Κύριες /Ανεξάρτητες Παρατακτική Σύνδεση Δεν εξαρτώνται από καμιά άλλη πρόταση
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Υποτακτική Σύνδεση
Δευτερεύουσες /Εξαρτημένες Εξαρτώνται από μία άλλη πρόταση Είτε συμπληρώνουν το νόημά της, είτε προσδιορίζουν κάποιον όρο της άλλης πρότασης
Ασύνδετο Σχήμα
Βάσω Ραμπαούνη Π.Γ.Ζ.Σ.Ι
Σύνδεση κατά σειρά δύο ή περισσότερων ισότιμων μερών ( φράσεων, προτάσεων), χωρίς να υπάρχει λογική σχέση εξάρτησης μεταξύ των συνδεόμενων μερών. Η ισοτιμία είναι φανερή τόσο γραμματικά όσο και συντακτικά.
Παρατακτική Σύνδεση
ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ Υποτακτική Σύνδεση
Στην παρατακτική σύνδεση συνδέονται μεταξύ τους : Δύο ή περισσότερες ανεξάρτητες προτάσεις, π.χ. Έφαγε και έφυγε Δύο ή περισσότερες εξαρτημένες προτάσεις π.χ. Θέλω να φύγεις και να πας στο σπίτι
Σύνδεση μη ισότιμων προτάσεων. Η μη ισότιμη σχέση είναι φανερή τόσο γραμματικά όσο και σημασιολογικά.
Στην υποτακτική σύνδεση συνδέονται μεταξύ τους : Δευτερεύουσα πρόταση με κύρια/ανεξάρτητη π.χ. Βλέπω πως προετοιμάστηκες καλά Δευτερεύουσα πρόταση με δευτερεύουσα μη ισότιμη συντακτικά π.χ. Βλέπεις τι παθαίνεις όταν δεν ακούς τον πατέρα σου;
Χρησιμοποιείται όταν επιδιώκεται γοργότητα και ζωηρότητα στο ύφος ή όταν πρόκειται να παρουσιαστούν πολλά νοήματα σε ένα όλο. π.χ. Ψεκάστε, σκουπίστε, τελειώσατε
Συχνή χρήση του ασύνδετου έχουμε στη λογοτεχνική γλώσσα.
Ασύνδετο Σχήμα
Παρατακτική Σύνδεση
Η παρατακτική σύνδεση γίνεται:
Με τους συμπλεκτικούς συνδέσμους και (κι), ούτε, μήτε (και ουδέ, μηδέ σε παλιότερα κείμενα). Ἐκλεισε το τηλέφωνο και έφυγε βιαστικά.
Με τους αντιθετικούς συνδέσμους αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, αν και, μόνο (που). Ήταν λίγες αλλά το έλεγε η καρδιά τους. Με τους αντιθετικούς συνδέσμους η σύνδεση μπορεί να είναι: o είτε απλή, π.χ. Ήρθα αλλά δεν σε βρήκα o είτε επιδοτική, π.χ. Όχι μόνο να φύγεις, αλλά και να μη σε ξαναδώ μπροστά. (Δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στην πρόταση που είναι μετά το αλλά)
Με τους διαχωριστικούς συνδέσμους ή, είτε. Δεν είπε τίποτε, είτε γιατί δεν ήξερε είτε γιατί φοβόταν. Oι συμπλεκτικοί σύνδεσμοι ούτε και μήτε μπορούν να χρησιμοποιούνται επίσης ως διαχωριστικοί, όταν εκφράζεται άρνηση, π.χ. Oύτε ήρθε ούτε έστειλε μήνυμα.
Με τους συμπερασματικούς συνδέσμους λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως Οι γωνίες σε κάθε τρίγωνο έχουν άθροισμα δύο ορθές . Επομένως στο ορθογώνιο οι δύο οξείες γωνίες είναι ίσες με
μία ορθή. ***Oρισμένοι από τους παρατακτικούς συνδέσμους χρησιμοποιούνται και ως υποτακτικοί, π.χ. ενώ, ώστε, μολονότι. Στην παρατακτική χρήση των συνδέσμων αυτών προηγείται τελεία ή άνω τελεία, π.χ. Με ρωτούσε συνεχώς διάφορα πράγματα· ενώ δεν ήξερα τι να του απαντήσω.
Οι σημασίες του συνδέσμου Και
Παρατακτική, π.χ. Η Σμαρώ βλέπει ελληνικές ταινίες και ακούει μουσική. Χρονική, π.χ. Η Νίκη άκουγε μουσική και έλυνε τις ασκήσεις (ενώ άκουγε μουσική …). Αιτιολογική, π.χ. Κάλεσε την αδελφή σου αύριο εδώ, και θέλω να της πω κάτι (επειδή θέλω …). Αναφορική, π.χ. Είσαι γονιός κι έχεις δύο γιους (ο οποίος έχεις …).
Αποτελεσματική, π.χ. Είναι απλός στρατιώτης και κάνει ό,τι του πουν (γι' αυτό κάνει …). Συχνά το και μπορεί να αντικαθιστά το να που εισάγει δευτερεύουσες προτάσεις, π.χ. Άρχισε και βρέχει.
Υποτακτική Σύνδεση
Η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων γίνεται:
Με τους υποτακτικούς συνδέσμους (ειδικοί, χρονικοί, αιτιολογικοί, υποθετικοί, τελικοί, αποτελεσματικοί, ενδοιαστικοί ή διστακτικοί, εναντιωματικοί/παραχωρητικοί, συγκριτικός, βουλητικός),
Με αναφορικές και ερωτηματικές αντωνυμίες,
Με αναφορικά και ερωτηματικά επιρρήματα.
Η υποτακτική σύνδεση προβάλλει τη λογική σχέση που υπάρχει ανάμεσα στα συνδεόμενα μέρη, βοηθά την εστίαση και την έμφαση στα σημεία που επιθυμεί ο συγγραφέας/ομιλητής αποτελεί εργαλείο ελέγχου της προοπτικής με την οποία παρουσιάζονται τα πράγματα στον λόγο
ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΣΤΙΞΗ
ισότιμες προτάσεις στο ασύνδετο σχήμα π.χ. Ήρθε, είδε, έφυγε. χρονικές
προτάσεις που συνδέονται με παρατακτικούς συνδέσμους (αλλά, αλλά και, μα)
προτάσεις
πχ. Τον πίστεψα, αλλά με πρόδωσε.
π.χ. Τηλεφώνησέ μου, όταν θα έχεις νέα του
προτάσεις που αρχίζουν με το και, όταν αυτό δεν συνδέεται ισότιμα με πρόταση που προηγείται
τελικές προτάσεις π.χ.Διαβάζω για τις εξετάσεις με σύστημα, για να μπω στο Πανεπιστήμιο
π.χ. Το έμαθα, όταν πήρε το αυτί μου κάτι συζητήσεις στο σπίτι, και δεν το πίστευα.
Συνδέουμε με ΚΟΜΜΑ αιτιολογικές προτάσεις
παρένθετες προτάσεις,
τις
πχ. Εκλογές θα έχουμε, όπως φαίνεται, μέχρι το τέλος του καλοκαιριού
π.χ. Το αποφάσισα, γιατί δεν πήγαινε άλλο
αποτελεσματικές προτάσεις
προσθετικές αναφορικές π.χ. Το βιβλίο της Ιστορίας, που έγραψε η κ.Χ., είναι δυσνόητο
π.χ. Θα δουλέψουμε όλη τη μέρα, ώστε να τελειώσουμε σήμερα
υποθετικές προτάσεις π.χ. Αν έχεις χρόνο, πέρασε να πιεις ένα καφέ
εναντιωματικές προτάσεις π.χ. Ενώ δεν ήταν ιδιαίτερα έξυπνος, τα κατάφερε μια χαρά
τις αναφορικές προσδιοριστικές τις σύντομες δευτερεύουσες προτάσεις, που μπορούν να συμπτυχτούν σε επιρρηματική έκφραση, σε ουσιαστικό ή σε επίθετο
π.χ . Τα λόγια που ξεστόμισε με πόνεσαν πολύ προτάσεις που συνδέονται με τους παρατακτικούς συνδέσμους και, ούτε, μήτε, ή, είτε π.χ. Ούτε έφαγα ούτε ήπια
π.χ. Τον κατηγορώ γιατί αδιαφόρησε ( =για αδιαφορία)
Δεν χωρίζουμε με ΚΟΜΜΑ
τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις όταν είναι υποκείμενο, αντικείμενο ή κατηγορούμενο,
την πρόταση που εισάγεται με το παρά ως β'όρος σύγκριση π.χ. Προτιμώ να σε ντύνω παρά να σε ταίζω
π.χ. Δεν άκουσε όσα του είπαμε
τις βουλητικές,
πχ. Δεν είναι δυνατό να μου λέει τέτοια ψέμματα
τις τελικές που αρχίζουν με το να πχ. Ἐτρεχε να προλάβει το λεωφορείο.
Σύνδεσμοι
Παρατακτικοί
Συμπλεκτικοί Διαζευκτικοί Αντιθετικοί Συμπερασματικοί
Υποτακτικοί
Ειδικοί Χρονικοί Αιτιολογικοί Υποθετικοί Τελικοί Αποτελεσματικοί Διστακτικοί Εναντιωματικοί/ Παραχωρητικοί
Είδη
Σύνδεσμοι
Α/α Α. Παρατακτικοί 1.
Συμπλεκτικοί
2. 3.
Διαχωριστικοί Αντιθετικοί
4. 5.
Συμπερασματικοί Επεξηγηματικός
και/κι, ούτε, μήτε (και ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα) ή, είτε αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που) λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε Δηλαδή
Β. Υποτακτικοί 6. 7.
Ειδικοί Χρονικοί
8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.
Αιτιολογικοί Υποθετικοί Τελικοί Αποτελεσματικοί Εναντιωματικοί / παραχωρητικοί Ενδοιαστικοί (ή διστακτικοί) Συγκριτικός Βουλητικός
πως, που, ότι όταν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου γιατί, επειδή, αφού, τι (ποιητικό) αν/εάν, άμα να, για να ώστε (να), που αν και, ενώ, μολονότι μη(ν), μήπως παρά να
α/α
Είδος
Αντωνυμίες
1.
Προσωπικές
εγώ, εσύ, αυτός, -ή, -ό (μου, σου, του/ τος, τη, το)
2.
Κτητικές
μου, σου, του/της
3.
Αυτοπαθείς
ο εαυτός μου, σου, του
4.
Οριστικές
ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο
5.
Δεικτικές
6.
Αναφορικές
7.
Ερωτηματικές
αυτός, -ή, -ό (ε) τούτος, -η, -ο που ο οποίος, η -α, το -ο όποιος, -α, -ο τι
8.
Αόριστες
ένας, μια/μία, ένα κανένας/κανείς, καμιά/καμία, κανένα κάποιος, -α, -ο μερικοί, -ές, -ά κάτι, κατιτί
δικός, -ή, -ό μου, σου, του
μόνος, -η, -ο μου, σου, του εκείνος, -η, -ο τέτοιος, -α, -ο όσος, -η, -ο ό, τι ποιος, -α, -ο τίποτε/τίποτα κάμποσος, -η, -ο κάθε καθένας, καθεμιά/καθεμία, καθένα
δικός, -ή, -ό μας, σας, τους
τόσος, -η, -ο οποιοσδήποτε, οσοσδήποτε, οτιδήποτε πόσος, -η, -ο καθετί ο, η, το δείνα, ο, η, το τάδε άλλος, -η, -ο
Είδος
Επιρρήματα 1. ΤΟΠΙΚΑ
2. ΧΡΟΝΙΚΑ
3. ΤΡΟΠΙΚΑ
4. ΠΟΣΟΤΙΚΑ
Ερωτηματικά
πού; (πούθε; )
πότε;
πώς;
πόσο;
Αναφορικά
εκεί που όπου οπουδήποτε
τότε που όποτε οποτεδήποτε
όπως καθώς ως σαν
όσο οσοδήποτε