WTK Wat & Hoe Parijs_Opmaak 1 24-06-13 09:09 Pagina 1
Het magazine 5
Het magazine 5
Je draai vinden 33
Je draai vinden 33
Het Quartier Latin en de eilanden 69
Van het Louvre naar de Arc de Triomphe 91
Le Marais en de Bastille 119
Montmartre 143
Wandelingen en tochten 171
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain 45
PARIJS
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain 45
PARIJS
Het Quartier Latin en de eilanden 69
Van het Louvre naar de Arc de Triomphe 91
De stad Parijs doet velen wegdromen; het is niet voor niets de stad van de liefde. Want wie verliest niet zijn hart tijdens een wandeling langs de Seine of bij het zien van alle prachtige, indrukwekkende gebouwen? Het mondaine, imposante en kunstzinnige karakter van de stad oefent een grote aantrekkingskracht uit op iedereen die er komt. Parijs staat dan ook voor genieten; van mode, kunst of van de vele parken en cafés die de stad te bieden heeft.
WAT & HOE ONDERWEG: de reisgids voor een actieve en culturele vakantie. • Duidelijke indeling op kleur • Uitgebreide plattegronden en kaarten • Verrassende wandeltochten
Praktische informatie 183 Kaarten 191 Register 203
NUR 512
www.watenhoe.nl
Le Marais en de Bastille 119
Montmartre 143
PARIJS De reisgids voor een actieve & culturele vakantie
maakt deel uit van Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen www.kosmosuitgevers.nl
Wandelingen en tochten 171
Praktische informatie 183 Kaarten 191 Register 203
Inhoud Top 10 4 Het Parijsgevoel 6 9
Het magazine
n Liberté en de gevolgen n Catwalk Parijs n Picknicken in Parijs n De Seine n Romantisch Parijs – luxe vs. low budget n Kunst & kunstenaars: de Tweede Revolutie n Parken & tuinen n Cafécultuur n Grands Travaux n Stad van beroemdheden
35
Je draai vinden
47
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain-des-Prés
71
97
125
n Aankomst n Vervoer n Overnachten n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
Even oriënteren n In een dag Top 10 n Eiffeltoren n Musée d’Orsay Hoogtepunten n St.-Germain-des-Prés Verder ontdekken n 7 andere bezienswaardigheden Waar... n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
Het Quartier Latin en de eilanden
Even oriënteren n In een dag Top 10 n Notre-Dame de Paris n Île de la Cité & Conciergerie Hoogtepunten n Musée National du Moyen Âge – Thermes de Cluny n Sainte-Chapelle Verder ontdekken n 6 andere bezienswaardigheden Waar... n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
Van het Louvre naar de Arc de Triomphe
Even oriënteren n In een dag Top 10 n Musée du Louvre n Avenue des Champs-Élysées & Arc de Triomphe Hoogtepunten n Jardin des Tuileries Verder ontdekken n 11 andere bezienswaardigheden Waar... n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
Le Marais & Bastille
Even oriënteren n In een dag Top 10 n Le Marais & Place des Vosges n Centre Georges Pompidou Verder ontdekken n 9 andere bezienswaardigheden Waar... n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 2
04-07-14 12:54
149
167
179
Montmartre
Even oriënteren n In een dag Top 10 n Basilique du Sacré-Cœur n Montmartre Verder ontdekken n 12 andere bezienswaardigheden Waar... n Eten & drinken n Winkelen n Uitgaan
Uitstapjes
n Giverny n Versailles n Chantilly n Disneyland® Resort Paris n Fontainebleau
Wandelingen & tochten n Op de Seine n Le Marais n St.-Germain n Montmartre
Praktische informatie 191 n Voor je vertrek n Wanneer gaan n Handige woorden & zinnen
Stadsplattegrond 199 Stratenregister 211 Register 218 Fotoverantwoording 222 Colofon 223 10 redenen om terug te komen 224
Voor de wijken: zie de binnenkant van het vooromslag
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 3
04-07-14 12:54
TOP 10
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 4
04-07-14 12:54
0
Mis ze niet! In onze top 10-lijst vind je de belangrijkste bezienswaardigheden, van de absolute nummer 1 tot en met nummer 10.
TOUR EIFFEL P53 Het aanvankelijk veel bekritiseerde ‘stalen monster’ won al snel de harten van de Parijzenaars. De Eiffeltoren (foto links) ontwikkelde zich tot hét symbool van de stad. Deze wereldberoemde toren mag je dus absoluut niet missen!
NOTRE-DAME DE PARIS P76 De imposante kathedraal op het Île de la Cité bepaalt al eeuwenlang het stadsgezicht van Parijs. Het adembenemende gebouw wordt als een hoogtepunt van de gotiek beschouwd.
MUSÉE DU LOUVRE P102 Voor een bezoek aan het beroemdste en best bezochte kunstmuseum van de wereld kan het devies ‘minder is meer’ erg nuttig zijn.
CHAMPS ÉLYSÉES & ARC DE TRIOMPHE P108 Oh, Champs-Élysées... De Triomfboog biedt een prachtig uitzicht over de veel bezongen straat. Hij werd gebouwd ter ere van Napoleon, maar tegenwoordig is hier La Grande Nation te bewonderen.
SACRÉ-CŒUR P154 De witte, bijna oosters aandoende koepel van de basiliek trekt horden
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 5
toeristen naar de heuvel van Montmartre.
LE MARAIS & PLACE DES VOSGES P130 Het volgens velen mooiste plein van de stad wordt omringd door statige herenhuizen. De wijk is tegenwoordig weer ‘chic’.
MONTMARTRE P156 In deze schilderachtige wijk hebben de bohemiens van de belle époque hun sporen nagelaten. Er is nog steeds van alles te zien en te beleven.
ÎLE DE LA CITÉ & CONCIERGERIE P82 Dit eiland in de Seine wordt als de bakermat van de stad beschouwd. Mis vooral de Conciergerie niet – het voormalige ‘voorportaal van de guillotine’.
MUSÉE D'ORSAY P56 Onder het gewelfde glazen dak van het imposante voormalige belle-époquetreinstation is de beste Franse schilderkunst te zien.
CENTRE GEORGESPOMPIDOU P133 Dit futuristische gebouw herbergt een van de grootste collecties moderne kunst van de wereld.
04-07-14 12:54
HET
PARIJSOntdek wat de stad te bieden heeft en beleef de unieke sfeer zoals de Parijzenaars dat doen. SOUS LES PONTS DE PARIS ‘Onder de bruggen van Parijs...’ Deze oude chanson wordt op veel plekken in de stad gezongen, onder begeleiding van een accordeon. Pas als je aan de oever van de Seine staat, heb je echt het gevoel dat je in Parijs bent. ’s Avonds heeft het wateroppervlak een impressionistische zijdeachtige glans en komt de goudkleur van de bruggen optimaal tot zijn recht. De vele bruggen zijn ook ideaal voor een ontdekkingstocht per fiets. Informatie over leenfietsen vind je op www.velib.paris.fr.
PERFECT BELICHTE MONUMENTALE GEBOUWEN Parijs, de lichtstad. De Zonnekoning was niet de enige die wist hoe hij voor het voetlicht moest treden. De belichting van plekken als de Place de la Concorde (p114), de Dôme des Invalides (p63), de Arc de Triomphe (p108) en andere schitterende gebouwen is betoverend. Voor een eerste indruk kun je een stadsrondrit maken in een open dubbeldekker (www.parisopentour. com).
PARIS, MON AMOUR STAD MET GESCHIEDENIS Elke straatsteen getuigt van de rijke geschiedenis van de stad. In tegenstelling tot andere Europese steden is Parijs niet verwoest in de oorlog. Het patina en de zorgvuldige renovaties zorgen voor een prachtige historische aanblik. Vooral de winkelpassages uit de achttiende eeuw (p113) en het bijna dorpse Montmartre (p156) wekken nostalgische gevoelens op.
Sinds de foto ‘De kus bij het stadhuis’ van fotograaf Doisneau staat Parijs bekend als de Stad van de Liefde. Nergens ter wereld worden zo veel huwelijksaanzoeken gedaan. Zou dat komen doordat de stad overal nostalgische charme en romantiek uitstraalt? Ondervind het zelf, bijvoorbeeld op een zwoele zomeravond tijdens een tango voor het Trocadero of op de Quai Saint-Bernard aan de oever van de Seine (p16).
6
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 6
04-07-14 12:54
GEVOEL
De oever van de Seine bij avond
7
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 7
04-07-14 12:54
Het Parijsgevoel STAD VAN DE MODE ‘Chic’ is een Frans woord en dat is ook niet zo vreemd, want labels als Dior, Chanel, Lacroix, Givenchy en Yves Saint Laurent belichamen elegantie, stijl en luxe. Ook als je geen dure sjaal, fonkelende juwelen of bedwelmend parfum wilt kopen, is het een overweldigende ervaring om door de Rue Montaigne (p 122) te wandelen en je helemaal onder te dompelen in de luxe en weelde.
RIJK AAN KUNST Het gigantische Musée du Louvre is niet het enige museum waar kunstliefhebbers terecht kunnen. Overal in de stad zijn plekken die je de gelegenheid bieden om op ontdekkingsreis te gaan in de meest uiteenlopende kleine musea. Er zijn bijzondere tentoonstellingen waar
ook de Parijzenaars zelf voor in de rij gaan staan. Informatie over actuele tentoonstellingen, het gigantische filmaanbod en het uitstekende opera- en concertprogramma vind je in het wekelijks verschijnende evenementenmagazine Pariscope (spectacles.premiere.fr).
ETEN ALS GOD IN FRANKRIJK Nergens ter wereld zijn zo veel sterrenrestaurants als in Parijs. In deze hoofdstad van fijnproevers wordt al eeuwenlang het beste van alle Franse regio’s bijeengebracht en verfijnd. Omdat het oog ook wat wil, doen veel banketbakkerijen eerder denken aan juweliers. Nagerechten met echt bladgoud zijn slechts een van de vele exquise verleidingen voor fijnproevers. Bon appétit!
MULTICULTURELE WERELDSTAD Afrikaanse trommels bij Barbès aan de voet van de Montmartre, de geur van Indiase specerijen bij Passage Brady, de specialiteiten van de Joodse gemeenschap in Rue des Rosiers in Le Marais en de Chinese snuisterijen rond Place d’Italie – Parijs oefent een magische aantrekkingskracht uit op mensen uit de hele wereld en de multiculturaliteit draagt bij aan de bijzondere charme van de stad. Zo kun je na een bezoek aan één stad het gevoel hebben dat je een wereldreis hebt gemaakt.
Ook in veel winkels heerst multiculturaliteit
8
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 8
04-07-14 12:54
Het magazine Liberté en de gevolgen 10 Catwalk Parijs 12 Picknicken in Parijs 14 De Seine 16 Romantisch Parijs: luxe vs. low budget 20 Kunst & kunstenaars: de Tweede Revolutie 22 Parken & tuinen 25 Cafécultuur 28 Grands Travaux 30 Stad van beroemdheden 32
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 9
04-07-14 12:54
Het magazine
CAFÉCULTUUR Niets is Parijser dan het café. Van het beroemde, modieuze en exotische etablissement tot de buurtkroeg, Parijs zou Parijs niet zijn zonder zijn pakweg tienduizend cafés. Er is er één op vrijwel elke straathoek, een plek om vrienden te ontmoeten en naar mensen te kijken. Het caféleven is een essentieel onderdeel van het dagelijks leven in Parijs, of je nu een traditioneel zinccafé (genoemd naar zijn metalen bar) of een filocafé op de linkeroever, een oosterse theetuin of een trendy café uit de 21e eeuw kiest.
Café Beaubourg Dit chique café, dat uitziet op het Centre Pompidou, is hét designcafé van de jaren ’80. Het interieur, ontworpen door Christian de Portzamparc, is plezierig en ongegeneerd mondain (P145-146).
Le Café Marly Beroemde architecten en ontwerpers hebben diverse cafés in Parijs ontworpen. Dit café in het Louvre (P102-107), ontworpen door Olivier Gagnère, heeft een magnifiek interieur: een glazen piramide van I.M. Pei.
La Closerie des Lilas De bronzen gedenkplaten op de tafels van dit gezellige café (171, Boulevard du Montparnasse, 76006, tel: 01 40 51 34 50, metro: Vavin) helpen je te genieten van het dure drankje op de plaats waar de dichters Baudelaire en Apollinaire en de schrijver Hemingway ooit hebben gezeten. 28
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 28
04-07-14 12:54
Van links naar rechts: terras in 1938, Café de la Paix, Café Marly
Picasso kwam hier elke week voor poëzielezingen en Lenin en Trotsky kwamen er in hun tijd.
Les Deux Magots en Café de Flore Parijse cafés zijn het meest bekend vanwege de literaire elite. Les Deux Magots (P64) is in het begin van de 20e eeuw beroemd geworden door Picasso en de dichters Verlaine en Breton. Het meer kosmopolitische Café de Flore (172 Boulevard St.-Germain, 75006, tel: 01 45 48 55 26, metro: St.-Germain-des-Prés) is beroemd om zijn existentialistische clientèle – met name de schrijvers-filosofen Albert Camus, Simone de Beauvoir en Sartre.
Le Zinc Om het traditionele Parijse zinccafé te ervaren, kun je naar het stijlvolle Café de l’Industrie, aan de Rue St.-Sabin bij de Bastille (metro: Bréguet-Sabin), La Palette aan de Rue de Seine, drukbezocht door kunsthandelaars en studenten van de kunstacademie, of Le Cochon à l’Oreille op 15 Rue Montmartre (metro: Les Halles). Vroeger genoten arbeiders hier van de beroemde uiensoep.
Vol oosterse belofte Voor een exotische verandering van sfeer ga je naar het Café Maure de la Mosquée (39 Rue Geoffroy-St.-Hilaire, 75005, metro: Place Monge) voor een verfrissend glas muntthee in een fraaie Moorse omgeving.
Oberkampf Trendy bars en cafés zijn te vinden aan het eind van Rue Oberkampf, bij Ménilmontant, 75011 (metro: Parmentier). Café Charbon, op nr. 109 doet sterk denken aan een buurtcafé uit de jaren twintig. La Cithéa, er vlakbij op nr. 112, is bekend om de electroavonden en het kleine Kitsch op nr. 10 is een feest voor het oog als je houdt van formica tafelbladen en collages van magazines uit de jaren ’40. 29
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 29
04-07-14 12:54
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain-des-Prés
In een dag Weet je niet precies waar je wilt beginnen met je reis? Dan bieden deze pagina’s een praktische en plezierige dagtocht langs de beste bezienswaardigheden. Een beschrijving van de hoogtepunten vind je verderop (P50 e.v.).
D9.00 uur
Kom vroeg aan (9 uur juni tot augustus, 9.30 uur de rest van het jaar) bij de !Eiffeltoren (P53-55, rechts), vermijd zo de lange wachtlijst en ga als een van de eersten naar de top voor adembenemende uitzichten over de stad en zijn omgeving. Op een heldere dag kun je zelfs Chartres zien liggen, ruim 70 km ver.
D10.00 uur
Slenter over de Champ de Mars langs jeu-de-boulesspelers, kinderen op pony’s, verliefde stelletjes op bankjes en fotograferende toeristen (van hieruit is de ‘ijzeren dame’ van Eiffel bijzonder fotogeniek). Ga verder naar .Les Invalides (P63, rechtsonder) – de laatste rustplaats van Napoleon Bonaparte (links) en een van de uitgebreidste militaire musea van de wereld.
D12.00 uur
Kom aan bij het beroemde )Musée d’Orsay (P5659). Je hebt genoeg tijd voor een lunch in het uitstekende Café des Hauteurs in het museum. Als dessert geniet je van Manets, Monets en andere impressionistische meesterwerken.
D15.30 uur
Ga in westelijke richting langs de Seine om te neuzen in de gehavende, groene houten stalletjes met tweedehands boeken en prenten die langs de rivier staan, de zogeheten bouquinistes. 50
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 50
04-07-14 12:54
In een dag
D16.00 uur
Verken het netwerk van straten ten zuiden van les bouquinistes en je zult gauw ontdekken waarom +St-Germain-des-Prés (P60-61), gelegen rondom zijn beroemde kerk, een winkelparadijs is, met zijn duizenden galerietjes, antiekwinkels, chique designwinkels en modeboetieks.
D18.00 uur
Als je na al dat winkelen door je energie heen bent, kun je je accu bijladen met een koffie (of een verfrissende citron pressé op een warme dag) in het beroemde, maar erg toeristische literaire café 0Les Deux Magots (P64) op Boulevard St.-Germain. Neem, indien mogelijk, een tafeltje met uitzicht op de kerk van St.-Germain-des-Prés. De bars en cafés van St.-Germain zijn lange tijd geassocieerd met het Parijse intellectuele leven en hoewel de hoogtijdagen van Hemingway en Sartre voorbij zijn, trekt Les Deux Magots nog steeds veel would-beschrijvers, acteurs en filosofen aan.
D20.00 uur
St.-Germain komt ’s avonds echt tot leven. Ga vanuit Boulevard St.-Germain naar het zuiden en je wordt verwend door een overvloed aan restaurants voor een diner.
51
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 51
04-07-14 12:54
Praktische informatie VOOR JE VERTREK
Sommige landen vereisen dat een paspoort een geldigheidsduur heeft van een bepaalde periode (meestal minimaal zes maanden) vanaf de datum van binnenkomst. Check dit vooraf.
Paspoort/identiteitskaart
Visum (voor vertrek checken: regels kunnen veranderd zijn) Doorgangs- of retourticket Inentingen (tetanus en polio)
Gezondheidsverklaring (P196, Gezondheid) Reisverzekering Rijbewijs Groene kaart Kentekenbewijs
België
j Vereist k Aanbevolen i Niet vereist
Nederland
BELANGRIJKE DOCUMENTEN
j i i i j k j k j
j i i i j k j k j
WANNEER GAAN Hoogseizoen
JAN
FEB MRT APR
7°C
7°C 10°C 16°C 17°C 23°C 25°C 26°C 21°C 16°C 12°C 8°C
Zonnig
MEI
Laagseizoen
Regen/zon
JUN
JUL
AUG SEP
Regen
OKT NOV DEC
Bewolkt
De temperaturen zijn het gemiddelde dagelijkse maximum van elke maand. De beste tijd om Parijs te bezoeken is juni, een prachtige maand waarin de dagen het langst zijn, de zon het meest schijnt en de gemiddelde dagtemperatuur 23 °C is. In de zonnige, hete maand juli komen de meeste toeristen naar Parijs. In augustus vindt de uittocht van Parijzenaars plaats, waardoor de stad leegloopt. Het is de heetste, vochtigste maand en er kan elk moment een storm opsteken. September en oktober hebben een hoog percentage frisse dagen met heldere luchten, maar het kan moeilijk zijn een hotelkamer te vinden, want dit is de tijd van de handelsbeurzen. De wintertemperaturen zakken zelden onder nul, maar het regent wel vaak, soms met hagel van november tot januari.
INFORMATIE VOORAF Websites n Office de Tourisme: www.parisinfo.com (voor bezoekers met een handicap is er ook www.infomobi.com)
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 192
n Paris Tourisme: www.paris-tourism.com n Maison de la France; Frans toeristenbureau: www.franceguide.com
04-07-14 12:55
Handige woorden & zinnen ELEMENTAIRE ZINNEN
RESTAURANT
Ja/nee Oui/non Goedemorgen/-avond Bonjour/bonsoir Hallo Salut Dag Au revoir Hoe maakt u het? Comment allez-vous? Alstublieft S’il vous plaît Dankuwel Merci Excuseer me Excusez-moi Het spijt me Pardon Met genoegen De rien/avec plaisir Hebt u...? Avez-vous...? Hoeveel kost het? C’est combien? Ik zou graag... Je voudrais...
Ik wil een tafel reserveren Puis-je réserver une table? Een tafel voor twee a.u.b. Une table pour deux personnes, s’il vous plaît. Hebt u een menu tegen vaste prijzen? Vous avez un menu? Mogen we het menu even zien? Nous pouvons voir la carte, s’il vous plaît? Mag ik de rekening? L’addition, s’il vous plaît. Een fles/glas... Une bouteille/Un verre ... apéritif aperitieven boissons alcoolisées alcoholische dranken boissons chaudes warme dranken boissons froides koude dranken carte des vins wijnkaart coquillages schaaldieren fromage kaas gibier wild hors d’œuvres voorgerechten légumes groenten plats chauds warme schotels plats froids koude schotels plat du jour schotels van de dag pâtisserie gebak plat principal hoofdgerecht potages soepen service compris bediening inbegrepen service non compris bediening niet inbegrepen spécialités régionales regionale specialiteiten viandes vleesgerechten volaille gevogelte
WAAR IS? Is er een telefooncel in de buurt? Y a-t-il une cabine téléphonique dans le coin? Waar is...? Où se trouve...? … de dichtstbijzijnde metro le Métro le plus proche … de telefoon le téléphone … de bank la banque … het toilet les toilettes Sla links af/rechts af tournez à gauche/ droite Rechtdoor allez tout droit De eerste/tweede (rechts) le premier/le deuxième (à droite) Op de kruising au carrefour
ALS JE HULP NODIG HEBT Kunt u mij helpen? Pouvez-vous m’aider, s’il vous plaît? Spreekt u Engels? Parlez-vous anglais? Ik begrijp het niet Je ne comprends pas Kunt u vlug een dokter roepen? Pouvez-vous appeler un médecin d’urgence, s’il vous plaît?
GETALLEN 0 zéro 1 un 2 deux 3 trois 4 quatre 5 cinq 6 six 7 sept 8 huit 9 neuf 10 dix 11 onze
12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 30
douze treize quatorze quinze seize dix-sept dix-huit dix-neuf vingt vingt et un vingt-deux trente
trente et un trente-deux quarante cinquante soixante soixante-dix quatre-vingt quatre-vingtdix 100 cent 101 cent un 110 cent dix 31 32 40 50 60 70 80 90
120 cent vingt 200 300 400 500 600 700 800 900
deux cents trois cents quatre cents cinq cents six cents sept cents huit cents neuf cents
1000 mille
197
NL_Onderweggids Parijs 001-224.indb 197
04-07-14 12:55
WTK Wat & Hoe Parijs_Opmaak 1 24-06-13 09:09 Pagina 1
Het magazine 5
Het magazine 5
Je draai vinden 33
Je draai vinden 33
Het Quartier Latin en de eilanden 69
Van het Louvre naar de Arc de Triomphe 91
Le Marais en de Bastille 119
Montmartre 143
Wandelingen en tochten 171
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain 45
PARIJS
Van de Eiffeltoren naar St.-Germain 45
PARIJS
Het Quartier Latin en de eilanden 69
Van het Louvre naar de Arc de Triomphe 91
De stad Parijs doet velen wegdromen; het is niet voor niets de stad van de liefde. Want wie verliest niet zijn hart tijdens een wandeling langs de Seine of bij het zien van alle prachtige, indrukwekkende gebouwen? Het mondaine, imposante en kunstzinnige karakter van de stad oefent een grote aantrekkingskracht uit op iedereen die er komt. Parijs staat dan ook voor genieten; van mode, kunst of van de vele parken en cafés die de stad te bieden heeft.
WAT & HOE ONDERWEG: de reisgids voor een actieve en culturele vakantie. • Duidelijke indeling op kleur • Uitgebreide plattegronden en kaarten • Verrassende wandeltochten
Praktische informatie 183 Kaarten 191 Register 203
NUR 512
www.watenhoe.nl
Le Marais en de Bastille 119
Montmartre 143
PARIJS De reisgids voor een actieve & culturele vakantie
maakt deel uit van Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen www.kosmosuitgevers.nl
Wandelingen en tochten 171
Praktische informatie 183 Kaarten 191 Register 203