Het magazine 14
Het magazine 14
Het centrum en het noorden 32
Het centrum en het noorden 32
Middeleeuws Lissabon 64
Middeleeuws Lissabon 64
De westelijke heuvels 94
De westelijke heuvels 94
Parque das Nações 148
Duidelijke indeling op kleur Wie aan Lissabon denkt, denkt aan smalle steile • Uitgebreide plattegronden straatjes, waar de oude en gedetailleerde kaarten grandeur om iedere • Verrassende wandeltochten straathoek ligt te wachten. • Top 10 hoogtepunten Maar Lissabon heeft meer: •
de oude haven is een hip uitgaansgebied geworden, vele nieuwe eettentjes en winkels openen hun deuren en het culturele leven bloeit als nooit tevoren.
LISSABON
Belém 118
LISSABON
LISSABON
Belém 118 Parque das Nações 148
www.watenhoe.nl
Wandelingen & tochten 180
Wandelingen & tochten 180
Praktische informatie 191
Praktische informatie 191
Stadsplattegrond 205
NUR 512
Stadsplattegrond 205
WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN
W&H 2019 LISSABON.indd 1-5
29-10-19 12:18
6
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 6
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
TOP 10
28-10-19 13:26
YY Top 10 In deze top 10 vind je de belangrijkste bezienswaardigheden, van de absolute nummer 1 tot en met nummer 10. 1 YY Mosteiro dos Jeronimos Symbool voor de Portugese Gouden Eeuw, waarin met het koloniale goud grandioze bouwwerken werden gefinancierd. Een verrukkelijk voorbeeld van de manuelijnse stijl (blz. 126).
6 YY Parque das Nações Op dit voormalige tentoonstellingsterrein blikt de stad naar de toekomst: weidse vergezichten en een van de grootste aquaria van Europa, dat zeker een bezoekje waard is (blz. 156).
7 YY Museu Nacional de Arte Antiga Rust na het bezoek aan de geweldige kunstschatten en de apocalyptische 2 YY Alfama visioenen van Hieronymus Bosch uit De voormalige Moorse medina bleef in het aantrekkelijke, rustige café in grotendeels gespaard tijdens de aard- de tuin van het museum (blz. 104). beving. Verdwaal in de pittoreske 8 YY Torre de Belém steegjes (blz. 74). Dé blikvanger van Lissabon is beto3 YY Museu Nacional do Azulejo verend, met al zijn tierelantijnen en De geschiedenis van deze decoraversieringen. Ooit markeerde het tieve kunst in een prachtig klooster. vuur boven in de toren de toegang Omdat hier geen metro naartoe rijdt, tot de haven (blz. 132). is het hier nooit erg druk (blz. 77). 9 YY Castelo de São Jorge 4 YY Baixa De voormalige Moorse burcht werd De als schaakbord aangelegde bene- onder Salazar haast onherkenbaar denstad is het bruisende centrum gerestaureerd, maar het uitzicht van Lissabon. Vanaf de triomfboog vanaf de kantelen is onovertroffen aan het Praça do Comércio heb je er (blz. 79). een prachtig uitzicht over (blz. 42). 10 YY Museu Calouste Gulbenkian 5 YY Rossio Glorieuze kunstschatkamer. De colHet hart van de stad op een plein dat lectie is verzameld door een geplaveid is met een fraai golvenpaArmeense oliemagnaat, die in 1942 troon. Drink een bica in art-decocafé een veilig thuis vond in Lissabon Nicola en gun jezelf de tijd om ervan (blz. 49). te genieten (blz. 46). TOP 10
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 7
7
28-10-19 13:26
Stadsplattegrond A9
A 12
QUINTA DAS LAVADEIRAS IP7
E1
PARQUE DAS NAÇÕES
Aeroporto de Lisboa
BRANDOA TELHEIRAS
E1
CAMPO GRANDE
CARNIDE E1
Parque de Alvalade
TERSINHAS
Parque da Bela Vista
208/209
A 37
Parque
ALFRAGIDE
Florestal
ALTO DO PINA
Parque da IP7 Alto da Serafina
SÃO SEBASTIÃO
A5
BAIRRO BAIXA MADRAGOA ALTO
ALTO DA AJUDA
XABREGAS
PENHA DE FRANCA ANJOS
CAMPO DE OURIQUE
de Monsanto
214 BRAÇO DE PRATA
ALFAMA
212/213 210/211
AJUDA BELÉM
A2
206/207
Legenda
2
Bebouwd gebied
Informatie
Groen gebied
Theater, opera
Voetgangersgebied
Museum
Metrostation
Kerk, kapel
Lift, kabelbaan
Gedenkteken, monument
Tramlijn
Politie
Veer, scheepsvaartroute
Post
Top 10
Ziekenhuis
12
Hoogtepunten
12
Verder ontdekken
Bezienswaardigheid Uitkijkpunt
P
Parkeerplaats
1 : 13 000 0 0
250 250
500 m 500 yd
205
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 28-10-19 B13:36 Baedeker205 smart Relaunch 2019 Lissabon, Aufmacher Atlas Legende Blattschnitt, Stand 27.03.2018 CMY
eid
a
Combatentes do Ultramar Forte do Bom Sucesso
Doca de Bom Sucesso
Museu de Arte Popular
lvão
R. do Lara njal Rua d Merce
o Ga
Almeid a
da d
Rua Vieira Portuense
Jardim m do Ultramar mar
Doca de Belém Padrão dos
41 Descobrimentos
Torre de Belém
206
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 206
ão de
Palácio P de Belém
Fer erre reir iros
do Império rio Impé
Índia
Rua Generall Massano de Amorim
Rua Santo Ant ó
ã
Rua Gon çalv e
Labrad or
da
an es Gil
lém
Avenid
a da To
rre de Be
R. R. MPedro E R. J . G. de scoba .A r H R. D . de Av erédia R. D inis Dia eiro . de Aza s mbu ja
e Brasília
Centro Cultural de Belém
45
l
Museu daa Presidência Trav. dos da República
Fonte Luninosa
42
er a
emoria aM
Jardim ardim Museu Agricola ricola Tropical
Praç Jardim da Praça
BELÉM
a Avenida d
d Avenida
43
G en
Calça
Rua 1
R ua
21
Ru a
d ss a
Calçada
eida
ira
Irmãs Dominicanas Irlandesas (do Bom Sucesso)
Jerónimos Santa Maria
Memoria
e Trav
Museu Nacional Museu da de Arqueologia Largo d. Jerónimos Marinha a do
Museu Coleção Berardo
ias eu D Rua Bartolom
46
Calçad a da M emo ria
P. Teix Mor.
Joã o Dias od e Sintr a R. Dio go de Silves R. Gon çalco N unes
R. João Ferna nd es
rtas scobe das De Avenid a
Rua Ro drigo R ebelo Rua An tónio d e Salda nha
Ru a
s
Planetário Calouste Gulbenkian
os Bast João
orre
Rua
o Alm renç
Lou
Xavier
Francisco
Ru
Largo da
Jo
ónimo
Pa Ru ch a D er u o ar Pe te re ira
as Pedreiras ad Ru
oa Jer
Praça de Dio
Dom
no Rua Tri stã o
Campo de Desporto
reja Igreja AJUDAda Memória ória
Rua 15 Rua 13 Ru a 12 Ru stelo Casa Pía Rua 9a 10 o Re de Lisboa 8 da d i n Rua a 7 e Av Ru . C es R. J. oes Av Centro Cultural Sim 5 a u Casapiano R Praça de Malaca Alm Inst. de ua 3 1 R o de Educação Mosteiro dos Rua 2 ncisc a Fra
C Vila
Dom da GCristovão ama
Rua
Nu
Estádio do Restelo
Terras
nio
Rua d
Ru
lo
arc
Rua das
Botânico Jardim Bo Ajuda de Aju
o
Covilh
P
en
Ru a F Praça de ran Damâo cisc o de Almeid a Ru a S ão
8
i Pereira
alho arv
co otâni R. do Jardim B
Ministério co da Defesa Zar Nacional s
Rua Ru
E
Av Rua
Museu de Etnologia
R. M a r t
C de in s
Rua Broter R
Rua Per o d e A le n
n ça
q ue Fer r não Go lda m nh e s a
Ermida ad São Jerónimo eA lcolena id a Jardim do Ducla Sorres R
este
o stanh is Ca a R. Lue Almeid d
ral Cab
R. Álva Esteve ro s
p. R. Ca
ALTO AJUDA TO DA AJU Calçada do Galvão
Velho
eira
Vaz Dias e ristão Ru a T g Jorge Rua . R. Joarres R. D so Alv Afon
G
onça lo
RESTELO Praça de Goa
r
Rua
5 Rua des Açu cena s Cemitério
da Ajuda
Ilh ad
ira ade ntra a M lo de Si
ed aP Ru
da
a R. G onç ive e Te Rua Diogo d
a Ru
ro Rua Pau da l o ed s a P de Gama Qu eiros ua Ru rnan R Fe e
a rag de B
Rua António d
Rua Dom Constantinho
Sa
a ni d Ave
Rua An tão G onçalves
M dos Rua
Campo de Desporto
Rua
len Keller Av. He
o Antã Rua çalves n o G
28-10-19 13:36
Rua de Belé Bel m Afon Albu Praça Afonso Praç de Al Albuquerq
Even oriënteren Baixa, de wijk die bij de aardbeving van 1755 werd verwoest en daarna opnieuw werd opgebouwd, strekt zich uit van de waterkant tot de drie grote pleinen in het centrum: Praça Dom Pedro IV (Rossio genoemd), Figueira en Restauradores, waar het altijd een drukte van belang is.
Baixa bestrijkt de vlakke oever tussen twee heuvels en wordt aan de rivier door het enorme Praça do Comércio en de hoge triomfboog begrensd. In het oosten ligt het oude Lissabon, in het westen de Chiado, een wijk (bairro) met veel historische gebouwen en musea, maar waar je ook t heaters, cafés en enkele van de elegantste winkels van de stad vindt. Omdat de westelijke hellingen erg steil zijn, is in de 19e eeuw het hoogste punt van Chiado met Baixa verbonden door de Elevador de Santa Justa – een waar technisch hoogstandje. Het bovenste platform van de lift biedt een prachtig uitzicht over de stad en de rivier. Het Restauradores-plein vormt het begin van de Avenida da Liberdade, een met bomen omzoomde boulevard uit het eind van de 19e eeuw die Baixa met de nieuwere wijken verbindt. Deze avenida, die 34
vele luxueuze hotels en winkels herbergt, eindigt bij het Praça Marquês de Pombal. Daarachter strekt zich het Parque Eduardo VII uit. Dit park werd in 1903 vernoemd naar de Britse koning Edward VII, die toen een bezoek aan Portugal bracht. Van daaruit is het nog maar een klein eindje naar het Museu Calouste Gulbenkian.
Top 10
4 YY Baixa blz. 42 5 YY Rossio, Figueira & Restauradores blz. 46
10 YY Museu Calouste Gulbenkian blz. 49 Hoogtepunten 11 Chiado & Santa Justa blz. 52
HET CENTRUM EN HET NOORDEN
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 34
28-10-19 13:27
pes o Lo veir a r Museu al C arech 20 Bordalo Av. M 19 Pinheiro Museu de Jardim Lisboa do Campo oG
mp Ca
Museu Calouste Gulbenkian 10
ran de
18 Colleção Moderna eni
Av da
SALDANHA
An
19 20 Museu de Lisboa, Museu Bordalo Pinheiro
tón od
ust gu
iar
Parque Eduardo VII 17
a Ru ilh
SÃO SEBASTIÃO
o
Ru aL
oC an u ci
ord
ei
en
Av
R
ro
n
a lex
A ua
no
ula
erc
H dre
ire s Fre ome
Praça Marquês de Pombal
eG ad Ru
st Ca
Av Per enida eira Fon de tes Me lo
eA
ard
aC
ed
ug
m Ala
eir rej Ce
io A
a
eal
ida
ANJOS
da e
ad
erd
Lib a
Áure
Rua do Alecrim
Rua
Verder ontdekken Rossio 12 Mercado da Ribeira blz. 56 Museu 5 13 Museu do Chiado blz. 56 Arqueológico do Carmo MOURARIA 14 Museu do Design e da Moda blz. 56 16 Chiado & 4 15 Café A Brasileira blz. 57 Santa Justa 11 Baixa 15 Café A 16 Museu Arqueológico do Brasileira Carmo blz. 57 Museu do Museu do 17 Parque Eduardo VII blz. 58 Chiado 14 Design e da Moda 13 18 Coleção Moderna blz. 58 Mercado te Praça do da Ribeira nfan Comércio 19 Museu de Lisboa blz. 59 ida I n e v A 12 s 20 Museu Bordalo Pinheiro blz. 59 Av. da Ribeira das Nau Rio Even oriënteren
Tejo
200 m 200 yd
35
Baedeker smart Relaunch 2019 Lissabon, Großausschnitt 01 Zentrum, Stand 16.04.2018 B C M Y Lissabon_001_232_NL_2019.indd 35
28-10-19 13:27
Stad aan de rivier De Taag is altijd al de levensader van de stad en haar venster op de wereld. Tegenwoordig biedt de rivier passagiers van cruiseschepen nog steeds diezelfde geweldige aanblik van de haven.
V
eel belangrijke gebeurtenissen in Lissabons geschiedenis vonden aan of in de buurt van de Taag (Tejo) plaats: het vertrek van de karvelen en hun terugkeer, beladen met Braziliaans goud en specerijen uit het Oosten, de tsunami die volgde op de aardbeving van 1755, het vertrek van het gehele hof naar
Brazilië toen Napoleons legers naderden. En in 1998 werd voor de wereldtentoonstelling in Lissabon een geheel nieuwe wijk opgetrokken, Parque das Nações (blz. 148). Stadsvernieuwing De oude haven Cais do Sodré die is omgetoverd tot hip uitgaansgebied,
Vanaf de veerboot ontvouwt zich het stadspanorama met alle architectonische hoogtepunten.
14
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 14
HET MAGA ZINE
28-10-19 13:26
Belém dat museumkwartier is geworden (blz. 118) en de ontwikkeling van Parque das Nações – het zijn allemaal bewijzen dat ook hedendaags Lissabon op de Taag is gericht. Tussen het elegante Praça do Comércio, Lissabons openluchtsalon, en de Cais do Sodré nodigen de trappen aan de rivieroever en een mooie groenstrook je uit om te flaneren langs de Taag. Het is deze mooie mix van oude en nieuwe bezienswaardigheden die het gebied zo aantrekkelijk maakt voor bezoekers. De rivier vormt een baken zodat je nooit kunt verdwalen in de stad. Vanaf bijna alle miradouros (uitkijkpunten) op de heuvels van de stad kun je de Taag zien die geïnteresseerden en verdwaalden de weg wijst. Voor toeristen die de stad
nten.
aandoen per cruiseschip is de aanblik van de stad vrijwel hetzelfde als vroeger. Tejo: toegangspoort en speeltuin De Taag, ruim drie kilometer breed op het punt waar hij westelijk van Lissabon de Atlantische Oceaan instroomt, is alles in een. Aan de oevers vind je parken en promenades waar Lisboetas en toeristen uit de hele wereld samenkomen om te picknicken, rond te wandelen en te fietsen. Vanaf het terras kijk je over het water en zie je vissers hun geluk beproeven en kinderen rondrennen, voetballen of duiven verjagen op de pleinen. In het weekend is er in de parken een bonte verzameling van bandjes, dansers, ambachtslieden, antiekhandelaren en verkopers van lekkere hapjes te vinden. Het lijkt wel of heel Lissabon dan van de heuvels afrolt naar de rivier om plezier te maken. Voor iedereen is de oever van deze rivier onweerstaanbaar! De activiteit houdt niet op bij de rivieroever. Als het ook maar een beetje waait, zijn er witte zeilen op het blauwe water te zien en varen kleine bootjes op en neer tussen Cais do Sodré en Cacilhas waar het monumentale standbeeld van Cristo Rei staat (blz. 188). Er gaan veerboten van Belém, Terreiro do Paço (Praça do Comércio) of vanaf Cais do Sodré. Dit is goedkoper dan een tocht op een rondvaartboot, omdat de veerboten bij het metronetwerk horen.
HET MAGA ZINE
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 15
15
28-10-19 13:27
Mouraria en Alfama Wat? Afstand Duur Start Einde
Wandeling 2,6 km, met een hoogteverschil van ca. 80 m Looptijd ongeveer 1,5 uur, met pauzes en rondkijken ca. 3 uur Praça da Figueira G Rossio A 212 B2 Sé (kathedraal) G 737; tram 12, 28 A 212 C1
De wijken Mouraria en Alfama kun je alleen te voet verkennen. De Mouraria, een van de armste bairros van de stad, staat op het punt om te veranderen in een van de hipste wijken om te wonen. Neem de tijd om het uitzicht op de hoogst gelegen miradouro te bewonderen. Daarna loop je heuvelaf door de Alfama naar de majestueuze kathedraal (Sé).
1-2 Beginpunt is het mooie, maar erg drukke Praça da Figueira, het plein van de vijgenboom. Via de Poço do Borratém kom je op het Praça Martim Moniz. Daar ga je iets verderop rechtsaf de smalle Rua da Mouraria in. Hier begint wat vroeger de Moorse wijk was. Tegenwoordig maakt de wijk eerder een armoedige, eenvoudige indruk. In de straatjes vind je winkels die vooral door immigranten worden uitgebaat. Mouraria en Alfama
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 185
Leuke winkel met kunst zinnige gevel: A Vida Portuguesa.
185
28-10-19 13:36
4
Rua do
C. do
Mo nte
da G raça
Benformoso
3
5
Largo
MOURARIA
Rua
da M
oura
a Graç C . da
ia
6
2 R. d
Praça da Figueira
r e Salvado
1
ALFAMA
7
100 m
Largo de São Miguel
100 yd
9
da
P ra
ça
8
R. de S ã o
Jo ã
o
2-3 Loop een tijdje rechtdoor (de straat verandert verschillende keren van naam, tot het Rua do Benformoso is) in de richsmartPraça Relaunchdo 2019 Lissabon, Spaziergang Mouraria und Alfama, Stand 23.03.2018 tingBaedeker van het Intendente. Wat22een enorm contrast! Hier zie je hoe de stad zich heeft ontwikkeld. Na straatjes met huizen waarbij de verf van de gevels bladdert en de was buiten aan een lijn over de straat hangt, sta je nu op een modern plein met cafés en gerenoveerde huizen. Tijd om even uit te rusten, bijvoorbeeld in het altijd groene kunstwerk van Joana Vasconcelos (blz. 11). Wil je liever even winkelen, dan is A Vida Portuguesa (blz. 93) een leuke plek. 186
BCMY
Wandelingen en tochten
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 186
28-10-19 13:36
Mijn dag
met elétricos en ascensores
98
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 98
het parlement van de republiek Portugal in een voormalig benedictijnenklooster. Bij station Estrela Basílica stap je uit. 9.15 uur: marmer en koningspalmen Breng een bezoekje aan het graf van de eerste koningin van Portugal, Maria I, die krankzinnig werd en in de 32 Basílica da Estrela (blz. 110) is bijgezet. Tegenover lokt een mooi park met exotische planten en bomen. Hier vind je ook Caraïbische palmeiras reais, koningspalmen.
De westelijke heuvels
28-10-19 13:31
Av en ida
9 uur: met de tram naar het westen Ga op het Largo do Chiado met de nostalgische tram 28 in richting Campo Ourique. Het is een rit waarbij je langs veel bezienswaardigheden komt. Zo rijdt de tram langs het prachtige Praça Luís de Camões en ratelt dan gemoedelijk door Calçada do Combro en Calçada da Estrela heuvelopwaarts naar het westen. Het parlementsgebouw, het 38 Palácio de São Bento (foto rechts), een monumentaal pand, kun je niet missen. Hier vergadert
Inf an
‘Over zeven heuvels moet je gaan...’ Nu zijn het er niet zo veel, maar nergens moet je zoveel klimmen en afdalen als in het uitgestrekte westen van Lissabon. Gelukkig kun je gebruikmaken van de historische trams en de kabeltram.
Rua Joaq
22 uur: cocktails met uitzicht op de stad
uim António de Aguiar
AMOREIRAS
Cab ral Ave nid aÁ lva res
Ai re
s
lç a d
os en Bu
Av en ida
R.
MADRAGOA
Miradouro de São Pedro Alcântara
22 uur
14�30 uur
a da Es trel a
31
Tram 28 Miradouro de Santa Catarina
rl Dom Ca
Start
9 uur
Rua da Boa Vista
12�30 uur lho -Ve o.-o a Vinte e Quatro de Julho t S enid R. Av 15 rico Elét
12.30 uur: per ascencor naar de apotheek
os I
7
14.30 uur: dwalen door stegen
de Avenida
Sa nt o
Ca
gos Dom in R. de S.
39
35
38
32
Einde Ende
36
ento e S. B
ESTRELA
Jardim da Estrela
10 uur
Rua do Salitre
Rua d
10 uur: zo was Lissabon vroeger
Inf an te
RATO
dr xan
Ale
ida e en ad Av iberd L da
e Ru
o
lan
rcu
e eH
ejo Rio T
200 m 200 yd
9 uur: met de tram naar het westen
MIJN DAG
Lissabon_001_232_NL_2019.indd 99
99
28-10-19 13:31
Het magazine 14
Het magazine 14
Het centrum en het noorden 32
Het centrum en het noorden 32
Middeleeuws Lissabon 64
Middeleeuws Lissabon 64
De westelijke heuvels 94
De westelijke heuvels 94
Parque das Nações 148
Duidelijke indeling op kleur Wie aan Lissabon denkt, denkt aan smalle steile • Uitgebreide plattegronden straatjes, waar de oude en gedetailleerde kaarten grandeur om iedere • Verrassende wandeltochten straathoek ligt te wachten. • Top 10 hoogtepunten Maar Lissabon heeft meer: •
de oude haven is een hip uitgaansgebied geworden, vele nieuwe eettentjes en winkels openen hun deuren en het culturele leven bloeit als nooit tevoren.
LISSABON
Belém 118
LISSABON
LISSABON
Belém 118 Parque das Nações 148
www.watenhoe.nl
Wandelingen & tochten 180
Wandelingen & tochten 180
Praktische informatie 191
Praktische informatie 191
Stadsplattegrond 205
NUR 512
Stadsplattegrond 205
WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN
W&H 2019 LISSABON.indd 1-5
29-10-19 12:18