. Trass i at poteta gav seks gonger så stor avling per arealeining, samanlikna med havren, så var motstanden mot poteta stor i starten.

haustvind

av Sverre Halleraker

Så seint som i 1918, 154 år etter første utgjevinga, blei Hertzberg si bok om potetdyrking gjeven ut i fjerde opplag.

Nils Hertzberg, Peder Harboe Hertzberg sin eldste son. Han var sokneprest i Kinsarvik og prost i Hardanger og Voss. I tillegg til Nils, blei to andre søner av Peder Harboe Hertzberg sokneprestar, og prostar, i Sunnhordland. Christian Hertzberg tok over som sokneprest i Finnås då farn døde, medan Peder Harboe Hertzberg (jr.) blei sokneprest i Kvinnherad.

årsaka til spedalskheten i vårt distrikt: «Sygdommens almindeligste Aarsag er den usle og skidenferdige Levemaade i det, deels saa megen fordærvet og ilde tillavet Mad spises der, verken tilstrækkelig er saltet eller kaaget, deels den urene og raadne Luft Folk idelig gjennemtrækkes med, saavel af deres urensede, fuktige, og for det meeste alt for trange Stuer, som at deres vaade og med Urenlighed af Fisk og Tran besmurte Klæder, som en aller offtest tørrer paa Kroppen, men og ihænger i deres Smaa Stuer, hvorved den raadne Luft forskrækkelig forøges, og lægger Grund for den Sygdom, der siden udbryder.»

Bok om potetdyrking

Hertzberg brukte alle høve han hadde til å tale varmt for potetdyrkinga, enten det var frå talarstolen i kyrkje, i konfirmantundervisninga eller i andre møte med folk i bygda. Dette skreiv sonen Peder, som var prest i Kvinnherad, om faren sitt arbeid for å få folk til å dyrke poteter: «Han gav utsæd til andre og opmuntrede, bad, ja befalet dem at plante, og uddelte gratis Exemplarer». I 1764 fekk han gjeve ut den vesle boka med namnet «Underretning for Bønder i Norge om den meget nyttige Jordfrukt Potatos, at plante og bruke, af egen Erfarenhed forestillet». Denne boka vekte stor interesse over heile landet, og den enkle og pedagogiske rettleiinga i boka har mykje av æra for at ein begynte å dyrke meir og meir poteter fleire og fleire stader i landet. Rundt 1760 starta Hertzberg å levere poteter til garnisonen i Bergen. Der var det tyske soldatar som tenestegjorde, og disse sette stor pris på potetene. Ryktet om den nye rotfrukta spreidde seg snart frå garnisonen og ut til folk i byen, og desse starta å etterspørje poteter. Langs skipsleia i Sunnhordland hadde mange kjøpmenn frå Bergen etablert seg som landhandlarar, og desse kjøpte allereie sild og annan fisk av bøndene. No ville kjøpmennene kjøpe poteter av bøndene, og det var denne etterspurnaden som for alvor sette fart i potetdyrkinga i Sunnhordland. Det var bøndene på Stord, Bømlo og i Sveio som var dei første til å selje poteter til Bergen. Deretter kom

Sider frå Peder Harboe Hertzberg si ministerialbok. På denne tida blei ministerialbøkene ført kronologisk, utan at ulike hendingar blei sorterte i kvar sin protokoll. Me ser at sidene er notater frå 1785 og 1786. Hertzberg hadde ei fin og ryddig handskrift som er lett å lese.

Hardanger og resten av Sunnhordland på banen. Rundt 1800 blei det seld om lag 15 000 tønner poteter i Bergen til ein verdi av 25 000 riksdalar, og det aller meste av dette kom frå Sunnhordland og Hardanger.

Sild og poteter

Etter at bøndene hadde starta å dyrke poteter for sal, starta dei gradvis å bruke poteta sjølv. Potetsalet gav bøndene pengar som dei brukte til å kjøpe korn. Dette kornet kom i hovudsak frå Danmark. Då engelskmennene under Napoleonskrigane blokkerte skipstrafikken mellom Noreg og Danmark, fekk ein ikkje lenger korn inn til landet. Då blei poteta redninga for bøndene i Sunnhordland. I krisetidene rundt 1814, var det poteta, sjølvsagt og saman med silda, som berga dei frå svolt og hungersnaud. Etter dette var poteta ein etablert del av kosthaldet i heile landet. Hertzberg kan med rette kallast «Potetpresten», men han blei og kalla «Treskopresten». Han skal nemleg ha lært bøndene og fiskarane i prestegjeldet å lage tresko, og han lærte dei nytten av å bruke tresko samanlikna med dei dårlege skinnmokasinane dei brukte før. Med ullsokkar og tresko heldt ein seg både tørr og varm på føtene, noko som var viktig for å halde seg friske.

Eit mønsterbruk

Sonen til Hertzberg har skrive om livet på prestegarden og om far sin. Han skreiv mellom anna at prestegarden blei driven som eit mønsterbruk i Hertzberg si tid. Då Hertzberg tok over prestegarden på Finnås, blei det berre hausta rundt 30 tønner havre av sju tønner såkorn. Det var heile avlinga. I 1803 derimot, blei det hausta 65 tønner havre av tolv tønner såkorn, og det blei hausta ti tønner bygg og 35 tønner poteter. Folketeljinga i 1801 viser at det budde mange folk på prestegarden. I hovudhuset budde soknepresten saman med kona Christiane, ei ugift vaksen dotter, ein gift son som var kapellan i prestegjeldet og kona hans, og dessutan soknepresten si svigermor på 93 år. Ein 14 år gammal gut frå

Leikanger i Sogn har i folketeljinga status som losjerande student. På garden budde det ikkje mindre enn ni tenestefolk, seks menn og tre jenter, som tok seg av gardsarbeid og hushald. Dessutan hadde kapellanen sin eigen dreng. På garden budde det to gifte husmenn. Den yngste av desse var 37 år gammal. Kona hans, som var i sitt tredje ekteskap, var 67 år gammal. Dei hadde ei tenestejente på 36 år. Den andre husmannsfamilien på prestegarden hadde fem barn. Til saman budde det 27 personar på prestegarden i 1801, og soknepresten hadde ord på seg for å vere omsorgsfull, rettferdig og raus mot dei alle. Hertzberg var også god og raus mot resten av bygdefolket i prestegjeldet. Livsmottoet hans var at han ville vere eit godt eksempel og førebilete for sine soknebarn. Han meinte at ein god kristen viste det i sine gjerningar mot sine medmenneske. Når nokon talte nedlatande og dømmande om andre menneske, pleidde han å seie at den høgste dommaren også var den mildaste dommaren.

Tenar, ikkje Herre

Hertzberg måtte tole mange strevsame reiser i det vidstrakte prestegjeldet i all slags vêr, men han klaga aldri, og han vurderte aldri å søke seg til eit meir lettvindt prestegjeld. Sonen skreiv dette om han: «Aldrig glemte han at han var Menighetens Tjener, og ikke dens Herre. Findaas Kald er et besværligt Kald. Naar han skulde til Kirke, og Uveiret rasede, var altid hans Udtryk: – Jeg ved, Menigheden kommer til Kirke, skal da ikke ogsaa jeg, naar de troe, at de ei bør afholde sig fra Kirken, selv om de blive gjennomvaade, bør jeg da blive siddende bag Kakkelovnen?» Då Peder Harboe Hertzberg døydde i 1802 hadde han sett djupe spor etter seg. Tre av sønene hans gjekk i fotspora hans og blei sokneprestar i Sunnhordland. Hans gode ettermæle levde lenge i bygdene våre, og han var eit godt forbilde for dei som kom etter han. Når me veit kor nyttig arbeidet hans for å fremje folkeopplysing har vore, og kor mykje hans innsats for å fremje potetdyrkinga betydde, så vil eg påstå at tilnamnet «potetpresten» må seiast å vere ein ærefull og treffande tittel.

haustvind

reklame

FLOTTE TOMTER I SVEIO SveiĂĽsen: 8 ledige tomter Lauvnes, FĂ¸rde: 13 ledige tomter

!"#$%&

TĂ¸rresplasset: 4 ledige tomter StĂ¸len, Auklandshamn: 5 ledige tomter Gramshaug, Tittelsnes 4 ledige tomter ValevĂĽg hageby: 3 ledige tomter

TERMO PRESSKANNE God kaffe - varm til siste drĂĽpe VELKOMMEN TIL

Motehuset

'23*, .4, 5, 06: Hell nykokt vann over kaffen. La det trekke 4-5 min. Press ned stempelet og server!

0 4 R I BU T K K A

AMFI STORD

Foto: Ida Vollum

$#12 . 0 'H1 ll v it t g u d ia m a

n tr in g e

Viltsesong

0,5 L/ 1 L

Termo presskanne

590,-/ 650,-

Jaktsesongen gjev oss fantastiske rĂĽvarer og me gler oss til ĂĽ by pĂĽ ekte Viltgryte under Prisfestdagane 21.-23. oktober. PARFYMELLE,Â revidertÂ logotypeÂ 2006Â

Ta kontakt med Servicekontoret, Sveio kommune, tlf. 53 74 80 00 eller sjĂĽ www.sveio.kommune.no

Viltgryte

Diverse hvitt gull ringer m/diamanter

inkl. kaffi

FargeÂ bue:Â PMSÂ 156Â Â66%Â Â

Ăˇ50%

GAVEPAKKE Termo presskanne & Le Cafes spesial kaffeblanding

680,-

'()*$+,)-,./0,*)11$

DiversSmak e ogSMbehag YKKE

Ăˇ50-70% CAMPING-

KĂĽrbu AS KĂĽre Bua, Kinn, 5550 Sveio

Novasol N1844 Mobil: 908 90 126

& LEIRSTADER:

LindĂĽs Hytteutleige Liereid Tlf.: 53 74 22 95 mob. 913 55 419

ValevĂĽg Camping & Hyttetun, Valen Tlf.: 53 74 22 50 Mob.: 909 32 199

ValevĂĽg Bruk AS Kjosanevegen Tlf.: 53 74 23 90 Mob.: 905 03 260

Tjernagel Leir & Fritidssenter Tjernagel Tlf.: 53 74 16 44 Mob.: 909 99 156

Victors Naturpark & BĂĽtutleige KvalvĂĽg Tlf.: 53 74 13 25 Mob.: 982 96 623

FĂ˜RDE: Fjord Idyll Vestbygda Tlf.: 53 74 32 63 Mob.: 991 67 887 Selsaas, Johan SelsĂĽs Tlf.: 53 74 24 23 Mob.: 952 02 119

Ă˜kland Gard & Hytteutleige. Ă˜kland Tlf.: 53 74 24 23

AUKLANDSHAMN: Solstrand Hytteutleige Ă˜klandsnes Tlf.: 53 74 17 44 Mob.: 906 94 367

PLASSAR

AMFI, Stord - Tlf. 53 41 04 04 SSS CQHHBQJJ JK

o o.n

VALEVĂ…G:

G1012 â€“ www.aie.no

SVEIO:

Tilbudene gjelder sĂĽ langt beholdningen rekker.

Vi tar forbehold om trykkfeil, prisendringer og at bildegjengivelsen av enkelte varer kan avvike noe fra de virkelige produktene.

Mat, kultur og overnatting i Sveio

85,-

FargeÂ bakgrunn:Â CMYKÂ 100/100/7/0Â Â

ring w.

Fjord-Lyst, Tittelsnes Tlf.: 53 74 24 54 Mob.: 913 94 108 Kafe/ Restaurant/ Bar/Catering/ BĂĽthavn/ Drivstoff Kaien AS, FĂ¸rde Mob.: 996 29 356 www.kaienas.no

Sveio Reiseliv www.sveio.net

OPNINGSTIDENE TIL VINMONOPOLET SIN SJĂ˜LVBETJENTE BUTIKK PĂ… AMFI STORD: Mandag - onsdag kl. 10.00 - 16.30 Torsdag - fredag kl. 10.00 - 18.00

1 TIME"" " GRATIS PARKERING I

3. ETASJE

Laurdag kl. 10.00 - 15.00

Veke 52 Mandag - tysdag Laurdag

kl. 10.00 - 18.00 kl. 10.00 - 15.00

Mandag 29.12 Tysdag 30.12

kl. 10.00 - 16.30 kl. 10.00 - 18.00

AMFI STORD â€“ MĂ˜TEPLASSEN OPEĂŠ Â‡ , ĂŠÂŁĂ¤Â‡Ă“Ă¤ĂŠÂ 9ĂŠÂ™Â‡Ă“Ă“ÂŽĂŠUĂŠ 1, ĂŠÂŁĂ¤Â‡ÂŁnĂŠÂ 9ĂŠÂ™Â‡Ă“Ă¤ÂŽ AMFI.NO/STORD Informasjonstelefon 04560 faks 53413151 www.vinmonopolet.no

haustvind

Altibox Chill

Dårlig date?

NÅ BÅD E FO R iPHO OG i NE PAD

!"#$%&'()*$""(+(#,(&-(.("/(*,&0(12(,$"3 !"#$%&'(&)*++&(%,&#-%""*".&*&/0%,12.%"3&45&6)*,&+07&'.&8&)(+9%"%#+%"&+*)&:)+*6';& +*).9%".%)*.&-5&<&%,%&-)2++=',(%,>&:)+*6';&?/*))&.*,&1%.&=,*/%+%"&+*)&5&#%&/02&1@&0*)A& /0',&'.&"5,&1%+&-2##%,&=',&1%.B !"#$%&'()*+$,-(&&$./0$#1$($#/2$3"$'4$56$#(0$(7-*0"8$(7/#8$59$*2$:/9;$</=$#1$&>3'$'(&$6$&"("$?$&:$./0$#1$2@A="$ #"'$56$#(0$59$"&&"=$:/9;$B$CDEF$.*::"=$*236$?$&:&"("$56$/&&"$0"'')="''$*2$:*)(&'"&"G*0"=; </=$#1$H4I)/3(35/.."0$G=/$%&'()*+8$(0'"=0"''G*=)(0#"&3"$*2$)"?$00"=$#"2$-4*=$3*:$-"&3'$($J*=2"8$ ./0$#1$4"&2"$)&/0'$:/02"$'4I./0/&"=$*2$*4"=$EFDD$?$&:"=$($?$&:5*='/&"0$46=; C*&$2))%,&1%+&.,%"#%)D#&@"1%,/')1"*".B vi leverer

$K9/0$LMI.*#"0$G*=$6$3"$=".&/:"?$&:"0$ og lese mer om Altibox Chill.

&E%&'.#5&FFF>/2@."%++>"'&%))%,&,*".&'##&-5&GHIJG>

haustvind

Fly & cruise

Et spennende cruise fra Dubai Serenade of the Seas Avreise 10. â€“ 18. februar 2013

Pris fra kr 9.995,- per person Inkludert i prisen: Flyreise t/r Oslo â€“ Dubai, 1 natt hotell i Dubai, transport flyplass til hotell og hotell til cruiseskip, cruise 7 netter i delt innvendig dobbeltlugar, helpensjon, tips til betjening, de fleste aktiviteter ombord. Forbehold om ledig kapasitet og prisendring. Tillegg: Haugesund-Oslo t/r.

Cruisespesialisten i Haugesund Tlf: 52 70 41 00 VIA Tours Haugesund, Amanda Mail: haugesund@viatours.no

Reiserute: Dubai Fujairah Muscat Abu Dhabi Dubai

haustvind

Moderne prosjektert bustad i Sveio Blink Hus ”Stavanger”

Flere fordeler med en lokal bank med mange ﬁlialer. Du ﬁnner Haugesund Sparebank på hele Haugalandet!

Moderne prosjektert bustad i Sveiåsen. Kort veg til butikkar, kommunesenter, barnehage, skule og Sveio Golfpark.

Kort avstand til Sveio Golfpark,18 hull

Ølen

Bømlo

Høghaugvegen

Sandeid Skjold

Gard Vikedal/Imsland

Haugesund Sparebank Hovedkontor

Amanda Storsenter

Aksdal

Høghaugvegen

For prospekt sjå www.valvatne.no eller kontakt Bjørn Storebø, tlf. 982 89 939. Kontoret i Sveio har ope onsdag og torsdag 08.00-16.00.

Tlf.nr. 03240 E-post: post@haugesund-sparebank www.haugesund-sparebank.no Facebook: facebook.com/haugesundsparebank Haugesund Sentrum – Amanda Storsenter – Gard Senter – Bømlo Sandeid – Skjold – Vikedal/Imsland – Ølen – Tysvær

13.54,Prisen heilårsabonnentar betaler for Vestavind i veka.

Bestill i dag!

1900-2010

Ringvegen 12, 5412 Stord – Tlf. 53 40 20 70 www.valvatne.no

FAGFOLK I 110 ÅR

Hos Elfag finner du fagkunnskapen September 2012 du trenger

Trenger du elektriker?

tlf. 53 74 01 87 eller aud@vestavind-sveio.no

Vi utfører alt innen el-installasjon

Naust i Valevåg Uinnreda naust med ferdig kaianlegg, inkl. flytebrygge. Ca. 50m2 grunnflate. Se finnkode: 37207299 Kontakt Martha Brandvik - tlf. 970 59 014 - mb@wengelsen.no

Ring oss i dag:

Frøvik Elektro AS Bjelland Pb. 20, 5559 Sveio. Tlf 53 74 00 00

53 74 00 00

haustvind

Vi lærer deg å kjøre!

Stormfulle tider? Ikke for min bil. Takket være Bosch Car Service

Tlf. kontor 52 71 75 66 Mobil 90 10 81 15 • Privat 53 74 12 66 Faks 52 72 66 64 • epost: post@ekrene.no Moderne undervisningslokaler

Velkommen til en sikker og god trafikkopplæring

Ja til billigere sunn mat!

God sikt og sikkerhet er viktig i høstens uforutsigbare vær. Med en høstsjekk hos Bosch Car Service er du trygg i stormfulle tider. Vi gir din bil det den trenger, uansett bilmerke. Alltid med garantert kvalitet og Bosch originaldeler. Les mer på www.BoschCarService.no.

Førde Auto A/S, Hanaleite 5555 Førde I Hordaland Tlf. 53747310 Vakttlf. 909 94494

For everything your car needs.

Vi fortsetter å holde prisene nede!

7-23 (9-20) KIWI Sveio

Tips lokalavisa di om stort og smått!

redaksjonen@vestavind-sveio.no eller SMS: 416 80 162

Kjøp forsikring av ein du kjenner! Vårt eige forsikringsselskap, Frende Forsikring, har fått ein solid start. Som kunde får du gode forsikringsråd som er baserte på kjennskapen vår til deg og situasjonen du er i. Gode relasjonar skaper tryggleik. www.spv.no – tlf. 05555

FORSIKRING FRÅ:

haustvind

Til jegere og og skyttere skytterepå på Haugalandet Haugalandet Til jegere

Nå nærmer vinteren seg!

BESØK BESØK DIN DIN LOKALE LOKALE

Vi gir deg 30% på vinterdekk. Kom og få et godt tilbud!

FAGHANDEL!

Tid for å skifte registerreim? Vi gir deg fast pris på jobben. Det lønner seg.

Vi har alt alt du du trenger trenger til til jakta! jakta!

Rifler - Hagler - Ammunisjon Rifler - Hagler - Ammunisjon Optikk - Jaktutstyr - Jaktradioer Optikk - Jaktutstyr - Jaktradioer Børsemakertjenester m.m. Børsemakertjenester m.m Håndvåpen - Ladeutstyr Håndvåpen - Ladeutstyr

Vi utfører EU-kontroll og reparasjoner på alle bilmerker, person- og varebiler.

Rafdal&&Kvale Kvale Rafdal VåpenhandelAS AS Våpenhandel

Frakkagjerd - 5563 Førdesfjorden Frakkagjerd - 5563 Førdesfjorden Tlf.52527777 Tlf. 0202 2020 / 928 08 762 Åpningstider: Mandag - fredag 01-09-09 09:30 Side 1 Åpningstider: Mandag fredag Torsdag Torsdag Lørdag Lørdag

Treningssenter_Vestavind_248x365:Albatross

10.00-17.00 10.00 - 17.00 10.00-19.00 10.00 - 19.00 10.00-14.00 10.00 - 14.00

www.sveio-auto.no post@sveio-auto.no Tlf. 53 74 77 77

e-post: bernhard@jaktvaapen.com www.jaktvaapen.com E-post: post@jaktvaapen.com www.jaktvaapen.com

ÅPEN DAG PÅ ALBATROSS ALBATROSS SPA & FITNESS SPA & FITNESS

Treningssenter_Vestavind_248x365:Albatross

01-09-09

09:30

Side 1

Ditt lokale bilverksted

MECA MECA Ko Ko – – Betal Betal nå nå passer passer de de

Vi utfører service og reparasjoner på alle bilmerker. • rr ny • Dekk Dekk nyee byr nå vå

TRENING FOR ALLE!

Vi tilbyr nå vå Vill til • Olje • lei Olje ee lei ug ut Pe til ut eott til • Peugeo • Batteri Batteri Åpningstider n sjon v/ rasjo Åpningstider para lrepa bilre v/ bi

Servicehallen Servicehallen Dombås Dombås as as

GEN: NESS-AVDELIN STILBUD I FIT VÅRE ÅPNING

Besøksadresse Besøksadresse Statoilbygget Statoilbygget 2660 2660 Dombås Dombås

åneder en pr. mnd) får du Binding 12 m mnd (kr. 350,- treningsprogram Ved binding 12 ett

Er PT noe for deg?

r” time og og Personlige treningstimer som gir “personlig trene n. ise med i pr deg eti ekstra ”push” desember! er og r be vem atis i novemb gr n Tren gratis forno tre og er oktob til god form! g for 2010. de Betal kontant r de bin du ber, mot at desem10 og Kjøp d)timer a` kr. 350,(kr. 350,- pr. mn d! gratis!mpetilbud som du enbutime g til Åpenogdafå tillegg et kje

Telefon Telefon

Vakttelefon Vakttelefon

95 44 Man- Fre: 08.00-16.00 Vi91 12utfører EU-kontroll

61 61 24 24 24 24 94 94

91 12 95 44

Man- Fre: 08.00-16.00

• Rask levering ved timeavtale Ditt lokale bilverksted

Tilbudene ut 5gjelder 200 353 0 uke 41!

Bli med lem idag , ring oss på telefo n:

r vi i På åpen dag ha med deg. (Egen flyer på Åpen dag) bør komme å få dagen. der kun åpnings Tilbudene gjel

HØSTEN ER HER!

MECA Korte – Betal når d passer deg.

• Småfeil taes på stedet www.mecacarservice.no Vi har lang erfaring med de fleste merker. www.mecacarservice.no

Vi utfører service og reparasjoner • Vi reparerer alle feil og mangler på alle bilmerker. 5200 35 30

Bli med lemVår idag,verksted kjede Meca carservice sikrer oss r ing os Vi utfører EU-kontroll s på tele kvalitetssikrede deler og teknisk info. fon: • Dekk Olje ved timeavtale • Rask• levering Servicehallen Dombås as • passer Batteri Betal når det deg www.dropsdesignkontor.no

• Småfeil taes på stedet Lange Besøksadresse Vakttelefon Åpningstider • AlleTelefon typer rep. Den perfekte tid for å komme igang me treningen! – be om MECA Kortet Statoilbygget åpningstider! • Vi reparerer alle feil og mangler DIN Spennede høstplan med blant annet nyheten: 2660 Dombås 24 24 94BILVERKSTAD 91 12 95 44 Man- Fre: 08.00-16.00 •LOKALE EU 61kontroll DIN LOKALE BILVERKSTAD FÅ MED DEG ÅPEN DAG LØRDAG, 26. SEPTEMBER • Kettlebells. • Karosseri skader og bilglass ·· Service Service Betal når det passer deg KL.og12.00 MED OFFISIELL ÅPNING AV ALBATROSSeu-kontroll FITNESS · EU kontroll - Mor barn trimmen har startet opp igjen. • Olje – be om MECA Kortet · EU kontroll • Diagnose • Olje MECA Ditt bilverksted ··lokale Reparasjoner MECA Kortet Kortet • service Ditt lokale bilverksted Reparasjoner •påKlima/ac Klima/ac service –– Betal mottar ikke lenger varsel fra Statens Vegvesen. •senteret! Års/km service Betal når når det det Du kan Stor offisiell åpning av Albatross Fitness! I denne forbindelse arrangerer vi åpen dagDu hele passer www.mecacarservice.no • Diagnose/feilkoding passer deg. deg. Bil-Spesialisten as Velkommen uansett bilmerke! • Diagnose/feilkoding Velkommen uansett bilmerke! Dette bør du få med deg! Det blir mange gode tilbud, smaksprøver og mulighet for å prøve ut diverse selv finne ut når din bil skal til ettersyn ved å klikke den inn på Vi utfører service og reparasjoner Høsttilbud Spa TIMEPLAN HØST Vi utfører service og reparasjoner • PKK/EU ALBATROSS FITNESS-AVDELING gruppetimer. •bilmerker. PKK/EU kontroll kontroll Besøksadresse på allemecacarservice.no

MANDAG

TIRSDAG

ONSDAG

TORSDAG

Sykkel 30 mage/rygg 30

09.00 09.30 18.00

med Bosu

Sykkel 30 Styrke 40

19.00 Sykkel 60

LØRDAG

Vakttelefon Vakttelefon

Sykkel 60

Mix 60*

Åpningstider Åpningstider Man - fre:

Kjøpsmannsbrotet 9, Kjøpsmannsbrotet 9, 4352 4352 Kleppe Kleppe VerkSteDSnAVn 91 12 95 44 ManFre: 08.00-16.00 Bilverksted AS 91 1260 95 4460 ManFre: 08.00-16.00 Tlf.: AS Tlf.: 51 51 78 78 60 60 Bilverksted 08.00 - 16.30

Åpningstider EU-KONTROLL Man - fre: 08.00 - 16.30

Postadresse, Postnummer Sted Bilverksted AS Man-fre 07:00-16:30 07:00-16:3053 74 25 51 Man - fred 7.30 - 15.30 Haukås 5550 Tlf.:Man-fre 012-345678 Haukås 5550 SVEIO SVEIO www.mecacarservice.no 53 74 25 51 Man - fred 7.30 - 15.30 Sveio Sveio

Haukås

eio 5550S vSVEIO

www.mecacarservice.no www.mecacarservice.no

ALBATROSS SPA-AVDELING

www.mecacarservice.no www.mecacarservice.no

Betal for 4 - få det 5. gratis! 5 x 1 time kr. 1.200,- (ord. pris kr. 1.500,-)

53 74 25 51 Man - fredwww.mecacarservice.no 7.30 - 15.30 DITT BILVERKSTED

www.mecacarservice.no

Rabattkort i Spa-avdelingen Spar penger og benytt deg av vår gode rabatt-ordning på opphold i vårt eksklusive våtspa som inneholder ulike varmrom og boblebad.

TØ Besøksadresse JØ Skulevegen, Straumgjerde DISK K IO

Besøksadresse Telefon Besøksadresse Telefon Statoilbygget Statoilbygget 2660 Dombås 61 24 24 94 2660 Dombås 61 24 24 94

Vi ønsker deg velkommen til vår flotte spa-avdeling. Nyhet i spa-avdelingen Sykkel 45 fra 1. september er at vi har hudpleier på plass! Husk å få med deg våre Leiteveien, 5550 Sveio - For informasjon ring oss på telefon: 5200gode 3530 www.albatrossenter.no tilbud på åpen dag. De vil omfatte både behandlinger, opphold i Sykkel 50 våtspa og rhassoul, i tillegg til gode rabatter på våre fantastiske Algotherm produkter! MRL 50

18.30 BootCamp 60 Sirkeltrening

19.30

FREDAG

Sykkel 45 med frokost

06.30

KLEPP AUTO Servicehallen Dombås asÅpningstider • KLEPP AUTO • Batteri Batteri

L PER OL

3850,-

på alle•bilmerker. • • Dekk Dekk skade Skulevegen, Straumgjerde Bil-Spesialisten • Karroseri/rust Karroseri/rust skade • Vi tilbyr bil til utleige bilreparasjon! Vi utfører EU KONTROLL. Bestill tidved i dag! • Olje Olje Servicehallen Dombås as RE

ONTR YK

2 for 1 i våt spa avdelingen ! Ta med deg en venn og unn Kampanjepris ved betaling deg litt velvære nå når av 1 års medlemskap høstmørket er over oss! TIMEPLAN HØST kr. Se også vår innholdsrike ALBATROSS FITNESS-AVDELING - kort eller kontant! spa-meny!

DITT BILVERKSTED

haustvind 4:30 4:30 4:30 4:30

4:30 4:30 4:30 4:30 4:30

“Jeg er en av gutta på gølvet, men kjører mer standsmessig enn sjefen”

NYHET! Tidlige avganger hver mandag og fredag: Bergen

09.55 09.40 09.20

Skjoldskiftet Tøsdalskiftet (Os)

04.40 04.50 05.10

• • • •

Tidligere avganger mandag og fredag Direkteruter som kun tar 4,5 timer Nytt stoppested, Tjensvollskrysset Nye utsalgssteder: NSB Bergen, Stavanger og Sandnes • Student- / Seniorrabatt • Billetter koster fra 199,- og kjøpes på bus4you.no

40 min

07.55 07.40

Føyno

07.00 Haugesund 06.35

05.10 05.05 05.00 04.30

e j n a p Kam

fra Nå øker vi 1 avgangene mellom 99,Bergen og Sandnes

Leirvik

07.30 07.50

Aksdal

Se mer info på bus4you.no

22 min

Dusavik Tjensvollkrysset

06.35 06.45

Stavanger Sandnes

09.10 09.15 09.30 10.00

JAKTPAKKE Inngår ved kjøp av Sportsman 550 XPS eller 550 X2 i kampanjeperioden*

KAMPANJEPRIS NÅ KUN: *Kampanjen gjelder fra 1 juli - 31 oktober 2012 Kan ikke kombineres med andre kampanjer. Eventuelle monteringskostnader kan tillkomme. 550 XPS Forest på bildet har påmontert ekstrautstyr som avviker fra kampanjepakken. For å transportere våpen med terrengkjøretøy gjelder spesielle regler, kontakt ditt lokale kommunestyre, politi- eller lensmannskontor for ytterligere informasjon.

93.900,-

eks mva. Kr 117.375,- inkl mva

INKLUSIV JAKTUTSTYR !

550 XPS Forest Vinsj som Standard • Ekte 4-Hjulsdrift • Servostyring • Motorbrems på Alle Fire Hjul • Markedets Beste Bakkeklaring • Registreres som EU-Traktor med Hvite Skilt • Godkjent for Kjøring på Offentligvei • Førerkortklasse B / T

vElG tryGt - vElG mArkEdslEdErEn

www.polarisindustries.no // www.facebook.com/PolarisNorway

Traktor og Maskin a.s 5576 Øvre Vats - tlf. 52 76 58 61 - Fax 52 76 59 09 www.traktor-maskin.no

Salg, service, reparasjon og kontroll av truck, anleggsmaskin, kran, løfteutstyr og lifter

LIEBHERR WEIDEMANN WACKER NEUSON NISSAN TRUCK MERLO

Anlegg & industrimaskiner

Tlf: 53 74 73 00 - Mob: 95 75 61 61 - www.multimekanisk.no