50
DINGEN DIE JE MOET WETEN
Maar wat gebeurde er precies? Welke landen en mensen waren belangrijk? Dit boek staat vol met weetjes, landkaarten en foto’s over een tragische periode in de wereldgeschiedenis.
DINGEN DIE JE MOET WETEN
JIM ELDRIDGE
ISBN 978 90 266 2260 1 NUR 212
DE EERSTE WERELDOORLOG
In 1914 brak een oorlog uit die uitgroeide tot een wereldwijd conflict: de Eerste Wereldoorlog.
www.uitgeverijcallenbach.nl
KOKT_1709_50dingen_WO1_OS.indd 1
19-10-17 18:40
EERSTE
DE
DINGEN DIE JE MOET WETEN
WERELDOORLOG Jim Eldridge
KOKT_1710_50Dingen_WO1_01-03.indd 1
08-11-17 19:05
Er was honderden jaren lang oorlog geweest tussen landen in Europa. Alle naties wilden meer macht en meer grondgebied, en dat wilden ze van de hen omringende landen afpakken. In het begin van de twintigste eeuw regeerden de meeste Europese naties over verschillende andere landen. Dit werd een imperium genoemd.
DE FRANS-PRUISISCHE OORLOG
Voor 1871 bestond Duitsland uit een groep kleine vorstendommen, waarvan Pruisen het grootste was. In 1870 begon Pruisen een oorlog tegen Frankrijk. In 1871 won Pruisen de strijd, veroverde Frans grondgebied en verenigde zich samen met andere koninkrijken tot de Duitse natie. Na het conflict dorstte het Franse volk naar wraak en was vastbesloten zijn land terug te winnen.
SAMEN STERKER
INLEIDING Na de Frans-Pruisische oorlog was Frankrijk bang voor een nieuwe aanval en ook Rusland bekeek de Duitse expansiedrift met argusogen. Frankrijk en Rusland beloofden dat ze elkaar te hulp zouden snellen als een van beide landen ooit door Duitsland werd aangevallen. Tegelijkertijd sloten Frankrijk en Engeland een overeenkomst, die later uitgroeide tot een alliantie tegen Duitsland.
ď ľ De Frans-Pruisische oorlog creĂŤerde veel spanning tussen Frankrijk en Duitsland.
KOKT_1710_50Dingen_WO1_04-21.indd 4
13-11-17 10:47
BALKANOORLOGEN
In 1912 bonden Montenegro, Servië, Griekenland en Bulgarije de strijd aan tegen het Ottomaanse (Turkse) Rijk. In 1914 keerde Bulgarije zich tegen zijn bondgenoten en begon een tweede oorlog. Bulgarije verloor veel grondgebied, terwijl Servië bijna in omvang verdubbelde. Dit grote Servië was voor veel landen een nachtmerrie; zij vreesden dat er elk moment opnieuw oorlog kon uitbreken.
KONINKLIJKE BANDEN De meeste koninklijke families in Europa waren op een of andere manier aan elkaar verwant via koningin Victoria, die tot haar dood in 1901 de scepter zwaaide in Engeland. Drie van haar kleinkinderen waren:
Het Turkse leger wacht op actie in Griekenland, 1912.
V Koning George van Engeland
DE WAPENWEDLOOP
Keizer Wilhelm II van Duitsland
Uit angst dat hun rivalen zouden proberen grondgebied op hen te veroveren, deden de Europese landen wat ze konden om zichzelf te verdedigen. Ze vormden grotere en sterkere legers, uitgerust met de nieuwste en krachtigste wapens. Duitsland was met name jaloers op de Britse marine. Tussen 1906 en 1914 bouwde Duitsland 20 nieuwe oorlogsboten! w van ra, vrou Alexand aar Nicolaas II ts e ch Russis
KOKT_1710_50Dingen_WO1_04-21.indd 5
13-11-17 10:47
Het jaar dat de oorlog begon
VERENIGD KONINKRIJK
NoordZee
Londen Het Kanaal
NE DE RL A ND
Brussel 2
Pariis
IË
L U XE M B URG 4
FRANKRIJK ZWI T SE RL A ND
PO
n in ▼ Engelse mannen gaa bij 1914 van huis weg om zich gen. de strijdkrachten te voe
RT
UG
AL
Na de moord in 1914 op de OostenrijksHongaarse troonopvolger was het een kwestie van maanden voor heel Europa met elkaar in oorlog was. De legers marcheerden op, vol vertrouwen dat er een snelle, glorieuze overwinning zou volgen. Beide zijden waren er zeker van dat de oorlog met Kerst alweer voorbij was. Niemand was voorbereid op de lange, uitputtende strijd die zou komen…
DEN
LG
6
1914 BE
Sinds het einde van de Napoleontische oorlogen in 1815 was er geen Europa-brede oorlog meer geweest.
1
NOO
SPANJE
Corsica (Fr.)
en ar ) e l . Ba (Sp
Sardinië (It.)
Middellandse Zee ALGERIJE
TUNESIË
BESLISSENDE GEBEURTENISSEN 28 JUNI Moord op aartshertog Ferdinand (zie pag. 8).
KOKT_1710_50Dingen_WO1_04-21.indd 6
28 JULI Oostenrijk-Hongarije verklaart de oorlog aan Servië. Rusland stuurt troepen om Servië te verdedigen.
1 AUGUSTUS Duitsland verklaart de oorlog aan Rusland.
3 AUGUSTUS 3 AUGUSTUS Duitsland verklaart Duitsland valt België binnen. Engeland de oorlog aan verklaart de oorlog aan Frankrijk. Duitsland (zie pag. 9).
13-11-17 10:47
D
FINLAND
EDE
N
NOORWEGEN
ZW
GEALLIEERDEN VERSUS CENTRALE MOGENDHEDEN Toen de oorlog begon waren de strijdende partijen:
DENEMARKEN
BUR G
D
U
I
Letland
Baltische Zee
Berlijn
L S T
AN
D
DE GEALLIEERDEN: de Franse Republiek, het Britse Rijk, het Russische Keizerrijk, België, Servië en Montenegro.
Litouwen
DE CENTRALE MOGENDHEDEN: het Duitse Rijk, het Oostenrijks-Hongaarse Rijk en het Ottomaanse (Turkse) Rijk.
3
RUSLAND
POLEN
O E K R A Ï N E Wenen
SERND
LEGENDA
OOSTENRIJKHONGARIJE
CENTRALE MOGENDHEDEN (augustus 1914) GEALLIEERDEN (augustus 1914)
ROEMENIË
Ad
Frontlinies eind 1914
D
Constantinopel
Egeïsche Zee
TURKIJE
R
IE
K AUGUSTUS De oorlog springt over naar Afrika (zie pag. 22).
Zwarte Zee 1
Moord op aartshertog Frans Ferdinand (zie pag. 8)
2
Slag bij Mons (zie pag. 10)
3
Slag bij Tannenberg (zie pag. 11)
4
Slag bij de Marne
0
300 mijl
0
500 kilometer
G
ESIË
Sicilië (It.)
NEUTRALE LANDEN
N LA
e
BULGARIJE
EN
IË
Ze
IË
L
e
RV
A
ch
MONTE NE G RO
A L B A N IË
IT
tis
SE
sica r.)
ria
1
23 AUGUSTUS Slag bij Mons (zie pag. 10).
27–30 AUGUSTUS Slag bij Tannenberg (zie pag. 11).
5–9 SEPTEMBER Slag bij Marne (zie pag. 12).
SEPTEMBER Ontstaan van de eerste loopgraven aan het Westfront (zie pag. 14).
7
KOKT_1710_50Dingen_WO1_04-21.indd 7
13-11-17 10:47
50
DINGEN DIE JE MOET WETEN
Maar wat gebeurde er precies? Welke landen en mensen waren belangrijk? Dit boek staat vol met weetjes, landkaarten en foto’s over een tragische periode in de wereldgeschiedenis.
DINGEN DIE JE MOET WETEN
JIM ELDRIDGE
ISBN 978 90 266 2260 1 NUR 212
DE EERSTE WERELDOORLOG
In 1914 brak een oorlog uit die uitgroeide tot een wereldwijd conflict: de Eerste Wereldoorlog.
www.uitgeverijcallenbach.nl
KOKT_1709_50dingen_WO1_OS.indd 1
19-10-17 18:40