Ouderlingenblad 1091, april 2018

april 2018 – NUMMER 1091 – JAARGANG 95

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

Thema: Het Gebed

RICHARD VISSINGA

Ten derde dage opgestaan van de doden – zo luidt de formulering in de Apostolische Geloofsbelijdenis, één van de oudste belijdenisgeschriften van de kerk.

In wat meer hedendaags Nederlands: opgestaan uit de dood. Ook al spreken miljoenen christenen over de hele wereld de eeuwen door mede in dit artikel hun geloof uit, het is vanaf het prilste begin evenzeer betwijfeld en ontkend. Er zijn veel gelovigen die onder meer door zulke formuleringen de geloofsbelijdenis ter zijde hebben gelegd, of deze passage niet meezingen, of voor hun rekening kunnen of willen nemen.

Het is frappant dat de ervaring van het lege graf niet leidt tot geloof, maar tot angst en ontzetting.

In de verhalen van de evangelisten zijn het engelen die moeten vertellen dat hij hier niet is, maar dat hij is opgestaan. En als hij dan verschijnt, dan herkennen zijn leerlingen hem aanvankelijk niet. Maria ziet hem aan als de tuinman en ze vraagt hem of hij weet waar ze hem hebben neergelegd. Pas als hij haar noemt bij haar naam, herkent ze hem. En als zich een vreemdeling voegt bij de twee volgelingen van Jezus die op weg zijn van Jeruzalem naar Emmaüs, dan herkennen ze hem pas later, bij hen thuis, als hij het brood neemt, daarover de zegen uitspreekt, het breekt en met hen deelt. De Opgestane is geen lijk dat tot leven is gekomen. Hij is dezelfde, maar ook geheel anders. Hij wordt pas herkend in ontmoetingen, waarin hij zichzelf te kennen geeft. Het raakt

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

redactioneel mij dat zo dicht naast de vreugde om de Opgestane Heer ook de twijfel ligt, of dit wel waar kan zijn. En ook het ongeloof: daar geloof ik niets van. De leerling Thomas is daar wel het meest uitgesproken in.

Hij zegt dat hij pas zal geloven dat de Heer is opgestaan, als hij de wonden van de spijkers in zijn handen kan zien en voelen. En wat mij evenzeer raakt, is dat hij gewoon deel blijft uitmaken van de kring van Jezus’ leerlingen. Hij wordt niet geëxcommuniceerd; zij blijven met hem en hij met hen in gesprek.

In haar pogingen de kerk te bewaren voor twijfel en ongeloof is de kerk vaak te hard opgetreden. Heeft ze te snel scheidslijnen getrokken en bepaald welke opvattingen niet langer getolereerd kunnen worden.

Heeft ze mensen met hun vragen, twijfels en opvattingen van zich vervreemd.

Het is verheugend dat de Protestantse Kerk het gesprek over wat er werkelijk toe doet weer duidelijk op de agenda heeft gezet. Back to the basics betekent ook over en weer elkaar vertellen wat de kern is van ons geloof, wie Jezus voor ons is en hoe hij ons inspireert. Dat geldt zeker ook voor dat oude artikel uit het credo van de kerk. Laten de kerk en de gemeenten volop dat gesprek faciliteren! Dat kan ook gebeuren op de volgende Landelijke Pastorale Dag, die dit jaar gehouden wordt op zaterdag 26 mei in Zwolle in de gebouwen van Windesheim. Het thema van de dag zal zijn: in gesprek. Wij zien nu al uit naar zinvolle en inspirerende ontmoetingen!

2

2 redactioneel 28 boeken

in dit nummer

32 prikbord

4

29 15

4 Gebed Een inleiding op het thema – over wat bidden is en welke vormen te onderscheiden zijn – ERICA HOEBE-DE WAARD

6 Bidden als geestelijke oefening De eeuwenoude praktijk van oefenen kan ons helpen om het gebed weer een plek te geven in ons leven – LEX BOOT

11 Bidden: een voortdurende oefening in dankbaarheid Niet je verlanglijstje inleveren, maar verborgen omgang zoeken met God – MARGRIET VAN DER KOOI 15 Mindfulness - ja graag!!

En gebed?

Waarin verschillen christelijke meditatie en gebed van mindfulness en wat hebben zij te bieden aan mensen op zoek naar verstilling, rust en levensrichting? – KICK BRAS

20 Een eigen stijl Nieuwe gebedsvormen, om beter naar God te luisteren en jezelf te uiten – ERICA HOEBE-DE WAARD 29 In gesprek over het gebed Aanwijzingen om het gebed concreet ter sprake te kunnen brengen – COCK KROON

volgend nummer Het lied in het pastoraat Betekenis en mogelijkheden van een lied Back to Basics Deel 5 in de serie van Sake Stoppels en Nynke Dijkstra

3

Bijbelwoorden nu De betekenis van een bijbelwoord voor nu Werken met films in de kerk Samen een film bekijken en zoeken naar de betekenis voor leven en geloof

‘Na zolang nog?’ Over uitgestelde rouw Als er voor verwerking nog geen tijd en ruimte was

Classicale vergaderingen nieuwe stijl Over recente wijzigingen van de Kerkorde en hoe dat uitpakt

Hoe te handelen bij een conflict tussen kerkenraad en predikant? Is er een heilzame weg begaanbaar?

April 2018 – nummer 1091 – Jaargang 95

Een inleiding op het thema ‘Gebed’ – over wat bidden is en welke vormen te onderscheiden zijn. Welke manier past u en jou?

G

ERICA HOEBE-DE WAARD Mw. drs. E. Hoebe-de Waard is als gemeentepredikant verbonden aan de Protestantse Gemeente Wageningen. Zij is lid van de redactie van Ouderlingenblad

ebed

Veel gemeenteleden hebben niet geleerd om te bidden, of kunnen het niet meer, vinden geen vorm die bij hen past. Wel is er de behoefte aan stilte, maar die zoeken ze vaak in yoga, mindfulness of stilteretraites.

Wat ze missen is het contact met God. De verbinding met dat wat groter is dan henzelf en buiten henzelf is.

Dit themanummer nodigt uit om stil te staan bij het thema gebed, individueel, maar ook door het te bespreken én te oefenen met anderen. Het eerste artikel zet in bij de bijbelse oorsprong en protestantse traditie van gebed. Daarna staat de vraag centraal: Waar kun je en mag je om bidden?

Het derde artikel gaat in op het verschil tussen mindfulness en gebed. Wat heeft het geloof/de kerk te bieden als het gaat om de behoefte aan stilte en ruimte?

Vervolgens worden vier vormen van bidden uitgewerkt, die hieronder al kort ingeleid worden. Op de website is tot slot een opzet van een avond over gebed te vinden, voor gebruik in kringen, of als themaavond voor de kerkenraad, groothuisbezoek etc.

Vier gebedsvormen Een gemeentelid vertelde eens dat hij tot zijn zestigste altijd aan het worstelen was, als het ging om bidden. Het lukte hem niet. Hij bad wel, in de kerkdiensten en op vaste momenten van de dag, bijvoorbeeld voor de maaltijd. Maar echt dichtbij God voelde hij zich dan niet. Het was meer een gewoonte. Toen hij

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

een keer een week in een klooster verbleef, overviel het hem dat hij zich zo dicht bij God kon voelen. Hij had een bijzonder contact met God en laafde zich aan de vaste gebedsmomenten, de stilte, de rust. Hij wist zich nauw met God verbonden. Bij thuiskomst wilde hij dat gevoel vasthouden en hield hij zich voor om iedere dag bij het opstaan tijd te maken, stil te worden en te bidden. Dat lukte twee dagen, hij vergat het een dag, daarna deed hij het weer, maar na een week gaf hij het op. Hij kon het niet volhouden.

Een jaar erna verbleef hij weer in een klooster en opnieuw voelde hij de nabijheid van God. Thuis lukte het echter niet om dat ritme van gebed vast te houden. De drukte van alle dag, de andere plaats, het bidden werd geen vast ritueel. Hij raakte teleurgesteld en gefrustreerd. Waarom lukte het hem niet om op een vaste tijd te bidden en dicht bij God te zijn?

Er zijn grofweg vier verschillende manieren van bidden. Ieder van ons heeft een wijze die op dat moment het beste bij je past. Je ‘natuurlijke omgang’ met God. Samengevat zijn er vier vormen van bidden: De eerste vorm is bidden volgens vaste woorden, op vaste tijden. Deze vorm beoefenen mensen die iedere dag ‘stille tijd’ hebben en dan een dagboekje pakken of een gebedenboek gebruiken, of elke dag een zelfde soort gebed bidden voor het slapen gaan. Mensen die lezen en bidden uit een dagboekje, de Psalmen bidden of het ‘Onze Vader’.

4

Een tweede vorm is meer intuïtief bidden, op losse momenten, wanneer het in je opkomt. Dat kan dus op de fiets zijn, of in het bos, of tijdens de afwas.

Deze mensen spreken geen mooie zinnen of doordachte woorden, maar stotteren, stamelen, laten hun gedachten de vrije loop gaan.

De derde groep bidt zonder woorden, maar komt dichtbij God door te zingen, in de natuur, of tijdens het fotograferen of schilderen. Zij naderen God via hun zintuigen.

En de laatste groep stemt zich op God af in de stilte.

Zij ademen op als er niets is, geen woorden, geen

muziek, maar rust en ruimte. Daarin kunnen ze dicht bij God komen.

Voor iemand bij wie de de derde wijze past, dicht bij God komen door de zintuigen, is het moeilijk om elke ochtend om acht uur tijd vrij te maken voor God door het lezen van vaste gebeden. En als iemands partner ervan houdt om hele gesprekken met God te voeren, terwijl de ander God vindt in de stilte, dan kan samen bidden lastig zijn…

Wat is jouw vorm? Hoe kom jij dichtbij God? Door vaste woorden, het open gesprek, je zintuigen, de stilte…? Om eens bij stil te staan…

je hart

stil worden,

uitstorten,

ontvangen,

praten

luisteren

hardop luisteren, God aanspreken op

bidden

hopen op God, vertrouwen

zijn beloftes

5

April 2018 – nummer 1091 – Jaargang 95