Οι περίοδοι της Βυζαντινής ιστορίας και τα χαρακτηριστικά τους

Oι περίοδοι της Βυζαντινής Ιστορίας και τα χαρακτηριστικά τους

Βάσω Ραμπαούνη http://portobuffalo.blogspot.com

Πρωτοβυζαντινή περίοδος (324-610)

Μεσοβυζαντινή περίοδος (610-1204)

Υστεροβυζαντινή περίοδος (1204-1453)

Η μετεξέλιξη του ρωμαϊκού κράτους

Οι μεταβατικοί χρόνοι

Περίοδος ακμής «Αυτοκρατορικοί χρόνοι»

Σε τροχιά πτώσης και παρακμής

Περίοδος κρίσης

324-610

610-867

867-1025

1025-1081

1081-1204

Οι τελευταίοι αιώνες

1204-1453 Ι. Λατινοκρατία: Δημιουργία λατινικών κρατών

Κων/νος Α’ και Διάδοχοι

Αυτοκράτορες

(324-565) Σημαντικότεροι:

Μακεδονική Δυναστεία

Δυναστεία του Ηρακλείου και Διαδόχων

(867-1025)

Σημαντικότερος: Ηράκλειος Α’ (610-641)

Μ.Κωνσταντίνος(306-337) Ιουστινιανός Α’(527-565)

Συριακή δυναστεία (Ἰσαυροι)(717-802)

Διάδοχοι του Ιουστινιανού Α’ (565-610)

Μακεδονική Δυναστεία

Δυναστεία Κομνηνών

(1025-1081)

(1081-1185)

Διάδοχοι Μακεδόνων

Δυναστεία Αγγέλων (1185-1204)

(1056-1059)

(802-867)

ΙΙ. Δημιουργία ανεξάρτητων ελληνικών κρατιδίων -Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας -Αυτοκρατορίας της Νίκαιας -Κράτος της Ηπείρου

ΙΙΙ.1261 Ανάκτηση Κων/λης από

Δυναστεία των Δουκών

Δυναστεία Αμορίου

(οργάνωση σύμφωνα με τα φεουδαρχικά πρότυπα)

Μιχαήλ Η΄Παλαιολόγο

(1059-1081)  Συχνή εναλλαγή στην εξουσία  Έντονες διαμάχες για το θρόνο  Έλλειψη ισχυρής προσωπικότητας

ΙV. 1453 Άλωση της Κων/λης από τους Οθωμανούς Τούρκους 1204-1259: Λασκαρίδες (Αυτοκρατορία της Νίκαιας) 1259-1453: Παλαιολόγοι

Εξωτερική

Εξωτερική

4ος /5ος αι. Προσπάθεια διασφάλισης των συνόρων

 Απόκρουση των εχθρών της αυτοκρατορίας (Περσών, Αράβων, Βουλγάρων)

518-610 Προσπάθεια παλινόρθωσης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας

 Διασφάλιση δυτικών κτήσεων.  Ιεραποστολική δράση στις σλαβικές χώρες

Εξωτερική

Εξωτερική

 Ανάκτηση εδαφικής κυριαρχίας Ανατολικά: Μ. Ασία, Β. Συρία, Μεσοποταμία, Δ. Αρμενία, Γεωργία (Ἀραβες) Βόρεια :ως τον Δούναβη (υποταγή Βουλγάρων)

 Προβλήματα στα Ανατολικά σύνορα : Σελτζούκοι Τούρκοι Βόρεια σύνορα: Ούζοι, Κουμάνοι, Πετσενέγκοι Δυτικά: Νορμανδοί: απειλή για τις βυζαντινές κτήσεις Ν. Ιταλίας, Σικελίας

 Ιεραποστολικό έργο και εκχριστιανισμός Σλάβων, Βουλγάρων, Ούγγρων και Ρως

 Σχίσμα Ανατολικής Δυτικής Εκκλησίας (1054)

Εξωτερική  Προβλήματα με: Νορμανδούς, Σελτζούκους, Ούγγρους, Σέρβους και Βουλγάρους

Εξωτερική  Στροφή προς τη Δύση και στις ιταλικές ναυτικές πόλεις.

 Παροχή προνομίων στους Βενετούς  Σταυροφορίες  1204: άλωση της Κων/λης

Πολιτική

 Διπλωματικές επαφές με Δύση  Βυζαντινή αυτοκρατορία= οικουμενικό κράτος με ακτινοβολία σ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο.

Εσωτερική



 

4ος/5ος αι. Καταπολέμηση των αιρέσεων Επικράτηση του ορθόδοξου δόγματος 518-610 Κωδικοποίηση του δικαίου







Αναδιοργάνωση της διοίκησης και του στρατού

Πο



Εσωτερική Οργάνωση του κράτους σύμφωνα με τις εδαφικές και κοινωνικές εξελίξεις. Αντιμετώπιση εικονομαχικής έριδας.

Εξυγίανση της νομοθεσίας

Εσωτερική 



Σταθεροποίηση και οργάνωση του κράτους Κωδικοποίηση του δικαίου

Εσωτερική  Ανικανότητα στη διοίκηση   Παραμέληση στρατού  Διάλυση του θεσμού των αγροτώνστρατιωτών



Μισθοφόροι στο στρατό

Εσωτερική  Δημιουργία ισχυρής κεντρικής εξουσίας στηριγμένης στην αριστοκρατία

Εσωτερική  Σταδιακή παρακμή του κράτους  Παραμέληση ανατολικού τμήματος του κράτους.

 Παρακμή θεσμού  Δύο εμφύλιοι πόλεμοι των θεμάτων

324-610

610-867

867-1025

1025-1081

1081-1204

1204-1453

Προς μια σταθεροποιημένη οικονομία

Μεγάλη οικονομική κρίση «Σκοτεινοί χρόνοι»

Οικονομική σταθερότητα.

Τα πρώτα προβλήματα

Αυξανόμενη οικονομική παρακμή

Φθίνουσα πορεία



Οικονομία





Μεταρρυθμίσεις στη οικονομική διοίκηση και δημοσιονομία



Κρατικός παρεμβατισμός στον αγροτικό τομέα και στις αστικές οικονομικές δραστηριότητες









Αγροτοποίηση της οικονομίας Αλλαγή των σχέσεων παραγωγής



Μετασχηματισμός της νομισματικής οικονομίας σε ανταλλακτική



Ανάπτυξη της αστικής οικονομίας

Οικονομικές απώλειες κυρίως στο εμπόριο (εδαφικές απώλειες)

Μέτρα εναντίον της μεγάλης γαιοκτησίας 



8ος αι: αρχή ανάκαμψης της οικονομίας 9ος αι.: συνέχιση της ανάκαμψης (σχετική ειρήνη)

Προβλήματα στον τομέα των δημόσιων οικονομικών

Ενίσχυση των μικρών καλλιεργητών και στρατιωτών.

 Ανάπτυξη αγροτικής οικονομίας  Οικονομική άνοδος των αριστοκρατώνγαιοκτημόνων σε βάρος του κράτους  Εξασθένιση εμπορικής ναυτιλία

 Οικονομία αγροτική  Συγκέντρωση ιδιοκτησίας στα χέρια λίγων  Αστική οικονομία: αναχαίτιση εμπορικών δραστηριοτήτων (προνόμια σε ιταλούς εμπόρους)  Ἐνδεια κρατικών πόρων:

δαπάνες για την άμυνα, δασμοί και φόροι περιορισμένοι, υποτιμήσεις του νομίσματος

 Φοροαπαλλαγές και εκχωρήσεις: απώλεια εσόδων για το κράτος  Βιοτεχνική και

εμπορική δραστηριότητα σε πόλεις της Βαλκανικής

324-610

Κοινωνία





Τομές: -Ενσωμάτωση χριστιανισμού στην ελληνορωμαϊκή παράδοση -Δημιουργία κοινωνικών βάσεων χριστιανικής ζωής



Εξαφάνιση του αστικού τρόπου ζωής



Στροφή προς την αγροτική ζωή

867-1081  

 

Πρώιμο Βυζάντιο οργανωμένο περισσότερο σε πόλεις και λιγότερο σε κωμοπόλεις και χωριά, π.χ. Αντιόχεια, Έφεσος, Κων/λη

324-610

 Η κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής σκέψης,

Πολιτισμός

610-867

 η ρωμαϊκή παράδοση στη διοικητική οργάνωση του κράτους  και ο χριστιανισμός: βάσεις της πνευματικής και πολιτιστικής ανάπτυξης του Βυζαντίου

 

610-867

 Τέλος της υστερορωμαϊκής παράδοσης. Απαρχή νέας εποχής.  Επίδραση της Εικονομαχίας στην τέχνη  Πλούσια συγγραφική παραγωγή του πνευματικού κόσμου

Διατήρηση του αγροτικού χαρακτήρα της κοινωνίας Ανάπτυξη κάποιων πόλεων (οικονομικές δραστηριότητες αστικού τύπου) Παγίωση της διάκρισης σε τάξεις με τη νομοθεσία των Μακεδόνων Βυζαντινή ύπαιθρος: πάλη Δυνατών και Αδυνάτων Συστηματοποίηση της ιεραρχίας των βυζαντινών αξιωματούχων Ενίσχυση της θέσης της Εκκλησίας και του μοναχισμού

1081-1204 







Ανάπτυξη μεγάλων αστικών κέντρων Προσπάθεια ανόρθωσης της βυζαντινής αριστοκρατίας (Κομνηνοί) Επικράτηση στρατιωτικής αριστοκρατίας

Εξάρτηση αγροτών από ιδιώτες . Εξαθλίωσή τους επί Αγγέλων.

1204 -1453 

Αύξηση της δύναμης των αριστοκρατών (μέλη της στρατιωτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας)

 



Πτώση του βιοτικού επιπέδου Αριθμητική μείωση και έντονη κινητικότητα του πληθυσμού Αντιθέσεις ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις.



Πόλεις: η ανάπτυξή τους σε συνάρτηση με τον οικονομικό, διοικητικό ή στρατιωτικό τους ρόλο



Ύπαιθρος: Βασικότερες μορφές κοινωνικής οργάνωσης το χωριό και η οικογένεια

867-1025

1025-1081

1081-1204

1261-1453

«Μακεδονική Αναγέννηση»

 Δράση σημαντικών προσωπικοτήτων πχ. Μιχαήλ Ψελλός

 Γράμματα και τέχνες : ανάπτυξη και πρωτότυπη δημιουργία

«Παλαιολόγεια Αναγέννηση»

 Στροφή προς τα κλασικά πρότυπα της Αρχαιότητας  Άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών  Διαμόρφωση του εικονογραφικού προγράμματος διακόσμησης των εκκλησιών  Αρχιτεκτονική : σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο

 Ενδιαφέρον για την οργάνωση της ανώτατης εκπαίδευσης  Νέος αρχιτεκτονικός τύπος: οκταγωνικός  Εποχή σημαντικών ψηφιδωτών συνόλων

 Σημαντικές μορφές: Ιω. Ιταλός, Άννα Κομνηνή

 Αναβίωση του κλασικού πολιτισμού  Καλλιέργεια επιστημών και λογοτεχνίας με ορθολογικό και ανθρωπιστικό πνεύμα  Αναδιοργάνωση δικαιοσύνης και παιδείας  Ανάπτυξη φιλοσοφικού στοχασμού