Wie heeft er nooit over gefantaseerd om het spoor van een wild dier te volgen en zo achter al zijn geheimen te komen? In de sneeuw, op de velden of in het bos: overal in de natuur laten kleine en grote dieren hun sporen achter. Afdrukken van klauwen, platgetrapt gras, gebroken hazelnoten, knaagsporen op een boomstronk... Wie goed kijkt, ziet overal dingen die je van alles vertellen over het dier dat is langsgekomen: was het een zwijn? Een reekalfje of een volwassen ree? Een verschrikkelijke sneeuwman misschien...?
Een heerlijk boek voor kinderen die van de natuur ĂŠn van dieren houden!
David Melbeck
David Melbeck
In dit boek, vol met mooie tekeningen en leuke weetjes, lees je niet alleen hoe je al deze sporen kunt vinden en begrijpen, maar ook hoe je ze kunt bewaren! Zo kun je je eigen verzameling aanleggen van de dierensporen die je buiten vindt.
De jonge sporenzoeker
Het boek met de spannendste sporen en pootafdrukken van dieren!
ISBN 978 90 5210 831 5
JongeSporenzoeker_Omslag.indd 1
TIRION NATUUR
TIRION NATUUR
TIRION NATUUR
21-09-11 10:34
Dit boek is gepubliceerd door: De Fontein|Tirion Uitgevers, Utrecht Postbus 13288 3507 LG Utrecht www.defonteintirion.nl Oorspronkelijke uitgave in Frankrijk in 2011 door © 2009 Éditions MILAN – 300, rue Léon-Joulin, 31101 Toulouse Cedex 9, France, www.editionsmilan.com, met medewerking van Charline Malaval en Graphicat Nederlandse uitgave: © 2011 De Fontein|Tirion Uitgevers, onderdeel van VBK|Media B.V., Utrecht, www.defonteintirion.nl Dtp binnenwerk en omslag: Scribent.nl Vertaling: Lily van Haren voor Scribent.nl ISBN 978 90 5210 831 5 NUR 210 Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 4
20-09-11 00:35
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 3
20-09-11 00:35
Word sporenzoeker . . . . . . . . . . 8
Vogelpootjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
Op het goede spoor . . . . . . . . . . 10
Maak een ’sporenval‘ . . . . . . . . . . . 23
Prenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Maak een afgietsel . . . . . . . . . . 24
Hoefafdrukken . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Het sneeuwt! . . . . . . . . . . . . . . 26
In het spoor van het wilde zwijn . . 14
Nesten en holen . . . . . . . . . . . . 28
In het spoor van de ree . . . . . . . . . . 16
In het spoor van de das . . . . . . . . . 30
Zoolkussens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
Vogelnesten . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Handjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
Bouwmaterialen . . . . . . . . . . . . . . . 34
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 6
20-09-11 00:35
Allemaal spechten . . . . . . . . . . . . . . . 35
Braakballen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
Beestjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
Kopstukken . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
Klein maar dapper! . . . . . . . . . . . . . 38
Ruien en vervellen . . . . . . . . . . 52
Etensresten . . . . . . . . . . . . . . . 40
Aan het water . . . . . . . . . . . . . 54
In het spoor van de eekhoorn . . . . 42
In het spoor van de bever . . . . . . . 56
Plaats delict . . . . . . . . . . . . . . . 44
Mysteries . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Uitwerpselen . . . . . . . . . . . . . . 46
Woordenlijst . . . . . . . . . . . . . . . 60
Poeponderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . 46
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 7
20-09-11 00:35
Welk dier kwam hier langs? Wat deed hij? Waar is hij naartoe gegaan?
Doordat je sporen leert begrijpen, zul je straks een lijst kunnen maken van de wilde dieren in een bepaalde omgeving. Ook als je ze niet ziet. Je zult allemaal details over hun leefgewoontes te weten komen. Uiteindelijk leer je hoe je de dieren kunt observeren in hun natuurlijke leefgebied zonder ze te storen. Tijd om naar buiten te gaan! Je bent op het goede spoor...
BASISUITRUSTING VOOR SPEURNEUZEN Voordat je als een stoere woudloper op avontuur gaat, zorg je voor een goede uitrusting. pincet een loep om details te bestuderen
potloden liniaal (of schuifmaat)
natuurgidsjes een rugzak om boeken, materiaal en vondsten in te dragen
doosjes, potjes en zakjes om je ontdekkingen in te doen
10
zakmesje opschrijfboekje voor notities en tekeningen
Als je het geluk hebt er één te bezitten: een digitale camera om je waarnemingen compleet te maken, foto’s te nemen van onbekende sporen of een foto-archief aan te leggen
wandelschoenen
wandelstok
outdoor-kleding met veel zakken
Op het goede spoor
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 10
20-09-11 00:35
OPGELET: TAMME DIEREN
Je treft in de natuur allerlei sporen aan, maar die hoeven niet allemaal van wilde dieren te zijn. De meeste zijn zelfs afkomstig van vee. Vergis je niet!
De afnetingen verschillen per ras
10 tot 12 cm lang en bijna net zo breed! Koe De koe, een loodzwaar dier, laat diepe afdrukken achter van zeer grote hoeven.
5 tot 6 cm lang Schaap De hoefdelen zijn groter, minder gerond en dus spitser dan die van de ree.
Paard Makkelijk, met zijn hoefijzers... paardenhoeven die niet zijn beslagen vormen een vrijwel ronde prent. IN HET VELD Je zult merken dat afdrukken van poten in de natuur niet zo duidelijk zijn getekend als in de boeken... In het echt zijn ze soms incompleet, oudere sporen zijn afgebrokkeld of met takjes bedekt en soms vertrapt. Je zult er een aantal moeten onderzoeken om ze te herkennen.
Prenten
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 13
13
20-09-11 00:35
MAAK EEN ’SPORENVAL‘ Heb je een wissel ontdekt zonder duidelijke prenten?
Door een sporenval aan te brengen kun je ontdekken om welk dier het gaat.
Bepaal welk gedeelte van de wissel het meest geschikt is voor de val en kies één van de volgende vier methoden. Methode 1: Graaf een gat van 5 cm diep en vul dit met natte, slappe klei. Methode 2: Strooi een dun, egaal laagje fijn zand uit. Methode 3: Als de bodem geschikt is, veeg de wissel schoon, maak de grond rul en een beetje vochtig. Methode 4: De inktstempel (werkt alleen binnenshuis). Leg op de vloer een paar bladen papier, doordrenkt met verkruimeld houtskool (daar krijg je wel pikzwarte handen van!). Leg vervolgens een oud laken of stuk karton direct erachter. Ga de volgende dag en de dagen erna terug om te zien of er verrassingen op je wachten.
Prenten
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 23
23
20-09-11 00:35
Poep van marters De uiteinden zijn gerafeld, nooit afgerond. De drollen van een boommarter liggen in een ring en ruiken een beetje naar drop! De steenmarter laat een hoopje drollen achter op zolders. Dat stinkt verschrikkelijk. Uitwerpselen van egels Bevat overblijfselen van insecten. Ze hebben een diameter en 8 tot 10 mm en zijn 3 tot 4 cm lang.
VLEERMUIZENPOEP OF GEWOON MUIZENKEUTELS? Als je een drolletje van een vleermuis breekt, zie je dat er glanzende stukjes inzitten – dit zijn resten van insecten. Bij muizenkeutels zie je dit niet. Van beide dieren vind je de poep op vensterbanken, vlak langs gebouwen en op zolders...
vleermuizenpoep
Reeënkeutel Zwarte keutels op een hoopje. Een keutel loopt taps toe en past in een rechthoek van 10 bij 14 mm.
Wezel of hermelijn Kleine, langwerpige, gedraaide drollen. De uitwerpselen van een wezel hebben een diameter van 2 mm, die van de hermelijn 5 mm. De lengte varieert van 2 tot 5 cm.
keutels van een knaagdier
ware grootte En de vogels? Vogelpoep is gemengd met urine (het witte gedeelte) en heeft geen vorm: het is onmogelijk de vorm van een klodder te beschrijven.
Hazenkeutel Kleine, vezelrijke, iets afgeplatte bolletjes die uit resten van gras bestaan. Iets groter dan 1 cm. Openbare konijnen-wc’s Konijnen leggen hun kogelronde keuteltjes allemaal op dezelfde plekken (latrines). De keutels lijken op die van de haas, maar zijn kleiner, donkerder en ronder. De latrines bevinden zich op een aantal plaatsen vlak bij de holen. Zo’n latrine is een flinke opeenhoping van keutels. Uitwerpselen
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 47
47
20-09-11 00:35
WOORDENLIJST Afgegraasd
Dit wordt gezegd van bladeren, grashalmen of stengels die zijn afgeknabbeld door een planteneter: afgegraasde takjes
Hut
Baan
Koepel van takken, gras en modder, door een bever of muskusrat gebouwd
Braakballen
Volledig ontwikkeld insect
Rij pootafdrukken van één dier Balletjes van onverteerbare delen (haar, bot, veren en soms insectenresten) die sommige vogels uitspugen Burcht
Gangenstelsel van een das of bever Carnivoor
Vleeseter
Cocon
Omhulsel van spinseldraden waarin de rups tot vlinder transformeert Drasland
Breed, drassig oeverlandschap Eipakket
Nest van versterkt mos van de bidsprinkhaan Exoskelet
Het oude omhulsel (schild) van insectenlarven Galappels
Woekercellen (kleine uitgroeisels) op planten, meestal door de prik van insecten veroorzaakt Gewei
Uitgroeisel op de kop van een hertachtige. In tegenstelling tot hoorns, wordt een gewei jaarlijks vernieuwd Glijbaan
Toegangshelling tot een bever- of dassenhol, glad geworden door het vele gebruik 60
Herbivoor
Planteneter
Imago
Ketel
Rustplaats van een zwijn Keutels
Uitwerpselen van planteneters Knop
Uit schubben opgebouwde huls ter bescherming van toekomstige stengels, bladeren of bloemen Krabplek
Plek op de grond waar een ree heeft gekrabd om zijn territorium te markeren Molshoop
Berg puin en zand die de mol opwerpt terwijl hij zijn holen graaft Nest
Bouwsel, meestal van vogels (maar ook van insecten en reptielen) om eieren in te leggen Omnivoor
Alleseter (zowel planteneter als vleeseter) Plukplaats
Plaats waar een vogel door een roofdier geplukt is Pop
Zo heet de rups die zich in een cocon tot vlinder transformeert
Woordenlijst
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 60
20-09-11 00:36
INT_TRACES&EMPREINTES_NLdef.indd 63
20-09-11 00:36
Wie heeft er nooit over gefantaseerd om het spoor van een wild dier te volgen en zo achter al zijn geheimen te komen? In de sneeuw, op de velden of in het bos: overal in de natuur laten kleine en grote dieren hun sporen achter. Afdrukken van klauwen, platgetrapt gras, gebroken hazelnoten, knaagsporen op een boomstronk... Wie goed kijkt, ziet overal dingen die je van alles vertellen over het dier dat is langsgekomen: was het een zwijn? Een reekalfje of een volwassen ree? Een verschrikkelijke sneeuwman misschien...?
Een heerlijk boek voor kinderen die van de natuur ĂŠn van dieren houden!
David Melbeck
David Melbeck
In dit boek, vol met mooie tekeningen en leuke weetjes, lees je niet alleen hoe je al deze sporen kunt vinden en begrijpen, maar ook hoe je ze kunt bewaren! Zo kun je je eigen verzameling aanleggen van de dierensporen die je buiten vindt.
De jonge sporenzoeker
Het boek met de spannendste sporen en pootafdrukken van dieren!
ISBN 978 90 5210 831 5
JongeSporenzoeker_Omslag.indd 1
TIRION NATUUR
TIRION NATUUR
TIRION NATUUR
21-09-11 10:34