Inkijkexemplaar Ouderlingenblad 1085, okt 2017

oktober 2017 – NUMMER 1085 – JAARGANG 95

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

Thema: De kerkelijk werker

RICHARD VISSINGA

Het was een ontroerend moment vlak voor de uitreiking van hun certificaten. De elf deelnemers vertelden elkaar en de beide docenten wat ze in de bijna afgeronde cursus aan homiletiek en liturgiek geleerd hadden en wat ze samen beleefd hadden.

De meesten van hen staan ingeschreven in het register van kerkelijk werkers in de Protestantse Kerk en voor hen is door de kerkenraad een preekconsent aangevraagd. Volgens de regels van de kerk dienen zij niet alleen een door de kerk erkende HBO-opleiding gevolgd te hebben, maar ook deelgenomen te hebben aan de Cursus Homiletiek en Liturgiek.

Immers, sinds de kerk de mogelijkheden voor kerkelijk werkers om ook voor te gaan in de eredienst verruimde, bleek in toenemende mate behoefte aan een nadere bijscholing en verdieping in de vakken preekkunde en inhoud en vormgeving van de eredienst. In de afsluitende evaluatieve ronde vertelden deelnemers hoe een diep verlangen, dat in hen leefde nu tot vervulling ging komen; en hoe de cursus hen gegeven had waar ze zo sterk behoefte aan hadden; en dat sommigen nu het gevoel kregen dat ze écht mochten en konden voorgaan in de kerkdiensten. Voor een enkeling kwam daar ook bij de bediening van sacramenten, waartoe de regels van de kerk onder bepaalde voorwaarden ook ruimte bieden. Zowel van de kant van de kerkelijk werkers als van de kant van de Commissie die in opdracht van de Kleine Synode de aanvragen voor de Preekconsenten beoordeelt komt telkens het belang van een goede voorbereiding op dit belangrijke onderdeel van het werk ter sprake. Gelukkig zijn ook de

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

redactioneel HBO-instellingen doordrongen van deze noodzaak en werken aan een uitbreiding en verdieping van de lesstof. Voor de kerk zijn de kerkelijk werkers een belangrijke aanvulling en verrijking van het professionele kader. Vaak beschikken zij over specifieke beroepsvaardigheden, waarmee zij de gemeente waaraan zij verbonden zijn van dienst zijn. Aanvankelijk spitsten de HBO-instellingen zich vooral toe op het ontwikkelen van pastorale en agogische vaardigheden. De ene kerkelijk werker zette zich dan in voor bijvoorbeeld het ouderenpastoraat, terwijl een andere zich toelegde op catechese en kringwerk. De Commissie Veerman die enkele jaren geleden de synode adviseerde over het ‘werk in de wijngaard’ pleitte voor de inzet van fulltime predikanten, die eventueel meerdere kleine gemeenten zouden kunnen bedienen en daarnaast kerkelijk werkers met hun specifieke kwaliteiten. De synode besloot dat het ambt van predikant voorbehouden moet blijven aan academisch gevormde theologen en tegelijk besloot ze tot een uitbreiding van de bevoegdheden van kerkelijk werkers om tegemoet te komen aan die gemeenten waar onvoldoende predikanten beschikbaar zijn voor de zondagse preek en de bediening van doop en avondmaal. De kerk mag blij zijn met de inzet en gedrevenheid van geïnspireerde kerkelijk werkers, die onder bepaalde voorwaarden ook kunnen voorgaan in de zondagse kerkdiensten. Dit themanummer van het Ouderlingenblad laat enkele kerkelijk werkers aan het woord, geeft informatie over de weg die zij zijn gegaan en laat zien hoe zij de kerk van dienst zijn.

2

2 redactioneel 27 boeken

in dit nummer

32 prikbord

7

28 18

4 De kerkelijk werker - inleiding Het thema nader aangeduid, de artikelen in lijn gezet

– NELLEKE BOONSTRA

11 Kerkelijk werkers in de Protestantse Kerk in Nederland Informatie – met veel cijfers – over wat en hoe, waar en waarom

22 Ontmoeting Gast-column van kerkelijk werker

– CHRISTIAAN BOERS

23 De kerkelijk werker en de verhouding tot kerkenraad en predikant De kerkordelijke veranderingen voor de kerkelijk werker in de praktijk van het gemeentewerk

6 De kerkelijk werker in de praktijk Gast-column van kerkelijk werker

14 Kennismaking – de nieuwe kerkelijk werker in een nieuwe tijd

– ROOK VERKAIK Twee interviews die verschillende werkplekken en visies laten zien 7 Kerkelijk werker in de gemeente Hoe is het om in een teamverband – NELLEKE BOONSTRA met één of meer predikanten te werken?

18 De opleiding tot kerkelijk werker

– LENIE VAN GEENEN Wat is het eigene van de opleiding tot kerkelijk werker?

– JANNEKE BRON

– GERRIT VAN MEIJEREN

28 Ambt en/of dienst De kerkelijk werker als ambtsdrager en de kerkenraad als werkgever, hoe kan dat?

– CHRISTIAAN BOERS

– BERTUS NIJENDIJK

Ik noem mij christen Niet wat ons verdeelt, maar wat ons verbindt is waardevol, om te benoemen en te laten zien.

3

De kerkelijke presentie voor vluchtelingen Hoe laat de kerk zich zien in de opvang van vluchtelingen?

Uitvaarten, verzorgd door leken Alleen uit nood geboren?

En hoe dan? Opleiding, plek in de gemeente e.d..

Ondersteuning door de gemeente in de geloofsopvoeding Ouders hoeven het niet alleen te doen, er staat een gemeente om hen heen.

Oktober 2017 – nummer 1085 – Jaargang 95

De kerkelijk werker in het geheel van de gemeente. Wie is zij, wat doet hij, welke opleiding is nodig, hoe is het werk ingebed in de hele gemeente en de landelijke kerk, hoe gaat het met de samenwerking?

D

NELLEKE BOONSTRA Mw. drs. C.A. Boonstra is predikant in de Protestantse Kerk in Nederland. Zij is lid van de redactie van Ouderlingenblad

e kerkelijk werker Ter inleiding

Een kerkelijk werker is iemand die werkt in de kerk en daarvoor wordt betaald. Maar wat doet hij? Welke inspiratie heeft zij? Hoe komt iemand ertoe om te gaan werken in de kerk? Het is gebleken volgens een onderzoek onder beginnende kerkelijk werkers dat het voor 75% vrouwen zijn die ervoor kiezen om in de kerk te gaan werken als kerkelijk werker. De meesten hebben eerder een andere carrière gehad. Lerares, werkzaam in de gezondheidszorg, een technische opleiding of gewoon eerst er zijn voor de kinderen. Via vrijwilligerswerk in de kerk worden ze enthousiast over theologie en pastoraat en willen zij zich daarin verdiepen. Soms is de laagdrempelige Theologische Vorming voor Gemeenteleden, die nog steeds in verschillende regio’s wordt georganiseerd, een opstap voor de HBOopleiding theologie.

Maar er zijn ook jonge mensen. Soms hebben ze een universitaire theologische opleiding gevolgd, maar kiezen ze niet de predikantsmodule. Anderen zijn als gelovigen meteen al geïnteresseerd in het werken in de gemeente en gaan na de middelbare school direct naar een van de HBO-opleidingen pastoraat en theologie.

Vaak zijn de banen voor de kerkelijk werkers deeltijdbanen. Ook is er altijd een proeftijd van een jaar. Dat maakt de positie van kerkelijk werkers wel meer onzeker en kwetsbaar. Maar er zijn ook veel verschillen, in dit nummer zult u dat ontdekken. De ene kerkelijk werker is vooral bezig met gemeenteopbouw, de

Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw

ander is aangenomen voor een speciale taak en een derde is er alleen voor de ouderen. Een bijzondere plek nemen die kerkelijk werkers in die als enige professional werkzaam zijn in een kleine gemeente. Zij doen vrijwel alles wat een predikant ook doet. Kortom, er is veel verscheidenheid in kerkelijk werkers.

Wat kunt u vinden in dit nummer?

Rook Verkaik, een kerkelijk werker die al jaren meeloopt en in verschillende gemeenten heeft gewerkt, geeft een kort inkijkje in zijn bezigheden. Hij was eerst samen met een predikant in een gemeente, maar de laatste jaren heeft hij de positie van de enige professional in de gemeente. En dat bevalt hem goed.

Lenie van Geenen werkt samen met een collega. Zij geeft aan dat het werk van de kerkelijk werker ingebed is in het hele veld van de gemeente, zij schrijft over de samenwerking met zowel vrijwilligers alsook met professionals, haar collega-predikant. Ze geeft een beeld van de kerkelijk werker als een soort spin in het web bij de gemeenteopbouw, naast de predikant.

Christiaan Boers, die op dit moment voorzitter is van de Vereniging Kerkelijk Werkers, schetst in het volgende artikel de huidige situatie van kerkelijk werkers in de Protestantse Kerk. Waar werken zij, wat zijn hun taken, hoe staat het met de voltijd-kerkelijk werkers, en wat is de betekenis van het register waarin een kerkelijk werker ingeschreven wordt?

4

Foto: Hans Dornseiffen In het vierde artikel komen weer twee kerkelijk werkers aan het woord. Deze keer in de vorm van een interview. Deze kerkelijk werkers slaan een nieuwe weg in. Zij hebben zich beiden (ook) geregistreerd als zelfstandige en bieden zich aan bij gemeenten. Ook hebben Anna en Jolanda beiden de focus op kerk en maatschappij en vernieuwende activiteiten in de gemeente. Ze hebben beiden ook de ervaring als officieel geregistreerd kerkelijk werker ‘in dienst’, maar zij verkennen het ZZP-schap in de kerk.

Wat zijn de ontwikkelingen bij de opleidingen voor kerkelijk werkers? Wat leren de kerkelijk werkers, wat is het karakter van de opleiding, waar vinden de studenten hun baan en hoe ziet dat er in de toekomst uit?

Bertus Nijendijk legt uit hoe de ontwikkelingen zijn.

Janneke Bron vertelt over een activiteit die zij als kerkelijk werker heeft opgezet. De timing en het onverwachte van een open kerk in het dorp.

5

Welke officiële plek hebben zij nu in het geheel van de Protestantse Kerk? Gerrit van Meijeren, hoofd van het Mobiliteitsbureau van de Protestantse Kerk, geeft een paar ins en outs van de officiële positie van de geregistreerde kerkelijk werker. Geregistreerd volgens de normen van die landelijke kerk, dus met de juiste opleiding en vervolgopleidingen die daarvoor nodig zijn. Hoe zit het met studieverlof en wanneer kan iemand een preekconsent krijgen? Aan de hand van twee casussen legt hij het een en ander uit.

Dan komt Christiaan Boers nog een keer aan het woord. In het laatste artikel gaat hij dieper in op de betekenis van de ambtelijke positie van de kerkelijk werker en het verschil dat er is tussen de predikant en de kerkelijk werker. De een staat in het ambt, en de ander wordt in een dienst gesteld. Wat betekent dat nu eigenlijk en hoe vertaalt zich dat concreet in de praktijk van het gemeentewerk?

Oktober 2017 – nummer 1085 – Jaargang 95